Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus, sive bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad aetatem Innocentii III (Ann. 1216) pro Latinis et ad Photii tempora (Ann. 863) pro graecis floruerunt ... Series Graeca, in qua prodeunt patres, doctores scriptoresque ecclesiae Graecae A.S. Barnaba ad Photium"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 

















E 





mi j*, Jücqu TaxJ 


PATROLOG LE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIP TORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GRJECORUM, 
QUI AB A4£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III (ANNO 1216) PRO LATINIS 
ET CONCILIl! FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRAECIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QILE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA 
ECCLESLE SJECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM 
DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTI8, AUCTA ;, INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS 
MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 

RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA,; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 


DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICUS, 
STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRAE£- 
SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, 
QUIQUID NON 80LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 
OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E 
SACRAZE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJE VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 


EDITIO ACCURATISSIMA, CARETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM  NITIDITAS 
CHART.& QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI/ZE DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOL 0GICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. ADOMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE 
PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 


SERIES LATINA, 
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESDLE LATINJE 
A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III : 


ACQCUHANTE J.-P. MIGNE, 


Biibliotheese Cleri universse, 
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIJE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. 





PATROLOGI/E£ LATIN/E TOMUS LXXI. 
S. GREGORIUS TURONENSIS, FREDEGARIUS SCHOLASTICUS. 


e ————— áo Q-AA———-—— .—- 


PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
ΙΝ VIA Dj, AVENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHA USSÉE-DU-MAINE, 181. 


1879 


CLicHy. — Ex ΤΥΡΙΒ PauLI DuPoxr, 12, via picrA Bac-D'AsNiknEs. — 1811.12.78 


TRADITIO CATHOLICA. 


SAECULUM VI. ANNUS 593. 


$. GEORGII FLORENTINI 


GREGORII 


TURONENSIS EPISCOPI 


OPERA OMNIA 


NECNON 


FREDEGARII SCHOLASTICI 
EPITOME ET CHRONICUM 


CUM SUIS CONTINUATORIBUS ET ALIIS ANTIQUIS MONUMENTIS 


iD CODICES MANUSCRIPTOS ET VETERES EDITIONES COLLATA, EMENDATA ET AUCTA, 
ATQUE NOTIS ET OBSERVATIONIBUS ILLUSTRATA, OPERA ET 
STUDIO DOMNI THEODORICI RUINART PRESBYTERI ET MONACHI BENEDICTINI 
E CONGREGATIONE SANCTI MAURI. 


CUJUS EDITIONEM 


NOVISSIME RECENSENTES MELIORI ORDINE DIGESSIMUS : ROTIS FUSIORIBUS, QU.£, SUB ADDENDORUM 
NOMINE, MULTAS PAGINAS, AD RUINARTIANJE EDITIONIS CALCEM, QUASI LATENTER 
OCCUPABANT, INTER C.ETERAS DOCTISSIMI VIRI NOTAS ITA REVOCATIS, UT 
SINGULAS SINGULIS, QUOS ILLUSTRANT, LOCIS SUBJACENTES 
CUIQUE LEGERE SIT OBVIUM. 


ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 


BIDLIOTHEC/AEE CLERI UNIVERS/E 
SIVE 
CURSULM CONPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESSIASTIC,E RAMOS EDITORE. 


—— — "-—9MÀ90900«4———— — —- 


TOMUS UNICUS 


— — 22 00 0] m — —— — — 


PARISIIS 
APUD GARNJpg FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DCr, 4 VENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHA USSÉE-DU-MAINE, 151. 


1819 


TRADITIO CATHOLICA. 


SAECULUM VI. ANNUS 593. 


ELENCHUS OPERUM 


QUZE IN HOC TOMO LXXI CONTINENTUI 





( 
Historie Francorum libi decem . . . .............. ως 1 
Historia Francorum epitomata per Fredegarum. . . . . ... ...... ὃ 
Chronicum Fredegarii cum suis continuatoribus . . . . . ........- 6 
Fredegarii fragmenta de Historia Francorum . . . ......... νων 6 
Miraculorum libriduo. . .. .. .......  ........ ns fi 
Liber de Gloria Confessorum. . . .. .. .... 2... cle ns 8 
De miraculis S. Martinilibriquatuor . . . . .......... c... 9 
Vite Patrum. . ........ 4. lll rr n n 10 
Fragmenta commentarii in Psalmos . . . . . ............ s. 10 

OPERA S. GREGORIO ATTRIBUTA. 

Demiracuis S. Andree . . . ............ ore ss 4C 
Liber de Vita S. Juliani.. . . . . . . «ων TM 11 
Historia septem Dormientum. . . . .. .. 4... rrr ns 11 
Vite SS. Manilii et Albini (hic tantum memoratz) T 11 
Antiphona de SS. Medardo οἱ Gildardo. . .'......... ..... Ι 
Vita S. Aridii.. . ........ c e σιν νιν οι non n 11 





EPISTOLA ΝΟΝΟΠΡΑΤΟΆΙΑ. 


LUSTRISSIMO DOMINO D. ACHILLI!I DE HARLAY 


SUPREMO GALLIARUM SENATUS PRINCIPI. 


Si quis est superis rerum humanarum sensus, si qua eos propriorum operum cura tangit, 
won dubito, illustrissime senatus Princeps , quin insignis beneficii loco habiturus sit Grego- 
vius noster, quod novam operum suorum editionem spectatissimi nominis (wi auspiciis in lucem 
prodire patiaris. Optavit itle in primis, dum viveret, scripta ut sua. integra et inviolata per- 
venircnt. ad posteros, oblesiatus sacerdotes Domini, qui post ipsum Turonicam recturi essent 
Ecclesiam, ut ne Mos libros aboleri εἰπε επί, neu dimidiata, quibusdam pro suo arbitrio pre- 
termissis, rescribi ; sed ita, ut ab auctore ipso relicta essent, inlibata suisque numeris ac. par- 
gibus absoluta exararí eurarent. Quantam igitur modo graliam habíturus ei sit, qui hanc ej.s. 
libris integritatem aeseral, aesertum auctoritate sua tweatur, aut «denique ab iniquorum homi- * 
twn censura vindícet? Praeclare itaque cum Gregorio agis, qui illustrissimum nomen tuum 
που huic ejus operum recognitioni prefigi non graveris. Neque enim erit, ut puto, quirquam 
tam audax aut temerarius, qui Gregerianis scriptis vel tantillam ferre ausit injuriam, cum 
ea sapientissimi εἴ cquissimi arbitri judicio comprebata viderit. 

Tw vero, cir prastantissime, rem tuo nomine (liceat mihi hoc dicere) tuaque dignitate ae 
gravitate haud indignam facis, cum tuum Gregorio nostro prasidium impertiris. Cum enín 
rel'igionem sincere ames, εἰ gentis nostro historiam, avitosque mores pre oculis semper habeas ; 
$on potes eum non probare auctorem, quem Francice historie parentem suspiciunt omnes : 
a quo religionis Christiane in Gul.iis exordia et progressum, adeoque primorum regum nos- 
(rorum gesta accepimus. Neque vero si ille, jam supra mortalium sortem positus, scripta modo 
sua parum curat , nobis eorum, que is in usus nostros vitens edidit, curam abjicere licet. In- 
(erest quippe rei publice Francice ac Christiame, ea non modo ab interitu eindicare, terum 
f:iam eorun auctoritatem sartam-(ectam tueri adversus eos, qui vel auctoris fidem elevcant, ob 
nimiam, ut ipsis quídem videtur, hominis simplicitatem ac credulitatem; «el genuinis ejus 
oper ibus non minimam detrahunt partem, quasi ab interpolatoribus temere aesutam. Ego vero 
utrumque Gregorio prestare sum conatus, cui quidem facto si sententie (ua gravitas accesse- 
rit, πα ego haud lece suscepta opera pretium retulisse mihi videbor, atque universis eam ap- 
probasse. Ea est enim (ua sagacitas, ea aequitas, ea denique auctoritas apud omnes, ut judi- 
cíum (uum instar omnium sit, nec quisquam, qui abs te dissenserit, recte sapere censeatur. * 


Felicem itaque dizerim Gregorium nostrum, qui talem patronum ac vindicem sortitus εἶ", 
eiRcerum, sapientem, incorruptum, regis maximi ac sapientissimi judicio digmum, qui, post- 
quam catholici regiarum causarum cognitoris officio integerrime functus. esset, jam summus 
crbiter de universis judicium ferat ; virum, inquam, qui nihil ez foro in suam domum deritet, 
" pauperum ipse parens el provisor ; qui juris ac legum cognitionem, nom ostentationem scientie, 
sed legem vile sue pulel ; qui ceteris judicibus non minus bene dicendi, quam vivendi formam 
exemplo suo commonsiret ; qui denique in seuno Harlaos, Brulartios, Thuaneos ac Bellevreos, 
aliosque sanguinis sui heroas referat, (otosque grandi et excelso animo complectatur. 


Tali patrocinio munitus Gregorius, despiciet homines nonnullos fastidii adeo delicati, ut 
sjus lectionem infra se ducant, eumque tanquam gustu suo indignum penitus respuant.. Ili 
porro rectius sapere incipient, ubi te longe aliter, atque ipsi, de Gregorio nostro sentire vide- 
rint, eum scilicet virum, cujus naliva et minime affectata eloquentia priscos illos Romane fa- 
cundic magistros assequatur. Memini virum quemdam illustrem, cui mazime familiares swnt 
bone littere, cum ex aula regia nuper rediret, ubi te in frequenti senatus omniumque ordi- 

PaTBoL. LX XI. 1 


n EPISTOLA DEDICATORIA. 

num comuotu regi ob pacem Europe concessam gratulantem audierat, dixisse, se non que 
dam nosiri temporis oratorem, sed veluti auree illius etatis togatum principem audire s 
visum fuisse. Cum vero precellens ista dicendi facultas, non in. verborum inani sono, : 
mazime in rebus ipsis posita sit ; haud vereor, ne Gregorii nostri, quantumvis impblita et i 
culta, oratío te offendat. In historico quippe, si afferat eloquentiam, non aspernaris quide 
sed, sí non habeat, non. admodum [lagitas : dummodo res scitu dignas refrrat, quales. cc 
Gregorius refert, cum veterum Francorum religionem, mores ac prima gesta genuine ac sinc 
commemorat. Unde mihi non satis eruditi, sed plane hospites in patria nostra historia esse : 
de&tur, quibus Gregorii lectio ignota est. Quod si tempus illud, quo. scripsit Gregorius, 

oculos ponerent morosi ejusmodi censores, intelligerent certe, aliter scribere nec potuisse Gi 
gorium, pereunte nimirum, ut ipse ait, ab orbe Gallico cultura ac studio litterarum: 1 
vero debuisse, cum philosophantem rhetorem pauci, loquentem rusticum plurimi tunc int 
ligerent 


Ceterum persuasum habeo, vir illustrissime, tibi, cum ob pramissas causas, lum οὗ ali 
omnino placiturum Gregorium, utpote ceteris dicipline, quam tantopere amas, sequestru 
sacerdotii el imperii conciliatorem, equi denique ac justi, cujus studiosissimus es, propugn 
torem acerrimum : ut in Pratextati episcopi judicio patuit, in quo subornatos canones. sti 
nue rejecit, nullo metu humane potestatis, cui sese opponebat. Hic est ille Gregorius, cu, 
dissipata opera, in unum redacta corpus, tibi wuncupamus : vir certe natalium splendore, n 
minus sanctitate, quam episcopali dignitate illustris ; candidus, sincerus, ac minime fuca, 
auctor, antiquis denique preditus moribus, quos amas et studiose sectaris. Nihil eero no 
opportunius aut felicius contingere poterat, quam Gregorio interprete publicum*hoc dare « 
servantia in te nosire, simulque grati animi testimonium ob singularem istum amorem, ἃ 
litteras, litteratosque omnes prosequeris. Nos vero tantilla portio eorum, qué antiguis auci 
ribus lucem dare aut restituere student, tos, inquam, plane fortunatos reputabimus, si ca, q 
soles, benignitate hanc opellam accipias, nosque in posterum patrocinio tuo fovere ae tw 
pergas. Quod ut nobis impertiri digneris, ego minimus corum, qui te, tuamque dignitatem c 
lunt, etiam atque etiam rogo et obtestor. 

Celsitudinis tuc 


Addictissimus necuon obsequentissiinus Fr. TugopsRICUS RuixanT. M. D 





CODICES MSS. ET EDITI AD QUOS RECENSITA SUNT OPERA SANCTI GREGOI! 
TURONENSIS, ET NOT/E QUIBUS DESIGNANTUR. 


In IHwsronia adornanda usi fuimus : Codd. Jolisnis duobus, uno olim Corbeiensi (Corb.), alter» S Petri Bellosacen 
Bell.) ; uno Regiz Bibliothece (Reg.) ; Colhertinze Bibliotheez:: duobus, uno e monasterio Mettensi (Colb. a), altero 
ichaelis (Colb. m); uno Beccensis monasterii (Bec.); uno Regiimontis (Regm.); uno Vindocinensis abbatiz ( Vin ! 
uno (sinensis monasterii (Casin.) ; duobus Vaticanis (Vat. Alex.) ; uno cardinalis Ottoboni (Ou.); Palatino spud ΕἸ 
herum (Pal.); fragmentis e codd. Reg. Colbertinis, S. Ge-mani a Pratis (Germ.), Collegii Claromontani (Clar.), S. V 
cenui omanensis (Vinc.) ; Majorismonasterii (Majm.), ete.; eliti« Badil (Bad.), Morelii (Mor.) et variise 
lectionibus (Mor. s.), Mathie iria (Illyr.), Hi-vonis Cunisria mm ver. Par. (Bar-). Marg; Freheri (Freh.), Biuo 
PP. Bignii (Pig ), Coloniensis (Col.), Bochelll (Boch.), variis ejus lectionibus (Ro ἢ. s.), Chesnii (Chesn prb 
EPITOMEN l'ecensuimus ad codd. Sirmondianum (Clar.) et unum illustr. Boherii (Buh.) ; ad editos Freheri et t besnii 
(δοκοῦν vero, ad mss. eosdem, et Colbertinum unum Vaticanum e bibliotheca Palatina (Vat.); ad editos ut supra 
Gregorii Historiam, et ad duos codices Canisianos.—Libros octo MinacuLoRca ad mss. : Laudunensem unum (Laud 
Bellovacens-m unum, Colbertinum unum (Colb. a); Pithsi ( Pith.), Sanbovii (SB.), Regios, Colbertinum Tutela adv: 
tum (Colb. Twt:), Colbertinum alium (Colb. c), item alium, Claromontanos duos (Clar. a, Clar. b), Regin» Suec 
nuac card. Ottoboni (Rom.) , Vindocineusem unum S. Martini 'Toronensis (fart), Majorismouasterii duos (Maji. 
M jm. b), S. Germani a Pratis quinque, Gemeticensem unum (Gem.), S. Victoris Paris. (Vict), Vati: anz bibliothe 
( Vel.), S. Cornelii Compendiensis (Comp.), S. Vincentii Cenomsnensis, Florlacensem, S. Gatiant Turon. (Gal.), B« 
cepsem, et alios pores qui suis lucis notantur. Editos vero adhibuimus, przeter recensitos, Chlictovei (Chlict.), Mate 
Cholinii (Chol.), BAlesdens (Bal.), Bollandi (Bol.), Surii (Sur.), Gononi (Gon.), etc.—Hisroniw ΒΕΡΤΕΜ DORVENT 
recensuimus διὶ mss. Victorinum unum et Claromontanum unum, cum editis.—TksraMEeNTUM S. Anipu nunc priuum. 
tur int m ex duobus exemplaribus mss. S. Martini Turonensis οἱ schedis D. Mosuerii. Pro sppendice iuter al 
eodd. liabuirins unum Corbeiensem Gregorii nostri svo conser'puim.—Virau S. Gagconn. recensuimos ad. codd. tre 
S. Germani a Pratis unum, S. l'auli Cormaricensis unum. et S. Sergii Andecavensis unuin. 





γλεκξαιίο 


In novam editionem sancti Gregorü Episcopi 
Turonensis. 


d—ÓÁ—À Pon D 





4. Nemo nisi peregrinus in historia nesci', quam A 9. Quod vero necessaríum fuerit ad codices matus 


celebris semper apud eruditos viros fuerit *anctus 
Gregorius Turonen:is episcopus, qui nobilitate gene- 
ris, vit:e sanctimonia, ac multiplicum scriptorum va- 
rietate inter czeteros avi sui antistites plurimum emie 
cuit. Hic vero de ejus operibus potissimum dicturo, 
exponendz'ejus stirpis prestantize, proclarisque ejus 
factis fusius eusrrand' s iinmorari animus non est, 
cum ea tum ex ejus scriptis, tum etiam ex Vita, quam 
cum variis de eo virorum illustrium testimoniis, in- 
ferius proferemus, satis superque innotescant. Verum 
cirea novam ejus operum editionem quatuor niihi po- 
tissimum occurrunt, de quibus rationem reddere ope- 
ra pretium puto. Primum est, qud fuerit hujusce 
editionis vel necessitas vel utilitas. Seenndum, qu:e- 


scriptos Gregorii opera edita recensere, non meis sed 
aliorum verbis próbare in promptu ést : cum passini 
conquesti fuerint viri eruditi, h&c non satis accuraté 
ob veterum codicum defectum ad auctoris mentem 
edita fuisse. Agmen ducet vir nunquam satis laudan- 
dus Hieronymus Bignonius, qui in praefatione ad Mare 
culfi formulas plura asseverat in Cregorio Turonensi 
occurrere, et infinita propemodum, que ab iis qui edi- 
derunt, immutata sunt. Jem szpius observa:it [ladria- 
nus Valesius, Historia Francorum scriptor accura- 
tissimus, qui cum s2pius errores in editis Gregorii 
operibus advertisset, ad codices manuscripios recur- 
rere coactus fuit. Et quoniam, inquit in przfatione ad 
secundum volumen, Gregorium preter. ceteros cor- 


nam sint Gregorii opera, quove tempore aut ordine p ruptibsimuim esse animadverteram , dedi operam , wl 


scripta fuerint. Tertium, au ex ejus Historiz libris 
complura capita sint expungenda, ut Cl. viro Carolo 
Cointio visum est. Quartum denique, quid in bac edi- 
tione a me przstitum fuerit. His expositis, qux» Gre- 
gorium spectant, postea de Fredegarii Epitome, Cbro- 
nieo et continuatoribus, ac de Appendice nostra pau- 
cis agendum. 

|. —2. Merito apud omnes temerarius audirem, si 
absque virorum eruditorum testimon'o novam Gre- 
g riioperumeditionem esse necessariam, post tot alias 
el quidem variis temporibus a virisdoctrina et erudi- 
tone celeberrimis publicatas, asseverare ausus fuis- 
sem. Αἱ cum mez assertionis vades habeam viros 
eruditos, quotquot hises temporibus historie gentis 


scripta. in membranis ejus volumina hanciscerer. Tum 
recensitis codicibus manuscriptis qui in ejus nianus 
pervenerant, profitetur se multum ex eorum codicum 
accurata lectione , ac eorumdem diligenti cum editis 
libris collatione profecisse, eum in notatione anno« 
rum, tum in propria hominum locorumqüe appella. 
lone, ac in relatione retum gestarum. Denique ex« 
ponit singillatim praécipuos locos, quos antea corfupe 
los et vitiatos codicum illorum ope restituit. 

4. Hac scribebat Valesius etiatn post exactam 
Andrez Chesnii editionem, quam tamen iste cum plue 
rimis codicibus manuscriptis collatam sé adornasse 
testatus est. Valesio consentit R. P. Carolus Cointius, 
Oratorii Gallicani presbyter, doctrina et pietate cele- 


nost z illusirandz; operam suam collocaverunt, me (; btis, qui in illo immenso opere, quod Annales ecele- 


apud viros cordatos excusatum iri mon diflido : 
cum maxime id opus in me non susceperim absque 
multorum amicorum consilio, qui mihi hzerenti et prae 
faboris multitudine deterrito animum adjecere. Et 
quidem licet illis qui priores editiones curaverunt , 
nec doctiorem me, nec diligentioreu: existimem, quos 
ot magistros ultro revereor et suspicio; me tamen eo 
feliciorem nemo inficiabitur, quod et plures codices 
manposcriptos, qui in bibliothecarum forulis tunc late- 
baut, prz manibus babuerim, quibus Gregorii opera 
emendare licuit, et innumeras virorum eruditorum 
animadversiones de regüm nostrorum rebus gestis, 
de chronologia et geograpliia Gallicana, deque aliis 
rebus ad gentis nostrze historiam pertinentibus, qui- 
bus Gregorium variis notis et observationibus illaü- 
surare non adeo operosum fuit. 


siásticos Francorum inscripsit, passim de vitiatis 
Gregorii operibus conquestus est, sed potissimum ad 
annum 617 quo primum de Gtegorio agere iucipit, 
ubi Valesii verbá superius a me laudata adopiat : 
qu& causa eum impulit, ut praeter eos codices quibus 
Volesius.usus erat, etiam alios perquireret, quos in 
laudandis Gregorii operibus, illustrandisqu: histor:ze 
nostr:? locis difficilioribus adhiberet. Sciebant nempe 
viti illi eruditi, quam necessarium sit editiones ve- 
terum auctorum babere perquam emendatas, queis 
ad scribendam historiam recentiores adjuventur. 
Hauc ob causam complura exempla profert Valesius, 
quibus aut seipsum, aut alios antea errasse ostendit, 
quod in codices non satís accurate aut descriptos, 
aut editos incurrissent, Verum etsi hoc. maxime eu- 
randux) est lis qui eX. aítiquis monumentis bi.toris 


4 PRAEFATIO. ! 16 
illustrande operam navant, ut ea pura et sincera A a Francis violatam ulturus Rheno transg esso in Fran- 


nanciscantur, id tamen potissimum est observandum 
cum desunt alii ejusdem «vi auctores, quorum ope 
navi οἱ errores, qui forte in codices irrepserint, 
emendari facile possint. Talis est Gregorius noster, 
unicus scilicet auctor, qui quidem supersit, qui data 
opera primorum gentis nostre regum, quorum tem- 
pore vivebat, gesta litteris mandaverit. Unde ierito 
Valesius cjus libros appellat IHistorie nostre fundum, 
ex quo originum rerumque Francicarum prima no- 
tiia potissimum repetenda 5:1, quem tanti faciebat 
vir ille doctissimus, ut historiz sux libros, quos sum- 
mo labore et diligentia non vulgari adoreavit, non» 
nisi commentarios in. Gregorium "Turonensem cen- 
suerit appellandos. Nec minus Cointio usui fuit Gre- 
gorius in ecclesiasticis Francorum annalibus descri- 
bendis, quos ex ejus libris ut plurimum contextos vi- 
demus. Quanti autem fecerit Gregorium nostrum Hie- 
ronymus l'ignonius, ex eo conjicere licet quod ej"s 
Wistoriamn , codicem legum antiquarum, et Marculfi 
formulas emendaias et notis exoruatas, uno volumine 
comprehensas, tanquari unum corpus prisci juris, 
edere decrevisset, atque ob id jam codices aliquot 
fuisset mutuatus, ut testatur vir eruditus, qui przefa- 
lionem posthumar Mareulfi formularum editioni pra- 
fixit, cujus hic verba descripsimus. 

5. Fa enim est Gregorii nostri fortuna, ut quan- 
tumlibet rustico *ermone scripserit, nemo de Franco- 


'rum regni primordiis absque ejus subsidio scribere 


: valeat. In hoc quoque laude dignus, quod Francorum 


ciam trajecisset, Bructeros ripe proximos, et piguui 
quem incolebant Chainavi, nul!o sibi occursante, de- 
popu'a[us est, inquit ille auctor, nisi quod pavci ex 
Ampsivariis el Chattis Marcomere duce in ulteriori- 
bus collium jugis apparuere. Si enim, ut scite obser- 
vat Valesius, his populis non przefuisset Marcomerus, 
quem supra idem Sulpicius Francorum regalem ap- 
pellaverat, nec priores duos populos defendere «e- 
buisset, nec duos posteriores liabere potuisset milites. 
f'eges an turc habuerint Franci, an vero duces κ0- 
lummodo , aut quovis alio nomine appellarentur, 
principes, subregulos, aut regales, inquirit Gregoriu:, 
remque in medio re'iaquere videtur, cum apud eos 
auctores ante Eugenii tyranni tempus nemo e Fran- 


B cis regis titulo donatus occurrat. Qua in re graviter 


culpatur ἃ Valesio, qui reges apud Francos semper 
exstitisse contendit, Verum etsi de regls nomine 
disputandi animus non sit, non tamen evinci posse 
arbitror ex antiquo ullo monumento, Francos omnes 
tunc temporis unico regi paruisse. Quamvis certum 
videatur familiam a!iquam inter eos fuisse primam, 
ut loquitur Gregorius, οἱ nobiliorem, ex qua populi 
rectores assumi consueverant, quos Roinani scripto- 
res, pro aliarum gentium more et suo loquenli mudo, 
reges aut regulos appellarunt ; quo vero nomine apud 
ipsos Francos dicerentur, quis divinare velit? [nter 
eos lamen reges aliquein fuisse cxteris prastautio- 
rem inficiari nolim, cum ejusmodi fuisse vidcatur cx 
ipso Gregorio non solum Chlodio, sed et ipsewet 


originem nu!lis fabulis resperserit, sicuti fecere qui C Cblodoveus, quem legimus complures e suis consan- 


postea subsecuti sunt llistorix nostra: scriptores. Ni- 
hil eniin habet de Trojanis prefugis, quos illi Fran- 
corum pareutes effioxerunt ; nihil de aliis ejusmodi 
nzniis aut fabulis, quibus lHlistoria nostra postmodum, 
stante adhuc prima regum nostrorum stirpe , iufarta 
est, uL pàtet ex Fredegsrii Chronico, ac ejusdem 
Fragmentis, qux: post ipsius continualores edidimus. 
At Gregorius ce origine Francorum dicturus, primum 
auctores ipso superiores consuluit, quorum cum tes- 
timonia retulisset , pauca de iis que vulgo ea de re 
circeumferebantur subjunxit. Ties in lianc. rem auc- 
tores profert, Sulpicium Alexandrum, Renatum Pro- 
futurum Frigeridum, et Orosium historiographum. 
Poswremuim nemo non novit ; duo alii nonnisi ex Gre- 


guineis Francorum reges habubsse, quos unum post 
alteruh monarchi:x desiderio captus opyressit. Et 
quidem cum post ejas mortem filii ipsius regnum in- 
ter se diviserint, hunc antiquum fuisse gentis moreim 
vix quisquam negare potest. 

7. Francorum itaque in vlteriori Rheni ripa sedes 
erat : sed gens bellicosa et quietis impatiens Piceno 
saepe transmisso Romanorum provincias depopulaba- 
tur, unde nat» passim occasiones inulta jraxlía con- 
serendi, in. quibus Franci modo repressi ac victi, 
modo etiam victores fuerunt. Turbatis interea Impe- 
rii rebus ob exortos tyrannos, utraque par; eos ad 
sibi auxiliandum advocavit. Nec diu inter Th'omanos 
fuerunt, quin ex iis multi sua virtute, et animi mag- 


gorio nostro noti sunt: quz vero ab iis de ltomanis D nitudine primos militie honoris gradus, immo et ipsa 


narrantur, ita cateris historig Romana monumentis 
sunt Consona, ut eos quoque de Francis vera scrip- 
sisse vix quisquam inficiari possit, maxime cum vi- 
deantur circa illa tempora floruisse. 

6. Ex illorum vero esuctorum testimoniis paiel , 
Francos diu in ea regione stetisse , 401 ultra Rheni 
ripam posita est, quam ideo in Peutingerianis tabuli-, 
aliisque veteris Germanie descriptionibus Franciam 
appellari non dubito. Hanc certe ce nomine diserte 
nuneupavit Sulpicius Alexander a Gregorio laudatus : 
ex quo etiam colligimus Ampsivarios, Chattos, Bruc- 
teros e& Chamavos Francia: gentis surculos fuisse. 
Quippe cum Arbogastes Romani imperii majestatem 


eivilia officia meruerint. Et quidem jam longe antea 
federa inigrant. Romani cum Francis, qux nonnisi 
renovata fuisse Eugenii temporibus ex Sulpicii Alexan- 
dri verhis testatur Gregorius. Nec immerito, si ve- 
rum sit quod Constantinus Porphyrogenitus impera- 
tor ad Romanum filium suum scribit, scilicet Con- 
stantini Magni decreto sancitum fuisse, ne ltomani, 
exceptis solis Francis, cum barbaris unquam natio- 
nibus fcedus inirent. liaec quippe sola eràt viacendi 
Francos ratio, si feederibus initis, aut alio quovis 
modo a soliti: priedationibus abstinere cogerentur. 
Unde Libanius in Panegyrico Constántio et Constanti 


- imperatoribus dicto, bis principibus gratulatur ob ju- 


" PRAEFATIO, 18 
gum grave Francorum cervicibus impositum, quod A Wisigot!his qui Septimaniam vicinasque provincias 


quidem jugum aliud non fuisse subjungit, nisi quod 
istorum principum virtute Fraaci intra fines suos re- 
pressi, deinceps Romanorum proviucias aggressi non 
fuissent, cum idem omnino censeri debeat vel Fran- 
eos concitatos vincere, vel efficere ut mnon conciten- 
tur. Franci igitur, inquit, tam grave jugum subierunt, 
Etenim hec illis servitus est nullos habere quos depre- 
dentur. 


8. Cum vero inclinata omnino imperii Romani ma- 
jestate, nullus jam Francorum armis resistere po- 
tens esset, non molo provincias depredaturi, sed se- 
dem sibi certam acquisituri Rhenum transieruut, quud 
cum prüno variis irruptionibus tentassent, sensim 
tandem variis progressibus modo una, modo altera 
urle aut provincia sibi acquisitis, obtinueruut,. Pri- 
mut, qui in Galliis regni fundamenta jecit, Pbhbara- 
mundum, vulgaii auctores appellaut : at de eo tain 
apud Gregorium, quam οἱ apud Fredegarium, ejus 
epitomatorem et cun(inuatorem antiquissimum, altum 
ubique silentium. ls honor, si Gregorio eredamus, 
potius Chlodioni , seu, ut eum appellat, Chlogioui , 
deberi videtur, qui apud Dispargum eastrum iu ter- 
iuino Thoriugorum , seu, ut alii scribunt, Tungro- 
rum, inhabitans, missis primum Camaracum | expio- 
ratoribus, banc postea urbem totamque regionem ad 
Souio:.am fluvium occupavit. Hxc solummodo de eo 
meinorat Gregorius. De Meroveo vero rege id unum 
dicit, quod e Chlogionis stirpe procreatus asseratur. 
llujus filius Childericus fuit : cujus variam fortunam, 
id e»t e regno expulsionem, eli post aliquot aunos, 
quibus Eyidius Romanz militi: magister Francis prz- 
fuisse dicitur, restitutionem, solus narrat Gregorius : 
at cerliora sunt quze de cjusdem regis in Gallias ex- 
peditionibus babet, iu quibus Aurelianum et Andega- 
vos urbes clarissimas obtinuisse memoratur. Obiit 
Chilericus in Belgica secunda, ubi prope Turnacuin 
tumulus ejus nostra setate detectus est : cujus. si quis 
cupit accuratam habere descriptionem, legat librum 
ea de re a Chiffletio editum anno 10:6 : pretiosa vero 
εἰμ ἃ quee in eo iaventa sunt, in. Bibliotheca regia 
Parisiis labeutur. An vero illi reges in Galliis sedes 
lixas habueiint, nusquam diserte exprimit Gregorius; 
evs$ tamen reguum suum in Belgicze secuud;e fines 
proteudisse, unde in alias Galliarum proviucias ex- 
curreb.nt, vix quisquam dubitare potest, Eamque 
Gregorii fuisse mentem colligo ex substitut.one de 
Egidio in Childerici locum facta. Egidius enim in Bel- 
gica secunda morabatur, cujus regni sedem Augustam 
Sucssionuin 3dbuc tenebat filius ejus Syagrius, eum 
euin exinde pulsum ac devictum Chlodoveus tandem 
occidi curavit. Sed et ipse Chlodoveus, regni paterni 
(3etus haeres, nibil noa movit, uteLregiones Gallis seu 
Ktouasis adhuc subjectas invaderet, et vicina quoque 
regna suo imperie subjuguret; qua ei luit occasio 
multes 6 suis consanguineis inorte aíflciendi. Oceisis 
iaque qui e gegte Fraucorum erant, aliis regibus, 
ipterewpto Syagriv Roinanz. militize praefecto, supe- 
ratis uou seuel Buryundionibus, ac denique devictis 


reyebant, totam ferme Galliam suo imperio adjecit, 
Cathedraque regni Parisiis constituta, florentissimum 
illud regnum, quod hactenus, Deo Opt. Max. prz- 
stante, perseverat, ad summum fastigium extulit, cu- 
jus przce-sores tamdiu fundamentis imponendis in- 
sudaverant. 

9. Quznam vero ante illud tempus regiminis forma 
apud Francos valuisset, quze essent eoruin leges aut 
consuetudines, quove ordine reges aut patribus suc 
cederent, aut ex regia familia eligerentur, quam de- 
nique reges liaberent ín subditos auctoritatem, diffi- 
cillimum est exponere. Eorum religionem uno verbo 
indicat Gregorius, cum eos fanaticorum, id est paga- 
norum, errori^us fuisse detentos ait, priusquam Chlo- 


B doveus Christianam religionem amplexus fuisset : 


nonnullos tamen ex ils Arianos fuisse colligimus ex 
eodem auctore, qui L.antechildem Chilodovei sororem 
Arianam fuisse commemorat. flujus quippe secta 
errores ἃ Gallis seu Romanis illa non imbiberat, qui 
ab iis plane erant immunes, sed aut a contribulibus 
suis, aut certe ab aliis barbaris, quos fere omnes hoe 
veneno infectos fuisse nento nescit. Tantus vero crat 
in Francis ad pugnas ardor, tanta ad belluin propen- 
5io, ut, teste Libanio, felicitatis apex apud eos essent 
belli tempora, et mutilati uno membro, parte reliqua 
integra pr:xliarentur. Singulis autem annis saltem 
semel in unum conveniebant de rebus majorís mo- 
menti collocutu:i, id est de bello in hostes promo- 
vendo, aut certe de aliqua irruptione facienda in vl 
cinos populos; capta prada, singuli sorte aut alie ' 
quovis modo partem suam obtinebant. Quod ita ré- 
ligiose servatum fuisse eclligimus ex ipso Gregorio, 
ut ne quidem rex aliud percipere soleret, quam quod 
ci cominuni sortis lege obtigisset., 

10. llli porro conventus Campus-Martius, vel a 
Marte bellorum deo, aut a Maitio inense, quo (ieri 
solebant, nuncupabaniur. llinc cum postea in Maium 
mensem a Pipp'no t'anslaii fuissent, passim Campus- 
Maii, seu Madii appellati fuerunt. Campi-Martii con- 
vocationem a Chlodoveo factam commemorat Grego - 
rius .[listoriae lib. i, cap. 27, ad quem omnes cum 
armorum apparatu convenire mandavit, eorum nito- 
rem ostensuros. Nec dubium est quin eiiam, si inter 
aliques Francos lites aut jurgia furte oborta fuissent, 


D in ejusmodi conventibus finirentur. H:rc primum fa- 


cilia eraut; sed dilatato oostea per complures pro- 
vincias regno, preter illum conventum generalem, 
alii cum rerum necessitas exigebat 8 rege convoca- 
bantur : qui licet quandoque Campi-Maitii aut Campi- 
Madii nuncupati fuerint, ut plurímum tainen Placito- 
rum nomine apud veteres auctores solent. designari. 
Sed et cum prz negotiorum multitudine, aut. itine- 
rum longinquitate difficillimum fuisset omnia uegotia. 
in uno loco, 3ut intra paucorum dierum intervallum 
terminare, in majoribus civitatibus instituta sunt pla- 
cita statis temporibus, qua a comitibus aliisve off 
ciariis habebantur, immo etiam et ab cpiseopis et ab- 
batibus, quorum judicio res, qu:e tanti non erant mo« 


4 


19 PRJEFATIO., 
gaenti ΠῚ ad regium palatium deferri deberent, finie- A bium quarumdam civibus sus privilezla servata : 


bantur. Postea et in vicis et oppidis minora etiam 
placita instituta fuerunt, quibus prarerant officiales a 
comite designati, qui ideo vice-comites, aut vicarii 
appellati leguntur. ' 

11. Inde porro nati sunt varii officialium e£ digni- 
tatum gradus inter Francos, quorum nomina et ofli- 
cia ut plurimum a Romanis mutuata fuerunt. Qui ex 
nobilissimis familiis exorti, nullo peculiaris dignitatis 
Utulo designabantur, ij viri fortes, seniores, majo- 
res-natu, primores, priores, primales, eptimates, mag- 
nates appellabantur, quorum consiliis rex in placitis uli 
solebat. Alii vero aulieas dignitates consecuti, erant 
cancellarii, referepdarii, domestici, cubicularii, es- 
merarii, comites-atabuli ; przcipui erant palatii priu- 
cipes aut majores, etc. Nec omittendi regis nutritores, 
bajuli vulgo dicti, maximz apud principes auctorita- 
tis. At illi quibus civitatum cura commissa erat, co- 
mites dicti sunt, qui et suos quoque in civitatibus 
oíficiarios habebant, qui passim in formulis recen- 
sentur. Duces vero supra multos comitatus constituti, 
potissimum exercitibus przficiebantur ; quanquam 
et suos ctiam milites habebant comites, quibuscum 
ad bellum, cum urgebat necessitas, progrediebantur. 
Qui vero in Burgundia aut in provincia Patricii dice- 
bantur, nomine tenus sub Francorum regimine a du- 
cibus distincti erant. Tribunum alicubi memorat Gre- 
gorius, qui et alio in loco de tribunitia potestate lo- 
quitur. Comites autem qui tributa aliosque fisci re- 
ditus in provinciis debitos ad principem deferri cu- 
yabant, etiam et comitatus suos quandoque aut pre- 
Mo emebant , aut, ut in iis continuarentur, priemi:s 
et pecunia obtinebant. Qui causa fuit ut viri ignobi- 
les nonnulli ad ejusmodi dignitates evecti fuerint. 
Fiscales tamen przeter eos officiarii fuerntt, sic dicti, 
qued villarum regiarum curam haberent; «qui et ipsi 
sub se fiscales variorum graduuni officiarios et ser- 
vos babebant, qui passim laudantar apud Grego- 
rium. 

12. Locus Lic esset inquirendi, qu:enam fuerit 
apud veteres Francos inter familias differentia, 
vtrumve medius quidam inter nobiles et servos fue- 
rit hominum status. At iste nodus absque aliquo mo- 
numento solvi non potest, cujusinodi de Francis an- 
tequam in Galliis stabiliti fuissent, nusquam reperi. 
Jioc unum constans invenio, Franci nomine hominem 
liberum et a qualibet servitute immunem designari. 
Cum vero Franci simul cum veteribus Gallis seu, ut 
tunc loquebantur, Romanis, in unum populum coa- 
luerunt, homines alios ex nobilissimis et senatoriis, 
ut habet Gregorius, familiis exortos invenio, alios 
servituti mancipatos, alios ingenuos natos, alios vero 
servitutis jugo, dominorum suorum]beneficio, omnino 
vel ex parte absolutos. Qui ex veteribus Gallis aut 
opibus prastabant, aut erant ex antiquis familiis orti, 
dignitates, etiam praecipuas, sicut et veteres Franci, 
obtibuerunt, factique sunt comites et duces ; quos 
ideo passim apud Gregorium legimus his vocibus dc- 
signatos, Francus aut llomanus genere. Quin et ur- 


rolligimus, quod a rege, eum earum possessi 
inibat, s»cramentum exigerent, ut sua ipsarun 
vilegia integra servarentur. 

15. Haud minus ignotze sunt leges, queis Fr 
rum gens ante stabilitam eorum in Galliis sedem 
rentur. Memorat Libanius in panegyrico jam t: 
a me laudato leges, quibus erat sancitum apud ἢ 
cos, ut qui apud eos majora auderent, maj 
etiam honoribus potirentur. Celebris sempe: 
apud majores nostros lex Salica, de cujus orig 
variis additamentis viri eruditi passim scripse 
cum certum sit eam ad posteros, qualis pri 
fuit a Francis adbuc ethnicis instituta et di 
Lon fuisse transmissam ; veterum Francorum i 
exinde, maxime in his quz ad religionem perti 
exploratos habere non possumus. Modum quo 
Chlodovei noinine Chlotildem desponsarunt, ex 
Fredegarius in Epitome, capite 18. Offerentes, ii 
solidum et denarium, ut mos erat. Francorum, 
partibus Chlodovei desponsant. Quod iu veteribu 
mulis apud Bignonium, num. 5, secundum lege 
licam fieri dicitur. At nihil de iis habet noster 
gorius ; sed lib. ix Historiw, cap'te 20, exempl. 
fert pactionis, in qua de dote et morganegiba, i 
dono quod maritus uxori primo die nuptiarum 
offerebat, agitur. Veteres Francorum leges a 
nismo primus expurgavit Theodoricus, peri 
Childebertus et Chlotarius ejus f'atres, quas 
auctas et emendaias publicavit anno 650 Dag 


C tus, ut ex prefatiuncula ad ejusdem regis cap 


ria patet, quam in appendice dabimus. Legis ἃ 
Selice aut alterius cujuslibet, ne nomen qu. 
praeter ecclesiasticos Canones et legem Roms 
usquam exprimit Gregorius : at ex iis qua nt 
facile colligimus Salice legis seita quae ad reg 
pertinent, ἃ Francis semper constantissime |! 
observata. Tale est illud ex capite 62, num. 6 
cavetur, ne ulla Salicz;e terre portio ad muli 
veniat, sed tota ad virilem sexum devolvatur. 
accurate in regni successionibus observatum | 
ex Gregorii Historia discimus. Nusquam enim 
eum legimus in regali divisionibus femimas in 
tem venisse. Immo, si quis rez absque maribu: 
functus fuit, non ipsius filie, sed aut fratres at 
potes ad regni successionem accesserunt. H:ec | 
fuit inter quatuor Chlodovei Magni filios regni 


.dundi ratio ; eademque post Chlotarii monarchas 


tem inter ipsius filios servata : et Charibert 
Cbhildeberto regibus, absque virilis sexus liberi! 
functis, non eorum filis, sed fratres success 

14. E.Ltamen ea erat e regiis liberis filiarum « 
tas, ut in probis auctoribus nusquam invenias ! 
aliis quam regibus in matrimonio locatam. 
etiam tum cum in paterna domo conjugii ex 
manebant, Fegine nuncupabantur; forte wi 
münissent solis se regibus fore desponsandM 
aliis copulandas viris, ne tam illustre nomen € 
parent. Sic οἱ regum filii reges pas:im appe 
fuisse legimus, quod patesuo regno subsütuee 


41 PRAEFATIO. 4 
rent. Mos enim tunc erat inter Francos receptus, ut Α usurpasse, quasi aliquando Franeos vicisset; exer- 


rege mortno, pro filiorum numero regnum dividere- 
tur; et ita in suo quisque regno eral a caeteris fra- 
tribus absolutus, ut nullus esset qui in fraterui regni 
regimine quidquam potestatis haberet. Id ex eo pa- 
tet quod Guntramno ,accidit, Nam cum filios non 
haberet, etsi nepotum suorum, ut loquimur, id est 
filiorum fratrum suorum, pater vulgo nuncuparetur ; 
cum tamen episcopos in Chlotbarii parvuli regnum 
misisset, qui cum ejus regni primoribus de Prs»etex- 
tati ezde in loco sancto facta inquirerent ; Chlotarii 
primates id se non permissuros esse contestati sunt, 
cum ad ipsos, regis sui tutores, attineret auetoritas 
regali sanctione male acta comprimendi. Et re ipsa 
nunquam impedire potuit, quin Melantius, in Pize- 


citum movit, ut Constantinopolis urbis expugna- 
tione, subjugato imperio, tanta imperatoris vanitas 
dilueretur. Et quidem nen minorem se agnoverat 
Cbhlodoveum Anastasius impenetor, cui, testante Gre- 
gorio, codicillos de consulatu transmisit in bonoris 
et amicitizx tesseram. Non enim aliquam ab impera- 
tore potestatem ex hoc accepisse censendus est 
Chlodoveus, qui jam tunc temporis imperatorem 
ipsum potentia superabat. Exinde-tamen Chlodoveus 
more imperatorum diademate. rediuitus in publieum 
processit, et blattea, id est purpurea veste, usus, 
Augusti nomine donatus fuit. 

15. Hanc autem summam, qua pollebaut reges 
nostri auctoritatem, non supercilio in populos, ve- 


textati sedem ipsa agente Fredegunde intrusus, Ro- Β luti orientales reges qui a popularibus. suis. adorari 


thomagensi Ecclesia potiretur. Reges vero etate mi- 
nores qui regno administrando nondum habiles et 
idonei erant, mancbant sub tutela et matris, si su- 
peresset, et regni ipsius optimatum, ut de Childe- 
berto Sigiberti, et. Chlotario Chilperici filiis ex Gre- 
gorio liquet. Childebertus idem annos vita quatuor- 
decim egressus, a paruo suo Guntramno rex, id est 
populis per se ipsum regendis potens, seu, ut loqui- 
mur, major declaratus est lib. vii flistorize, capite 35; 
cx quo etiam capite instituendi regis modum disci- 
mus. Nam ibi Guntraainus da/a in Childeberti manu 
hasia, dixit: Hoc est indicium, quod tibi omne regnum 
sieum tradidi. Certe ex veteribus nummis discimus, 
l'astam apud Francos regie potestatis insigne fuisse. 


consue verunt, non eliane auri et divitiarum amplita- 
dine sibi eonoiliarunt, sed amore in populos, et mu- 
tue pepularium in regem amore, qui in- Francoram 
cordibus a natura insitus videtur. Hinc feetom est ᾿ 
ut czeterz? nationes, quz inclinato imperio variis in 
provinciis sedes acceperant, haud diu eas servare 
potuerint, quod sua potestate abuterentur. Αἱ Franci 
quas provincias viriute sua acquisierunt, noa solum 
servavere incolumes, sed et vicinas autsibi subjecere, 
3ut suis contenti finibus effecere tributarias. Quis 
nesciat Wandalos, Alanis exsiinctis, Africam vix une 
sxwculo obtinuisse, ac paulo post Suevos in Gallseeia 
jugum Wisigotthorum subire fuisse coactos? flaud 
diutius substitere Burgundiones in Gallia, Ostroget- 


(:hlodove.s tamen post Sigiberti Coloniensis regis et (? thi in Italia, Wisigotthi in Septimania. At Franeé 


ejes filii necem in clypeo evectus, rex eorum loco 
constitutus fuit. Sigibertus autem a Neustrasiis in 
regem acceptus super clypeo impositus est. Nec aliter 
Gundobadum-Ballomerem a suis in regem evectum 
fuisse legimus. Supremum autem regum nostrorum 
dominium soli Deo subjectum memorat passim Gre- 
gorius, cum eos, nisi jusiitiam exercuerint, judicium 
Dei sibi imminere admonet ; eujus rei egregium ba- 
bemus exemplum in libro v Historiz, capite 19,- ubi 
Gregorius Chilpericum alloqueus, regi quidem epi- 
$COpos Omnes esse suhjectos testatur; regem vero 
ipsum nonaisi Deo, qui eriminum quorumcunque 
hominum ultor est. δὲ quis, inquit, ex nobis aberra- 
terit, a te potes emeudari ; εἰ vero iu. excesseris, quis 


hodieque in Galliis perseverant, qui in ipsis stabili. 
regvi primordiis, Alamannos, Bajoarios, Thuringos, 

Saxones, Winidos, Sclavos, aliasque nationes, aut 
Subjectas sibi, aut tributarias fecere. Wisigotthos 
expulerunt ex Septimania, Burgundionum regnam 

plane exstinxerunt, Ostrogottbos in ltalia terruerunt, 
Langobardis, qui Gotthis in ]talia suecesserant, tri« 
buta imposuerunt : iique ita erant ipsis addicti, u& 
neque regem sibi constituere auderent absque Fran. 

corum venia. Uno verbo nihil non Francis. parebav: 
quorum amicitiam et ipsi imperatores tantifaclebant, 

ut eatu crebris legationibus, largitionibus pecunia- 
rum, et proviaciarum cessionibus captarent; paruwn- 
que abfuit quin tributa ipsis pendereut, id sine dubio. 


16 corripiet? Loquimur. tibi, sed εἰ volueris, audis; si D facturi, ni pudor obstitisset. Cum enim ea ab impe- 


sero nolueris, quis te condemnabit, nisi qui se justi- 
tiam esse pronuntic.verit? Nullum etiam supra se ho- 
minem sgnoscebat Chiotarius Chilperici ipsius pater, 
qui post fratrum suorum eorumque filiorum funera 
mouarcha factus, cum proximus esset morti, ac vi 
febris snagnopere vexaretur : Uva, inquiebat, qualis 
et illerex. colesiis qui tam magnos reges. interficit ! 
Hinc nunquam tulere Francorum rege-, ut ne mi- 
nuna quidem subjectionis umbra eorum imperium 
obscuraretur. Memorabile est δος in rem Theode- 
berti Austrasiorum regis facinus, qui referente Aga- 
thia auetore Greco, cur audiisset Justiniauum im- 
pecatoreip inter alios titalos, Francici etiam nomeu 


ratore Theoderici regs legati exigere voluissent, 
imperator, inquit Theophylactus Simoecatta libro vi. 
lHistoriarum, legatos humaniter muneratus, Francos. 
adhortatus est, ut citra pretium societatem inireut,. 
cum ferre non. posset barbaros a Romanis tributum» 
exigere. 

46. Tanta quippe jam tunc erat Francorum fama, 
tantsque sub illis principibus populorum felicitas, ut. 
el vicinze gentes, que ex Romani imperii reliquiis 8. 
barbaris fuerant subjugatzs, teste. Gregorio , Francos. 
habere reges desiderarent, sub quibus, et religio ea-- 
tholica, quam nuper amplexi fuerant , floreret, et 
libertate sua populis uti-liceret. ld autem contigit pot. 


PRAEFATIO. 


€hiodovel eonversionem, ewm non solum Remygium, A ditas, aüt alia quivis ratio prineipibus con 


sul et totius gentis apostolum, sed alios qaoque 
, episcopos, ex quibus multi in GaHiis tune eraut san- 
elitate celebres , oonsiBaries adhibuit. Exstat ea de 
rye beati Remigii epistela, qu:xe principis officia paucis 
verbis, sed efíficacissimis eomplectitur. Caterum 
tanta ex (86 eoppit esse episcoporum auctoritas, ut 
nibil fere absque eorum «consilio fieret. Testis est 
Gregerius complures eorum legationibus functos 
fuisse ad exteros principes. Si vero inter fratres post 
τομαὶ divisionem aliqua exorirentur dissidia , com- 
ponebantur per episcopos : eitra quorum interven- 
tum vix quisquam, qui a regis gratia excidisset, eam 
yecuperabat. Harum sjmiliumve rerem exempla con- 
gerere non videtur opere pretium , cum passim le- 
eloribus in Gregorii Historia eceurrant. Certe cum 
ju expeditione Hispanica Gantramni exercitus rapinis 
inhians rem male gessisset, convocatis rex quatuor 
episcopis cuin aliie e regai primatibus, exercitus du. 
cum causam excutere coepit, referente Gregorio lib. 
i Historie, capite 90. Bic et post Pretextati mor- 
lem, idem princeps tres episcopos ad Chlotarii regni 
optimates delegavit, qui ea de re inquirerent. Deni- 
que cum idem Guntramnus de legitimis Chiotarii , 
Chilperici ex Fredegende filii, nstalibus dubitare 
videretur, regiua accersitis inprimis regni prioribus, 
id est episcopis , etc, ülii sui wativitatem fuisse legi- 
timam sacrameato approbavit. Minime itaque mirum 
cuiquam videri debet, si episcopi suis in urbibus pri- 
valorum causas cum adjunetis comitibus aliisque 


snasisset , episcoporum mohittonibus et inter 
nibus cedebant. Rem paulo plus quam ceteri 

verat Clilotarius hujus nominis primus, qui, 

nes Ecclesi» reditumm suorum partem fisco 
verent, decreto ssneiverat. At conniventibt 
voluntati , metu aut adulatione, cxteris epi 
Injuriosus, Turonum antistes, rem adeo in 
non ferens, insalutsto rege abscessit : quo fae! 
motus rex, ducetusque poenitentia, ut episcop! 
ret rogavit; eomque, fracto propriis manibus 
laudatum muneribus honoravit, quod ei tam 

eonsilium inspirasset. Quam vero ín his serva 
ligiosi fnerint reges nostri, scribit Gregorius I 
capite 50; sed memoria seterna dignum est 


B berti regis factum , qui cum ab Eufronio e 


monitus fuisset tributa a suis ministris apud 1 
fuisse exacta, ingemuit, tum libris censuum i 
traditis, aureos qnoque jam receptos Turono 
sit : veritus ,, ne quod ofliciales suo nomint 
ipso inscio exegerant, in suum caput Dei e 
Martini indignationem concitaret. | 
48. Quantum vero catholice religionis pn 
ni addicti semper fuerint reges nostri, ex eo1 
patet, quod uxores hsresi infectas ducere ni 
voluerint. Brunichildem Sigibertus uxorem 
Galesvintham Chilpericus ejus frater, ambas , 
gii Wisigotthorum regis filias, et Ariana 
contaminatas : at neutra in thorum regis : 
est, quin prius heeresim suam ejurasset. E e 


effciariis judicarent, ut ex antiquis formulis aliis- (* nostrorum regum filie exteris regibus a δ 


que veteribus passim moneuwentis . imme et ex Gre- 
gorio nostro certum est, cum ipsi de majoribus regni 
causis sententiam ferrept. 

41. Neminem enim io suis regnis m»jorem episco- 
pis agnoseebant reges nostri, quos Christi vicarios, et 
snysteriorum Dei dispensatores esse sciebant. Hine 
primi in placitis adsidebant, eorumque nomina ante 
quoslibet slios recensebantur. Filios regum ipsi e s2- 
cro fonte suscipiebant: ad mensam regiam non raro 
etam invitabantur, eorumque benedictionibus mu- 
niri reges ipsi flagitabant. Unde aliquando Chilperi- 
cus rex, ut olim Jacob sd angelum, se noa dimissu- 
rum Gregorium nostrum asseruit, nisi prius ab eo 
benedictionem recepisset. Quse regum nostrorum re- 
ligio ac pietas eos movit, ut non solum priseas cleri- 
curum Ecclesiarumque immunitates , qua ab impe- 
vatoribus eoneecssse fuerant, confirmarent , sed ei ut 
nevas etiam veieribus adjicerent. Remensis Ecclesia 
iu qua fuerant in Christo generati , simul οἱ beati 
Itemigii eorumdem apostoli basilica, omni immuni- 
tate gaudebant , teste Frodoardo. Nárrat Gregorius 
libro 1u Historia , eapite 23, ΘᾺ omnia qua ab Ár- 
vernorum Fcclesiis fisco reddi consueverant, ipsis a 
"Theodeberto rege indulta fuisse; quod Chbildeber- 
tus Il, lib. x , capite 7, confirmasse memoratur. At 
Turonenses non modo clerici, sed et cives omnes , a 
- quovis tributo erant 4iberi ob reverentiam sancti Mar- 
tiui. Si autem alia"audo &scalium ministrorum cupi- 


fide alienis in matrimonio collocat, suam 

nem inviolatam intemeratamque servaverunt 
hoe primum prszeipuumque matrimonialium 
rum fuit, ut sux religionis liberum exercitiui 
n» iil» haberent: quod quidem paetum cum 
ricus, qui Chlotildem Chlodovei magni filiam 
uxorem, violare tentasset, morte, quam ei CI 
fratres intalerunt, perfidiam suam eluit : illa 
fide estholica constantissime perseveravit. 
conditionibus Chlotsinda , Chlotarii I filia, . 
Langobardorem regi, Ingundis Hermenigil 
Wisigotthorum in Hispania, et Bertha Canti 
Anglla regi nupserunt ; 408 quideni reginae 
non solum cstholicam fidem perseveranter co 


D sed eam quoque viris suis inspirarunt, àdeoq 


tibus inter quas ipss versabantur. fiortato 
re Nicetius, Trevirorum sanctissimus antistet 
tsindam in epistola, In appendice hic relata, 
eet non solum religionis sux integritatem vi 
et vite sanetimonia conservoaret, verum eti3 
veritatem ejus viro suo, Alboino regi, et : 
Langobardis ipsi subjectis persuadere conar 
quidem licet infruetuosi fuerint Alboino Chl 
Conatus, quse tamen ipsa tunc seminaverat, 
ut quidem existimare licet, pullulaverunt, et 
rius regina ex gente Franeorum, testante 
Gregorio, eriund:e, Theodelind:e scilicet, sot 
lulfas eum gente sibi subdita fidei catholicte 


* 


25 PRJEFATIO. : 96 
sionem amplexus est. idem contigit spud Wi-igot- A sed unice auctoritate regum fuiste institutos innuere 


tios ; seminavit Chlotildis, qux etiam sanguinis sui 
effusione fidei catholicze veritatem Amalarico regnante 
asseruit. Irrigavit Ingundis, cum Hermenegildus ejus 
conjux, Ariana hzresi ejurata , ad fidem catholicam 
accessit : at messis integra congregata fuit, cum Rec- 
caredo rege tota Wisigotthorum gens catholicze Ec- 
clesie nomen dedit. Nec minus feliciores fuere Ber- 
thx in Anglia conatus, quie virum suum, primum 
q"idem morum suavitale lenitum , ac postea sancti 
Augustini aliorumque monachorum a Gregorio Ma- 
gno ex Italia missorum predicationibus Christianum 
factgm videre meruit. Atque ita, juxta Apostoli sen- 
tentiam, viri infideles a mulieribus fidelibus sanctifi- 
2ati, Ecclesiam catholicam per totam fere Europam 


videtur. Verum si Gregorii verba, resque ab eo nar- 
ratas paulo accuratius perpendamus, eorum tempo- 
rum disciplinam talem fuisse animadvertemus, qus 
ita regum sauctoritai provideri, ut canonum eccle- 
siasticorum vigorem non convelleret. Et quidem cum 
tanta tunc esset, uti ex Gregorio observavimus, epi- 
Scoporum in regno auctoritas et dignitas, nihil non 
magis rationi et «equitati consentaneum fuit, quam ut 
nemo siue regis consensu et auctoritate bunc gradum 
adipisceretur; sicul et ex altera parte, si quideun 
juxta eorum temporum disciplinam Ecclesiz vidustze 
electionis libertate gauderent , equum etiam erat ut 
ille suis legitimis juribus fruerentir. Sic autem res 
agebatur. Defuncto episcopo, electio successoris sta- 


amplificarunt. Jam quippe antea Burgundiones fidem D tim in ea fiebat civitate, qua era! pastore viduata; 


catliolicam amplexi fuerant, et id Francorum exem- 
plo, ac Remigii eorum apostoli miraculorum lama in 
ducti, quod ipse Avitus in collatione contra Ariauos 
prz:ente Gundobaldo rege facta attestatur. Ut nulla 
superesset in toto Occidente provincia, qua Francis 
salutem suam non deberet, unde non immerito Gre- 
gorius, re multo magis quam noue Magnus, lib. v, 
epistola 6, przclarum hoc de Francorum regibus 
prot.lit effatum. Quanto ceteros homines regia digni- 
ας antecedit, (anto. ceterarum. gentium regna regni 
Francorum culmen excellit. 

19. Tanta autem erat et regum et regni in Ro- 
manum pontificem reverentia, ut licet, pro more 
tunc temporis recepto, episcopi omnes apostolici viri, 


tum ille, in quem suffragia convenerant, aut aliquis 
ejus nomine, sive alii ab ipsa Ecclesia delecti defere- 
bant ad regem electionis instrumenta, quz si legitima 
judicaret , nihilque in electione vitiosum adverteret, 
admittebat electioneni; aut eam irritam reddebat, si 
forte cives in personam sibi aut regno suspeciam 
consensissent. Rex, admiss: electione, scribebat ad 
metropolitinum epistolam, qua ei ejusque compro- 
vincialibus episcopis novum episcopum ordinandi po- 
testatem faciebat. Hzc omnia anno 549 paucis verbis 
expressere Patres Concilii v Aurelianensis cauone 10. 
Cum voluntate. regis, juxia electionem cleri ac. plebi, 
sicut in antiquis canonibus tenetur scriptum, a metrope- 
litano, vel quem in vice sua premiserit, cum compre- 


aut pape nuncuparentur ; nemo tamcn ex eis praeter C vincialibus pontifex consecretar : quam regulam exse- 


Romanum pontificem, papa, id est omnium pater, 


absolute diceretur. ltero sedis apostolice nomiue de- 
signabatur per excellentiam Romana Ecclesia, ut tum 
ex nostro Gregorio, tum ex variis couciliis illorum 
temporum constat. Atque inde, et quod plerique bar- 
bari h:ereseos tahe infecti essent, Romanorum nomine 
eatholici, etiam ab ipsis haereticis, iudicabantur. 

20. 1s itaque erat, referente Greg. rio nostro, Ga'- 
liarum status sub Chlodoveo Magno ejusque filiis ac 
nepotibus. Sed jam ex hoc ipso auctore inquirendum 
est, quzenam tunc temporis vigeret apud Francos Ec- 
clesiz disciplina. Et primo quidem episcoporum ele- 
ctiones liberas ct absolutas nemo est qui non dixerit, 
δὶ vel leviter ejus avi conciliorum canones percurrere 


cutioni mandatam fuisse infinita propemodum Gregor$i 
loca probant, in quibus instrumentum a civibus pto 
electione factum appellat consensum civium; regium 
vero diploroa, preceptum, aut preceptionem, sive in- 
diculum. Hanc vero preceptionis vocem sic uon intel- 
ligendam esse, ut electionem excludat, ex Gregorio 


nostro patet, qui post delatum ad regem consensum 


civium, suam preceptionem eum dedisse passiu com- 
memorat. Quin etiam licet in regiis litteris seu pra- 
ceptione, nulla fieret electionis aul consensus przeee- 
dentis mentio, ut ex formulis Marculíi colligimus, 
illum tamen civium consensum re ipsa prazcessisse 
non sulum ex Gregorio, sed etiam ex saucti Desiderii 
Caturcensis vita discimus, in qua quidem Vita regiae 


volet, quos etiam canones, ne debita eis deesse pu- D iüitterze referuntur ad episcopos, etc., data simul cum 


tetor auctoritas, a regibus comprobatos et firmatos 
passim legimus. Si tamen Gregorii Historiam aliaque 
ejus opera evoramus, contrariam omnino bis cano- 
Bibus consuetudinem tunc temporis viguisse nonnul- 
lis videbitur, cum ibi legamus pa:sim episcoporum 
successiones pracipiente rege tunc temporis factas 
fuisse. Hic, inquit, yraceptione regis in episcopi de- 
fu:icti locum est substitutus ; aut, J/le, defuncto epi- 
SCoyo ἃ rege preceptionem obtinens ; aut alius, quod 
[^ro antea ἃ rege mandatum obtinuisset, czteris 
posthabitis, viduatze urbis episcopatum adeptus est. 
Quibus, aut sane siilibus verbis cum utitur Grego- 
rius, episcopos non Jibera civium aut cleri electione, 


indiculo ad Sulpicium metropolitanum : sed in indi-. 
culo rex ne verbum quidem babet de cleri vel pleuis 
electione aut consensu, tametsi in suis litteris mox 
laudatis, hane promotionem cum abbatum totiusque 
cleri consensione factam fuisse testatur. 

21. Haud tamen difüitear electiones a clero et po- 
pulo factas nonnunquam a regibus abrogatas fuisse, 
vel quod divisis inter se electorum suffragiis, uua- 
quaeque pars cum euo electionis instrumento ad rege 
accessisset , vel quod electi persona regi displiceret. 
Nec etiam inflciari velim nonnullos quandoque, etiain 
non exspectata cleri aut populi electione, e palatie iu 
locum defunctorum episcoporum a rege fuisse sub» 


ri " PRAEFATIO. 
. Stitwtos : quos metropolitani, de eorum doctrina et A rum ordinatus est, Aventimus apnd Cas 


probis moribus a rege ipso facti certiores, consecra- 
- bant; sed civium aut cleri consensus, cum illi primum 
in urbem suam adveniehant, rogabatur. Hzc tamen 
consuetudo electionum libertatem multum labefacta- 
vit; quam conciliis ignotam, et sensim sine sensu 
introductam Chlotarius II in edictum confirmationis 
synodi v Parisiensis primus inseri eüravit, anno 445, 
ut deinceps pro lege haberetur. Episcopo, inquit, de- 
cedente, in loco ipsius qui a metrepolitano ordinari de- 
bet, cum provincialibus a clero et populo eligatur ; et si 
persona condigna fuerit, per ordinationem principis or- 
dinetur. Hxc prima ordinationum regula, ut vidimus 
ex ennciliu v Aurelianensi, novam addit : vel certe si de 
palatio eligitur, per meritum persona et doctrina ordi- 
nelur. At h;ec nova consuetudo multorum in Ecclesia 
malorum oecasio luit, favendoambitiosorum conatibus, 
maxime officialium regiorum, qui postea pinguiores 
episcopatus aucupati sunt : et statim ex laicis episcopi 
facti, Eeclesix Gallicanze sanctitatem non mediocriter 
imminuerunt. Alii vero pecunia et muneribus, alii 
adulationibus, aut. ministrorum regiorum quos cor- 
ruperant officiis, precepta regum adepti, Simoniacaim, 
ut vocabant, haresim introduxere; indeque tot ca- 
nones adversus neophytos et Simoniacos illis tempo- 
ribus in Gallicanis eonciliis couditos legimus, qui ta- 
men nunquam, sieut nec Romanorum pontificum, 
et potissimum Gregorii Magni, cpistolze, tam nefarize 
pesti eradicand:e pares fuere. Omitto singularia quze- 
dam exemyla, qux cum regulis contraria fuerint, in 


" Austrapius in Sellensi castro, etc. Coadj 


men renuit ordinare Gregorius noster | 
nem, Felicis Namnetensis episcopi nep 
quod ueopliytus esset, tum quod sacri cài 
reut, ne quis episcopus alteri adhuc vive 
tueretur, ut ipse narrat libro vi, capite 5 


 Solens omnino videri debet quod idem 


refert de Theodoro et Proculo episcopis e 
pulsis, qui Ecclesiam Turonicam simul 
cuntur, post Liciuii aut Leonis obitum : 
potius admi:istratores quam episcopos 
appellandos esse existimem. Nonnunqi 
episcopi, etiam sanctissimi, aliquem e su: 
$nccessorem designarunt , quem sciebant 


B nisterium prz czteris idoneum esse. Ita 


Lugdvneusis antistes, morti proximus, 
lum regem contestatus est, ut Nicetium ε 
Lugdunensi substitui curaret. Maurilio ( 
episcopus podagra afflictus, previdens f 
ves circa suum successorem contention 
eliam viventi Ursicinus substituere!ur, 
Ilem fecerat, ut mox. dicebamus , Felix 
Namnetensis, confecto ea de re instrum 
comprovincialium episcoporum subscript 
borari curaverat, Chorepiscopum, ne unu 
memorat Gregorius, nisi illi eo nomine 
qui, ut mox dicebamus, in castris ordin 
Nam Mundericu:, quem in castro Tornodor 
diximus, ea specie, inquit Gregorius, ordii 


legem transire uon dehent. Sic in longinquis quibus- C dum sanctus Tetricus, qui tunc Lingonun 


dam provinciis epi- copi ἃ iquot, dissimulante rege, 
aul prz? m:nori [316 aul regni (ΓΒ non attendente, 
absque ejus venia consecrati fuerunt. Major fuit pon- 
tificum Aquitaniz |] ausus, qui Eumerium, Santo- 
nensem episcopum, e solio deturbarunt, quod absque 
metropolitani consiiio fuisset, przecipiente rege, conse- 
cratus : at cum id rescívisset Charibertus, Eumerium 
in sedem restitui imperavit, mulctatis, ut refert Gre- 
gorius, episcopis, qui tale facinus aggressi fuerant. 
Haud tamen adeo exarsit Charibertus in episcopos, 
quod Eumerii ordinationem examinare voluissent, id 
enim eis per canones licitum erat, sed quod illum jam 
diu cum auctoritate regis epi-copatu pollentem, abs- 
que ejus judicio e sede dejecissent. 

22. Translationes episcoporum ex una ín alteram 
sedem nusquam in Gregorii libris reperire licet, nisi 
eorum, qui ex propriis urbibus haereticorum princi- 
pum jussu expulsi , iu Francorum regnum 'acceden- 
tea, viduatis Ecclesiis :prafecti fuere, quod semper 
approbavit Ecclesia. Coadjutores viventibus substi- 
tuti nonnulli occurrunt , qui vel regum favore, vel 
alia quavis ex causa, cum spe ad aliquam Ecclesiam 
auccedendi, ordinati fuerunt ; at non vano, ut οί 8 
fit, titulo, neque in ea ipsa Ecclesia, quam aliquando 
essent adepturi ordinabantur, sed quasi novi episco- 
patus erectione , in aliquo futurz 580: diceceseos ca- 
stro sed-bant, eum assignata sibi in vicinos aliquot 
vicos jurisdictione. Sic Mundericus apud Tornodo- 


erat, viveret, hic Tornodorense castrum 
presbyter regeret, atque in eo commorar 

25. Ordinationes ad metropolitanos p 
in propria cujusque provincia, Unde Gre 
IY Historiz, capite 55, quod in eitis pra 
desiderabatur, narrans Aviti Arvernens 
ordinationem, jussu Sigiberti regis Met 
obser vat hac in re canonicum rigorem non 
vatum. Ipse tamen Gregorius Themis con« 
ab /E:idio ejus urbis metropolitano, ut € 
natus, nec alterutri unquam hoc factum 
At cum idem Agidius non solum ordin: 
pos, verum etiam et episcopatu instituen 
Dunensi, quod in Carnotena diccesi situ 


D t2sset, graviter ab episcopis concilii rv 


reprehensus fuit, quod rem adee insol 
suzx civitatis et provincie terminos fuisset 
Et merito, eum ne id quidem ipsi liceret 
lic:e sedis vicariatu sedi sux beati Remigii 
concesso ; si quidem ejusmodi privilegia 
tegris ac salvis metropolitanorum juribu: 


bantur. Unde brevi cecidit illa Dunensis . 


ercetio, qux: contra &anonum scita tem 
facta fuerat ; stetit vero, hodieque perdt 
nensis Ecclesia a sancto Remiglo instituta 
in suze diaeceseos castro eonstituens, nemin 
injuriam. Novum iteir episcopatum in c: 


dunensi constituere tentaverat rex Childe 


PRAKFATIO. 39 
at reclamante Leone Senonum episcopo, ad A ex universis Galliarum provinciis congregandam esse 


lieecesim locus ille pertinebat, res infeeta fuit. 
periit Arisitensis episcopatus, quem Gotthi, 
lis aliquot e dicecesi Ruthenensi, qui ipsis pa- 
, vicis, instituerant. 

E !aicali statu ad sacerdotium promoveri, nii 
nensos varios gradus, nunquam per canones 
Qoam regulam, etsi frequenter violatam, se- 
nt tamen semper episcopi religiosiores. Hujus 
mplum illustre de se ipso narrat Gregorius, 
m ἃ nobis superius laudato ex libro v Histo- 
pite 15; cum enim Burgundio Felicis episcopi 
ad eum accessisset, avunculi sui caeterorum- 
mprovincialium episcoporum consensu muni- 
in episcopum conseeraretur ; respondit Gre- 


dixisset , reposuit Gregories, qui tune Childeberti 
regis legatus erat, inutilem videri tantas synodi ce- 
lebrationem , eum nulla tunc esset exorta nova hze- 
resis , nullumque immineret in fide periculum : sed 
sufficere, ut unusquisque metropolitanus jsria cen- 
suetudinem canomnn cum sibi subjectis conveniret. 
Mapinius tamen Rhemorum sntistes ad concilium Tul- 
lense ἃ Theodebaldo rege convocatum ire renuit, 
quod rex evocationis causam ei non indicasset; unde 
conjicimus episcopos , saltem przcipuarum sedium , 
de negotiis quz in talibus conciliis tractanda erant, 
fleri debuisse certiotes. Et quidem Maplnius ea oc« 
cessione Nicetium "Trevirensem reprehendit, quod 
potius ad regem , quam ad ipsum reprimende quo- 


: Habemus scriptum in. canonibus , non posse D rumdam malorum hominum protervis causa. recur- 


Vm ad episcopatum accedere , misi. prius eccle- 
8 gradus regulariter. sortiatur. Tum. eum*do- 
id ei faciendum esset , ut sese dignum exhi- 
»piscopali honore. Quibusnam vero gradibus 
am dignitatem canonice assequendam ascen- 
B foret, ab eodem Gregorio discimus ex li- 
eapite 6, ubi Cato presbyter se clericatus gra- 
onica institutionesortitum fuisse his verbiscxpo- 
retor. decem annis (ui, in subdioconatus officio 
! annis ministravi ; diacomatui vero quindecim 
vwancipatus fui, presbyteri honore. jam viginti 
etior. Et quidem Nicetius, Lugdunensis postea 
4S, nounisi etate tricenaria preshyter ordina- 
. Verum id regule exigebánt : at contraria 


risset. Ejus epistolam dabimus in appendice cum 
Sigiberti regis alia epistola, qua Desiderio Catur- 
censi mandat, ut ne aceedat ad synodum, qus 
seipso inconsulto fuerat indieta. 

26. Cieterum ex his quz Guntramnus ad Gregorii. 
verba superios laudata respondit, patet episcoporum 
c20535s er iis luisse, ob quas potissimum concilia to- 
tius nationis episeoporure congreganda essent. Π||6, 
inquit, Dei causa exstat omnibus major, μὲ inquirere 
debeatis, cur. Pretextatus episcopus aladio in ecclesia 
[uerit interemptus, tum de. dissidiis episcoporum, et 
variis criminibus, quibus eorum nonnulli accusantur. 
Immo et reges ipsi causas episcoporum , quos sibi haud 
fideles fuisse existimabant, ad concilia referebant : ut 


nn fuit praxis et consuetudo, quam variz C de eodem Prztextato patet, quem Chilpericus rex, ve- 


introduxerant. Ex his leg;timz fuerunt, Ec- 
necessitas , insignisve aliquot virorum sancti- 
am illustria facta vel etiam miracula proba- 
mprobata vero quorumdam episcoporum faci- 
it exemplo Burgundionis non semelailato pate!, 
adhuc laici promotioni episeopl provincizx 
iensis lll consenserant, sed quam Gregorius 
canonum acerrimus vindex, sua auctoritate 
vit. Improbata quoque nonnullorum ambitio, 
um auctoritate episcopatum consecuti, caeteris 
re conabantur, priusquam, ut ait Gregorius 
» obedire didicissent. Ejusmodi tamen alí- 
diebus in clericatu probatos fuisse crediderim, 
am consecrarentur, ut de Badegesilo obser- 


luti reum majestatis, in concilio Parisiensi accusavit. 
Et ipsemet noster Gregorius accusatus a Leudaste co- 
mite, quod adversus reginam Fredegundem malos ru- 
mores sparsisset , seipsum in concilio Brennacensi sa- 
cramento purgavit. Nec praetermittere licet egregium 
Childeberti I1 facinus, qui cum A£gidium Rhemorum 
antistitem, multorum quidem criminum reum, sed 
necdum iu ulla synodo suditum , Metas adduci jus- 
sisset, ab aliis episcopis increpitus, eum urbi sux 
restitui incolumem przcepit. Sed ille postea in epi- 
scoporum synodo apud Mettas majestatis lsesse rens 
inventus , et episcopali sede privatus , a rege Argen- 
toratum exsul mittitur. Jam vero adversus episcopos 
non quilibet viri admittebantur iu testimonium; quare 


porius noster, qui tonsuratus, gradus quos cle- D cum inferioris ordinis nonnulli testes adversus Gre- 


tiuntur ascenden:, post quadraginta dies Dom- 
scopi Cenomanensis defuncti successor evasit. 
id concilia quod ;ttinet, alia erant provincia- 
jug scilicet provincia episcoporum ; alia to- 
iouis seu regni. Priora metropolitani quique 
emporibus juxta canonum prescripta congre- 
: aliorum vero indictio ad regem pertinebat , 
| episcopi etiam-i forte diversorum regnorum 
'X mutuo tamen regum omuium consensu fa- 
ebantur. In h:s de fidei rebus ac majoribus 
|, aut certe de pace inter reges componenda 
Γ: que ex Gre:orio discimus libro ix flisto- 
pite 20, ubi cygp Guntramnus rex syuoduimn 


gorium in synodo Brennacensi auditi fuissent , ea de 
re conquesti sunt cpiscopi. llle vero eum testium re- 
latione conv:néi non potuisset ullius criminis, resque 
manere videretur in ambiguo , dictis missis «n tribus 
altaribus , sese ipse sacramento purgavit ; quod ta- 
meu non sine injuria se fecisse professus est , eum 
id canonibus esset contrarium. Cseterum latse in istis 
conciliis sententie si nollent damnati aequiescere, 
illis supererat ad apostolicam sedem confugium. Unde 
cum Sagittarius et Salonius episcopi sese injuria in 
concilio Lugduneasi exauetoratos fuisse conquesti es- 
sent, licentia prios a rege Guntramno obtenta , eum 
litteris cjus comumeadatitiis Roman petierunt , ubi a 


εδὶ 
1 


PRA£FATIO. 


| Joanne ponti&oe audi, ejusdem jussu scdibus suis A dinationi commendavit, invaderet, s 


. restituti sunt , ut narrat Gregorius libro v llistorie, 
. capite 21. 

27. Colliciuns autem ex ejusdem Gregoiii et dictis 
el factis, quanta tunc essel in sacros einones Eecle- 
si Gallican:x reverentia. AEgidius Rbewensis episco- 
pus , nonnisi lectis Canonum sanclionibus, e solio suo 
deturbatus est, postjuam reus conjurationis in re- 
gem inventus fuisset. Quauta vero aaiwi magnitudine 
et constaptia eoruui auctoritatem adve;sus regem ip- 
&um, et regioam ejus conjugem, tuitus fuerit Gre- 
gorius in causa Pratextali , nenio est qui nesciat, a 
qvorum observatione nec minie, nea l.lauditils, nec 
auro aut argento unquam dianoseri potuit. Unde si 
aliqua emergeret in. rebus agendis diflicultas, pro- 
latis canonum verbis eam elevandam esse censcbat. 
Et quidem Bertegundis, qua relicto suo viro iu mo- 
nasterium Turonense confugerat , pervicaciam refu- 
lavit , canonem Nicamum relegendo. Sic et Burgun- 
dienis postulationi respondit, qui Felici episcopo 
adhue viventi in sedem Namnetensem subrogari eí- 
flagitabat. Godicem autem canonum , quo tunc Gal- 
licana utebatur Ecclesia, alium a Dionysii Esigui 
collectione fuisse colligimus, tum ex canone Niec- 
B^, qui, ut a Gregorio laudatur, apud Dionysium 
. non habetur, tum ex novo quaternione codici a Chil- 
perico rege assuto conira Prietextatum. jn eo enim 
, Quaternione canones quasi aposiolices , qui ip eodice 

Dionysii locum habent, exsitisse memorat Grego- 
Tius , qui proinde non habebantur in sincero codicc 
- canonum Gallicanorum. 

28. Dioecesim suam accurate visitabant tunc. tein- 
poris episcopi , vicos et oppida suz ditioni subjecta 
circumeuado , uti ex compiuribus Gregorii locis cer- 
tum est. Plerique solebant s1atis temporibus iu mo- 
nasteria , seu in &olitoria loca &ecedere, ut ibi era- 
Óione ac spiritualibus exercitiis recreati , iude ad cu- 
ram animarum sibi commissarum vegetiores facti 
reverterentur ; quod solemni pompa in aliquibus lo- 
tis die dominice coenzx facere solebant. Lice vero 
omni tempo:e sancti illi episcopi Ecclesiis sibi com- 
missis prasen'es adesse studerent, id tamen sum- 
mopere curabant, si aliqua calamita:e plebes sibi 
«onunissz affligerentur. llinc cum Albigam civitatem 
Hues inguinaria devasiaret, Salvius ejus Ecclesie 
lunc sancüssimus antistes, (anguam bonus pastor, 
inquit Gregorius, ab ea urbe nunquam recedere vo- 
luit. Theodorus vero Massiliensi.un episcopus cum 
pestem gravissimam in :ua urbe szvire accepisset 
absens, statim reversus ad saucti Victoris sepulcrum, 

orationibus ac vigilis vacans, Dei misericordiam 
fleciere conatus est, | 

29. Jam vero episcoporum ordinationi ac potestati 
potissimum commendatze erant Ecclesiz faculistes , 
qua eorum nutu et anctoritate debebant distribui , 
unde et pauperum ac viduarum nutritores diceban- 
tar : quare cum Gotthus quidam Ecclesi: Agath: n- 
sis bona rapuisset , monuit eum Leo episcopus , ut 
qe res pauperum , quas, inquiqoat, Dcu» nosire ore 


laerymis enecari , cum illi de fructibi 
lerent. Hujus rei causa erant in eecl 
matriculas appellabant, in quibus ins 
ecclesi: bonis ac fidelium oblationi 
Alis episcopi nonnunquam litteras i 
scriptas dabant, quibus incitati fidele 
petentibus facilius largirentur. Deni 
omnium in episcopos, quos Spiritus 
regere Ecclesiam Dei, reverentia , : 
receptum fuerit illud effatum , quia κι 
resi, inquit Gregorius 1:8. u, eap. 2; 
ut in ecclesia non obaudiatur sacerdoti 
hic et passim eyiscopum designat. 
90. Ad archidiaconos autem spect 


B clesiz disiribuiio, eorumque curz r 


perum susientatio counmissa erat, sed 


: ruth, qui, in. pler:sque saltem eccles 


agebant vitam. lloc est, ni fallor, qi 
moenicorum appellat Gregorius, quai 
llistorize capite 50, n. 16, a Daudino 
institytam fuisse scribit, idque ex caj 
trum intelligitur, ubi cum PatrocJus 
rigibus residebat, ad convivium meng 
rekquis clericis accedere negligeret 
esteri corpus reüicerent , ipse eratior 
Gori operam dare, ab arclid:acono 
bensus est, admonitusque, ut aut cum 
bus cibum sumeret, aut. certe discede: 
enim rectum ille exiatimabat, ut wma 


C, tictum dissimularet , cum quibus. eccli 


retur iuplere officium. Ex. eodem libr 
diacono commissam fuisse insütuendo 
curam, eumque schol prafectem fui 
sim innuit Gregorius. Clericum tame, 
rius Lexoviensi schole prafecerat, d 
nusquam legimus. Verum archidiae 
prafecti , quia multis curis distracti 
clericos per alios erudiri curabant. 
δι. Qui ecclesiis ruralibus , quas 1 
seu curas appellamus, praficiebantui 
presbyteri, quos nonnunquam arch 
Gregorio dictos legimus, sive quod p 
nis, ut hodie fit, pr:eesseut, sive quo 
sia plures sub sua disciplina clericos | 


D tamen et alii minores clerici noni 


praepositi , cujusmodi fuit Cautinus, p 
rum episcopus, qui in libro de G 
rum, capite 30, dicitur in suo diaconat 
Ecclesiam rexisse. Urbanus vero £ 
Juliani Brivatensis martyrarius fact 
libro 1 de Gloria Martyrum, capite 66, 
gorius parvulum oratorium, sancto 
Trccas consecratum, cui unus tantuin 
paulo post appellat lectorem , servie 
etiam apud eumdem auctorem , qui 
certe pauci omnino in locis sacris d 
bus fusius agere non vacat. 

59, Clerici autcm, saltem minores, 


PRAEFATIO. - 3. 
9 propriis episcopis huic officio destiaandi. A Chanaone, soam uxorem recepisset, a cateris cpisco- 


enim pro temporum aut locorum opportu- 
δ qvovis episcopo aut abbate , juxta suum 
ntum votum, ad clericatum adunittebantur : 
lo Gregorius, ut ipsemet narrat, Winnocum 
Britannia in suam dicecesim advectum, yres- 
ordinavit , ut illum apud se retineret. Qui 
sel in. quavis Ecclesia ordinati erant, ad 
rausire non poterant , immo nec aliquanto 
in aliena dicecesi. immorari, absque venia 
, qui ipsos ordinaverat : unde cum Theodul- 
Parisiis diaconus ordinatus fuerat , Andega- 
nsmigrasset , a l'agnemodo Parisiensi episco- 


Barrat Gregorius libro x Tlistorie, capite , 


es excommunicatus est, quod αὐ Ecclesiam in 
onus ordinatus fuerat. redire differret. Abba- 
n in suis monasteriis cler cos instituebant, 
rorins passim , potissimum in miracul. rum 
uestatot. Inde consuetudo prefluxerat , ut 
86 clerici nomen promiscue monachis tribue- 
jnod fuse probat vir eruditus Ludovicus Tho- 
s. Et quidem ordinandi , etiam ad sacerdo- 
ià monasteriis erudiebantur, ut exenrmplo 
Chifperici regis filii constat, qui in Aninsu- 
onasterio positus est sacerdotali tegula eru- 


lericatus fuit sepius opportanum »dversus 
ftem necem asylum, maxime principibus 
i96, ne turbas commoverent , suspectos reges 
it Certe Cbararicus rex, cum fllio suo a 
reó captus, non aliter mortis periculum eva- 
we eam subire ambo postea ceacti fuerunt, 
riestu contempto ad szecularem &tatum volue- 
erti. Hinc est quod Chlodoatdum Cblodorne- 
m etra ad necem ipsius patrui non quzsiere, 
iipsi capiflis incisis, presbyter fuisset ordi- 
Nec sliud certe iidem illi reges a Chlotilde 
nt, quam ut nepotes suos clericos fieri pate- 
| eos morti ereptos cuperet. Nemo vero exi- 
Mujasmedi homines invitos ac reelamantes 
eopis erdiaatos fuisse: id quippe nunquam 
Eeciesra : immo, οἱ seite observavit Tlo- 
99, volentes δι vehementissime volentes or- 
fur, certi quod nulla sibi superesset alia 
| vitz: in tuto. ponendz via. Et quidem nou- 


issim occurrunt sic ordinati , qui reliquo vitz? p 


were ita piis exercitiis operam dederunt, αἱ 
$e sanctorem numerem meruerímt referri ; 
οἷον fuisse fateamur, quá pesimodem liber. 
gistinzm adepti, preposito abjecte, ad nuptias 
rest, sul certe ad. proprias uxores reversi 
ieippe qui per vim ordinati nullis continentie 
ge ebnaexios esso eaumsabantur. Αἱ id tün- 
impene tulit Eccleria , quie variis canvnibus 
B semeritaiem. proscripsit. floc erimeti ape- 
sppeliat noster. Gregorius libro iv Ilisteri:, 


ἃ, οἱ Maclisvi Brittonum comitis facinus: 


, qui evi in exiremis angustiis positus ordi- 
lsset episcopus Venetepsis, €t posted mortuo 


pis ezxcommunica'us est. Memorat passim Gregorius 
episcopos, qui ante suam ordinationem uxorati fue- 
rant: at statim. subjungit , eos ab invicem juzta ca- 
nonum prescripta fuisse seque;tratos : quod ordinem 
institutionis catholic appellat in libro de Gloria con- 
fessorum, capite 78, ut hune morem non in una 
solum aut in altera regione, sed ubique in tota Ec- 
clesia cathclica uniformiter servatum fuisse osten- 
deret, Unde inaximum apud populos scand:lum 
oriebatur, si episcopus etiam cum uxore prupria 
co mercium aliquod babuisse putaretur. labebat 
AEtherius episcopus Lexoviensis circa lectum suum 
multos lectulos clericorum, ut dubio procul essent 
ejus contin-nti:ze testes, Et quidem episcopi decum- 


B bebant in domibus, quas Gregorius vulgo domos Ec- 


clesie aut. ecclesiasticas vocat , qus. juxta ecclesiam 
Sitz; erant, ut facilior esset episcopis el clericis ad 
ecclesiam aditus. Rarius vero mulieribus ad huj.s- 
modi domos permittebatur accessus ,. et quidem in 
Ecclesia Lugdunensi consuetudo fuerat jam a lungo 
tempore observata, μὶ mulier ecclesie domum non in- 
gredereiur ; quod interdiclum cum v:olasset Prisci 
episcopi uxor, divinitus punita esi , ut discitnus ex 
libro iv Gregorii Historie , capite 56, quod in pr:e- 
cedentibus edition.bus desideratum ex codice Casi- 
nensi supplevimus 


34. Cseterum non minus vestibus ae externa cor- 
poris specie, quam moribus clerici a szcularibus vi- 
ris tunc temporis distinguebantur. Meroveus quippe 


C a patre Chilperico aliquandiu sub custodia detenius, 


posunedum tonsuratus, mutataque veste. qua clericis 
uli mes est, inqu t Gregorius noster lib. v, cap. t1, 
presbyter est ordinatus : unde poslea cum clerc:catu 
abjeeto aufugisset, seculari veste indutus fuisse dici- 
tur. Alie in loco sanctus Mariínus nigra veste indutus 
cuidam apparuisse diei'ur. Clericos vero, sicut et 
monachos, tunc temporis tonsos fui se nemo est qui 
iwficiari velit; at coronse quam illi deferebant, pri- 
nam notionem Gregorio nostro deberi censet Ludo- 
vicus Thomassinus, qui clericos antea quidem tonsos. 
fuisse fatetur, non vero capillorum corona insignitos.. 
Locus Gregorii babetur iu Vitis laurum, capite 17, 
ubi narrat Nicetium, postea Trevirensem episcopum, 
ex matris alvo processisse cum pilis ita in capite ejus 
ordinatis, «t pxlares ab eisdem corenam clerici (uisse 
signatam. 

$3. Moenasticus ordo jam tempore Gregorii ita erst 
clerieatui cenjunctas, οἱ idem fuerit monaehmm esse 
ac clericum, quod fuse, et pro suo more erudite, 
probat Ludovicas Thonassinus ; et quidem, ut pass. m 
suis locis observamus, q»0s Gregorias appellat cleri- 
co» initio capitis, eosdem postea monachos nuncupat, 
Nec mirum, cum llis temporibus, et jam multo antea, 
monachi cleriealibus emnibus officiis perfungerentar, 
precipsameqee diviuorum  offücioren celebrationi 
operam impeudereat ; immo οἱ abbates, ot medo di- 
cebanius, clericos ordiuabant, et eum aliquid solem» 


35 PRAEFATIO. 
mniter in Ecclesia agendum occurrebat, stati.n. epi- À fuerint, non usquequaque liquet. Cert 


scopi, ut passim niemorat Gregorius, sus dicecesis 
abbates et presbyteros convocabant. Tanti vero fa- 
ciebant monachos sanctissimi quique illorum tempo- 
rum episcopi, ut vix eorum quisquam occurrat, qui 
monasterium aliquod non instituerit. Gregorius in 
itinere eonstitutus ad monasteria solebat divertere, 
ut monsehorum ibi viventium sancta conversatione 
frueretur, et precedentium egregias actiones edisce- 
rei ; indeque bausit tot illustria sanctorum virorum 
praeclara facta, quz tum in libris de Gloria confesso- 
rum, tum in Patrum Vitis postea publicavit; nec 
Historia gentis nostrze indignum putavit sanctorum 
monacborum obitus et miracula inserere, queis le- 
ctorum animi et hac rerum gestarum varietate re- 


gorius viros a Chrodielde ejusque seq 
nasterium sancte Crucis immi-s08, 

per vim e loco sacro raperent, a 
preepositam incurrisse, quam a capite 
a sicariis illis raptam fuisse affirmat. / 
rum temporum monumentis confirm: 
nes sacras tunc capillos servasse; 

etiam qu:e coatrariam sententiam δὲ 
re consuli potest Hugo Menardus in : 
ad sacramentarium Gregorianum, aut 
nius in notis ad Vitam sancte Gerirv 
abbatisse, que habetur in sxculo : 
uhi agitur queque de sacrarum vir 


"quibus successisse videntur ea lintean 


crearentur, et hujusmodi narrationibus incitarentur B gorius Justinam in capite habuisse 


ad imitanda eorum virtutum exempla. 

δύ. Nec minor erat monachorum adversus episco- 
pos reverentia et obedientia, quod vel ex uno Ulfi- 
laici monachi exemplo confirmari potest, qui, uti 
narrat. Gregorius libro vii llistoriz, capite 15, epi- 
scopis jubentibus ut a columna, cui Stylitarum exe:n- 
plo insidebat, descenderet, s'atim obedivit, quia, iu- 
quiebat, sacerdotes non obaudire crimen esi ; et maluit 
vitam communem cum czteris monachis ducere, 
quam ad perfectionem tendere conirarius existens 
jussionibus sacerdotum. Àn vero quadam monasteria 
tune essent ab episcoporum regimine immania, nus- 
quam explicat Gregorius. Ex eo tamen discimus, in 
lis monasteriis quze sub regis tuitione eran, episeo- 


pos nihil potestatis habuisse, absque speciali princi- C 


pis mandato, Etenim cum Maroveus Pictonum eyi- 
scopus eurem monasterii sancte Radegundis, in sua 
ipsius urbe constructi, suscipere renuisset, nec vo- 
luisset sanctze Crucis translationem facere, quod ab 
eo enixis precibus eíflagitabatur, Radegundis adiit 
regem Sigibertum, qui hanc curam Eufronio Turo- 
nensi episcopo demandavit. Cumque monasterium 
süb regis twitione fuiscet positum, nonnisi obtenta 
speciali a Childeberto praceptione, iliud, sicut cetera 
sux dioeceseos monasteria, episcopo Pictavensi regu- 
lariter gubernare licuit, ut. habet Gregorius lib. ix 
Historiz, capite 40. Et quidem defuncta Radegunde, 
cum ab urbe Maroveus episcopus abesset, Gregorius, 
qui praesens aderat, vix adduci potuit, ut exsequias 


Ceterum Papula virgo, in librode Glot 
capite 16, szeculo valedicens coman 
sed ut virum simularet. Monachos 

non nutrivisse certum est, inter quo 
bitu Papula reliquum suz vitze tempu 
ctimoniales a laicis distinctas fuisse, : 
gorii loco intelligimus, ubi Radegundi 
tinculis absolutam profitetur ad reli 
transiisse. Ubi etiam patet religionis 
sücum ordinem jam tunc designatun 
mulus aliis locis probari facile posse 
et religiost nomina profluxerunt. 

quoque frequenter appellat Gregorius 
quz in monasteriis conversabantur. : 
vero in sanctimonialium ccnobia in 
terdictus erat, sic et a virorum mons 
tur mulieres, quibus ne quidem in ee 
aditus in plerisque monasteriis ; quod t 
si ὃς vita sancti Romani, id est capil 
tru, manfestum est. Αἱ licet monac 
uon erant, extra monasteria liceret 
distriete moni»libus sancta Crucis 

priscripto Regul:e sancti Caesarii era 
quidem ad sepeliendum beste Rad 
coemeterium adire eis licitum fuerit. 
discimus in libro de Gloria Confessot 
ubi exsequias beatze Reginze describe 
praesentat funus psallendo deducen:es 
e fenestris et muri propuguaculis , 


ejus curaret, quod monssterii caemeterium nondum D flendo, nonnisi oculis et fletibus, | 


sacerdolali benedictione sacratum fuisset, vixque elfla- 
gitantibus omnibus qui aderant, praesumpsit ex cari- 
tete fratris sui altaris consecrationem , ita tamen ut 
corpus in cemeterio humo non texeril, id episcopo 
loci reservaus. 

51. Abbates et abbatissge commuuibus monachorum 
sive monialium votis eligebantur, sed ab episcopis 
b-nedictiouem debebant accipere. Vestes autem san- 
ctimonialium alias a szecularium vestimentis fuisse vel 
ex eo convineimur, quod Gregorius passim, earum, 
sicut e£ monachorum , conversionem memorando, 
utrosque veste mutata ad monasteria convolasse scri- 
ba& An vero virgines ojunes sacra (onse omnino 


Plures vero in monasteriis virorum 
viguisse ex capite 29 libri x colligi 
nobio Atanensi non modo Cassiani , 
rcliquorum abbatum, qui monasterial 
tuerunt, regulas invaluisse scribit Gr 

98. Porro licet nemo non fateatur p 
per clericorum et monachlorum occu 
orationis ac sacrarum Scripturarum 
defuere tamen qui consuetudinem b 
ofücium, uL vocant, divinum public 
recitandi, non adeo antiquam fuisse 
rum ejus originem ad ipsa Eeclesism 
mordia fevocat poster Gregorius li 


, 


41 PILEFATIO 5 
eapite 39. ubi de sancto quodam viro, qui Bituri- A scriptam fuit, in dubium Petrus l'ithaeu: revocavit : 


gum Ecclesiam instituisse paulo post Decii tempora 
dicitur, ait : Clerici ab eo ordinati ritum psallendi aus- 
cipiunt, et qualiter ecclesiam consiruant, vel omnipo- 
tenti Deo solemnia celebrare debeant imbuuniur. Data 
Ecclesi: pace Officia divina publice iu ecclesiis cele- 
brata fuisse quis infüciewur? ldem factuin est in mo- 
aasteriis, non solum majoribus, sed et in illis quo- 
que, in quibus pauci numcro monachi conversaban- 
tür, ut ex variis Gregorii locis certum est, ubi quoti- 
dianum istud pensum psallentium, aliquapdo veio 
officium dominicum appellat. Vigilias nocturnas, tuu 
8 se, tum ab aliis celebratas frequenter commemorat, 
8 quibus etiam Matutinum seu Laudes, ut jam loqui- 
£r, aliquo temporis intervallo distinctas fuisse, vel 
ex uno libri 1 de Miraculis sancti Martini, capite 35, 
loco intelligimus. lbi enim post vigilias in ecclesia 
trausactas, signo ad matutinas commoto sc recessisse 
prolitetur. Ibidem matutinorum oflicium mane, et hoc 
loco et capite ui libri secundi, celebrari solitum fuisse 
insinuat, id est. albescente. celo, ut loquitur in Vita 
saneti Galli inter Vitas Patrum, capite 6, ex qua 
item Vita discimus, eosdem (erue psaluios, quos 
hodie ad Laudes canimus, jam tunc temporis cadem 
bora dictos fuisse. Cum enim vir sanctus morti pro- 
ximus quid in ecclesia canéretur interrogassel, re- 
spousum est ei, clericos bencdictiones psallere ; tuu 
ille, psalmo quinquagesimo, et. benedictione decantata, 
et alleluiatico cum capitello expleto, consummatit ma- 
twtinos, Czterum vigilias nocturnas quandoque ἃ 


omnino autem negat. Mabillonius noster in Tractatu 
de cursu Gallicano, ob id potissimum, quod ipse 
Gregorius aliam versionem co. st.nter. laudaverit, et 
quidem in llistoria libris, quos ultimos conscripsit, 
et ubi passim complures psalmorum locos adduxit, 
qui in officio ecclesiastico legebantur. Idipsum con- 
firmat ejusdem Gregorii prafatio in. psalmos, cujus 
fragmentuin huic editioni accessit, in qua tituli ρ5.}- 
morum, quos exponeudos suscipit Gregorius, omucs 
sunt juxta Septuaginta Interpretum editionem. Cte- 
ruin officium divinum tunc vernacula lingua celebra- 
tum non fuisse ex Vitis Patrum, capite 19, colligi- 
mus, ubi de. Drachione, qui sese ad conversionem 
JEmiliano subjecerat, dicitur nesciisse quod caneret, 


B quia litteras ignorabat, id est linguain Latinain. 


40. Quautum vero solliciti essent ad bac officia 
&latis horis etiam privatim persolveuda, quando cum 
czteris adesse non licebat, ecclesiastici omhium or- 
dinum viri, ex variis Gregorii locis et exemplis osten- 
demus. Ipse enim Gregorius Parisiis agens, prope 
sancti Juliani ecclesiam inorabatur, quain nocte me- 
dia frequentabat, μέ suain expleret. cursum. Sic. et 
Gregorius Lingonensium antistes Divione domum 
habebat baptisterio adlierentem, in 400 multorum 
habebautur sanctorum reliquie, quem locum sacrum 
singulis noctibus adibat, indeque impleto cursu ad 
lecium revertebatur. Meinoria prorsus et laude digna 
e$t beatissimi Germani Parisiorum antistitis in ejus- 
modi ofliciis persolvendis sollicitudo, qui in ipsis 


Gregorio etiam matitinas appellatas fuisse inlielari C itineribus equitans, si aliter non possct, cursum 


nolim. Nam capite 25 libri ni de Miraculis sancti 
Martini, signum horis matstinis motum, et tigilias ἃ 
populo celebratas fuisse perhibet. Tertiam οἱ Sextam 
in ecclesia Turonensi ab lujurioso episcopo institu- 
tas fuisse dicit libro x, capite ultimo llistorie ; cur 


" sum hore Tertia appellat, eapite 96 libri de Gloria 


Confessorum. Vesperarum vero, quas nonnulli ejus 
sevi auctores Lucernarium nuncupabant, meininit in 
Kbro de Miraculis sancti Juliani, cap. 20, ubi histo- 
riam commenmourat furis cujusdam, qui post gratiam 
sespertinam discedente populo in basilica remansit, 
wi latitaret. Noz adveniens jam. mundum  operiebat 
tenebris, cum clerici saucti Petri Burdigala aecesse- 
reat in ecclesiam, atque dicis psalmorum capitulis 


wudo capite, ut habet Fortunatus in cjus Vita, reci- 
tabat etiamsi nix aut. imber urgeret. Gallus vero Ar- 
vernorum episcopus morti proximus interrogans, ut 
mox dicebamus, quoduam, officium in ecclesia cane- 
retur, cum responsum esset benedictiones a elericis 
absolvi, idem ipse recitavit oflicium; et consum- 
mato matutjnali cursu defunctus est. Non e.iin exi- 
stimabant sancti illi viri licitam eis esse divini ol(i- 
cii omissionem. Certe cum Poriüanus, cujus Vitam 
habet Gregorius inter Vitas Patrum, capiie 5, ab 
oplimate quodam in aula Theoderici regis urgeretnr, 
ut pauxillum vini degustaret, id renuit sanctissimus 
abbas, eo potissimum, quod necdum Domíno debitam 
psalmorum decantationem exsolvisset. Alias vero lau- 


vecesserunt, De aliis horis nulla peculiaris apud D datur presbjter quidam, qui juxta sacerdotum morem 


bunc »uctorem occurrit mentio, sed omnes passim 
generali cursus divini uomine comprehendit. Alternis 
amtem choris in ecclesia fuisse persolutas perhibet 
ia libro de Gloría Confessorum, capite 47. 

$9. Plenam, uti conjicere licet, et integram habe- 
remus eur;us Ecclesie Gallicauz notitiam, si ad uos 
usque pervenisset tractatus, quem de eo argumento 
scripserat noster Gregorius. Auctor est Walafridus 


- Ktrabo, de Rebes ecclesiasticis, eapite 25, psalmos 


secundum emendalionem, quam Hieronymus pater de 
LXX editione composuit, a Gregorio Turonensi epi- 
ecepo e partibus Romanis mutuatam, in Galliarum Ec- 
elesias invectos fnisse. At quod ab unico Strabone 


hOCle ἃ $UO siratu consurgens orationem faciebat. 
Denique, nou enim omnia in hanc rem Gregorii loca 
proferre vaest, Salouius et Sagittarius episcopi, ob 
sua scelera ἴδηι δὶ, graviter a Gregorio repreheuuu- 
tur lib.o v, capite 21, quod nulla prorsus apud eos 
de Deo mentio esset, mui usque omnino cursus me 
morie haberetur. llzec de clericorum obligationibus, 
At laici, quamvis ejusmodi onere exempti essent, 
officiis tamen divinis, et potissimum nocturnis vigi- 
lis adersnt, diebus saltem dominicis et festivis, 
Unde in libro de sancti Juliani virtutibus Fedauita 
objurgatur, quod caeteris excubias nocturnas celebraa- 
bus, ipsa sola somno ded'ta jecto decumberet. in 


3) PRAEFATIO. 
ejusmodi autem solemniie convivia parabantur ele- A cilones, in natalitiis autem sanctorum d 


ricis, et pauperibus in matricula seu eataloge de-- 
scriptis, immo et aliquando. viris illus'ribus, potissi- 
mum jo majoribus Ecclesiis, in qoibus celebrabat 
episcopus, qua convivia in demo ecclesie facta fuisse 
non semel Gregorius testatur. 

41. Haud πους utilis est Gregorius nester in de- 
prehendendo liturgiss Gallieanae ritu, quam in expo- 
nendis cursus divini partibus. Deperditum quidem 
non possumus non dolere librum illmm de Missis a 
sancto Apollinari Sidenio compesitis, cui prafatio- 
nem adjunxerat noster Gregorius, ut ipse sttestatur 
libro 11 Historie, capite 22, cum exinde totam litur- 
gie ποδί seriem didicissemus. Ex hec autem Gre- 
gorii loco refutatur eorum sententia, qui Gallicanam 


modo referuntur, quod scilicet, ut quide: 
mus, loco prima lectionis ejusmodi sanct 
ex alio codice legerentor. ldem innuit & 
rius in capite 86 libri de Gloria Martyrum 
bet : Lecta passione, sancti Polycarpi, eu 
celebrabatur, cum reliquis lectionibus, quas 
cerdotalis. invezit, tempus ad sacrificium 
advenit. Ejusmodi sanctorum Acta ἃ lect 
fuisse testatur Gregorius libro :; de Mira 
Martini cap. 49, quo nomine clericum ad 
liter ordinatum intelligendum esse infici 
quinquam et ab aliis clericis majoribus 1. 
sent. Meminit idem Gregorius libro γι 
psalmi-responsorii, qui a diacono in M 


liturgiam ex Mozarabum tita mutsatam fuisse scri- Β rege csntatus fuerat. Quod inter duas le 


pserunt, quod patet ex aliis passim Gregorii testi- 
moniis, quibus certum est multo ante sanetum Isi- 
dorum Hispalensem episcopum, quem ferunt Moza- 
rabici ritus auctorem, Gallicanam liturgiam ordina- 
tam fuisse. Suífüiciat bic unum promere, ex libro 
scilicet de Vitis Patrum, capite 17, ubi Gregorius, 
loquens de lectionibus quse inter Missarum solemus, 
presente Theodeberto rege, recitats fuerat, sic 
habet : Leciis lectionibus, quas canon sanzit antiquus. 
Antiquus itaque jam tunc erat ille ritus Missas in Ec- 
2lesia Gallicana celebrandi, antequam jisidoras Hi- 
spalensem tlironem subiret. Et he fuit constans pa- 
trum mosirorum traditio, quam seculo nono confir- 
movit lliléainus, sbbas Sancti Dionysii, ad Ludovi- 


eum Pium scribens, qmi peeuliarem Missas ordinem C 


more Gallico ab initio recep fidei in his Galliarum 
partibus adhibitum Íínisse asserit. Qualis vero fuerit 
Ille ordo, intelligere licet ex antiquis liturgiis a VV. 
Cl. Josepho Thonaso presbytero regulari, et nostro 
Mabillenio editis, quas ex plerimis Gregorii nori 
testimoniis, aliisque veteribus monumentis, et Ínvi- 
tiis arguiuentis, vere Gallicagas fuisse deprebende- 
runt, Quinam autem fueriot liturgize aries, aut 
quis eam celebrandi .rilus, ex Gregorii scriptis ex- 
geendendum est. 

42. Tres lectiones ex variis sacree Seripturs li- 
bris initio Missze lectas fuisse Giscimus peuesinium 
ΦΧ hbro iv Hietorie, capite 16, quarem prior ex 
Prophetis, altera ex canonicis Epistolis, sc demum 


ctum fuisse non dubitamus, eo temp-re 
graduale concini solet. His peractis, diac 
rus Evangelium solemniter procedebat, 1 
libro vm , capite ὁ, atque ei Evangelii lec 
nuntianti, plebs omnis gloriam Deo refert 
debat, iisdem fortasse verbis, quibus h( 
mur. Nam Guntramnus apud Gregorium 1 
narrat, eamdem fuisse populi responsion 
evangelicam lectionem pronuntianti, ac 

Sigiberto regi natum ei fuisse fllium r 
Uude factum est, inquit, «t omnis populst 
annuntiatione proclamaret pariter : Gloria 
potenti. 

49. Absolutis lectionibus, diaconus p4 
tium indicebat, ut Misse auscu larentur, 
libro vn, capite 8, tumque celebrans ( 
solemnitate astantes: brevi erudiebal, atqi 
nitiune facta subjungebat orationem 8et 
que vulgo Missa in veteri. sacramentarl 
appellatur. fHlujus porro oecasione silen 
m ib dem Gregorius narrat, Guniraumnus i 
aliqnando coutestatus esl, ne a quoquam, 
suis contigerat, interficeretur; οἱ statim 
j ulus pro regis incolumitate ad Dominus 
fudit. 

44. Post lectiones cum sacrificii. offer. 
Gregorius libro 1 de Gloria Martyrum, 
tempus advenisset, diaconus (turrim in q 
domirici mysterium continebatur, attulit, | 


iertia ex Evangelio peti solebaut. Propletiass ijse- D ui mihi videtur. Ublato pauis et vini | 


4net Pallsdius episcopus celebrans legebat, eum a 
d;untramno rege, qui preseus aderat, velitus cst 
Missam ulterius prosequi. Martyrum passiones οἱ 
£onfessurum vitas quandoque inter Missarum solem- 
xia leelas fuisse non semel innuit Gregorius, at 
Awsquam $3tis diserte exprimit quo tempore ista le- 
tío fleret. Hanc tamen. prima lectionis loco factam 
7.586 colligimus ex lecüonario Gallicano Luxovieasi, 


«uod a Mabillonio editum est, ubi in festo aanctorumr 


Petri οἱ Pauli , omissa prophetia, apostolorum pas- 
sio legenda proponitur. Id aperte patet ex sacramenta- 
rio Bobiensi, ab eodem Mabillonio, temo 1 Musei 
Ualici edito, ubi ia Missis de lompore ues ubigue le- 


pulo; manera vero post oblationem supt 
posita, palla seu pallio tegebantur, quod 
esse debebat, ut al.arium simul οἱ oblati 
gere posset. Pullium sericum. appellat G 
bro vn, capite 22; coopertorium vero - 
in Vita saneti. Nicetli Lugdunensis ad 

fuissc dieitur : sed illud recipi vetuit s 
stes, quod nou essel sufficiens ad coopx 
tare simul cum tnuneribus sacris; et. il 
eo non satís tegerelur corporis el sangwi 
mysterium. Diversum autem ab his palliu 
ettra Missarum solemnia altare coope 
dizcimos ex libro x, capite 15, ubi Jusi 


PRJEFATIO. 


42 


ta memoratur, eo tempore quo hominesA meminit in Vitis Patrum, capite 16, ubi etiam refert 


, Pictavense ingressi monasteriuin, abbatis- 
€ conabantur. Porro Gregorii locum, quem 
avimus, paulo aliter exhibent editi, ubi pro 
| vox ministerium bhabelur, quasi iu ea 
» a diacono afferri solebat, nihil aliud fuis- 
. vasa et alia ad celebrandam Missam ne- 
Sed nostram lectionem alteri preferendain 
et, praeter argumenta qua in notis ad hunc 
yXtulimus, omnium omnino manuscriptorum 
auctoritas. Et quidem aptissima est ad il- 
m concilii primi Arausicani canonem 22, 

virorum eruditorum ingenia torsit. Cum 
precipitur, cum capsa et calicem esse offe- 
* admirtione Eucharistie consecrandum, ni- 


voluere Patres, quam ut post oblatam Deo B 


ἢ qua panis, οἱ calicem in quo vinum con- 
,iu calicem immittatur particula Euchari- 
sacrario in turri allatae, ut exponit noster 
ius in Commentario ad Ordinem romanum, 
. 

ta itaque paniset vini oblatione, qui erant 
iia communione segregati egredi cogeban- 
| nempe Tlieodebertus rex apud Treviros in 
| accessisset, in Vitis Patrum, capite 17, 
urbis illius episcopus, qui sacra faciebat, 
as sacras lectioues, oblataque munera 58- 
re Dei, regem interpellavit, professus se 
n solennia non consummaturum, nisi ex- 
icati, quos in suo comitatu habebat, prius ab 


sanctum munus signo crucis superposito benedictum 
fuisse, idque juxta morem catholicum. Quibus extre- 
mis verbis innuit Ecclesiam catholicam per totum or- 
bem terrarum di(fusam, hanc signo crucis edito be- 
nedictionem in Eucharistid consecratione adhibuisse. 
Unde licet in aliis ritibus Ecclesie peculiares a se in- 
vicem nonnunquam discreparent, in ipsa tamen ac- 
tione consecrationis, sicut in verbis Christi Domini 
recitandis, sic et ia benedictionis modo erat ubique 
uniformitas. Verba sacra laudat in libro I de Gloria 
Martyrum, capite 87, ibique meminit confractí corpo- 
ris Dominici ante communionem ; Dominicam oratio- 
nem ad Méssas decantatam fuisse habemus in Vitis 
Patrum, capite 16, quam ab omnibus, etiam mulieri- 
bus, itidem decantatam 1uisse habemus in Vitis et 
Miraculis sancti Martini, cap. 30 ; qua in re Gallicana 
Ecclesia, ut observavit Mabillonius, cum Greca con- 
veniens, a Romano ritu discrepabat. Etenim, uti 
discimus ex epistola 67 Gregorii Magni, libro vil 
Indict. 11, qua est ad Joannem episcopum Syracusa- 
num, Dominica oratio apud Grecos ab omni populo 
in Ecclesia vero Romana a solo sacerdote dicebatur. 

47. Confracto autem Dominici corporis sacra- 
mento, ut loquitur Gregorius noster libro 1 de Gloria 
Martyrum, capite 87, sacerdos ipse Eucharistiam su- 
mebat, et aliis distribuebat ad edendum. Quo in loco 
innuere videretur, et sacerdotem ipsum et omnes 
astantes ex eadem hostia communicasse, nisi certum 
esset singuios fideles, aut certe quamplurimos, obla- 


recederent. Cautinus tamen episcopus Ar- C tionem suam ad altare deferre fuisse solitos, ex qua 


n libro X Historie, cap. 8, Eulalio excom- 
) permisit cum czteris spectare Missarum so- 
it illi, quos Nicetius expelli volebat, in suis 
us contuimaces erant ; Eulalius vero pedibus 
obvolutus protestabatur se inauditum et im- 
.acominunione suspensum fuisse: unde et 
ommunionen recepit, reservata Dei judicio 
occulti punitione, si vere, ut rumor erat, 
dmisisset. Narrat Gregorius libro it de Mira- 
icti Martini, ppulum omnem, viso miraculo 
sancto antistite patratum fuerat, erupisse in 
ecinisseque hymnum Gloria in excelsis Deo, 
jam tunc munera sacra super altare deposita 
hil inde fortasse colligi potest, nisi huuc 


postea communicabant. Censebantur solemnia Missa- 
rum consumiata, priusquam communio saltem 141- 
cis distribueretur, ut ex nonnullis Gregorii locis 
facile colligitur. Certe Guntramnus rex, libro ix His- 
tori, capite 3, peractis solemnibus, ad altarium 
communicandi gratia accessit. Et ne quis vocem so- 
lemnium ad alium sensum detorquere velit, loca alia 
qua omni.ambiguitate carent proferimus. Unum est 
ex libro It de Miraculis sancti Martini, capite 47, ubi 
legitur : Cumque expletis Missis populus cepisset sa- 
crosanctum corpus Redemptoris accipere, etc. Ad hrec, 
mulier vidua, capite 65 libri de Gloria confessorum, 
expletis celebratisque Missis, accessit ad poculum sa- 
lutare. Accedebant autem omnes ad altare ad sacram 


1, ob insolitum hunc favorem, a populo extra p communionem recipiendam. Quin et ex unico calice 


consuetum tunc cantatuin fuisse. Nam simili 
perfusus Eberegisilus Coloniensis pontifex, 
sancti Mallosi corpore, emittens vocem ma- 
doria in excelsis Deo secum omnem clerum pa- 
lere fecit ; ut ipse Gregorius scribit libro I 
a Martyruin, capite 63. 

intestationein. memorat Gregorius libro 11 de 
is sancti Martini, capite 1^4, in qua beati con- 
virtutuui enarratio. continebatur, respoudet- 
ierue nostrae praefationi. Hinc eam a se, epi- 
icilicet celebrante, cantatam fuisse testatur, 
edito omnis poy[us. sanctus in laudem Domini 
acit, uti liodie y e lieri solet. Ejusdem hymni 


PATHOL, L XX I. 


omnes Christi sanguine potabantur, que erat catho- 
licos inter et arianos differentia, ut ipse Gregorius 
observatlibro nt Historim, capite 31. Etenim apud 
arianos consuetudo fuit, ut ad altarium venientes de alio 
calice reges communicent, et de alio populus minor. 
Ex quo etiam loco patet, communionem sub utraque 
specie communiter omnibus fuisse porrectam, quam- 
vis nonnulli unica contenti essent. Nam cum Cautinua 
episcopus, libro x, capite 8, Eulalio dixisset : Sume 
tibi Eucharistie particulam, atque impone ori tuo, ille 
accepta Eucharistia communicans abscessit, Ubi Eu- 
charistie nomine unica species aperte designatur, qua 
in plures particulas aut oblatasdivisa communicandis 


2 


43 


PEUEFATIO. 


porrigebatur, non quidem in ore, uti hodie fit, sed À sacrum. Ministerium vero quotidian 


singuli, etiam laici, eam manu propria sumptam si- 
bimet ipsis ori imponebant. Mulieres tamen non nuda 
manu, uti ex aliis monumentis discimus, accipiebant 
Eucharistiam, sed ex ea in velo, quod vulgo orarium 
appellabant, a sacerdotibus recepta, postea commu- 
nicabant. Si qui vero ex astantibus essent, non ex- 
communicati quidem, sed qui tamen, ut loquitur 
Hincmarus, communicare non fuissent parati, illis 
eulogie distribuebantur, id est aliquid de panibus 
oblatis, qui consecrati non fuerant, ut idem auctor 
prosequitur in Capitulis anni 852, et id in communio- 
nis tesseram. Unde cum Meroveus Chilperici filius, 
monaslerio sancti Carilefi fugiens, ad basilicam san- 
cti Martini accessisset, ubi tunc Gregorius sacra fa- 


lummodo vasa, quao Missa celel 
absolute erant, id est, patenulam p 
quie? Maximus presbyter in itiner 
codice Evangeliorum in collo susper 
alias calix in Missis solemnibus : 
sicut et patena, cum ex unico calict 
mus, omnes communicarent : et pa. 
ret quz: astantium oblationes omne: 
sed patenulam istam cum calice 
Maximus, ut scilicet quotidie possi 
Singulis enim diebus Missa poterat 
dem mulier vidua per annum integt 
sarum solemnia celebrasse dicitur, 

Gloria Confessorum, ob id scilicet 


ciebat, post Missas, petiit eulogias sibi a Gregorio B cessaria ad offerendum sacrificiun 


dari. Quod cum ille facere renuisset, Meroveus se 
immeritum a communione suspensum conquestus, 
multa minatus est in urbem Turonensem mala se 
facturum, nisi episcopi communionem mereretur. Istis 
porro eulogiis successit panis, ut vocant, benedicti 
distributio, quae hodieque, potissimum in ecclesiis 
parochialibus, Dowinicis diebus fieri solet. Atque haec 
sunt qua de Missarum celebratione ex variis Grego- 
rii locis colligere licuit, ex quibus Mabillonius, ad- 
junctis ex aliorum auctorum compluribus testimo- 
niis, Gallicanam liturgiam plurimum illustravit. Nos 
vero, ut facilius cuique pateat quisnam fuerit tunc il- 
lius ritus, specimen Missae, quantum fas erit, inte- 
gre ex liturgiis et aliis monumentis ab eodem 


Mabillonio editis proferemus in appendice hujus 


voluminis. 

48. Quanta autem cum reverentia ad divina myste- 
ria aut celebranda, aut recipienda accederent, multis 
in locis prodit Gregorius. Narrat in libro de Gloria 
Martyrum, capite 57, Epachium presbyterum di- 
vinitus fuisse punitum quod temere qua erat indignus 
agere presumpsisset. Eumdem arguit, quod etsi post 
galli cantum bibisset, sacra tamen mysteria ausus 
fuisset celebrare : Quod, inquit, jejunus quisque non 
sine metu potest terrente conscientia explicare, et capite 
precedenti, deflenda esse et plangenda scelera monet, 
cum ad altare accedendum est, ne corpus et sangui- 
nem Domini actu polluti potius ad judicium sumamus, 
quam ut veniam consequamur. Nequidein videri fas erat 


etiam ipsi interesset, ut ex capiti: 
colligitur. Binas vero Missas singuli 
brabat Severus presbyter, ex capite 

in duabus scilicet villis. quae a se im 
lium spatio dissit» erant. Deniqut 
lemnem hora tertia, quam hodie no: 
pulum convenisse narratur in Vitis ] 

49. Miuistros altaris, cum sacra 

dutos fuisse discimus ex canone 15 
nensis, quod anno 589 habitum est. . 
gorius in libro de Gloria Confessoru 
laudat sacerdotum ac levitarum in | 
minimum chorum, qui oratorii sui c 
fuit. In capite 41 Historia, quod in : 
archidiaconus indutus alba episcopu 
allare invitasse memoratur, ut nat: 
lemnitatem celebraret. Albentium qu 
turba aderat beati Nicetii Lugdunen: 
quiis, ex libro de Gloria Confesso 
Sacerdotales vestes aliis in locis com 
mus vero in libro de Vitis Patrum, c 
vestes scilicel amplas, uti ibi de: 
festis paschalibus sacerdotum hunx 
erat. Idipsuin est vestimentum. ni 1 
clus Remigius amphibalum album gp 
in suo testamento, quem episcopo 
reliquit. Vestimenta autem ad sacra ! 
rio assumebantur, ubi peractis sole. 
lebant. Etenim cum aegre ferret Gt 


sacra munera altari inposita, quare Nicetius Lugdu-D Palladius Santonum episcopus, qui 


nensis antistes in visu cuidam presbytero apparuisse 
dicitur in Vitis Patrum, capite 8, ut prohiberet, ne 
coopertorium, quod rarum esset, nec eo plane tege- 
rentur sacra mysteria, super altare poneretur. Vasa 
ipsa qua ad sacrum ministerium adhibebantur, sa- 
crataà passim nuncupat Gregorius, quorum varia ge- 
nera pro data occasione comuineinorat, calices, pate- 
nas, turres, cruces, etc. Ea vero ad humanos usus 
aptare piaculum grande computabat, pra»varicatorum 
temeritatem a Deo punitam fuisse variis miraculis 
comprobans. Illa autem omnia vasa non solum Gre- 
gorius, sed et caeteri ejus avi auctores unico voca- 
bulo ministerium appellabant, quandoque ministerium 


hzeserat, coram eo sacra. faceret, ille 
nes incceperat, in sacrarium recessit. 

50. Munera fideles offerebant, ut 
celebrarentur ; quod innuit Gregori 
Gloria Martyrum, capite 75, ubi frig. 
recuperasse memorantur, qui Missa 
cti Sigismundi celebrare, et oblation 
quie Deo offerre curaver.nt. tein. ( 
libro t de Miraculis sancti Martiui, c: 
trogottha regina ad sancti Martini ecc 
dicitur, et multis muneribus oblat 
Missa in sancti confessoris honore : 
num offerebat quotidie ad sacrificii 


PRAEFATIO. 


46 


Suo defuncto mulier vidua in libro de Gloria Aconcavo, aut in ampulla sive capsula concluse, in 


rum, capite 65, licet ipsa ad communican- 
ius accederet. Sed et diversas rerum species 
us oblatas ecclesiis fuisse ex capite 2 ejus- 
ri certum est, et quidem super altare, quod 
pluribus aliis locis. Ob decimarum vero s0- 
a populis neglectas regionis exscidium mina- 
eatus Hospicius, in libro vi Historio, capite6. 
bilis autem est Lemovicum devotio, qui non 
emel aut iterum, aut quando liberet, munera 
sancti Juniani offerre consueverant, verum 
us veluti tributarii facti, ad tributa singulis an- 
| diebus ei persolvenda sese ipsosobligaverant. 
clesiarum seu basilicarum formam et magni- 
n non in uno loco describit Gregorius. Unde 


ipsa altaris structura deponebantur, quales se inve- 
nisse testatur Gregorius in fine libri decimi. Loculum 
appellat libro 1 de Gloria Martyrum, capite 34, par- 
tem illam altaris, in qua incluse ejusmodi reliquia. 
Nos hodie Sepulerum nuncupainus, quod reprwesentare 
videatur sanctorum sepulcra, super qua antiquitus 
altaria erigi solebant. Nec enim olim licebat nisi su- 
per sanctorum martyrum reliquias altaria erigere. 
Unde in majoribus ecclesiis altare majus ut plurimum 
in loco edito structum erat, sub se habens cryptam 
sanctorum reliquiis instructam : qua et suum altare 
habebat. Crypta vero illa quas supra sanctorum tu- 
mulos constructe erant, nonnullis in locis confessio- 
nes nuncupata fuerunt, Roman Ecclesie exemplo. 


re licet quanta fuerit patrum nostrorum pie- p Etenim confessio sancti Petri Roma jam dicebatur ea 


nec sumptibus pepercerunt nec laboribus, 
condendis et adornandis domibus Deo sacra- 
n est. Legis libri 11 Historie capita 14 et 
uorum priori Turonensis sancti Martini basi- 
iltero senior ecclesia Arvernensis describitur. 
ἃ, picturas, aurea, argenteaque ornuinenta, 
lliola, tecta ipsa ex are confecta, ad ornan- 
lesias adhibita fuisse passim commeinorat. 
:lesi:e praecipuas partes fuisse ex eodem di- 
capsum ( navim iuterpretamur ) et presbyte- 
€ dictum, quod ibi presbyteri stare cousue- 
Nuncupatum est etiam non semel altarium, 
ji altare majus exsisteret. Analogium iu ec- 
ncti Venerandi apud Arvernos exstitisse testa- 
bro de Gloria Confessorum, capite 37, quod 
lis nomine alias designare videtur. Ibi episco- 
icionabatur, quo etiam in loco Epistola et 
ji legebantur in conventibus publicis tidelium. 
i veteris accuratam descriptionem ex sancti 
lis ecclesia fRoinz habes apud Mabillonium in 
ntario previo ad ordinem Romanum, ubietiam 
inographiam repraesentat. Erant praeterea ec- 
m porticus, cryptie, ac nonnunquaun oratoria 
juncta, quae et sua habebant altaria. Quin et 
n unica basilica oratoria nonnunquam fuisse 
ds Gregorii locis facile probaretur : lege Hi- 
libro v, capite 50, etc. Ecclesias verocomplures, 
. et altaria a se consecrata fuisse scribit 
capite ultimo, sed dedicationis ecclesiiw c:ere- 


Vaticani pars, in qua beatorum Apostolorum corpora 
requiescunt. Sic et limina sancti Martini, aut sancti 
Hilarii appellabantur eorumdem sanctorum basilic, 
quod eas, uti et limina Apostolorum Romo exsisten- 
tia peregrini invisere solerent. Legimus etiam apud 
Gregorium sanctorum reliquias in baptisteriis asser- 
vatas fuisse : at illa baptisteria diversa ab oratoriis 
censeri non debent, quod ibi non solum administra- 
retur baptismi sacramentum, sed et sacra quoque 
mysteria, et cursus divini celebrarentur. Reliquias 
sancti Sergii martyris in sublimi parietis contra alta- 
rium in capsula reconditas servabat Eufronius quidam 
Syrus in domo sua, quam apud Burdigalam in eccle- 
siam convertisse memoratur apud Gregorium libro VII 
Historiz, capite 31. Sed et in aliis passim locis oc- 
currunt sanctorum tumuli in ecclesiarum parietibus 
inclusi, seu potius in arcubus, qui intra ipsos parie- 
tes constructi erant. Nunquam vero sanctorum reli- 
quias super altare, nisi fortasse brevissimo intervallo, 
deponere fas fuit, quod nonnisi in earum translationi- 
bus, aut supplicationibus publicis, vix permittebatur. 

53. Sanctorum tumuli palliis operiri consueverant, 
et cancellis includi, si magnus esset ad illos populorum 
concursus ; ciboria etiam super ipsos exstruebantur 
et fredze, id est umbracula, quibus in pyramidis mo- 
dum desinentibus nonnunquam crux in fastigio im- 
posita erat, ut de tumulo sancti Juliani martyris ob- 
servat Gregorius, capite 20 ejus Miraculorum. Crucis 
loco nonnullis inerat columba, qualis exstitisse dici- 


singulatim exponit in libro de Gloria Confes-D tur supra beati Dionysii sepulerum in libro I 


capite 20, ubi oratorii sui dedicationem de- 
Altaria autem consecrare absque sanctorum 
3 nefas erat. Unde Palladius Santonensis epi- 
ἃ sancto Gregorio papa ejusinodi reliquias 
t, quas in altaribus a se exstructis reponeret. 
leliquias sanctorum appellat Gregorius, velum 
i alicujus sancti, aut pallium ejusdem tumulo 
um, ceram, aut oleum ex lampadibus et cereis 
ardere solebant ; item pulverem exinde colle- 
erbulas aut flores ibi appositos, aliaque ejus- 
anctorum tamen aliquot,mmaxime orientalium, 
ibebantur, qua etjam Reliquiarum nomine 
uctor designat. Ejusmodi reliquie in lapide 


de Gloria martyruui, capite 72. Coronam autem se- 
pulcri beati Martini, quae ejus meritum declarabat, 
a Chuno quodam raptain fuisse memorat libro 1 de 
Miraculis ejusdem sancti, capite 2. Haec porro videtur 
fuisse sanctitatis nota, si cui tumulo pallium impo- 
neretur. Hinc Gregorius observat, lionorem debitum 
sancto cuidam presbytero impensum non fuisse, 
quod tumulus ejus alteri junctus nec ornari pallio, 
nec cereis illustrari propter loci angustiam potuisset. 
Atque hic tunc erat soleinnis canonizandi, ut hodie 
loquunur, alicujus sancli ritus. 8i ejus corpus e terra 
ab Episcopo levaretur, altari supponenduin. Catena 
autem, compedes, aliaque ejusmodi anathemata san- 


47 


PRAFATIO. 


ctorum sepulcris ii appendebant, qui eorum inter- ἃ nonnunquam ornatas, lampades in ec 


cessionibus se liberatos ac incolumes evasisse arbi- 
trabantur, ex Vitis Patrum, cap. 8. Huc etiam solebant 
convenire illi, qui gravibus de causisaccusati juramen- 
to se ipsos purgare tenebantur. Qua quidem sacramen- 

ta quandoque in ecclesiarum porticibus, nonnunquam 
" jn ipso sacrario, aut denique tacto ipso tumulo, aut 
altari, data fuisse legimus. At insolitum omnino fuit 
illud juramentum, quod a nostro Gregorio exegit 
Chilpericus, ut scilicet dictis Missis ad altaria tria 
suam innocentiam sacramento approbaret. Illud ta- 
men prestitit sanctus antistes, licet fuerit canonibus 
contrarium, ne apud regem lese majestatis reus ha- 
beretur. 

91. Jus asyli ecclesiis et locis sacris concessum 


candelabra, vexilla seu signa, qua i 
bus seu processionibus deferri sole 
cum clerus et populus regi aut epist 
advenientibus obvii procedereut. H 
sancta οἱ Deo dicata reputabat pia ἢ 
ut absque sacrilegio ad profanos us 
posse censerent, quorum s2pius vel s 
lam sibi afferri posse existimabant. ] 
computabant vel signorum seu campan 
claves queis ecclesia ostia reserabant 
claves illas Roma allatas, quas alicut 
Gregorius. Claves vero basilicarum 

malibus imprimebant, ut eos aut a li 
rerant liberarent, aut certe imminent 


exemplis et scriptis asseruit Gregorius. Ita vero ipsis B 99. Sed et veteres quasque Calli 


etiam regibus inviolabilis videbatur illa ecclesiarum 
immunitas, ut nequidem lae: majestatis reos a locis 
sacris extractos necari posse censerent. Deprehensus 
fuerat in ecclesia sancti Marcelli prope Cabillonem 
sicarius quidam, qui Guntramnum regem in ipsa ec- 
clesia occidere erat paratus, ut narratur libro 1X Histo- 
ri&, capite 3. Inde tamen eductum jussit rex vivum 
dimitti, quia nefas putavit, si is qui ab ecclesia eductus 
fuerat, truncaretur ; simili indulgentia Childebertus 
Austrasiorum rex nounullis, qui conjurationis in seip- 
sum inite accusati fuerant, se parciturum esse, 
etiam reis, pollicitus est, quod ad ecclesiam confu- 
gissent. Promissionem, inquit piissimus rex apud 
Gregorium libro Ix, capite 38, habete de vita, etiamsi 
culpabiles inveniamini. Christiani enim sumus ; nefas 
est enim vel criminosos ab ecclesia eductos punire. 
Exinde celebria fuere ad sanctorum basilicas confu- 
gia, qua immunitate non modo ipse basilicie gaude- 
bant, sed multa insuper cwdificia et loca illis adjuncta, 
in quibus tuto reis vivere concessum erat. Ejusmo- 
di celebriores fuere ecclesi: sancti Hilarii Pictavien- 
sis, sancti Martini apud Turonos, sancti Germani 
Antissiodori, sancti Remigii Rhemis, et alie complu- 
res, quie passim apud Gregorium data occasione me- 
morantur. 

99. Ecclesiarum ornamenta non in uno loco re- 
censet Gregorius, vela scilicet parietibus et ostiis 
appensa, aut quie sacrarium ab aliis ecclesi- lo- 
cis sejungerent ; picturas qua non minus fideles, po- 


consuetudines quivis ex Gregorii no: 
cile deprehendet. Tales sunt sanctoru 
fessorum festivitates, quae tunc tem; 
celebrabantur ; Dominice diei obser 
rate servata, ut a primis vesperis, id 
precedenti post meridiem, inchoaret 
violassent nonnulli, divinitus puniti fu 
gesimam sanctam non semel laudat id 
memorabilia sunt illius verba in Vit 
pite 15, ubi Quadraginta dies commerr 
paschalia festa in summa duci abstineni 
tit auctoritas. Describit Rogationum «€ 
rius, quarum nonnulle statis di 
lebant; alie vero cum aliqua ingruer 
mitas. Quibus etiam temporibus prec 
gilie solemnes ac jejunia indicebantu 
e sancti Remigii tumulo sumptam pt 
gionis su: loca detulerunt Rhemenses, 
Nam ne unus quidem intra eorum fin 
cipteras regiones devastabat, impetiti 
cationes etiam seu processiones ex un: 
clesiam in solemnibus sanctorum festi 
fuisse ex eodem auctore discimus. 
semel in Histori: libris solemnes e[ 
regum receptiones, quai pracedentibu 
xillis, ac cereis, ab urbium clero c 
solebant, memorat et publicas iis occat 
lorum acclamationes, queis fausta, va 
guis, ad majorem solemnitatem ad veni 


tissimum idiotas, erudirent, quam ornarent teinpla ;  cabantur. Alias commemorat funebre 


cameras scu laquearia auro argentoque linita, et tecta 
ex iere aut stanno fusa ; pallia etiam ditissima, quibus 
altaria, et sanctorum tumuli tegi et ornari consueve- 
rant. Ornamenia autem in precipuis festivitatibus 
ditiora quotidianis et splendidiora erant. Describit 
Gregorius in Miraculis sancti Juliani, capite 20, ejus- 
dem sancti Martyris basilicam in ipsius festivitate 
ornamentis immensis effulgentem. Omitlo vasa sacra, 
calices, pateuas, Evangeliorum libros, aliaque sacrae 
Scripture exemplaria, Sacramentorum, uti aiebaut, 
codices, id est libros Missales, Rituales, Peenitentia- 
les, et alios, qui in usu quotidiano necessarii erant ; 
ad hac cruces geinmis eliam et lapidibus pretiosis 


exsequias, in iisque vestium mutati 
indumenta, et alia hujusmodi. Compi 
Scopos ad episcopi defuncti exsequi: 
Occurrere consuevisse discimus ex t 
Vitas Patrum, ubi describit Gregoriu 
pompam funebrem. Capite sequenü i 
Grego:io Lingonensi, legendum quo 
caput 106 libri de Gloria Confessorum 
Radeguudis sepulture ceremoniis plu 
quo item. capite discimus, caemeteria 8 
fideles destinata, jam tunc sacerdotali, 
ficali benedictione sacranda fuisse, in 
erigi solebat ad ollerendas pro mort 


r 


i 


49 | PRAEFATIO. 90 
piaculares hostias, ut aliis locis sepius factum Α quenter retulit. Chrismatis benedictionem ab epis- 


fuisse docet idem Gregorius. Corpora vero defuncto- 
rum ablata primum, tum induta sepeliebantur, et 
quidem haud raro in ecclesiis : quod etiam aliis 
preeter episcopos et principes his temporibus in Gal- 
liis permittebatur. Excommunicatorum vero et inti- 
delium cadavera non solum ab ecclesiis, sed etiam 
a communibus fidelium czmeteriis arcebantur : 
quin et Palladius comes, qui se ipse interemerat, 
juxta Christianorum cadavera positus non fuit. Aquz 
benedicta usum ad morbos abigendos, miraculis et 
ganctorum virorum exemplis legitimum fuisse non in 
uno loco probat Gregorius, qui et passim de aliis re- 
bus sacerdotali benedictione munitis loquitur. De 
benedicto pane seu eulogiis, quie. sub finem Missae 


copis factam non semel laudat, sicut et chrisma- 
tionem, qua ad recipiendos in Ecclesiam redeuntes 
haereticos adhibebatur. Laudat etiam illos, qui crucis 
verillo consignati fidem suam operibus approbabant ; 
et Ghlodoveum regem a Remigio Francorum apostolo 
non baptizatum modo, sed et sacro chrismate cum 
signaculo. crucis Christi fuisse delibutum attestatur. 
Inter episcopalia munia quae Promoto Dunensi male 
ordinato episcopo interdicunt Patres Concilii IV Pa- 
risiensia, recensetur infantium confirmatio. Idem Gre- 
gorius Exorcismorum in demones vim non semel 
exponit . Tonsuratos, lectores, ostiarios, ceroferarios, 
subdiaconos aliosque superiores clericorum gradus, 
cum sese offert occasio, commemorat: interstitia 


distribuebantur, jam diximus. Eulogias quoque seu p autem, quie ad eos rite suscipiendos servari debe- 


benedictiones nuncupat Gregorius, quaelibet munus- 
cula a sacerdotibus in amicitie signum data vel ac- 
cepta, quod essent tessera quadam communionis, et 
ab ipsis solerent benedici. Nefas autem erat prosente 
sacerdote quidquam cibi aut potus sumere, nisi 
prius ab ipso benedictum fuisset, quem ritum Deus 
sepius miraculis comprobari voluit, αἱ ex Gregorio 
nostro, aliisque antiquis auctoribus discimus. De 
crucis signi efficacia et virtutibus tot sunt testimo- 
nia quot fere pagina. 

97. Multa item habet Gregorius de Sacramentorum 
administratione. Quo ritu Eucharistiie sacramentum 
distribueretur jam supra diximus. Ipsum vero in 
turri tunc temporis asservatum fuisse in sacrario, 
unde ad altare afferri consueverat jam superius ob- 
servavimus ex capite 86 libri de Gloria Martyrum 
nostre editionis. Huic rei, preter Fortunati locuin 
de turri a Felice episcopo fabricata, suffragatur 5c- 
nedictio- turris, quam in appendice hujus voluminis 
habes ex veteri Sacramentario descriptam. Chlotarii 
regis, cum ad sancti Martini sepulcrum accessit, 
paenitentiam describit Gregorius in Historie libris. 
Quidam vero in vita sancti Nicetii Lugdunensis, cum 
morti esset proximus, paenitentiam a presbytero 
fusis lacrymis efflagitasse dicitur. Et alibi homi- 
nem memorat Gregorius, qui morte puniendus po- 
nitentiam a sacerdote petiit, clam quidem, quod forte 
jam tunc temporis reos extremo supplicio afficiendos 
a poenitentia leges civiles arcerent. Nec desunt apud 


rent, supra ex Catonis presbyteri verbis exposuimus. 
Episcoporum vero ordinationes Dominicis diebus 
fuisse celebratas non semel innuit. /7Egrotorum un- 
ctiones passim laudat. Certe lib. I capite 41, Artemius 
legatus Arvernos transiens, cum in febrim incidisset, 
à Nepotiano episcopo visitatus, et oleo sancto peruu- 
ctus sanitatem recepit. Matrimonia vero cum bene- 
dictione sacerdotali contracta fuisse patet ex Chil- 
perici regis adversus Pratextatum episcopum querela, 
libro v Historie, capite 19, ubi rex illi exprobrat 
manifestam canonum violationem, quod Meroveum 
cum patrui illius relicta matrimonio conjunxisset. 
Ceterum Gregorius aliis in locis non semel nuptias 
incestuosas, mulieresque superinductas, etiam in vi- 
ris principibus episcopali libertate damnat. 

58. Censurarum ecclesiasticarum exempla non 
desunt in Gregorii libris. Aliquod irregularitatis ob 
lenitatis defectum  incurrend:e vestigium invenit 
Thomassinus in Gregorii facto, Historie libro VI, 
capite 10, relato, ubi ille scripsisse se memorat iu 
gratiam furum, qui sancti Martini basilicam infrege- 
rant, rerem commonens eos fures a clericis, ad quos 
causa hac pertinebat, non fuisse accusatos. Quod 
se fecisse ait pius antistes veritum, ne homines il- 
lius causa mor'rentur, qui vivens in corpore pro 
perditorum vit: saepius deprecatus fuerat. Opprobrio 
magno se fore obnoxium existimavit presbyter qui- 
dam in capite 73 libri 1 de Gloria Martyrum memo- 
ratus, si per suam accusationem für morti fuerit 


nostrum auctorem indulgentiarum exempla. Nampaddictus. Hunc enim rapti equi accusaverat ille sa- 


Victor episcopus, qui a communione fuerat suspensus 
ob reos temere reconciliatos, ante preestitutum tem- 
pus, regis intercessione cominunioni restitutus est. 
Sic et iu Synodo Metensi, Basina et Chrodieldis, 
ob scelera excommunicata, rogante Childeberto a 
Concilii patribus, absolute fuerunt. Baptismo confe- 
reudo tempora designata indicat Gregorius, comme- 
morans Guntramni querelas adversus eos qui Chlo- 
tarii. II baptisinum iterum atque iterum distulerant. 
Ejus vero, et quidem in sanctissima Trinitatis nomi- 
ge unitatem sepius propugnavit. Per immersionem, 
salten in Hispaniis tync. datum fuisse ex eodem 
colligimus, qui et nomina in baptismo imposita fre- 


cerdos : unde nullum lapidem non movit, ut reum a 
morte eriperet. Quod cum judex [acere renuisset, 
condemnati saluiem beati Quintini meritis a Deo im- 
petravit. In libro vi Historim, capite 8, Ursicinus 
Caturcensis episcopus ab ordine suscepto suspensus 
est, quod Gundovaldo Ballomeri publice adhesisset. 
Prohihbitum quippe ei fuit, ne toto trienno missas 
celebrare, clericos ordinare, ecclesiasque et. chrisma 
benedicere, etc., auderet. Ecclesiastica sepultura 
privatus fuit Palladius, qui sibi ipsi violentas manus 
attulerat, ut jam observavimus. Interdictum vero in 
Pictonum urbem sese inflicturum  minitatus est 
Meroveus ejusdem urbi3 antistes, nisi Chrodieldis a 


δὶ 


PEILEFATIO. 


nequitia sua resipiscens abbatissam Sancte CrucisA coactus fuerit. Hesurrectionem corporu 


monasterio, a quo fuerat rapta, restitueret. Et qui- 
dem cum Sancti Dyonisii ecclesia prope Parisios ob 
caedem in ea patratam violata fuisset, officium perdi- 
dit, nec ibi sacra celebrata fuerunt, donec fuisset ab 
episcopo reconciliata. Episcoporum ob admissa cri- 
mina dejectiones, excommunicationes in incestuosos, 
aliorumque criminum reos praetermitto, quod liec 
notiora sint, quam ut indigeaat fusius tractari. 

59. Ex his autem omnibus patet, utilissima esse 
Gregorii opera ad indagandam Gallicanze Ecclesiam 
disciplinam : pauca jam subjungenda sunt, ex quibus 
intelligatur, ea non minus esse idonea ad confirman- 
dam fidem nostram. Hanc enim eam ipsam esse ex 
eodem auctore discimus, quam patres nostri ab 


prolatis opposite sacr: Scriptura testium 
Siduceeum quemdam presbyterum ita & 
ille omnino convictus , se nunquam eam 
rum pollicitus sit. Ibidem quoque de jud: 
veritate erudite disserit, et supplicioruin i 
damnatis luendam probat. De iisdem poe 
temporariis quas animz defunctorum px 
agit in capite ultimo libri 1 de Gloria 
Peccati originalis adversus Pelagianos v 
gua fidei confessione agnovit, cum homint 
liberatum a Christo fuisse profitetur. Il 
tuam Marie virginitatem laudat, et ali 
divini vero auxilii ad recte agenduin r 
non verbis solum, sed et exemplis pass 


Apostolorum discipulis acceperant. Et quidem nun- p bat. Hinc recte facta non viribus propri 


quam alias tam accurate locutus est Gregorius no- 
8ter, quam cum de fidei rebus tractavit, nec quidquam 
aliud toto vit: su: tempore adeo diligenter inquisi- 
vit, ac ea qua ad fidei integritatem et sinceritatem 
pertinebant. Id ipsum disertis verbis testatur initio 
libri 1 Histori:e, ubi postquam se grammatice regulis 
non plene eruditum fassus fuisset, subjungit se ta- 
men studuisse semper, ut de rebus fidei puram et 
sinceram haberet notionem. Illud, inquit, tantum 
studens, ut quod in Ecclesia credi przdicatur, sine 
aliquo fuco aut cordis hasitatione retineam, etc. Sub- 
juugit fidei suze professionem, quam Symbolo Niczeno 
aut Constantüinopolitano prolixiorem edidit, ut ab 
hieresibus qua postea pullulaverant, alienum se esse 
profiteretur. Preclaras fidei regulas proponit libro X 
Historie, capite 13, sacrarum nempe litterarum et 
traditionis apostolic;» auctoritatem, queis utitur ad 
confutandam haeretici cujusdam pervicaciam, qui 
futuram resurrectionem in dubium revocare ausus 
fuerat. Alio in loco sanctorum Patrum auctoritatem, 
quos post apostolos Deus Ecclesiw reliquit, laudat, 
nempe libro v, capite 45. Denique tanti fecerunt ma- 
jores nostri disputationes, quas Gregorius noster 
adversus hareticos a se habitas scriptis commenda- 
verat, ut eis inter fidei regulas locum darent in co- 
dicibus, qui ad sacerdotum eruditionem postea con- 
diti fuerunt. Ejusmodi collectionem habemus ex 
codice Fossatensi tempore Caroli Magni concinna- 
tam, in qua conciliorum canonibus premittuntur 


virtuti tribuenda esse docet in capite li 
de Gloria Martyrum ; capite autem 41 flc 
qua bonis animetur operibus, ad salute 
riam esse censet. Veram et realem in 
corporis et sanguinis Domini presenti: 
narrandis historiis occasio sese obtulit, 
declaravit, ac si data opera catholicum i 
post exortam Berengarianorum h:eresim 
voluisset, Audenter, inquit, in libro de Gl 
rum, capite 86, sanctum Domini corpus ei 
cum simus actu polluti, ad judicium 
quam, etc.; et capite 10 ejusdem libri n 
riam infantis Judaei, qui cum catholicis a 
tionem gloriosi corporis et sanguinis Domit 
rat. Expletis Missis, ex libro i1 de Mirc 
Martini, capite 47, populus sacrosan: 
Redemptoris accepit, etc. Missarum ce 
sacrificii oblationem passim commemorat 
requiem defunctis procurandam celebrat 
libro de Gloria Confessorum , capite 65, 
suiipsius interemptor, missarum solem 
ruit. Alibi praesente corpore in defunct 
quiis Missze celebrate dicuntur ; item et 
chori circa defuncti corpus ante sepultu: 
ejusmodi, qua legentibus passim occur! 
rum vero reliquiarum venerationem, ii 
sanctorum, sacras eorumimagines, aliaqt 
qua recentiores haeretici, plus forle vul 
quain Ecclesie dogmatibus attendentes, li 


&ymbolum Athanasii, Augustini aliorumque fidei D Dugnarunt, tot probant argumenta, quod 


confessiones, tum altercationes contra hareticos ex 
Gregorii Historia excerptae. Nec immerito. Ita enim 
fidei nostra studiosus fuit Gregorius, ut nullam ejus 
propugnand: occasionem pratermiserit. Sanctissimae 
Trinitatis mysterium, personarumque in una natura 
et divinitate :equaliter subsisteutium veritatem sepe 
&epius, allatis sacree Scriptura: testimoniis, demons- 
travit, confirmavitque "variis miraculis, que in 
hanc rem facta, aut ipse viderat, aut didicerat ab 
aliis. Chilpericum regem qui Sabellii errores reno- 
vare volebat, ita confutavit, exposito quodnam esset 
de personarum distinctione et natura unitate catho- 
licum dogma, ut rex, licet in eum frendens, silere 


tur in libris Miraculorum paginaz. Imag 
apud fideles asservaudi morem ex ainore 
pum processisse ait, capite 22 libri 1 de 
tyrum, ut nempe ejus, cujus legem in t: 
retinent, etiam iinaginem ad commeimor: 
tutis in tabulis visibilibus pictam per ec 
mos affixam presentem habeant. Et quide 
occasione loquitur hulfinus libro vir E 
pite 11, insignia veterum reservari ad poste 
rium : illorum honoris, horum vero amoris 
60. Caeterum etsi praecipua Gregorii nt 
utilitas collocanda sit in addiscenda Fr 
gni tam ecclesiastica quam profana histo 


PEJEFATIO. 


54 


men spernenda habet de aliarum nationum rebusA rius, ut episcopos in Gallia his septem antiquiores 


gestis, que exinde etiam illarum gentium propric 
historie scriptores mutuati sunt. Ipse nobis, ut rem 
exemplis probemus, Burgundionum et Thuringorum 
fortunam descripsit; Wisigothorum in Septimania 
et in Hispania regum seriem ab co accepimus. Non 
pauca etiam de Ostrogothorum et Langobardorum 
rebus gestis narrat, occasione expeditionum, quas 
reges nostri in Italiain adversus eos suscepere. Unde 
etiam occasionem accepit de imperatoribus Grecis 
disserendi, qui titubautem in Italia suam potestatem 
confirmare ac reparare Francorum auxilio sajpius co- 
nati sunt. Hiuc varie legationes e Gracia in Gallias, 
et ex Galliis in Graeciam, quas Gregorius passim com- 
memorat. Ea qui de Chunis, Saxonibus, Dajoariis, 


nullos fuisse existimaret : quod quidem ex ipsis ejus 
verbis certum est. In Galliis, inquit, libro 7, capite 
26, ubi de Antonini persecutione, multi pro Christi 
nomine sunt per martyrium coronati, cum capite 28 
sub Decio.... Hujus tempore septem viri episcopi ordi- 
nati ad przdicandum in Gallias missi sunt, etc. Non 
itaque dicit, primum tunc,ut antea Severus $ ulpicius 
ecripserat, visa fuisse in Galliis martyria; non ex- 
cludit alios verbi divini preecones, qui ante septem 
illos episcopos Evangelium in Galliis disseminave- 
rint; nec proinde sibi ipsi contradixit, cum Eutro- 
pium a sancto Clemente missum fuisse in libro de 
Gloria Martyrum, capite 56, scripsit. Immo et sibi 
ipsi constat de illis septem episcopis in libro de Glo- 


aliisque Germani: populis habet, non vacat recen- p ria Confessorum scribens, ubi, capite 4, de sancto Ga- 


sere. Adde etiam quz de extremorum temporum Ro- 
mani in Occidente imperii aut tyrannis aut imperato- 
ribus, vel certe de eorumdem militie prefectis, ex 
Orosio aliisque auctoribus retulit, quibus et nonnulla 
iutermiscuit, qua aut ex traditione acceperat, aut ex 
auctoribus modo ignotis. Idem fecit in narratione 
quam ex Eusebii sive Hieronymi Chronico et Orosii 
historia potissimum concinnavit de iis rebus, qua ἃ 
mundi conditione ad seculum quintum contigerunt. 
Variorum opiniones de maris Rubri transitu recen- 
get in libro 1 Historie , capite 10. ubi et peregrinos 
laudat, qui monasteria /Egypti perlustraverant. Tum 
loquitur de priscis nationibus : Ne videamur , inquit 
capite 16, unius tantum Hebreo gentis habere no- 
titiam, reliqua regna, etc. Enumerat antiquaruin gen- 
tium reges, qui ante Cliristi adventum imperarunt. 
Paulo fusius exponit ea qua post Christum natum 
contigerunt : persecutiones adversus Ecclesiam re- 
censet, nonnullaque de Galliarum statu habet, unde 
disciuus qua fuerint Ecclesio in his partibus primor- 
dia, aut saltein qua tunc invaluerit, cum Gregorius 
viveret, ea de re opinio. 

61. Nonnulli ex ejus scriptis inferri posse putant 
duplicem tunc in Galliis fuisse traditionem de primis 
Ecclesi: Gallican; apostolis, quorum alii missionem 
δὲ ipsorum Apostolorum tatem revocare cornaren- 
Ur ; alii vero ad Decii, aut certe Marci Aurelii tem- 
pora. Quia et Gregorium quod non satis ea ii re 
lübi constiterit accusant, quippe qui priorem senten- 



















amplexus sit. Verum licet has quaestiones, quae tam 
&riter nostris teinporibus agitat: fuerunt de san- 
dorum missionibus, retractare animus non sit, ut- 
pole quas extra nostrum institutum esse censemus ; 
ki tamen affirinare ausim, nusquam cum sese de istis 
missionibus scribendi obtulit occasio, Gregorium sibi 
contrarium exstitisse; fallique eos qui illum existi- 
Dant ita de Martyribus Lugdunensibus, aut de sep- 
lem episcopis, quos sub Decio adventasse scripsit, 
bcutum fuisse , ut ante illos aut martyres, aut alios 
verbi divini procones, in Gallias advenisse negave- 
Hit, Non enim, ut scite observavit summe eruditio- 
is vir Jacobus Sirinoudus, in hac heresi fuit Grego- 


tiano ait, quem a Romanis episcopis transmissum, etc., 
cognovimus ; capite 27, Martialis a Romanis missus 
episcopis ; et capite 30, Stremonius, et ipse a Roma- 
nis episcopis cum Gatiano et reliquis, quos memoravi- 
mus, est directus. Nec opponere juvat Saturninum, 
capite 48 libri t de Gloria Martyrum, dictum fuisse 
ab Apostolorum discipulis ordinatum : cum Apostolo- 
rum discipulos potuerit appellare eos, qui Rome fi- 
dem ab Apostolis disseminatam profitebantur. Sic et 
de Ursino Diturigum apostolo loquitur capite 80 de 
Gloria Gonfessorum, quem tamen septem episcopo- 
rum discipulum fuisse innuit libro 1 Historie, capite 
29, quanquam nonnulli censeant hic alium ab Ur- 
sino designari, Senicianum scilicet, qui secundus in 
Biturigensiuin episcoporum catalogo recensetur. Et 
quidem Gregorius loco laudato ait post Ursini mor- 
tem christianam fidem apud Bituriges defecisse : 
quod post septem episcoporum discipuli mortem fleri 
vix potuit, desinente tertio seculo. Si quidem ipse 
Gregorius testis est, tunc temporis Ecclesiam miro 
opere compositam a fidelibus ea in urbe ediflcatam 
fuisse. Caeterum Gregorius de aliorum quoque san- 
ctorum miraculis passim scripsit, ut de Timotheo et 
Apollinari Rhe i;ensibus, Memmio Catalaunensi, Va- 
lerio Conserannensi, alisque nonnullis : at tacuit 
eorum missione:, quod nihil de illis, ut conjicere est, 
compertum haberet. 

62. Porro etsi ea qua retulimus, satis superque 
sufficiant ad comprobandain Gregorii operum utili- 


tiam ia Miraculorum libris, posteriorem in Ilisloria p tatem, cum tamen quidam, etiam eruditi viri, non- 


nulla in his reprehendere soleant ; ea paucis discu- 
tere visum est, ut pateat illa non esse tanti momenti, 
qua tam eximii viri auctoritatem elevare valeant, aut 
pios ac eruditos lectores ab ejus operum lectione 
avocare. Hac sunt quie Gregorio exprobrant. Illum 
aiunt stvlo ita rustico scripsisse, ut absque fastidio 
vix legi possit; apocrypha veterum scripta ab ipso 
nonnunquam fuisse laudata ; immo non solum incerta 
pro certis, sed et falsa ab eo data interdum fuisse pro 
veris, eumque in aliquot errores impegisse; denj- 
que tante fuisse simplicitatis et credulitatis, ut quas- 
vis promiscua facta pro miraculis haberet. Αἱ styli 
rusticitas nuu. Gregorii, sed ejus cetatis vitium fuit. 


99 


petitis toties barbarorum incursionibus Galli; per- 
pesse fuerant, adeo incultee jacebant litterze, ut ne- 
mo inveniretur, qui res gestis litteris commendare 
valeret, ut ipse Gregorius testatur in prologo Histo- 
rie : aut certe, si quis eas politiori stylo describere 
conatus fuisset, inutilis fuisset ejus scriptio. utpote 
quam plerique non intellexissent, ut idem Gregorius 
non semel profitetur. Οὐ etiam causa fuit ut leges 
et ipsa regum nostrorum diplomata eodem prorsus 
Btylo rustico conderentur. Unde ut genio sui tempo- 
ris obsequeretur Gregorius, non raro accusandi casus 
pro ablativis absolutis sciens prudensque adhibuit. 
Non fuit itaque Grezorio peculiaris ista locutionis 
barbaries, quam in aliis quoque ejus avi sinceris mo- 


PR/EFATIO. 
* Eo enim tempore, post varias clades, quas sub re-A pisset, qu; a viris piis referri soleban! 


inquit, fateri res illas esse altiores, quan 
possent attingi, quam temere definire illa 
miracula, aut ab homine nimis credulo ef| 
culorum enim operatio verd Ecclesiae tesst 
illam ab hereticorum sectis distinctam set 
Patres οἱ Ecclesie Doctores omnium tem 
seruerunt. Ex quo enim Dominus noster : 
lio pollicitus est, eos qui in ipsum credil 
majora et plura, quam qua ipse fecisset. 
ju Ecclesia non defuere, quoties illa vel 
lium conversionem, vel ad fidelium in rec! 
firmationem necessaria fuerunt. Petrus in 
stolorum se hanc potestatem habuisse pr 
cum petenti paralytico eleemosynam re: 


numentis deprehendere quivis facile poterit. Caete- p quidem "argentum non habere, sed quod 
rum etsi Gregorius, ut erat vir summa modestie et quit, hoc tibi do ; ín nomine Christi surge 
humilitatis, passim sese lingue latin:» imperitum et Et quidem vcl sola ejus corporis uinbra 1 
bominem rudem profiteatur; non tamen adeoignarus rabat. Pauli miracula taceo; sed eo teste 
fuisse censendus est, utnulla litterarum scientia fue- tia ab Apostolis ad fideles transiit, quoru 
rit instructus : cum e contrario illum in veterum au- nera linguaruin, aliis gratiam curationun 
ctorum lectione maxime versatum fuisse colligi possit charismatum dona concessa fuisse scribi 
ex variis eorum locis, quos interdum narrationi su: — Apostolorum discipulus, cum martyrio pr 
intermiscuit. Vocum etiam Grecorum se notitiam set, verebatur ne ipsi, sicut aliis sanctis 
aliquam habuisse innuit, dum Latinorum voces ex ety- - bestie, miraculo iansuefact? parceren 
mologiis exponit. Testis quoque Fortunatus, cui sane ethnicis exprobrat magorum et incantatc 
probe notus erat, hanc in rem adduci potest, qui tentiam, cum econtrario Christiani sola J 
ejus eloquentiam et eruditionem passim laudat. Et nominis invocatione nihil non possent efl 
sane quantumlibet simplici sermone scripserit Gre- clara omnino ea de re habet Irenieus, qui 
gorius, res tamen gestas, nescio qua ingenuitate et cundo floruit, et initio tertii passus est. Hi 
nativa eloquentia describit, ut nec injucunda sit ejus q Adversus haereses, capite 57, non. unun 
narratio, nec fastidiosa. rum, aut certe plura a Christianis facta 1 


63. Falsum tamen aliquando fuisse Gregorium in- 
ficiari nolim. Hc enim est sacrorum codicum sin- 
gularis prerogativa, ut soli errati immunes sint. 
Apocrypha secutus est nonnunquam Gregorius, falsis 
usus est monumentis, fateor. Computationes tempo- 


censet : sed hanc ipsam Ecclesi: catholici 
rogativam probat, ut cum haereticorum 
prestigiis nihil possent, nisi forte inca 
inferre, fideles miraculis, et certissiiis, 
tissimis, fidem suam approbareut; ita ἃ 


rum non satis constantes adhibuit. Sed hiec omnia apud eos claudi gressum, caeci visum, sur 
ejus operum utilitati vix quidquam detrahunt : cum immo et mortui vitam fidelium precibus : 
pertineant potissimum ad veteres Historias, quas ex secuti. Quos quidem homines a morte e3 
alii: auctoribus deprompsit, proindeque facile ex postea inter caeteros mortales vixisse obs 
8118 monumentis emendari possint. Unde nostre sequenti, ne forle tanta miracula pr& 


gentis Histori:e, que potissima est ejus operum uti- 
litas, sive ecclesiastice, sivecivili, maxime qu: pro- 
pius ad Gregorii zeatem pertinet, ejusmodi errata 


mines attribuere auderent. Ejusdem re 
seculo tertio omni exceptione major Cyp 
thaginiensium antistes et Christi martyr, 


non officiunt. Visa enim a se, ut plurimum, vel au- Dgumentum non semel, sed potissimum i 


dita scripsit, quibus in referendis eum mala unquam 
fide usum fuisse nemo dixerit. 

64. At, inquies, ita credulus erat Gregorius ac sim- 
plex, ut quidvis absque delectu suis scriptis videa- 
tur inseruisse, et omnia fere eventa miraculis ascri- 
psisse. Verum etsi nolim inficiari, Gregorium forte 
in credendis miraculis aliquando fuisse faciliorem, 
cum tamen certum sit ex aliis ejus evi auctoribus 
tunc temporis multa miracula contigisse, non ob id 
solummodo quod miracula sunt, ea esse rejicienda 
censuerim, nisi aliqua ratio gravis id suadeat. Hac in 
re sequenda videtur sancti Augustini regula, qui 
cum multa circeumferri miracula apud vulgus acce- 


Idolorum vanitate et ad Demetrianum |] 
Omitto Eusebium, Lactantium et alios, c 
culi tertii finem, et quarti initium vixer 
virtus post datam Ecclesi: pacem pers 
testes sunt Hieronymus, Rufinus, Sulpic 
et alii, qui patruin et aliorum sanctorum 
pserunt. Idem testantur Paulinus, Theox 
Grecos patres vix ulli eruditioue secun 
brum ea de re singularem sub religio: 
titulo edidit. Plurima miracula suo te 
narrat Augustinus, potissimum in libris 
Dei. Sanctorum Gervasii et Protasii a 
inventoruin tot fuerunt miraculorum prà 


PRJEFATIO. 


98 


temporum scriptores, Ambrosius ipse, Pauli- A frequentia tunc contigisse miracula, De miraculis 


ugu-tinus, Gaudentius, etc. Haud minus ce- 
uere sancti Stephaui recens inventi miracula, 
us libri duo inter Augustini opera habentur. 
Vitensis paulo post miracula d scripsit, quae 
Wanudaloruin in Africa persecutione a catho- 
ita fuerunt. Dasilius Seleuci: episcopus circa 
empus libros duos de miraculis sanctae The- 
nposuit. Hiec de s:culis quae Gregorium no- 
preecesserunt. Non minusautem sieculo sexto, 
xit Gregorius, frequentia fuisse infra proba- 
Nam de sequentibus temporibus agere ad 
n non spectat institutum ; et qui ea de re plura 
t, habent Miraculorum libros integros, quos in 
n sanctorum collectionibus consulant. 


sanctorum Itali: libros quatuor dialogorum edidit - 
Gregorius Magnus. Idem prestitit Victor Vitensis 
episcopus in libris de persecutione Wandalica, ubi 
narrat ea quie. Deus in Africa ostendit, in fidei ca- 
tholicie confirmationem. In Galliis, prater. sancto- 
rum Vitas, quie ab auctoribus gravibus ct ;equalibus 
scripte sunt, testes habemus queis nemo unquam 
absque temeritatis nota audeat refragari. In primis 
complures episcopus sanctitate et eruditione cele- 
berrimos, inter quos emiuebant Avitus Viennensis, 
Stephanus Lugdunensis, et /Eonius Arelatensis me- 
tropolitani, qui cum Arianos in collatione coram Bur- 
gundionum rege habita, rationibus ac Scripture tes- 
timoniis pervicissent, fidem quoque suam miraculis 


it ex his quao protulimus jam perspicuum est, p approbare polliciti sunt, si Ariani eis assentire vel- 


auctori ecclesiastico veri posse vitio, quod 
la passim suis operibus inseruerit, aut certe 
aculis sanctorum ediderit libros singulares. 
eque Gregorium eo ipso liaudquaquam asper- 
n esse, quod miracula passim in suis libris 
verit. Nec dicat aliquis miracula a Deo Opt. 
uisse edita, cutn necessaria ad fidem gentibus 
indam fuerunt, id vero Gregofii temporibus 
ri uon posse. Nunquam enim miracula magis 
iria videntur fuisse sive ad infidelium conver- 
procurandam, sive ad fideles in vera fide 
1andos, quam szculo quinto labente, ac toto 
sexto, quo Gregorius noster scripsit. Tunc 
yirbarie nationes. [ἃ Europam infeceraut, ut 
erme rezio esset, in. qua illi nou dominaren- 
ji autem eraut aut ethnici, aut certe ita ariana 
infecti, ut nomiue tenus Christiani, plerasque 
irum superstiiioues simul cum falsis dogma- 
etinerent : oinnes vero ita feri ἃς barbari, ut 
quisquam eis veram religionem rationibus 
re Scripturae auctoritate persuadere conatus 
, Opus itaque miraculis erat, utpote quod haec 
aet eos cou vincendi ratio. Certe quandiu Clilo- 
, primus gentis nostras regum christianus, 
usus est prosperis, de religione inutanda ne 
1 cogitare voluit. At constitutus in extremo 
discrimiue, cum non sine miraculo e tantis 
is ereptus fuisset, fidem ultro suscepit. Sic 
Totilam Gothorum in Italia regein sancti pa- 


lent : Si rationes nostra, inquit Avitus omnium no- 
mine ad regem Gundobaldum, qui collationi praesens 
intererat, non possunt illos convincere, non dubito 
quin Deus fidem nostram miraculo confirmet. Jubeat 
sublimitas vestra, ut tam. illi quam nos eamus ad se- 
pulerum hominis Dei justi, et. interrogemus illum de 
nostra fide ; similiter ct Bonifacius de sua : et Dominus 
pronuntiabit per os servi sui in quibus complaceat. Sic 
illi viri saucti adeo in Deum [fidentes erant, quod se 
eam fidem habcre scirent, quae eliam montes trang- 
ferre posset, cum id Dei causa exigeret. Scd et iidem 
antistites se hanc collationem suscepisse innuunt 
exemplo beatissimi Remigii Francorum apostoli, qui 
fidem catholicam tunc temporis apud eam gentem 


c iifinitis propemodum prodigiis confirmabat. Provi- 


dente, inquiunt, Domino Ecclesiz suam, et inspirante 
pro salute totius gentis cor domni Remigii, qui ubique 
altaria destruebat idolorum, et veram fidem potenter 
cum multitudine signorum amplificabat, etc. Ejusdem 
sancti Remigii et sancti Medardi iniracula ob oculos 
Chlotsindae ponit sanctus Nicetius Trevirorum antis- 
tes, illam adhortans, ut ea Alboino Langobardorum 
regi viro suo narret, quibus Chlodovei exemplo, ad 
fidem suscipiendam moveri possit. Quid de domno 
Remigio et domno Medardo episcopis, quos tu, credo, 
vidisti ? non possumus tanta exponere, quanta mirabi- 
lia per illos Deum videmus facere. De miraculis ad 
sanctorum sepulcra tunc temporis frequentibus pro- 
sequitur sanctus antistes his verbis : Ubi tanta hodie, 


'nedicti miraculum coram eo editum, quem D inquit, mirabilia apparent, quantum nec dicere verbis 


lec sacerdotum auctoritas, nec miseroruin in- 
a ad cominiserationem flectere unquam po- 
I. Non ininus indigebant miraculis fideles idio 
d ab hireticis variis extorsionibus oppressi, 
δὲ aliquaudo suppliciis torti, aut illecebris al- 
d religionem immutandam incitabantur. Suberat 
seculo sexto. edeudorum miraculorum pecu- 
"ausa, nempe quorumdam error negantium 
ctionem mortuorum : cui errori polissimuni 
ido Gregorius Maynus libros dialogorum de 
bus et Miraculis [tali:e sanctorum coinposuit. 
ed et habemus vjrgs eorum temporum illu- 
t omni exception, majores, qui testali sunt 


valeo. Statiinque subjungit, similia in hareticoruin 
Ecclesiis non fieri, quod aliam ab illis sanctis qui 
miracula edebant, fidem profiterentur. Quanta vero 
securitate de tot tantoruinque miraculorum veritate 
et certitudine locutus fuerit Nicetius, ex eo patet, 
quod regem ipsum Alboinum provocandum esse scri- 
bat, ut aliquot e suis fidos homines ad Beati Martini 
sepulcrum transnittat, rei veritatem per sese ex- 
ploraturos. Mittat, inquit, ad domnum Martinum per 
festivitatem | suam... ubi caecos hodie slluminari... 
conspicimus, ubi surdos auditum et mutos sanitatem 
recipere. Nam quid dicam de leprosis aut de aliis quam 
plurimis ? qui quacumque debilitate percussi sint, ibi- 


59 


PEJKFATIO. 


dem per singulos alii et alii sanantur. Misit ad A cquo credulus fuit, in iis scilicet creden 


hanc festivitatem Theodemirus rex arianus, quem 
Gregorius Chararicum appellat, et tantis miraculis 
permotus fidem suscepit cum tota Suevorum gente, 
cui tum in Gallicia imperabat. His adde alios testes 
eruditione et sanctitate illustres, Fortunatum, qui 
multas sanctorum Vitas scripsit; Cyprianum Tolo- 
nensem episcopum in Vita sancti Caesarii, Hilarium 
Arelatensem, Eucherium, Dynamium patricium, vi- 
rum natalibus, dignitate et Gregorii magnii testimo- 
nio illustrem, beatum Audoenum in Vita sancti Eli- 
gi, Jonam monachum et alios, qui tunc temporis 
ediderunt sanctorum Vitas, quas ex miraculorum 
narrationibus fere integras contexuerunt. 

67. Nemo itaque inficiari potest, Gregorii nostri 


antiquis scripta inveniebat, aut certe at 
vetustis traditionibus. Sed ista nec ejus 
officiunt, nec adversus ea Π a se visa 
refert, ullum prejudicium generare valent 
trario animi ejus candorem et ingenuitate 
probent. 

63. At quot et quanta, inquis, minulior 
raculis deputat Gregorius, qux naturaleir 
efficientiaam nequaquam superant. Verum 
rorum pielate praestantium indoles ac reli; 
cationum caelesti efficace, sanctorumqu 
sioni tribuant ea, qu: alioqui nature vir! 
excedunt. Ita comparatus fuit Cyprianu 
gustinus, ita Theodoritus, et alii magn: 


temporibus miracula frequenter ad sanctorum sepul- p superius commemoravimus. Simplex iti 


cra contigisse, idque non vulgi solum opinione, aut 
muliercularum relatu creditum, sed et virorum eru- 
ditorum, ac sanctorum episcoporum auctoritate re- 
ceptum fuisse, qui ejusmodi miraculorum certitudine 
fidem nostram approbari et haereticorum errores ar- 
gui posse censebant. Certum est etiam ea miracula 
adeo certa et evidentía fuisse, ut ne quidem heretici 
illa in dubium revocare ausi fuerint, aut ullis cavil- 
lationibus potuerint ea unquam obscurare. Quo fa- 
ctum est, ut plerique ejurata hzresi fidem catholicam 
Busceperint, et quidem non vulgares homines, non 
unus vel pauci viri obscuri aut nullius nominis, sed 
ipsi reges, et integrae nationes : quales fuere Franci, 
Burgundiones, Suevi, Wisigothi, Angli, Langobar- 
di, etc. Unde nemini mirum videri debet, si Grego- 
rius, qui promovenda orthodoxa fidei desiderio fer- 
vebat, ardebatque summa erga sanctos Dei amicos 
devotione, colligendis miraculis plurimum tribuerit, 
qua tunc temporis esse videbat efficacia ad fidem 
hereticis insinuandam, et ad emendandos fidelium 
mores utilissima. Ea vero qu: a Gregorio narrantur 
miracula, ne quidem ob suam multitudinem in du- 
bium revocari possunt. De plerisque enim sanctis 
unicum solummodo aut alterum miraculum narrat : 
qua in re parcior fuit illis, qui ejusmodi sanctorum 
Vitas descripserunt, quas ut plurimum, ut mox di- 
cebam, ex solis miraculis contexuere, Plura quidem 
de sancto Martino habet, aut de sancto Juliano. At 
modo sancti Nicetii locum laudavimus, satis attestan- 


Gregorius, sed eo sensu, quod sine fuco 
aperta mente et corde sincero veritatet 
simplici deprompserit. Atque ea Gregor 
non contumelia, inquit Sirmondus Hildui 
hendens, qui Gregorium mire simplicitati 
pellavit, cum Hilduinus ipse, si li:ec vo 
partem vertatur, multum Gregorio simpli 

69. Haud enim putandum est miraci 
qua vulgo circumferebantur a Gregorio 
que delectu aut examine admissa fuisse 
Deum passim invocet veritatis eorum, qui 
suis enarrat, testem. Quin et res ab aliis 
ficile credebat, ut ipse testatur libro 1 Mi 
capite 5. Audierat quippe szpius oleum a 
in monasterio Pictavensi ita excrescel 
fuisse, ut licet vasa exinde plena efferre 
quam tamen decresceret. Sed ad id credei 
quam adduci potuit, quin prius rei ver 
oculis unius hora: spatio exploravisset. . 
venerabilis crux Jerosolymis involuta diu 
accepisse jactitabat quidam : sed ei n 
Gregorius, priusquam rem miraculis cer 
batam fuisse advertisset. Cum vero rez 
aliis acceperat, homines illos nominat, c 
tulerant, ne incerta pro certis ingorere 
Quin et aliquando sacramento ejusmoc 
confirmari volebat, aut multos adhibeba 
ratae testes, ne forte illudere pic; simpl 
dulitati a nonnullis crederetur, ut ipse ha 


tis, multo plura miracula ad sancti Martini sepul-]) de Miraculis sancti Martini, capite 52, et 


crum conligisse, quam qua a nostro Gregorio refe- 
runtur. Ea vero qua scripsit, apprime noverat, vel 
quod sibi ipsi coutigissent, vel quod ea ab aliis ac- 
cepisset. Miracula qux in seipso facta fatetur, quis 
falsa fuisse dixerit ? Non enim ita fallax ac perdite 
mentis fuisse dici potest Gregorius, ut falsa pro ve- 
ris obtrudere ex industria voluerit; aut ità bardus, 
ut agrum se reputaverit sanus, aut ad sanctorum 
cineres ccelitus sanatum non :ger. Idem dicendum 
de plerisque aliis eegrotis, preesertim viris gravibus 
et probe notis, qui sese sanctorum meritis sanatos 
aut palam coram omnibus, aut certe ipsimet Gre- 
gorio confessi sunt. Unum est, fateor, in quo plus 


in locis insinuat. 

70. Erunt fortasse nonnulli, qui Greg 
ut aiunt, simplicitati tribuant, quod pa: 
rem sanctorum tuinulis collectum, pau 
quandiu impositos, flores aut herbula: 
fidelibus sparsas, aut parietibus affixas, ole 
padibus ibidem ardentibus detractum, aqua 
fontibus aut puteis haustas, aut alia eju: 
Sanctorum reliquias computaverit. Veru 
jectio evanescet, cum cordatus lector sii 
trum auctorumque gravissimorum operibi 
passim occurrere animadvertet. Hujus en 
tudinis testes sunt Hieronymus, Augusti 


ΡΗΑΣΕΑΤΊΟ, e2 


Leo et Gregorius, uterque Magnus ac pontifex A aliquot solummodo fragmenta gupersunt. Hunc porro 
inus, Beda et alii passim, quorum loca in notis commentarium Rome asservari aliquandiu persua- 
regorii textum non semel laudavimus. Sed et sum habuimus, acceptis exinde litteris in Vaticana 
lura ea de re cupit, adeat Ferrandi, Societatis bibliotheca haberi manuscriptum codicem ex mona- 
presbyteri, librum singularem de Sanctorum re- sterio Fontis Avellani, qui Florentii Georgii et Gre- 
B, aut certe legat V. cl. Lud. Ant. Muratorii gorii commentarius in psalmos inscriberetur. Sed re 
jsitionem de hoc argumento tomo 11 Anecdoto- ἃ nostro Steplianotio, Congregationis nostre in curia 
ubi etiam oleorum, quie Gregorius Mamrnus ad Romana procuratore generali, accuratius inquisita, 
lelindam per Johannem transmisit, indicem hic deprehendit, et titulum hunc manu recenti fuisse 
rt, ipsa Gregorii zetate scriptum in papyro Codici ascriptum, et in ipso Commentario passim 
tiaco, ut Mabillonius noster testatur Itineris auctores laudari, qui nostro Gregorio setate poste- 
i pag. 14. riores fuerunt, quales sunt Aymo et Remigius. De- 
Unum denique circa Gregorii libros de Mira- nique vulgata psalmorum versione utitur hujus com- 
sanctorum observari velim, quod sciliceteasolum — mentarii auctor, quam Gregorius in laudandis passim 
yrum miracula retulerit, quee ab aliis auctoribus psalmis adhibere non solet. Immo in Gregoriani 
à non erant. Unde mirum non est, si quando- p Commentarii, quem modo laudabamus, praefatione 
missis celebrioribus sanctorum gestis, obscura tituli psalmorum referuntur omnes juxta LXX inter- 
am facta commemorat. Hinc etiam patet, quam  pretum versionem. Fucum fecit ei qui Gregorii no- 
te fecerint nonnulli, qui res aliquot sanctorum — men codici illi prefixit, preefationis Gregoriana in 
| in dubium revocarunt ob id solum, quod a psalmorum titulos fragmentum, quod commentarii 
io non memorentur : cum, ut ipse testatur, auctor simul cum aliis Patrum prefationibus operi 
ejus institutum fuisset de ejusmodi rebus dis- suo premisit. Quod quidem fragmentum a pio et 
*. Quod vero tale fuerit ejus consilium, ipso erudito viro Thomasio ex ipso codice descriptum post 
nte discimus ex procemio ejus generali ad istos libros de sanctorum Miraculis proferemus, cum duobus 
. * Aliqua, inquit, de sanctorum miraculis, qug commentarii fragmentisa Mabillonio editis. 
tus latuerunt, pandere desiderans, etc. Sed magis 73. Laudat preterea Gregorius libro 11 Historie, 
ein libro de Gloria Confessorum, quem om- capite 22, Apollinaris Sidonii librum de Missis, cui 
ultimum recognovit, capite 45 : licet jam dixe ipse pr&fationem se adjunxisse ait ; sed illud opus 
in prologo libri hujus ut ea tantum scriberemus, 8010 nomine tenus nobis notum est. Tanti non est 
eus post olitum.... operari dignatus est: tamen momenti Passio sanctorum  geptem  Dormientium 
uto absurdum duci, si de illorum vita memoremus ,,Íratrum Ephesi quiescentium, quam se in latinum 
t, de quibus nulla cognovimusesse conscripta. Non ^ transtulisse Syri cujusdam interpretis ope fatetur in 
? &cripsit de sanctorum gestis, qua aliunde capite 95 libri de Gloria Confessorum, ubi ejus epito- 
erant, aut quorum Vitze habebantur. Sed jam men refert. An vero usquam exstet hzec ipsa versio 
m ad secundam praefationis nostre partem ἃ Gregorio adornata, incertum est. Hanc enim quam 
'undum. Surius habet, Gregorianam non esse vel ex eo solo 
— 72. Nulla ferme est in contexendo Gregorii conjicimus, quod ibi Dormientium nomina pleraque 
m catalogo difficultas, cum ea non solum pas- alia sint ab iis, quee ipse Gregorius in libro de Gloria 
1 suis libris recensuerit, sed et singillatim enu- Confessorum recenset. Eadem vero ipsa nomina re- 
rerit in fine libri decimi Historie Francie:  presentat eorumdem Dormientium historia, quam 
, inquit, libros Historiarum, septem Miracu- in nonnullis codicibus manuscriptis invenimus ; ged 
, unum de Vitis Patrum scripsi. In Psalterii tra- cum multa dubic fidei contineat, nec constet an ip- 
| librum unum commentatus sum ; de cursibus | sius Gregorii fetus dici possit, non visum est ei inter 
Ecclesiasticis unum librum condidi. Quid vero illius opera locum dare. De aliorum septem Dor- 
um septem miraculorum nomine intelligat, ip- mientium historia dicemus inferius, Occurrerunt 
in prologo libri de Gloria Confessorum expo- petiam nobis codices munuscriptos perscrutautibus 
In primo libello inseruimus aliqua de miraculis varia opuscula sub Gregorii nomine, qua sermo, vita, 
à ac sanctorum apostolorum,  reliquorumque transitus, aut miracula inscribuntur, de nonnullig sci- 
"um, qu£ hactenus latuerunt, etc. In secundo licet sanctis, qui apud Gregorium laudantur : sed 
«us de virtutibus sancti Juliani martyris. Quatuor cum ea nihil aliud sint quam ipsissima Gregorii ca- 
bellos de virtutibus sancti Martini, septimum — pita, in quibus de ejusmodi sanctis agit, ex ipsius 
rumdam Religiosorum, seu, ut plerique manu- operibus excerpta, de iis fusius inquirere super- 
| codices habent, Feliciosorum vita ; octavum  fluum fuisset. 
icribimus de Miraculis Confessorum. De his libris 74. Ceterum preter libros a nobis supra recensi- 
difficultas. Quem enim secundo loco vitam Re- tos, plerique complures libellos singulares de vita 
rum seu Feliciosorum appellat, is est qui in aliquot sanctorum inter Gregorii opera enumerant, 
ie fine dicitur liberde VitisPatrum. Hi omnes quos in variis Historie Francicee aut Miraculorum 
it preeter librum de cursibus ecclesiasticis, qui libris ipse Gregorius laudat. Tales sunt liber de sancti 
o interiit; et commentarium in psalmos, cujus  Iilidii vita, quem laudat libro 1 Historie, capite 40 ; 


PRAEFATIO. 


liber de vita sancti Quintiani, lib. tt, capite 36. Aliis A stet, frustra de ejus auctore inquiritur 


in locis memorat ἃ se conscriptos libros, de Vita 
sancte Moneguudis, de Vita sancli Nicetii, sancti 
Friardi, sancti Caluppa, sancti Senoch, sancti Pa- 
trocli, quos Vossius et alii singillatim in catalogo 
Gregorii operum recensent, quamvis certum sit alios 
non esse ab illis libri Vite Patrum capitibus, que 
sub istorum sanctorum vitz titulis edita sunt. Et de 
his nulla, quod quidem sciam, exstat inter viros 
eruditos controversia. Utrum vero libelli isti reipsa 
a Vitis Patrum secernendi sint, ut Margarinus Di- 
gnius, Colonienses Doctores et alii in suis editiouibus 
fecere, parum interest. Sane, ut quidem sentio, Gre- 
gorius primum aliquot sanctorum seculi seu Patrum 
vitas in unum librum videtur collegisse , quem 
inscripsit de Vita quorumdam Feliciosorum aut Reli- 
giosorum ; postea vero cum et aliorum quoque san- 
ctorum gesta comperisset, de iis libellos seorsim edi- 
dit, quos postea vel ipse, vel alii ceeteris adjunxere 
sub unico Vit; Patrum titulo. Certe in codicibus 
&criptis quos videre licuit, omnes omnino illae Vite, 
id est viginti capita, simul sub uno et eodem Vit 
Patrum titulo habentur; quem titulum certum est 
8uo libro, alias Feliciosorum Vite appellato, pre- 
fixisse. Major esset circa sancti Nicolai Vitam, quam 
Sammarthani in Gallia Christiana laudant, difficultas, 
nisi esset librariorum manifestus error, aut certe au- 
ctorum ipsorum memorie lapsus, qui Nicolai pro 
Nicetii nomen invexerunt. Etenim Sammarthani, qui 
8011 inter Gregorii opera sancti Nicolai vitam recen- 
sent, Vossii locum ex libro de Historicis latinis ex- 
scripserunt. At Vossius vitam sancti Nicolai non ha- 
bet, sed Nicetii quam Sammarthani omittunt. 

79. Librum etiam de Mirabilibus sancti Medardi 
inscriptum inter Gregorii nostri opera recensuere 
Barrius auctor Historie Christiane veterum Patrum, 
Bignius, Colonienses et alii, quos secutus est Ge- 
rardus Joannes Vossius libro 11 de Historicis latinis, 
et alii nonnulli, ob hunc, uti Cointio videtur, Gregorii 
locum ex libro de Gloria Confessorum, capite 95, 
ubi de sancto Medardo ait : Post scriptum de Mirabi- 
libus ejus librum mulier quedam, etc. ; quem li- 
brum ob id precipue Gregorio tribuerunt, quod 
alius fuerit ab ejusdem sancti Vita, quam Fortunatus 
Scripsit. Haec enim Vita nonnisi post Gregorii obi- 


veterum laudavit, nec ullus rece 
unquam. De Antiphona vero in honor: 
dardi, quam sub Gregorii nostri nomi 
rius, vix quidquam certi dici potest, c 
beat, unde ejus auctor valeat dignosci 
veritati dissonum complectitur, si id qt 
rum Medardi et Gildardi obitu refert 
non vero eodem anno dicatur contigi 
loco proferemus. 

76. Inter alia innumera Patrum, al 
terum scriptorum opuscula, quia in 
cum manuscriptorum Anglia: laudantu 
monet Freherus, Libellus de passione 
gorio Turonensi tributus. Sed hunc libi 


pestis Pilati distinguendum non esse 


Freherus, et alii viri eruditi. Quibus 

bimus, dum aliquis vel ex ipso codice 
ex aliquo alio simili nos aliquid certi 
quidem ansam illi scriptori, quisquit 
librum Gregorio tribuendi prebere pot 
bri 1 Histori:e Francorum, capitis 23, ' 
autem Gesta ad Tiberium Czsarem mitti 
virtutibus Christi, quam de passione ve 
ejus insinuat. Quz gesta apud nos hk 
scripta. Sed gesta illa apud se quidem 

Gregorius, non autem a se ipso scrip! 
nondum inter illius opera locum habi 
habere debent. 

71. Librum de Miraculis sancti ÀÁnc 
gorii Turonensis nomine invenimus in 
tiecee nostre sancti Germani a Pratis, : 
ter sexcentia scripto : qui liber in aliis 
cibus habetur, sed absque Gregorii pre 
autem prabfationem, sicut et brev.m op 
Gregorii fetum essestyli et scribendi rat 
sinunt : etsi hujus libri nullam in opert 
talogo fecerit mentionem. Neque id mi 
bet, si quidem nec librum ibi recensuit) 
linaris Sidonii, cui alias se prxefation 
memorat ; nec passionem septem Dorm 
sinorum, quam e Graco in Latinum a 
fuisse ipsemet alibi testatur. Porro pre 
et epilogum in Miracula sancti Andrea 
capitulorum indice et aliquot capitibus 


tum edita est. Ibi quippe lectores Fortunatus invitat, ἢ sunt, non autem librum ipsum, qui al 


ut pro Theodeberti, inquit, regis nostri, incolumitate 
preces effundant ; qui Theodebertus, non nisi Gre- 
gorio jam defuncto, patri suo Childeberto II succes- 
sit. Verum etsi librum de sancto Medardo a Gregorio 
laudatum Fortunati fetum non esse fateremur, haud 
tamen inde concludendum esset eum a Gregorio edi- 
tum fuisse. Non enim id probant Gregorii verba su- 
perius relata, cum ibi librum quidem laudet, sed a 
se scriptum non dicat: quod tamen passim facere 
solet, cum opuscula sua commemorat. Hunc librum 
ab ipsa muliere compositum fuisse, qua ibi sanata 
dicitur a Gregorio Cointius contendit. At cum illud 
opus, &i a Fortunati libro distinguatur, nusquam ex- 


apocrypha hujus sancti Vita, quae vulg 
lonico tribui solet. 

78. Haud plura dicam de passione 
quam in nonnullis codicibus scriptis in 
qui de ejusdem sancti Miraculis a n 
scriptus est, insertam, ab ipso Grego 
quovis, divinare non licet. Erunt fortas 
met Passionem Gregorii fetum esse pt 
sibi farile persuaserit hanc primum ἃ 
ptam, et ab illo ipso miraculorum n 
missam, a posteris vero detractam fuis 
trario mullo verisimilius sit eam Mira 
adjunctam fuisse, ut simul utrumque 


PIJEFATIO. 


Wivitate legi posset. Si quis tamen id ab ipso A gae sunt, eas ἃ Gregorio non censemus scriptas 


0 factum fuisse dicat, non multum refragra- 
Pfatiuncula quippe ipsi praefixa Gregorii sty- 
it ; quare librum absque illa passione suo loco 
e visum est, uti in pleriaque scriptis et in 
8 editis habetur ; passionem autem ipsam cum 
| libri initio, prout alii codices scripti habent, 
lera Gregorii opera proferemus. 

istoriam septem Dormientium in Majori mo- 
|! quiescentium, preter editos tribuunt Gre- 
onnulli codices scripti quos vidimus. Certe 
brum inter sincera Gregorii opera adinisit 
18 monachus Trium Fontium in Campania, 
;bronico ad annum 319 scribit, sancti. Martini 
riam a Gregorio Turonensi creditur comprehen- 


fuisse, sed fortasse recognitas solummodo et emen- 
datas. Id diserte habet epistola sub Gregorii nomine 
Vitee sancti Maurilii praefixa, quam ad calcem hujus 
voluminis dabimus : ubi Gregorius, si tamen certum 
sit ipsum hujus epistola: fuisse auctorem, testatur se 
beatorum Albini et Maurilii Vitas a Fortunato scri- 
ptas emendasse, quie scriptorum erroribus visitata 
fuerant. Quod si Gregorium hujus epistolae auctorem 
fuisseadmittamus, necessarium videturut Fortunatum 
harumauctorem vitarum distinguamusa Venantio For- 
lunato poeta celebri. Nam iste sancti Germani Pari- 
siensis episcopi, cui epistola nuncupata est, et Gregorii 
nostri temporibus floruit, ac utrique supervixit. Qui 
enim fleri potest, ut Fortunato superstile, et frequen- 


se, atque subjungitipsissima verba, quiein libro p ter Parisiisac Turonis agente, sanctus Germanus Pari- 
xn Dormientibus ea de re habentur, eosque sioruin episcopus Gregorium Turonensem invilaverit 
germanos laudat, ac nomina eorum recenset. ad expurgandas a scriptorum vitiis sanctorum Vitas, 
ius laudat, ac pro sincero Gregorio fetu habet quas ipse Fortunatus illarum auctor, qui coram ad- 
us Sansulpicianus in patriarchio Bituricensi, erat et utriusque antistitis amicus et discipulus cen- 
7l. Illud tamen Gregorio abjudicat Cointius  sebatur, facilius emendasset. Fortunatum vero alium 
um 595, num. 51, quod in epilogo Historie ἃ Venantio poeta exstitisse non levia probant argu- 
ane interillius opera non recenseatur, quam-  menla, quz hic persequi nostri non est instituti. 

sub dubio proposuisset ad annum 591, num. Caeterum etsi constaret beati Maurilii Vitam a Gre- 
ex epistola buic libello praefixa beati Sulpicii, gorio Turonensi aliquando emendatam fuisse, hanc 
icupata est, sanctitatem maxime commendari tamen non ipsam esse contendimus, qua» vulgo cir- 
. Archiepiscopi titulus, qui in ista epistola cumfertur in libris editis et nonnullis manuscriptis, 
0 tribuitur, et in ipsa Historia Briccio epi- licet ei praemissa legatur Gregorii epistola. Etenim 
'uronensi, negotium facessit, cum inficiari non hujus epistolae auctor Vitam illam ob id se potissi- 
13, metropolitanos in his partibus ante saecu- mum emendandam suscepisse dicit, ut complura qua 
inum, aut nunquam, aut rarissime archiepi- «incredibilia multis viderentur, ex ea resecaret. Ex 
dictos fuisse. Canone tamen v1 Concilii Ma- quibus profecto Renati a septennio defuncti resusci- 
1518 I decretum legimus, ut archiepiscopus tatio censeri debuerat. Et tamen in ipsa Vita, mira- 
pallio missas dicere non presumat. Nou eliam culum istud a Fortunato, ut ibi dicitur, omissum, 
ulare velim, hanc Historiam in codice Collegii ceteris adjunctum legitur. Idem evincimus ex duobus 
lis Jesu Parisiis haberi, et quidem edita multo codicibus manuscriptis, uno scilicet Vindocinensis 
n, sed absque auctoris nomine, immo absque monasterii ab annis circiter 600 exarato, et altero 
. Gregorii Sulpicio nuncupatoria. Briccius nostre sancti Germani a Pratis bibliothece, anno- 
inon archiepiscopus, sed przsul appellatur: que rum 500, ubi post praemissam Grégorii epistolam, et 
in notis suo loco observamus. Suntetalia quae descriptum Vita ipsius capitulorum indicem, hanc 
, utramque partem circa hanc controversiam jussu Rainonis, qui in catalogo episcoporum Ande- 


adduci, sed qua fusius persequi non vacat. 
olummodo observari velim, quod etsi epistola 
refixa Gregorio tribuatur, non inde tamen in- 
im Historiam ipsatn ab illo eodem auctore con- 


gavensium tempore Eusebii episcopi scripto XXXV 
recensetur, scriptam fuisse legimus, his verbis : 
Raino quondam sancti Martini quotidianus discipulus, 
et semper canonicus, ac post modicum sancte Andega- 


n fuisse : cum econtrario epistole scriptor D vensis Ecclesia ex initio Christianitatis XXXIII (al. XXXV) 


; verbis asserat, se hanc narrationem apud 
monasterium invenisse, eamque transcriptam 
0, uti petierat, destinasse. 
Iabetur in codice monasterii Patriciacensis ab 
300 scripto Vita sancti Albini Andegavorum 
ii cum hac clausula in fine, Ezplicit Vita beati 
composita a beato Gregorio Turonice urbis epi- 
I» codicibus vero Quamplurimis, scilicet Rhe- 
Ecclesi:, saucti Germani a Pratis, Vindoci- 
regi: Bibliothece, et aliis nonnullis, occurrit 
ancti Maurilii, itein. Andegavensis episcopi, 
io nostro pariter attributa : sed cum ha Vite 
ἢ sunt ab iis, quz» sub Fortunati nomiue vul- 


humilis episcopus, ob honorem omnipotentis Dei nec non 
et ejusdem sancti Maurilii, atque remissionem peccami- 
num anima suz, anno incarnationis Dominice adhuc 
in 905 et ordinationis episcopatus sui in 25, hanc Vi- 
tam beati Maurilii, scribere ac requirere jussit. Archanal- 
dus sancti Martini discipulus et diaconus jussu prefati 
domni Rainonis scripsit et requisivit. Quae vero fuerit 
illa vita, indicat donnus Hadmerus in libro Vit; ipsi 
subjuucto de miraculis, quie modernis, inquit, tempo- 
ribus contigerant, in translatione scilicet eub Ni- 
fingo episcopo facta, ubi Vitam hanc, quam sub libri 
primi nomine dederat, faceta satis urbanitate a. sue- 
cessoribus sancti Maurilii ezpolitam fuissc diserte pro- 


67 


PRAEFATIO. 


fitetur. Adde non pauca in hac Vita occurrere, qua A scopus aliquisin Brivatensi vico sedisset. 


Gregorii aut Fortunati cetati et genio, ut fuse probat 
Launoius, competere non possunt. Ab utraque item 
distinguendam esse ejusdem sancti Maurilii Vitam a 
Magnobodo episcopo Andegaveaosi scriptam ex eodem 
Hadmeri libro discimus. Et quidem hac diversa om- 
nino exstat a duobus prioribus in codice Vindoci- 
nensi jam laudato, ubi et ista sub hoc titulo habe- 
tur : In Christi nomine ego Magnobodus episcopus, ac 
δὶ peccator, Ecclesie Andegava, secundum titulos Justi 
presbyteri Vitam sancti Maurilionis episcopi et. confes- 
soris, ut rusticitas mea fuit, simpliciter planeque, ut 
potui, explicavi, in anno 10 ordinationis mez, οἱ ín 
anno 36 principis nostri domni Chlotarii regis, filii 
Chilperici regis. Id est anno ere christiane 619, paulo 


de episcopo Turonensi, qui tunc Grego 
modo scribit, quo non scripsisset ipst 
Denique hac vita, uti ex ejus prologo p 
est, αἱ in festo sancti Aredii anniversat 
in conventu fidelium. Qux omnia, et alic 
tibus occurrunt, innuunt alium a Gregor 
jus vit:e auctorem. Hunc tamen paulo 
exitum scripsisse, tum ex rebus narratis 
tum ex capite ultimo, ubi testatur ea qua 
sunt intra paucum tempus contigisse. Un 
multo numerosiora fore quie in posterui 
per proliza spatia temporum, qu: subseq 
frequentia ad sancti tumbam tierent mira 
aulem omnibus colligere licet, sancti Bt 


post Gregorii nostri obitum. Hzc autem paulo fusius p gulam jam tunc, id est s:eculo sexto labe 


tractare visum est, quod epistola sub Gregorii nomine 
vulgata passim premissa occurrat Vita» sancti Mau- 
rilii, qu» multas res a veritate alienas complectitur, 
et celebris facta est ob controversiam de sancti. Re- 
nati resurrectione his temporibus natam. Quod mi- 
raculum nonnulli Gregorii auctoritate comprobare 
conati fuerunt, licet a Fortunato emissum fuerit, ut 
modo dicebamus, et non referatur a Magnobodo. Iste 
tamen narrat mulierem quamdam sterilem beati 
Maurilionis, sic enim semper eum appellat, inter- 
ventu obtinuisse a Deo filium, qui postquam Eccle- 
si: Calonnensi, ubi Maurilius degebat, diu presbyter 
Serviisset, tandem ipsi in episcopatu successerit. 

81. Vitam sancti Aredii abbatis Atanensis Gregorio 
Turonensi tributam, aliam ab ea qua seculo 1 Acto- 
rum sanctorum Ordinis Benedictini edita est, eruit 
noster domnus Johannes Mabillonius e vetusto codice 
sancti Galli in Helvetia, quae quidem Gregorio haud 
indigna videtur, nec multum ab ejus genio aliena : 
nisi quod aliqua phrases in ea passim occurrant ex 
Gregorio Magno, immo et ex beati Benedicti Regula, 
contra Gregorii morem, mutuate. Deinde Gregorius 
Aredii miracula et res gestas passim celebrat, nus- 
quam tamen illius Vite a se scripte, quod alias 80- 
let, ipse meminit. Quamvis momentis istis reponi 
possit, Gregorium hanc Vitam post suuin ex itinere 
Romano reditum scripsisse; proindeque nihil essemi- 
rum, si in aliis operibus qua antea exaraverat, nul- 
lam Vite sancti Aredii fecerit mentionem, loquendi- 


tio sequentis, in monasterio Átanensi rece 
quam adeo familiarem habuit ille auctoi 
82. Unum superest inquirendum, an 
gorius noster Chronicum aliquod cone 
Historia, quam ex eo habemus, diversu 
videntur nonnulli medic :wtatis auctom 
Sigibertum Gemblacensem monachum ἃ 
riui parvo libello primum historiam bre 
postmodum diffusius novem libris digest 
etiam scripsisse chronicum, etc. Sed il 
ut observat Valesius, libro Xv rerum F 
unum et idem opus ob tituli varietatem i 
dicibus, duo esse diversa incaute censuer 
enim est Historia Gregorii, quie iu veter 
membranis sub ejus nomine Historia ecc 
aliis vero Chronicum nuncupatur. Gerte so 
avi auctores Chronica aut Chronicas appt 
rias, etiam fu:iores, quae juxta aunorun 
scripta» erant : quod sexcentis exemplis f 
posset. Breviarium vero, seu Historiam 
abbreviatam, quod a Gregorio editum n 
bunt, aliud non est ab Epitome Fred: 
mirum non est Gregorio fuisse tributum, 
verbis omnino constet, ejusque nomen. 
ac ipsa Historia prefationem, et quide 
dem Gregorii nomine, praeferat. Eadem 
fuit libri, qui Gesta" Francorum inscribi 
nymo auctore exarati. Hic quippe in om 
codicibus Gregorii nomen praefert, quod t 


que modos Gregorii magni non adhibuerit: qui Romap ejus verbis ut plurimum contextus sil. 


reversus, ubi, sicut de illo rerum ecclesiasticarum 
curiosissimo indagatore conjicere licet, Gregorii li- 
bros viderat, sicut et beati Benedicti Regulam, qua 
jam tunc erat celebris, eorum loquendi morer imi- 
tari potuisset. Sunt tamen alia indicia qua suadeant 
hanc vitam Gregorio tribuendam non esse, sed mo- 
nacho potius alicui Atanensi, qui eam potissimum ex 
Gregorii operibus collegerit: quod ansam prwbuerit 
posteris eam Gregorio ascribendi. Ipse eniin Grego- 
rius Aredium passim laudat, ejusque vitze breviarium 
descripsit sub finem libri X Historie. Et quidem mi- 
racula que vite) sancti Aredii subjunguntur, stylum 
Gregorii non sapiunt. Ita loquitur auctor ac si epi- 


auctorem ad Theoderici Calensis princi[ 
gisse omnino certum est ex rerum serie 
Imino et iu codice sancti Remigii Rhemer 
mi Dionysiani liber de Gestis Dagobe 
operibus accenseri videtur. Ibi quippe ( 
corum, Gregorii liber primus ; Anonym 
nysianus simpliciter liber secundus appt 
forte nomine Ecchardus comes, qui 1 
monasterium condidit, Chronica quam G 
ronensis fecit libros duos in teslamento : 
morat. 

83. Non adeo facile est assignare t 
Gregorius singulos libros a se editos € 


PRARFATIO. 


70 


e exponere qui priores aut posteriores ab eo À an Gregorii Historia postremus ejus ingenii fetus 


erint. Et quidem, ut opinor, non unum post 
ι librum absolutum describere curabat, sed 
que interrupta unius opusculi scriptione, al- 
aut inchoabat, aut. jam inchoatum continua- 
imo et absolutum, uti censeri poterat, data 
initate, novis augebat additamentis. Certe 
orum librorum plerosque juxta classes non 
um, sed materiarum distribui voluerit, cum pri- 
liquid aut in veteri quopiam instrumento re- 
t, aut ab aliis relatum accipiebat, aut cerle 
; Buis perspiciebat oculis, illud statim suo loco 
tittebat describere in libris, quos de simili 
into, aut. jam scripserat, aut scribere parabat. 
otissimum de libris Miraculorum certa esse 


censeri debeat. Qui eam ante Miraculorum libros, 
saltem recognitos, scriptam fuisse volunt, huc profe- 
runt ipsum Historia; textum, qui nonnisi ad 16 Chil- 
deberti Junioris, id est Christi 591 annum perduci- 
tur : cum econtrario nonnulla ia aliis scriptionibus 
narrentur, qua triennio post, id est 19 ejusdem 
Childeberti regis anno, immo et post Guntramni 
obitum, contigere. Verum etsi Gregorii Historia in 
anno Childeberti 16 desinat, haud tamen inde evin- 
citur eam hoc ipso anno exaratam fuisse : cum fieri 
potuerit, ut huic operi anno vitze δὺς ultimo insu- 
dans, supremum diem obierit, priusquam annum 
currentem attigisset. Certe in Historia epilogo, quem 
forte morbo coarciatus scripsit, czetera omnia opera 


squam inficiari potest, quanquam et aliquem $ua recenset ; in aliis vero libris opera a se edita 


psos ordinem servari posse non diffitemur. 
nus quippe duos priores de sancti Martini mi- 
libros, ante cieteros ἃ Gregorio conscriptos 
quod in ipsis alii Miraculorum libri non lau- 
, Liber de Vita Patrum postea ab eo conscri- 
eu potius inclioatus fuisse videtur, sub titulo 
rumdam Feliciosorum, seu, ut alii codices ha- 
Religiosorum Vita. Primo enim paucioribus 
at capitibus, sed tandem usque ad viginti ca- 
ἃ Vitas accrevit, quas hodieque complectitur. 
ibrum de Gloria Martyrum aggressus est, cui 
de Virtutibus sancti Juliani, quem nonnulli 
um de Gloria Martyrum nuncupant, subjunxit, 
ejus prologo discimus, in quo librum przce- 
| laudat. Ibi quoque memoratur liber secun- 
eancti Martini virtutibus. Quo tempore librum 
ria Confessorum inchoaverit, divinare non li- 
anno saltem 588, ad caput usque 95 protractum 
xlligimus ex eo quod- ibi Charimerem, qui 
nquit, Childeberti habetur referendarius, laudet. 
etenim Childeberti 13, id est, Christi 588, 
ieres Agirico Virdunensi episcopo, ipso Gre- 
4testante lib. 1x Historiz, capite 25, successit. 
fortasse tempore scribebat librum tertium de 
Martini Miraculis, in cujus capite 24 Aredius, 
. ipso Gregorio libro x Historie, capite 29, 
6 Childeberti regis, id est anno Christi 591, 
idhuc vivens laudatur. Quartum denique li- 
le ejusdem sancti Miraculis ante annum 594 


enumerans, Historiam non laudat. Quin et Miracu- 
lorum libros ac Vitas sanctorum a se editas passim 
iu Historia laudat : at nusquam Historic in ceteris 
libris meminisse legitur. Quod sane argumentum est, 
uti mihi videtur, validissimum, caeteros libros ante 
Historiam a Gregorio exaratos fuisse. Nec juvat op- 
ponere caput 30 libri de Gloria Confessorum, ubi 
Gregorius Stremonium laudans, eum ait a Romanis 
episcopis cum Gatiano et reliquis quos memoravimus, 
in Gallias directum fuisse. Etenim paulo superius, 
scilicet capite 27 de Martiale episcopo Lemovicum 
egit, quem a Romanis missum memorat. Dionysium 
vero Parisiensem et Saturninum jam laudaverat in 
libro 1 de Gloria Martyrum. Porro Historiam non se- 
mel et simul a Gregorio editam fuisse multi censent, 
existimantes primum ab eo libros sex scriptos fuisse, 
scilicet ad mortem usque Chilperici regis, quibus 
postmodum alios quatuor addiderit, plures editurus, 
si ei vita diuturnior a Deo concessa fuisset. Id sane 
ipsemet Gregorius insinuare videtur in libri septimi 
prologo, ubi innuit animum sibi esse Historiam con- 
tinuandi, quam in prioribus libris a se editis ad 
Chilperici interitum perductam, reliquisse videbatur 
imperfectam. Et quidem Fredegarius non plures quam 
sex illos priores libros cognoverat, qui Chronicum, 
quo Gregorii Historiam continuare statuerat, a Chil- 
perici morte inchoavit. Necplures habuit Anonymus, 
qui scripsit Gesta Francorum. Unde quamvis suam 
narrationem ad Theoderici Calensis principatum 


586 absolutum patet ex cujuscapite quinto, ubi ἢ perduxerit, narrata tamen Chilperici ceede, qua sex- 


ir miraculum, quod hoc ipso anuo, nempe 
berti regis 19 contigit. Post hos autem omnes 
recognovit librum de Gloria Confessorum, in 
prologo c:weleros de miraculis inscriptos lau- 
itas vero aliquot sanctorum quas seorsim scri- 
non nisi extremis vitz? sud annis libro de 
'eliciosorum adjunxisse colligimus, quod istas 
| Sub libellorum specialium titulis laudare so- 
eu tandem omnes sub unico Vit: Patrum titulo 
ehendit, addito prologo, qui hodieque huic li- 
gfixus legitur, in quo liber de Gloria Confes- 
Inemoratur. 
Lis fuit inter auctores nonnullos hujus szculi 


tus Gregorii liber finitur, omissis cateris qua in 
quatuor Gregoriane Historie sequentibus libris le- 
guntur, bellum inter Childebertum et Chlotarium, 
utruuiquesui nominis secunduin, describit, quod post 
Guntramni regis mortem, finitamque Gregorii inte- 
gram Historiam gestum esse constat. Hinc in non- 
nullis codicibus scriptis, etiam vetustioribus, sex 
solummodo habentur Gregoriane  Historiz libri. 
Quanquam Corbeiensis et Bellovacensis, qui non 
multo post Gregorii obitum scripti videntur, libri 
septimi fragmentum exhibeant. 
85. Pauca occurrunt de Gregorii librorum titulis 
observanda. Historiarum libri in vetustissimo mona- 


71 PRAEFATIO. 
sterii Gorbiensis codice Historia Ecclesiastica Franco- A dum est investigandis Gregorii not 


rum inscribuntur. Quem titulum, utpote germanum, 
et rebus in illis contentis apprime convenientem, 
viri eruditi caeteris praeferendum censuerunt 

quem ideo in hac nostra editione adhibuimus. Ple- 
rique alii codices scripti cum editis simpliciter Hi- 
storiam Francorum appellant ; nonnulli item scripti 
Gesta Francorum. Frequentius vero apud sequioris 
elatis auctores sub Chronica aut Chronici nomine 
laudantur, ut jam a nobis observatum est. Sequentes 
septem libros communi vocabulo bros septem Mira- 
culorum appellat Gregorius ipse in fine Historie, 
quibus et nonnulli Vitas Patrum adjungunt sub octavi 
Miraculorum libri nomine. At hunc sub speciali Vite 
Patrum titulo a ceteris distinguit Gregorius loco 


quem a patre Florentium, ab avo G 
minatuim fuisse constat. Quanquam e: 
vitio nonnunquam paulo aliter haec nt 


bus scripta inveniuntur. 


III. — 86. Carolus Cointius congre, 
Gallicani presbvter, vir pietate et erui 
Annales Ecciesiasticas Francorum jan 
nis evulgavit, in quorum primo et c 
ita Gregorii nostri libris usus est, 
loca aliquot ad illustrandam gentis 
riam, aut conciliandam rebus a se n 
tatem adduxerit, verum etiam int 
passim descripserit. At cum in no 
scriptos, et quidem antiquissimos, iv 


laudato, ubi et in Psalterii tractatum librum unum, et p vulgatarum editionum capita desidera 


alterum de cursibus ecclesiasticis ἃ se editos com- 
memorat. Ceterum idem Gregorius singulis Miracu- 
lorum libris suum quemque titulum peculiarem at- 
tribuit in prologo libri de Gloria Confessorum, ubi 
primus de miraculis Domini ac sanctorum Apostolo- 
rum ac reliquorum Martyrum. qux hactenus latue- 
rant, dicitur ; secundus de virtutibus saucti Juliani 
Martyris, quem sanctum specialem suum patronum 
nonnunquam appellat, quod in ejus basilica Briva- 
tensi enutritus aliquandiu fuisset; quatuor sequen- 
tes de virtutibus sancti Martini appellantur; septimus 
de quorumdam Feliciosorum seu, ut habent nonnulli 
codices, Religiosorum Vita; ultimus denique de mi- 
raculis Confessorum. Paulo aliter alii eosdem libros 
in variis codicibus inscribunt. Priorem enim non- 
nunquam librum in gloria seu de gloria Martyrum ap- 
pellant, quem etiam aliqui primum librum, et se- 
quentem de S. Juliano, librum secundum n gloria 
Martyrum nuncupare solent. Sic etiam liber ín gloria 
Confessorum dictus occurrit, qui in Chronico sancti 
Benigni laudatur sub titulo libri de viris illustribus. 
Nonnulli autem posthabita Gregorii librorum, licet ab 
eo ipso facta, divisione, aliam invexerunt cum novis 
titulis. Id in codice Floriacensi ab annis circiter 600 
exarato observavimus, in quo primum exhibetur li- 
ber de Gloria Martyrum sub suo titulo, tum Vita 
Patrum sub titulo libri secundi : post hunc habetur 
liber de Gloria Confessorum, qui ibi dicitur Grego- 
rii Turonensis liber tertius. An plures exstiterint, 


in auimum induxit ea ipsa ab aliq 
Gregoriana Histori: addita fuisse; : 
aliqua recurrit occasio, ea rejecit ve 
cerle, si ex illia nonnulla ad rem si 
sub interpolatoris nomine profert, 
tem multo Gregoriana minorem esse 
dit. Cum vero non unum solummo 
caput, sed complura passim per tot: 
storiam dispersa eo modo interpolat: 
rit et scripserit vir eruditus; uon levi 
visum est ea de re fusius οἱ accuratii 
aut falsa pro sinceris Gregorii operibi 
aut certe vera et genuina debitam pe 
tem. Ut vero in expendendis ea de 
nulla suboriatur confusio, rationes q 
opinionis patrocinium adducit, sin 
dende sunt. E: sunt omnino tres : 
dicum manuscriptorum auctoritate ro 
ex Fredegario Gregorii s:eculo septim 
terliam denique ex styli diversitate, : 
bus, qui in ejusmodi capitibus refert 
veritate historica alienos, et plaue 8 
fetibus oppositos censet : qux quide 
nulla esse demonstraverimus, corrt 
sententia, stabitque inconcussa Greg 
tegritas. 

87. Codices Gregorian Historia 
omnino quinque sibi visos fuisse i 
quibus nullus est, qui integram Hist 


observare non licuit, avulsis a codice foliis sequen- ἢ vulgatis exstat, repraesentet. Quod n 


tibus. Ita in codice monasterii sancti Audoeni apud 
Rothomagum ejusdem «setatis, exstat liber unicus ex 
capitulisaliquot librorum de Gloria Martyrum et Con- 
fessorum, aliquotque Vitis Patrum consarcinatus, 
sub hoc titulo, Georgii Florentii Gregorii Turonis 
episcopi de Miraculis sanctorum liber. Simili fere 
modo permixti sunt in codice Collegii Parisiensis Soc. 
Jesu libri seu potius aliquot capitula librorum de 
Gloria Martyrum et Confessorum, sub hac unica in- 
scriptione : Incipit liber Miraculum Georgii Flo- 
rentii Gregorii episcopi in gloria plurimorum marty- 
rum seu confessorum. Sed hxc minoris sunt momenti 
quam ut fusius pertractentur. Nec diutius immoran- 


videtur interpolationis indicium : cu 
bilius existimet quadam fuisse ab 
addita, quam integro et germano ope 
rum licet hoc arrumentum haud imn 
mum Cointio visum sit, quippe qui 
codicem novisset integram, ut in edit 
gorii Historiam continentem, illud 
momentli viris eruditis, ut spero, vidt 
solum codices codicibus opposuerimu 
deinonstraverimus codices eos, qui . 
gram continent, multo majoris esse 2 
quos ex ipso etiam Cointio mutilos 
esse probabimus, utpote qui genuin: 


79 


Ad rem itaque veniamas. 

88. Et primum quidem babemus prse maeibus co- 
d.cem optima uotum ex biblioteca monasterii fec- 
censis in Nermannia, ab annis círciter septingentis 


eleganter et accurate. descriptum, in quo me unicum 


quidem eaput vulpate Gregorii Historie desidera- 
tur. Hlabuimus et alium ex monasterio Regiimontis 
Ordinis Cisteeciensis in diccesi Bellovacensi haud 
minus integram, excepto mno aut altero libri ultimi 
eapile, qua» ob detracta. cedici aliquot folia desunt, 
Tertimm proferimus ex sacri monasterii |Casinensis 
ἔμ Italia percelebri bibliotheca, litteris Langobardi- 
ei8 al aun 6 circiter septingentis aut amplius exara- 
twr, tesre Mabillonio nostre, cujus non solum va- 
rias lecuones accepimus, sed. et smgilatim omnium 
e»pitum seriem, ἃ viro pio pariter et.erudito dumno 
Erasmo ἃ Gaeta hujus loci sacri libliothecario et. vi- 
eario generali ad nos biausmissam : ex qua quidem 
serie, et variis tectionibus depreliendimus, quod jain 
mihi testatum fuerat, ne unicun quidem eap L illo 
In codice desiderari. Duos item codices ez lhomanis 


bibliothecis ejusdem rei vades habemus, ex Galliis 


Romam de'atos a Christina Suecie regina, quorum 
alter in Vaticana bibliotheca, alter vero in biblio- 
theca eminentissimi cardinalis Ottoboni asservatur. 
flos autem diligenter inspexit et examinavit domnus 
"Claudius Stephanotius nostre Congregationis in. eu- 
ria Romana procurator generalis, atque omnino in- 
"Wejros esse observavit, excepto ultimo capite libri 


PRAEFATIO 
. Woriam, ipso etiam fzleute, integram non exhibeant. A videtur Coimtius ; sel certum est, etiamsi fuerim in- 


τὶ 


terpolationes, in codic bus multo vetustioribus ha- 
ἐν" τῇ. Post hunc Mathias lllyricus, Marquardus Fre- 
herus, aliique viri docti eamdem lli-toriam integram 
edidere, et quidem ad codices manuscriptus emen- 
datam etillustratam, ut ipsimet affitmant: nec tamen 
usquam monuerunt multa in suis codicibus desi- 
derari, quae Gregorio assuta censerent. Idem dicen- 
dum de Andre: Chesuii editione, quam se ad. quin- 
que codices mamnuscriptos dilizenter emendasse pro- 
flletur. Praeter istos codices in quibus llistoria 


"Gregorii integra descrip'a est, habemus et alios 


complures, et quidem velustissimos, qui non minus 
Cause nostre patrocinantur, cum in illis occurrant 
ea capita sub Gregorii Turonensis nom:ne, qu» a 


B Cointio interpolata appellautur, Talis est vita sancti 


Briccii in antiquissimis le: tionari s Gregorio Turo- 
wensi attributa, sancti Salvii. Albigensis episcopi 
gesta in codice Majoris Monasteri, et alia passim, 
quie singillatim recensere non vacat. Αἱ ormittere 
non licet veterein. canonum professionumque  lidei 
collectionem ex codice Fossateusi, nunc Colbertino 
deseriptam, in qua Gregorii nostri aliqot fragmenta 
ita laudantur, ut ex integra ejus, qualem eau! esse 
propugnamus, Istoria ca desumpta fui»se ne,are 
non liceat. [bi enim Gregorii dis epiatio de fide ca- 
tholica cum Agilane, Leuvigildi r:gis legato, iauda- 
tur sub titulo Altercationis de fi 'e Trinilatis, quod fe- 
cit Gregorius Toronensis episcopus, quod est in lib o v, 
capite 45, et paulo post altera quam cum Opilane, 


"dee mi, quod in Üttoboniano codice non habet.r. C itidem Leuvigildi legato, babui! excerpta dicitur e£ 


'"Beztwn. codicem nolis suppeditat pater Modestus a 
sancto Anabifi ex Ordine Carmelitarum excalceato- 
Tum, qui in. Monarchia sancta codicem Claromonta- 
*em laníat, in quo Gregorian: Historia ne uno 
quidem capite editis brevior est. Eumdeim, aut certe 
aimilem codicem, qui hodieque apud Carmelita ex- 
taleeatos Claromouti servatur, inspexit ac d.lizeuter 
eontulit noster Petrus Laurentius monachus Illidia- 
mus, atque eum omnino inte:rum esse dej rehendit. 
Septimi, et quidem vetusti, codicis notiiiam Guillel- 
- o Morelio debemus, quem ex bibliotheca sancti 
Martiui Turonensis se accepisse fatetur, in quo om- 
qvia omnino eapíta controversa ex-tilisse di-cimus, 
won solum ex textus emendatione, sed et ex variis 


libro vi, capite 40, qui quidem vera esse won pos- 
sunt, si ea capita ex Gregorii libris demantwr, que 
Cointius vult esse interpolata. Nam prima lac dis- 
putatio juxta Cointii calculum in. codice Corbeien-i, 
caput 31 libri v, altera vero caput 26 libri sequentis, 
constituit. 

89. Codicibus itaque Cointianis codices opponi- 
mus, et quidem mutilis et imperfecti integros et εἰ" 
nime vitiatos. Codices enim a Cointio laudati vel eo 
nomine hac in parte nostris auctoritate inferiores 
censeri debent, qu d in illis einibus mulia. de-iJe« 
rentur, qus vel ipso fatente Cointio, ad Gregorii Hi- 
δῖοι ἰδ pertinent. Codex quippe Bellovacensis Ili- 
βίον Gregorian: fragmentum potius dici debt, 


feetionibus ab isto codice desumptis, quas iu sux D quam ipsa Gregorii Historia, ut pote qui capite 5 li- 


editionis appendice ipse Morelius retulit, ex quibus 
passim nonnu'le occurrunt ad capita, qu:e Cointius 
pesecsnésa censet, pertinentes. Octarum vidi in bi- 
iiietheea monasteril. sancte. Trinitatis Vindocinen- 
Bit, qui quidem non plures quai quinque priores 
Histeriz libros complectitur eum libri sesti titulo, 
9e omuia omnhio horum lbrorum capita, quod 
potissiuiumy est con:roversie. caput, r-priesentat, 
Mis adde editiones Gregorii vulgatas, quss sanc ad 
eodiees integros fuisse sccuratas. nemo inficiari 
potest. Certe qui primus Gregorii Historiam evulga- 
vit Guillelmus Parvus, has, uti vocat Cointius, iuter- 
polationes de suo non addidit : quod tamen innuere 


PaAT8OL. LX XI. 


bii u incipit, et desinit capite 25 libri v. Corbeiensis 
vero mutilus quidem non est, at non. nisi sex libro 
priores exhibet, caeteris omissis, prater liuri vi 
[ragimeutum, quod, sicut et iu codice Dellovacensi, 
sub flnem libri iw habetur. Codex Colbertinus, quew 
Thuaneum Valesius, sancti Michaelis Cointius appel- 
lat, totus nosler est, si aliquam fidem mereatur. 
Avulsis nempe áb eo coinpluribus quaternionibus, a 
capite 17 libri sexti initium sumif, nec deinde ullum 
omuino omittit capitulum. Tliuaneus seu Colbertinus 
a'ter, qui a Cointio sancti Áruvlfi, seu Mettensis dhi- 
citur, initi» ex codicis vitio imperfectus, mu'ia, 
deinde oinittit : quod *ponte iactum est, immo ei ita 


3 


"5 PRAEFATIO. 
incaute, ut nonum et decimum Historie Gregorianz A tis Historiis amatores, maxime in proviuciit 


libros confuderit, ut Chronico Fredegarii inter. Gre- 
gorii opera locum daret sub libri x Historia Grego- 
rianae titulo. Quintus denique Cointianus codex e re- 
gia bibliotheca viz quatuor libros complectitur, tam 
negligenter descriptos, ut inter capita qux in indice 
memorantur, et ipsa capitula in libro descripta, nulla 
- sit convenientia. linmo liber quartus desinit in capite 
17, et tamen hujus libri ownia capitula in indiculo 
ipsi przfizo memorantur. Nou tamen mutilus est co- 
dex: sed post bos Historiz libros in eo sequitur 
Adonis Cbronicon edem omnino manu descriptum. 
90. Alio item argumento probatur magnam non 
esse Cointianorum codicum auctoritatem ad resecanda 
ex Gregorio complura Historie loca, quod nempe 
non eadem in omnibus i-tis codicibus, sed varia in 
variis capitula desiderentur. Exstant quipre nonnulla 
in Corbeiensi aut in Bellovacensi, quae in Mettensi, 
Michaelino aut Regio uon occurrun! ; et vice versa, 
alia sunt in istis aut in. alterutro, 4118 non babeat 
Bellovacensis codex aut Corbeiensis ; ita ut nulla ex 
istis codicibus ecrta possit baberiregu'a. Si enim co- 
dex Corbeiensis exteris prferatur, ut pote illis multo 
antiquior et integrior, jam vacillabit czterorum au- 
cioritas; nempe qui variis erunt interpolation bis 
aiinixti. Idque dicendum erit de Corbeiensi ipso aut 
Bellovacensi, si Regii aut certe Mettensis auctoritas 
ca teris anteponenda censeatur. lmmo velit nolit vir 
eruditus, nec Corbeiensis, nec tegius, aut alius qui- 
vis ex Cointianis codicibus a cen-ura poterit esse iin- 


vernis aut Turonibus longe dissitis commora 
multam curabant. Certe id ipsum fecit Fre 
qui llistorie Francorum epitoinen ex Greg: 
ptis concinnans pleraque ejusmodi omisit, 


. res Francicas non pertinerent, ldem fecerun 


mus qui sub Theoderico rege scripsit, Aim: 
alii qui secuti sunt Francorum Historizx s 
Aliam item nonnulla omittendi capitula rati 
bere potuerunt codicum istorum :criptor 
neinpe res in illis locis narratx in Miraculor 
a Greyorio editis repeterentur. Idem in vari 
culorum exemplaribus factum deprehendi. C 
isti codices sancti Martini, aut san«tz Ba 
transitum, aut alias ejusimodi historias seo 


B sermonis Gregorii, aut quovis alio, titulo exbi 


hiec ipsa capitula suis locis omissa sunt in | 
raculorum, qu: tamen ex illis excerpta n 
nemo dixerit. Quin et Miraculorum libros a 
editos, eamdem ac ejus Historiam soriem 
infra videbimus, siquidem nonnulli occurrun 
mss, in quibus, ouissis passim multis capit 
tera reprasentantur, eo modu ac si de facto 
plura non complec.erentur. 

91. Has porro res singulares, et series episc 


aut celebrium virorum exitus, qux? omnia im 


censet Cointius, et epitomatores omiserunt 
tameu in suat llistoriam admiserat Gregor 
ui in prologo monet, non solum regum aut 
pum gesta describere instituerat, verum etit 


munis , ut pote qui universi non salis accur«te sin- (C rare fidelibus, qua ratione defensst:e fuisse 


cera Gregorii opera repra'sentaru.t, aut. iuterpo- 
lata admittendo, aut. sincera. rejiciendo. Ipse enin 
codex Corbeiensis sex soluminodo Gregorii libros 
exhibet, quamvis plures fuisse nec ipse Co:ntius infi- 
ciatur, qui quidem libri jam eo teinpore quo codex 
ille scriptus est noti erant; ipse enim, sicut et Bello- 
vaceusis, habet libri vi fragmentum. Deinde Bellova- 
censis in libro n transit ἃ capite 19 ad caput 22, nec 
tamen omnia intermedia, vel ipso fatente Coinii, et 
quidem reíragaretu: codex Corb. iensis, diei possunt 
interpolata. Nonnulla itaque sponte et data opera ex 
Greg. rii operibus in istis codicibus resecata suut, 
et quidem liuri integri. Quidui et aliquot. cipitula, 
mua ad rem suam facere non existimabant illorum 
scriptores, aut cerle cpitomatores. Quz enim potuit 
esse ratio scriptoribus illis libros posteriores e Gre- 
goriana Mistoria non describendi , eadem [fuit onuit- 
tendi e prioribus complura capitula. Quod si mea nen 
me fallit conjectura, scriptores illi Historiam regum 
Francorum babere volebant, a peregrinis parratio- 
nibus peculiaribusque factis segregatam, unde ea quz 
de illo argumento Gregorius scripserat, exarari cura- 
runt, omissis aliis rebus, qu:e ad auum institutum 
non spectabant. Etenim capita iji quae codices a 
Coiniio laudati non habent, ea sunt qus singulares 
aliquot personas attingunt, quzeve episcoporum, po- 
tissimum Claromontensium et Turonensium seriem 
reprassentant, aut alia ejusmodi , qux Francicze geu- 


88 ; quantum Cliisti fides in nonuullis lan 
plurimis ferveret ; quxve fuerint certamina 
sorum, aut recte v.ventium vita, et alia ej 
qua in Gregorii Historia diflicile invenientu 
calis iis c p tulis φυῷ Cointius esse rejicienda 
dit. Deinde, uli etiain prafert codex Corl 
llistoriam | ecclesiasticam scripsit Gregorit 
proinde exigebat et episco; orum series, et ini 
virorum interitus, eorumque przeclare gestor 
rationem. ld fecerant Hisioriz ecclesiasticse 
res Gregorio antiquiores, quos ipse sibi it 
proposuerat, et potissimum Eusebius Cas 
qui preter virorum celebriuin gesta, catalog, 
ep scoporum Historie suz interseruit non st 


p dium patriarchalium, sed et Cocsariensis Ecc! 


praeerat, et Jerosolymit:anz, quae tunc suz t 
e: at subjecta. 

92. Sed et. palimari, ut. mibi videtur, an 
evinci potest , Historiam Gregorii in codicibi 
tiauís abbreviatam fuisse, atque ex ampliori, 
aliis cod cibus habetur, decurtatam, si demo 
complura capita passim in Cointii exemplari 
beri, φυξ necessariam habent cum illis ipsis 
eis desiderantur, conuesioneu ; nuno. et qui 
ea diserte laudari quz interpolata vocat Coii 
codicibus Corbeiensi, etc., in quibus etiam 
est nonnunquam maucus et impeifectus, nsi 
codicibus suppleatur. Aliquot bi:jus iei exeun, 


ΤΊ ΡιἘΡΑΤΙΟ 18 
fevenda. sunt; In. codice Córbeitasi, qui. sulus cum A 95. Cáput 91 libri v, in quo varia Sagiliarii δι Sa- 


.ltegio librum primum  exliret, desunt capita vigesi- 
mum sextuni et. vigesimum septimum : quo. patio 
Gregorii narratio de imperatorihus Romanis, qui 
Christianos primis Ecclesiae s:cculis pe:secuti fuerunt, 
interrumpitur. Transit quippe a Trajani persecutione 
sad Decianam, omissis Adriani, Anto..ini et S-veri 
persecutionibus, quas tamen Gregorius, Eusebii , 
Orosii et Severi chronica sequi se professus, omisisse 
dici non potest. Cumplures etiam imperatores in. eó- 
rum serie exhibenda prztermisisset , quam uibilumi- 
nus ἃ Julio Cresare ad stabilitum in Galliis Francurum 
reynum perducere integram constituerat, |n. eodem 
codice Corbeiensi caput trigesimum primum deest 
cum quatnor sequentibus. ]u eo tamen caput trigesi- 


lonii episcoporum fl igitia Gregorius descripsit, dé »«t 
in codicibus Corbeiensi, Bel'ovacensi et Colbertitib 
seu sancti Atnulli : et tamen iidem eodices habert 
c:iput 28 ejusdem libri quod nianifeste vigesimum 
primum supponit, Sie enim habet Grezorius banc 
Causam reiractáns : Contta Ságil arium εἰ Salonium 
episcopos iteratur illa antiqua calamitds.. Objitiuntur 
eis crimina, etc. Capite autem ultimo ej:sdem 1 bri, 
q'0d nullus codex non habe', Ὁ 6 verha. léguntur : 
lgilur cum tale pos! synodwm memoratam jam dicto, 
etc., que de synodo Brennacensi dicta sunt, cujus 
&cta et occisionem varravit Gregorius in cap te 48 ét 
sequentibus editorum et nostrorum manuscriptorum : 
sed hzc capita omnino non bábent Colntiani codices. 


mum sextum, quod trigesimum nuncupat, ita, sicut B Quin et liec ips: capita hie omissa manifeste pr.e- 


in eseteris, inciyit, Tunc jam et [umen nostrum exori- 
tar... Martinus : mendosissime. Nam eo pacto Martii 
aativitas Valeriani et Gallieni temporibus cousigna- 
retur, niii ex aliis codicibus suppleantur «quinque 
e»pita, quibus Gregorius impe:atorum seriem a Gal- 
lieno ad Constantium de lucit, quo reipsa Coustantio 
imperante Martinum natum fuisse nariat, idque veri- 
tati omnino consentaneum est. . 

95. Gregorius libro n, capi e 5, desciibit persecu- 
tionem ἃ Wandalis in Africa excitatam, atque ea oe- 
easione epistolam Eugenii Carthaginensis episcopi 
integram exhibet, ut habetur in. editis οἱ in nostris 
codic.bus. At Corbeieusis, relata persecutionis histo- 
ria, epistolam omittit, ita tameu ut evidenter appareat 
eam de industria przterinissam fuisse, sic enim ha- 
bet ut czt ri codices : E: genius wero cum 16 videret 
abduci, epistolam civibus ... hoc modo tronsmisit ; etip-a 
epis*ola praetermissa llistoriam prosequitur. Paulo 
inferius codex Bellovacensis duodecim omi:tit versus, 
qui sensum omnino abrumpunt, ut videre est suo loco. 
Sic et codex Regius quintum et. sextum capita ejus- 
dem libri praetermittit, in quibus irruptio Attilze in 
Gall.as narratur ; licet habeat septimum, quod est 
ejusdem irruptionis continuata narratio, 

94. Liber tertius idem est omnino in omnibus codici- 
bus; proindeque non e-t ulla de eo controvetsia. At 
libro quarto, capite 15, in codice Corbeiensi, sicut et 
in nostris et in editis, Gregorius loqueus da litauia 
seu supplicatione ad sanctum Julianum Brivatensem 
per Gallum episcopum instituta, ait : Juxta institutio- 
nem sancti Galli, sicut supra scripsimus. Locus autent 
ille quem laudat. babetur supra capite quinto, qued 
tassen caput 1n ipso codice Corbeiensi, sicut et. iu 
sliis Cointianis desideratur. Capite 14 ejusdem libri, 
quod onnes scripti liabent, Sazones iterata. insania, 
sdversus Chlotarium regem rebellasse dicuntur : 
prima tamen eorum rebellio descripta habetur capite 
40. quod codices Regius et sancti Arnu!fl omiserunt. 
fic et iidem ambo codices, ut czeteri omnes, labeut 
de Chramoo, capite 16, diversa ut diximus exercebat 
“ποία. Dixerat sutem Gregorius fusius de his malis 
eapite 15 ejusdem libri iv, quod in istis codicibas mn 
Imeuitur. 


supponit caput 22 libri sequentis, quod In. ounibus 
quoque habetur editis et scriptis, etiam Cointianis. 
96. Jam ver^, siquidem librum sextum attigi»us, 
proferenda sunt etiam ex eo aliquot. exempla, quib 
nullum re'inquent Cointianis fautorius vel fevi-si- 
mum subterfü;ium, si codicum ejus auctoritali stati- 
dum contendant, ad discernenda sincera ab. inter pa- 
latis Gregoriana IHistori: capita. Gregotius nempe 
caput 12 ab his verbis incipit : Jgitur. Chilpetieus tex 
ecrnens has discordias inter. (ratrem et. nepot&ém, qun 
scilicet discordize alive non sunt ab illis quas Grego 
rius przxcedeiii capite nartaxerat, ipso fádtente Coin- 
tio : quod tamen caput 14 omittunt codices do Co n- 
tiani, Corbeiensis scilicet et Mettensis, licet. habeant 


C duodecimum. Immo et iidem ipsi duo codices liabent 


Caput 24 ejvsdetn libri, quod sic incipit : Nera ite- 
rum conira Theodorum be:la consurgunt, ete. ; qua 
verba mou.feste et necessario, uti ipse Cointius fateri 
cogitur, totnm caput undecimum, quod ab ejus codi: 
cibus abesse jam ob ervatimus, prz:supponunt. Nobis 
etiam favet Fredegarius, qui utrumque caput, unde: 
eimum scilicct et duodecimum, in sua epitome attis 
git. Quare hec duo loca tantas in angustias covjeceréd 
Co:ntium ad annum 581, numero 9, ut ex tius pottó 
uudecimutn caput, quod a suis codicibus abesset, ad. 
nilttete refuglens, ex altera vero proptet tam arcta, 
immo et necessariam, ut ipse fatetur, illius c«m ea- 
pitibus duodecimo αἱ vigésimo quarto tounéxionem, 
ipsum plane respuere non ausus, rem in medio relit- 


D quere maluit, satis esse ratus d eere, caput hoc un- 


decittum majorem, quam cetera qux in. Corbeiensi 
de«unt, fidem pftomereti, c&m desint, inquit, ergu- 
menia quibus probetur, aut improbeluf. AL si lizec viri 
érud.ti verba admittantur, corruere necesse est illa, 
qu: alias censuit validissima argumenta ad proban- 
dam multorum capitum in Gregorii Historia interpo- 
lationem, codiegm scilicet manuscriptorum fldem. Si 
quidem allata licet Corbeiensis et alterius codicis, 
immo et ipsius Fredegarii auctoritate, deesse aftgu- 
rfhenta fespondet, quibus aut probetur aut. improbe- 
tuf. illius loci auctoritas. Haud minus sibl invicew 
cob: rent capita trigesimum quartum et. trige-imom 
quin:um ejusdem hbri, in quorum priori mors an.uf 


“9 | PRAEFATIO. — |. $0 
Chilperici regis filii describitur, quod est alterius fun- A Michaelis, mu'to antiquiorem et melioris not», in 


daimentum, ul. pote sic incipiens : Dum autem hoc 
,agereuiur, nuntiatur regine puerum qui mortuus. (ue- 
fat, e(c. Et ἰδ. ἢ primum ἃ Cointianis codicibus 
abest, qui habent alterum. Majores adhuc in angus- 
tias Cointium redegit caput 15 ejusdem libri sexti, 
quod cum capite sequenti ita conjunctum esse ai!, ul 
ea vinculo indissolubili esse connexa fateatur; el ta- 
men priori omisso alterum babent Cointiani codices. 
Quare ille audacior sdversus codices suos factus ad 
annum 582, numero 4, eorum auctoritatem ad reji- 
€ienda aliquot eapitula maximam esse admittit, ad 
retinenda vero non esse tanti ponderis. Alterum caput, 
Inquit, scilicet 10, quamvis in. codicibus Corbeiensi el 
 Mettensi habeatur, videtur esse insititiun, quia cum su- 


quo omnia omnino capi'a, ut habent editi, ceutinen- 
Lur. At hic, inquit Ceintius, codex, de Michaelino lo- 
quens, easdem prorsus res narrat ac. editi, proinde- 
que non conducere potest ad interpelationes detegen- 
das. Sed supponit his verbis vit eruditus quod ei pro- 
bandum incumbebat. Ita eniin loquitur quasi ceris 
fuisset multa esse in ultimis Gregorii libris interpo- 
lata : et hoc. ipsum est de quo inquirimus, et ipse 
volebat inquirere. Jam vero si qu.s scire cupit qua- 
nain censeri debeat utriusque codicis auetoritss, vel 
quis e duobu- sit aHeri przferendus, id ez ipsoruin 
met codicum conditione judicandum est. Godex Me:- 
teusis, ut jam observavimus, ex scriploris incuria 
mancus et. imperfectus, d«cem libros eomplectitur, 


periore, quod admiltinon polest, arctissime conjungitur. 5 quos (Gregorio auribuit : sed aliquot sinceri Gregorii 


Quare autem superius admitti non possil, uno verbo 
exponit, quod nempe Felicem episc pum, falso, uti 
conjicere est, vituperet. Quibus verbis omnei suis 
 eodicibus auctoritatem adimit, etiam Corbeiensi, qui 
sicut et czteri, ipso affirmante Cointio, fabulas ad- 
misit, et calumnias adversus episcopum, qua sola ei 
superfuit detegend:e interpolationis occasio. Uade 
mirum non est si idem Coinlius alio in :oco de cliro- 
nologicis computationibus, qua in line libri quarti 
Gregoriana lli-torix habentur, agens, e:s plane re- 
Jiciat, veluti Gregorio immerito ascriptas, licet in 
omnibus omnino codicibus, cum editis tum scriptis, 
etiam Corbeiensi et Dellovacensi, qui paulo post Gre- 
gorii nestri etatem exarati suut, liabeautur. Frussa 
itaque contendit Cointius codices illos sibi paLiocinari, 
quos in sua seuleutia inlerpolatos esse, el incerta 
obtrudere pr: certis ipse fateri cogitur. Eos ipsos 
«contrario nostrae seutentize multo favorabiliores esse 
nemo nop videt : siquidem aduisso semel (ut quidein 
Joca a nobis laudata factum fui-se invicle probant) 
quod ex integra listoria descripti fuerint ab aliquo 
qui solummodo gesta priecipua colligere voluisset ; 
Gregorianx llistorie integritati quam propuguamus, 
non obsunt, et omnein suam aucioritatem sartan 
tectam habebunt : quam saue eis conciliare debeut, 
et couformitas cum civteris, el antiquitas. Quosdam 
enim ex iis, quales sunt Bellovacensis et Corbeiensi:, 
non multo post Gregorii atatein scriptos fuisse, nemo 
qui eos ins,exeril inficiari potest. 


capita ex libris nono ei decimo in unum censarciaat 
librum, quem nontun appellat, ut Chronico Frelegar- 
det locum inter Gregorii opera, quod sub decimi li- 
bri titulo posuit. Librorum initiis in eodem codice 
nonnunquam capitulorum indices przmittuntur, sed 
ila vitiosi, ut capitibus ipsis in libro descriptis u' 
plurimuin non congruant ; ex his nonnulla omittunt r, 
alia in plura dividuatur, nonnunquam denique centra» 
huatur duo in unum. Idem codex habct caput septi- 
uum libri x, quod ut in editis sic inchoat : In supra 
dicia civitate, scilicel Arverpa, de qua tamen uibe 
n:hil habet, omissis capitibus duobus praecedentibus, 
quz proinde ex aliis exemnplaribus süppylenda sunt. 
Codex autem saneti Micb.elis initio quidem caret, 


C se temporum injur:a. Ex li teris quippe numeralibus 


in inferiori codicis ora appositiá deprebeaditur, ex 
20 quaternionibus decem desiderari in eo eodice, qui 
priorem ilistoriz partem, id est quinque libros, con- 
tinebant. Initium newpe ducit a capite 7 lihri v1, nea 
deinceps in illo codice quidquam deest. Scriptus est 
plano ot aequali charactere, qui anpos ad minus sep- 
tingentos praeferre videiur, eo exara.us stylo, q.i 
emnnino antiquitatem sapit, qualem in Gregorio desi- 
derare se scribit passim Cointius ; id est 1:1 eo ca- 
suum mutationes frequenter oceurruat, litere ati:xe 
pro aliis adhibitz, nomina virorum propria barbare 
efformata, et cetera omnia. deprehenduntur, quse in 
prioribus Gregoriaux lltorize libris ex oedice Cor- 
be.cBnsi Cointius laudare solet. Cagerum hi duo cudie 


97. Huc usque de sex prioribus Gregorianz llis- D ces in bibliotheca Co!bertina hodieque asservantur, 


torise libris egimus ; de sequenübus vero pauciora: oc- 
currunt dicenda ex manuscriptis coJicibus , cum 
deinceps nullum habuerit Cointius satis authenticum, 
quo potuerit in'erpolationes, ul ipse loquitur, a ger- 
mano Gregorii testu. discernere. Tan'a tamen ejus 
fuit in re-ecandis Gregorianz Histo:ize libris propen- 
sio, ut cum sese occasio aliqua obtulit ex ealaudanJi 
capita qu:e in codice Mettensi desiderantur, ipsa sta- 
tim ob hoc solum quod in eo codice desint, aut in- 
terpolata e-se , aut saltem dubia pronuntiaverit : ta- 
metsi codicem hunc el imperfectu:n esse el vitiosum 
ipse agnoverit, et alium, ut nihil de ceteris dicam, 
prx moauibus liabuerit, ex monasterio scilicel saueti 


quos ibi unicuique consulere faeile erit. AL si tanta 
sit eodicis sancti Michaelis pre Mettensi auctoritas, 
neno non videt immerito a Cointio capita illa inter- 
polata eenseri, aut certe revocari inter dubi: eo ipso 
sulum, quod ia codice Meitensi emissa sinl, et. in 
cod ce sancti Michaelis habeantur. Sed lizec sufüciant 
de codicibus manuscriptis; jam ad arguameutum es 
Fredegario petitum veniendum est. 

98. Fredegarii auctoritatem tantam hac ia contre- 
versia esae passim proclamat (ο΄ 5, ut litem totam 
ea $ola dirimi pesse nonnuuquam asseveraverit, ut 
pote qu:e argumenta ad eonfutandam, ut ipse loquitur, 
interpolatoris audaciam validissima subminis ret. Ve- 


51 PRAEFATIO. 83 


ruin Frelegarii auctoritatem nobis multo magis quam A Roricous, Adlemari, aliorumqie quamplurimorum 


Cei tio favere vel ex hoc solo probamus, quod ipso 
fatente Cointio mulL ex illis capitibus adiniserit Fre- 
degarius, qua in codicibus Regio et Mettensi, immo 
etia. et in Bellovacensi desiderantur; plura vero 
emittit ex sinceris Gregorii operibus, qux» omnes 
omnino, etiam Cointiaui codices habent. Etenim pri- 
mum et quatuor ultimos Gregorian: Historizx libros 
integros, exceptis duobus aut tribus libri septimi ca- 
pitulis, omnino praztermisit; ex c:eterís tertium et 
quartum libri secundi capita non attigi! ; plura ex ter- 
tio I. bro, qui integer ob:que liaLetur, omisit; sicut et 
ex quarto libro capita 4, 12, 51, 56 et 41 n.n habet; 
ex hhro quinto c»pita 11, 11, 21, 22, 50, 22; ex sexto 
capita 5, 17, 28, 29, 50, 52, 25, qux tamen. omuia 
capita in Corbeiensi codice habentur, et tanquam veri 
et sinceri Gregorii fetus a Cointio admittuntur. Unde 
patet non admodum utilem esse viro erudito Frede- 
g rii auctoritatem ad probandum ex cjus silentio 
mulia Gregorii Mistorix fuisse superaddita : cum 
constet ab eo auctore. sonlta ex. sincero Gregorii 
textu sponte et ex industria omissa fuisse. 

99. Al, inquies, Fredegarius Francice lMistori 
epitomen coneinnaturus a proposito suo aliemim esto 
ceusuil res extraneas, etsi reipsa a Gre;orio relatas, 
operi suo inserere; ita ut nemini mirum videri debeat, 
si nonnul'a etiam ex sinceris Gregorian Ilistori.e 
capitibus omiserit. At nulla prorsus laudavit ex. iis 
quz in colice Corkeiensi desiderautur; proin eque 
probabile est, ea tunc temporis non exstitisse, scd 
postinodum Gregorii operibus ab aliquo fuisse inter- 
polatore assuta.. At corruet totum illud Cointii argu- 
mentum, immo nobis omnino favebit, si verom sit 
Fredegarium eamdem habuisse rationem ea omittendi 
qua: in Corbeiensi codice non habentur, ac illa quz 
ex sincera Gregorii llistoria non retulit. Eamdem 
vcro fuisse jam supra observavimus, et ite:um osten- 
dimus. Etenim prztermisit Fredegarius Gregorianz: 
Mis'ori2 capita, etiam sincera, qux ad generalem 
Francorum gentis listor:am minime attinebant. idem 
quoque fecit Corbeiensis codicis scriptor ; idem fecere 
et qui alios codices a Coiutio laudatos exararuut. Et 
quidem eodein ac Fredegarius consilio. llli enim, sicut 
e! Fredegarius, generalem solummodo Francorum 
llistoriam habere cupientes, singulares hominum 


auctorum opera vel chronica revolverit. Nec minorem 
[uissein discerpendis Miraculorum libiis licentiam pro- 
baut passim codices manuscripti, quorum alii unum aut 
alterum, alii pluresGregorii libros ezhíhent ; nonnulli 
vero so aeorum fragmenta, cum adjunctis, ut scriptori- 
lus placuit, titulis. De quibus omnibus fusius disserere 
nou vacat, ne jam dicta inosssum repetere videawur. 

1€0. Verum, expensis ililbàrgameutis, qux adver- 
sus complura Gregori me llistorixze capita Cointius ex 
mss. aliquot codicum auctoritate, aut ex Fredegarii 
silentio dedux t, examinanda supersunt nonnulla, qua 
vel ex stylo, vel ex rebus in illis capitibus contentis 
objicit, tanquam a Gregori modo scribendi aliena, 
aut certe quz aliis ipsius ejusdem operibus, aut c:r- 


B teris Gregoriani zvi probatis auctoribus contraria vi- 


dentur : quz licet suis in loeis, quautum ferre potuit 
notarum brevitas, exposuerimus, hie tamen paulo 
fusius d'scutienda suut. Et primum quidem, quod ad 
styli duritiem pertinet aut sermonis rusticitatem, quas 
in suis operibus inveni? fatelir passim Gregorius, 
testes appello quotquot Gregorii opera legeriut, atque 
capita, qux Cointius interpolata appellat, simul cum 
a'iis conferre voluerint, an ovum ovo similius videri 
possit. Habentur quippe in illis, sicut et in istis, ca- 
suum mutaiiones, id est accusandi casus, ut gramnia- 
ici vocant, pro ablativis; habentur et feminina no- 
mina pro :nasculinis, οἱ masculina nomina cum ad. 
jectivis in feminino genere coujuncta. Occurrunt et 
voces exolicz, loquendique modi pl.no barbari, de 


C quibus rehus exempla in medium proferre non sinit 


ipsa rei evidentia. Fateor equidem in codicibus Cor- 
beiensi ac Be!lovacensi, quos in Gregorii textu descri- 
beudo Cointius merito itnitari gaudet, aliquot nomina- 
magis, ut ita dicam, barbare scribi, quam in cxteris. 
codicibus miuus antiquis, frequentioresque in illis in- 
veniri casuum, litteraruan aut. generun mutationes. 
Sed hoc ex diverso diversorum temporum ac notario- 
rum genio et arbitrio accidit : qu.e diversitas codicume- 
autiquitatem probare quidem potest, non vero operum 
varietatem. lidem enim sunt qui in s:eculi sexti aut 
septimi codice scribuntur Chlotoveehus, Chlothacha- 
tius, Chroehtiehildis, ac qui in posterioris aevi scri- 
ptis dicuntur IHlodoveus, Ilotarius, aut Hlctildis ; scu. 
Chlodoveus, Chlotarius, Chlotildis, etc. ldem contigit 


privatorum, ant locorum bistorias prterinisere, tan- D in aliqu.t aliis vocibus, quas amanuenses pro libitu 


quam sibi inuti'es. Id ipsum innuit in variis codicibus 
omissionum varielas, Ea enim fuit, ut jam non se- 
mel observavimus, Gregorii uostri fortuna, ut quia 
primus et unicus veterum rerum gentis nostrae prae- 
clare gestarum scriptor exstitit, ex ejus operibus qui 
postea secuti sunt scriptores, pro suo libitu qua sibi 
visa suut, alii plura, alii pauciora descripserint. Hinc 
nmonvulli codices quatuor Historis libros exhibent, 
alii quinque, alii s: x, alii vero novem aut deeem. Quin 
el ex illis libris ἃ ἰδ plura aut pauciora pro suo libitu 
capita exscripsere ; nonnul,i autem hiec in epitomen 
reduxere. Quz. omnia quivis norunt in gentis nostrze 
l/istoria vel tantillup versati, qui Fredega:ii, Aimoini, 


mutaserunt, ut cum equites, quam vocem veteres ad 
equum designandum usurpabant, in equos traustulere,. 
intentionein in contentionem ; qui et ubi indignate aut 
exsequere scriptum invenerunt, reposuere indignamini, 
et exsequi; eL sic a'ia innumera, qua mulis variis. 
lectionibus originem quidem dederunt, at nunquam 
apud virus eruditos in dubium revocare fecerunt ve- 
tera monumenta, quorum ne unicum fortasse ad nos. 
intemeratun pervenisse: alias dicendum. esset. Unde 
non minus iudubitata Gregorii opera, quam ea, quas 
interpolata ἃ Cointio dicuntur, ejusmodi mutationes 
ab amanuensibus pertulere. Sed si veteres illas voe. 8 
ac locutiones barbaras, aut casuum mutationes uge 


85 ΡΠ ATO, δι 
eessarias omnino esse quis contendat ad concilian Iam A stt ra monu nenta non semper sibi constant : et unt 


«apibus illis, que interpolata censet Coiutius, aucto- 
ritatem, ac ad restituendam Gregorii operibus nau vam 
formam, non desunt codices antiqui qui illas omnino 
exLibent, prout eas reipsa passim in nostra editione 
restituimus, aut observavimus in notis, eum ejusmodi 
iusol:tze exprimendi formula nimium facesserent le- 
gentibus negotium. Occurrunt et in iisdem capitibus 
yoces quedam singulares, 42 Gregorii stylum et 
gcnimn sapiunt, cujusmodi fere sunt intentio ad con- 
t"ntionem ezprimendam, equites pro cquis, species 
yro mercimoniis aut rebus venalib::s, consensus pro 
justrumento electionis, cicindelus pro candela aut 
cerco, satellites pro sociis, manicis apprehensus, Dar- 
taurus, pro Francus, ei alia ejusmodi bene multa, qu:e 
nullus non observare potest, qualia in onomasti.o 
indice ad calcem hujus voluminis co'legimus. 

101. Non majoris est momenti Cointii argumentum, 
quo multa in capit;bus interpolatis passim haberi 
contegdit, sinceri» Gregorii operibus non bene co- 
harentia, immo et ipsis contraria. Deinde prfeit 
aliquot loca, in quibus ille auctor, seu, ut ait, inter- 
polator, non satis aliquot sanctorum virorum fauce 
consuluisse videtur ; nonnullaque alía auctorum 
cozqualium testimoniis opposita retulisse, ita ut, si 
sdmittantur, au* ipsos, aul cerle Gregorium a vero 
Bberrasse fatendum sit : qux proinde omnia pro 
veris Gregorii fetibus haberi non debent. His quippe 
omnibus uno verbo reponi pos:et, quod etsi nonnulla 
ejusmodi in capitibus controversis haberentur, non 


statim eorum convelleretur auctoritas, siquidem et C 


multa in sinceris Gregorii capit bus liabentur, quie 
«um ip-o Gregorio aut aliis mouumentis non conve- 
niunt. ]loc ipsum Cointius non semel fateri cog tur 
in Annalibus; idque multis exemplis demonstravit 
Valesius in przíatione ad tomum I] Rerum Francica- 
rum. Sic libro n, capite ultimo, Chlodoveum regem 
anno 11 Licinii episoopi Turonensis fato functum 
fuisse scribit : et tamen certum est Leonem Licinii 
decessorem quinquennio ante Chlodovei imor.em 
per missum suom) concilio Agathensi interfuisse, 
Guntramnum | inter. et Sigiberium bellum exarsisse 
nit libro iv, capite 42, quod, ipso asserente Cointio, 
verum non est. Chilpericus Suesslone exstitis e di- 
citur libro v, capitibus 2 et 5, et tamen inde abfuisse 
his ipsis locis przsupponitur. Alia mitto exempla, 
qui vel ex ipsis Cointii operibus faci'e suppedita- 
buntur, cujusmodi nulla in capitibus, qua interpolata 
censet Cointius, inveniri possunt. Loca autem singu- 
laria qua hanc in rem objicit vir eruditus, suis locis 
examinabimus. Quod si famz sanctorum virorum 
quandoque minus consuluisse vidctur Gregorius, id 
ejus candori ac sincero animo tribuendum, qui facta 
hominum, prout ea noverat, genuine exponebat, 
Nullo respectu persogarum. Neque vero quisquam 
credat, laudabilia fuisse virorum etiam sanctiorum 
omnia opera. Et quidem ab antiquis atque etiam ab 
aliis sui zvi auctoribus nopnuuquam dissentit Gre- 
&uríus : quod mirum uon est, si uide: et ipsa velu- 


idemque "factum a diversis auctoribus etiam peritis, 
qui rei gest:e. interfuerint, varie enarrari quotidi»na 
experientia constat, Jam ad singulares Cointii diffi- 
cultates enucleandas accedamus. 

409. Nihil omnino iu toto primo Historiz libro re- 
prehendit Cointius, quem, cum res in eo narrata ad 
ipsius non spectent institutum, examinare non cura- 
vit. Nibil etiam habet de illis omnibus capitulis, in 
quibus ea repetuntur, qux» Gregorius in aliis libr s 
traetavera!.. Pleraqve etiam alia capitula admittit 
quidem, ut pote quze vera el cer:a narraut, sed ea 
interpolata ob id solum censet, quod in aliquot scri- 
ptis codicibus desint. Sed de his niodo actui est, et 
plura dicere inutile foret. C:xetera autem capita, quz 


D ob peculiarem aliquam rationem rej'eit, bic nobis 


examinanda restant. Libri τι caput 26 ab interpola- 
tore additum es:e putat vir eruditus, qu«d res eo loci 
de sancto Quintiano memoratz pr: postero. ordine 
referantur; ibi quippe sancti viri e sede expulsio ἃ 
Gotthis facta narratur, qux» multo ante contigerat. 
Atque id quidem hau. diffitear; sed uihil inde con- 
ficitur. Non enim bic Gregorius refert Quintianum eo 
ipso anno pulsum fuisse, quod sane falsum fuisset, 
sed loquens de maxima Gallorun erga Francos pro- 
pensione, ex ea c n. itatam ait Gotthorum invid am, 
q'ii idcirco complures episcopos e sede sua dejece- 
rant : qua oecasione Gregorius illustre profert sancti 
Quintiani exemplum : tametsi multo ante id tempus, 
relieta sede, ex urbe excesserat. 

103. In tertio l;bro nulla est controversix ma'eria, 
eum hunc librum omnes omnino codices, editi pariter 
et scripti, integrum reprzsentent. Libri quarti capita 
5, 6, 7, 1. et 12, in quibu:dam codicibus desideran- 
tur, quod, ut nobis persuasum est, nibil ad Historiam 
Francorum generalem pertinerent. At subornata 
esse, nullamque mereri fidem conteudit Cointius, 
quod iis admissis Aquitanis prima pontifices, inter 
quos nonnulli hodieque sancti titulo decorantur, 
quales fuere Probianus Biturigum et Dalmatius Ru- 
thenorum e, iscopi, maximi criminis rci dicenii fo- 
rent, qui episcopum inconsulto rege ordinare delibe- 
raverant, et quidem tali diguitate prorsus indignum, 
Catonem scilicet, qui superbia adeo tumidus erat, ut 
neminem se digniorem episcopatu arbitraretur. Ca«-, 


D inus etiam, qui ad episcopatum promotus est, his 


coloribus in istis capitibus depingitur, ul exirema 
supplicio pottus puniendus fuisset, quam opiscorali . 
sede donandus. Iac Cointius : sed que factorum idi* 
his capitibus relatorum auctoritatem minime co'.vel- 
lunt. liprobanda quippe est pontificum Aquitanix 
audacia, qui rege inconsulto episcopum, quamvis a 
clero et populo electum, ordinare disposuerant. Sed ^ 
rei insolentia facti veritatem non elevat, quz etiam 
aliis exemplis confirmari posset. Certe multo auda- 
cior (uit al erius Aquitanie, id est Burdig len-is 
provincia , episcoporum conatus, qui Eumeriumn 
Santonensem episcopum e sede deturbaverant, He- 
'aclio jam in eju» locum substituto, quod praccipieute 


55 PR;EFATIO. ' 86 
rege absqwe we'ropoliant prasen ii. fuisset. ordi- A Gregorii: Lingonensis, Nicetii Lnglunensis et Calli 


ualus. ltes tamen habuisset eff ctum, nisi obstitisseut 
Chari' erti regis min: qui ob patris sui reverentiam 
irritos reddidit episcoperum conatus. Et Cato qnidem 
superbia tumidus erat : sed ob alias dotes, potissi- 
mum ob misericordiam in pauperes ita plebi accep- 
ptus, ut. nullus non eum habere vellet ei i«copum. 
litrumque ex ipso Gregorio certum est, ex capite 
scilicet 31, quod indubitatum, etiam Coihtio, habetur 
ubi de ejusdem Catonis morte, quam in sollicitandis 
pauperibus tempore pestis incurrit, agens, ait: M«lte 
humanitalis fuil etsatis pauperum dilector ; et credo heec 
causa ei si quid superbie habuit, medicamentum fuit. 
Cautinumf vero svissimum, 3c episcopali gradu 
p'aae indignum in istis capi:ibas exhiberi ultro fate- 


Arvernensis vitas, hos sanetos viros cognatione €ou- 
juuctos fuisse facile deprehendet, quamvis id aperte 
pon scripserit Gregorius. Quod Félicis Namnetensis 
sanctitatem spectat , idque est alterum objeetionis 
Cointianz caput, ei quidem detrahere aniunus non 
est. Sed sanctos viros nzvos suos habuisse dilfiteri 
non possumus, quos forte majores quam reipsa in 
Felice essent , arbiliaius. est. hona fide Gie;orius : 
sed hoc humanz imbe illitati condonandum. Certe, 
ip-o fa:ente"Cointio ad annum 182, num. 4, Grego- 
rius libro vi, capite 16, eumdem Felicem iracundize 
ac doli palam insimulat, et tamen hoc caput it om- 
nihus seriptis , etiam Corbeiensi habetur ; quin et 
cnm superiori capite conjungitur, quod Felici non 


mur : sed nisi eum talem non fuisse probet Cointius gj 'nulto favor.bilius est. 


ex probis auctoribus, nihil omnino ad*versu: liujus 
Mistorim veritatem evinccet. Nec illud juvat quod 
Cautinus e sede sua nunquam exturbatus fuerit, «um 
nemo nesciat Gregorii :ta'e p'ures episcopos, variis 
brretitos criminibus, ad mortem usque in suís sedibus 
perseverasse, quod utinam tot exemplis probari non 


posset. Suíficiat Mclantii in Przetextati Rothomagensis 


locia | intrusi exemplum proferre. Ejasdem libri 
quarti caput 19 rejicit quod in cod eibus duobus de- 
suleretur, nec satis accurate sancti Medardi obitus 
annum a$signet. Verum eum ibi Gregorius nnlium 
eertum annum beati Medardi mortis designare volue- 
rit, nihil ad elevandam hujus capitis auctoritatem 
prodest ista objectio, Quod. enim sit Gregorius tem- 


pore Clhotarii sanctum Medardum obiisse, nemo ra- (ἡ 


vocat in dubium. 

101. In libro v caput quintum convellere uitiiue 
vir eruditus, quod etsi res veras ut plurimum  refe- 
rat, babeat tamen nonnulla, qu: reprehensieni vi- 
dentur obnoxia. Primum quod multa in eo continean- 
tur contra Felicem Naimnetensem episcopum , quein 
Ecclesia uti sanctum virum celebrat. Deinde quod 
ibilem Gregorius vulgatus, seu, u! Cointius ait, in- 
terpolator sub illius nomine, Gregorium Liuzonen- 
sem episcopum proavum suum appellet, et Nicetium 
Lugdunensem matris sus avunculum , contra sinceri 
Gregorii morem, qui alias de iisdem sanctis viris 
agens, nusquam meminit talis cognationis, quam 
etiam siluere clerici Turonenses in ipsius Gregorii 
Teronensis Vita. Verum ez his duabus objectionis 
Hliws partibus uram solvit ipse Coin'ius. Cognatio- 
nem quippe illam inter Gregorium nostrum et sanctos 
illos viros admittit et propugnat. Immo exemplo 
conBrmat argumentum i-tud abnutivum, alias forte 
validissimum , jn hac tamen parte prorsus rej;cien- 
due esse. Nam, inquit, Gallus Arvernerum episcopus 
certo certius patruus fuit nostri Gregorii , ut ipse- 
met testatur in libro de Virtutibus sancti Juliaui, ca- 
pite 95, et tamen. Gregorius «eque in ipsius Galli 
vits, nec usquam alias, quanquam szpissime Galli et 
ejes parentum meminerit, sanctum Gallum patruum 
suum sppellavit. Addit idem Cointius, quod si quis 
aceurate inter eesc. comparare voluerit , sanctorum 


105. Fu:i'is est adversus caput 9 libii. quinti οἷν» 
jectio, Caluppant nempe hoc in loco appellari, quem 
Caluppanuem sincerus Gregorius in Vitis Patrum 
dixerit. Quis enim nesciat ejusmodi nomina non so- 
lum in variis cod cibus, sed et in uno eodemque 
exemplari sv pius varie descrip:a inveniri? hujus rei 
exemp!a proferre prorsus otiosum fuerit. Iunmo nulla. 
est in boc n-mine apud Gregorium varietas : qui 
enim Caluppa in recto casu dicitur in llistoria , ia 
ipse est qui in casu sexto Caluppune scriptus occur- 
rit in Vitis Patrum, capite 14, cum uero nesciat 
ejusmodi nomi ἃ lioc modo desinentia sic varie cf- 
ferri, ut passim ex Attila Attilanem, et ex Agila Agi». 
lanem efformata nomina legimus. 

105. Validiora, ut putat vir eruditus, sunt arg"- 
me :tà qux profert adversus coput 21 ejusdem libe. 
quinti. Et quid :m ea magni sint. pon leris necesse. 
es!, ut pote συ omnium manuscriptorum codicum, 
eiiam Corbeiensis, qui non multo post Gregorii zta- 
tem scriptus creditur, auctoritatem elevare de. 
beant. 1loc quippe caput 21 manifeste, ut ipse fate- 
tur Cointius, in capite 28 ejusdem libri laudatur, 
quod caput 28 omnes codices, et quidem integrum. 
liabent. Interpolatum tamen arbitratur Cointius, id» 
que multa, ut ipse existimat, arguunt. Primo quod. 
ibi Nicetio Lugdunensium episcopo Patriarcha titu- 
lus donetur contra illerum temporum et Gregorii 
ipsius merem. Deinde quod concilii Lugdunensis. 
patres Sagittarium et Salonium episcopos ob c.edes et. 


p adulteria »edibus suis pellendos censuisse ibidem. 


dicantur, cum tamen episcopi apud Cabillonum , κε" 
ip emet infra, capite 28 habet Gregorius, congre-. 
gati, illos episcopos ob ipsas easdem omnino causas. 
nonbisi penitentia purgandos decreverint. Tertio ob- 
jiet concilii Lugdunensis liac de re silentium, si- 
quidem nusquam in istius -ysodi canonibus qui su-— 
pers nt,legatur Ssgittarii et Salonii causam ibi fuisse 
ayitatam. Denique a verisimilitudine multum abesse 
putat, quod. ille interpolator de Sagittarjo refert ,- 
eun nempe aliquaudo dixisse, Guotramni filios quos. 
ex Austrigilde susceperat , ob istius nata'iumn humi- 
litatem nunquam pairi in. regno successores fore., 
llc ille : quilus singillatim faciendum est sas. Et 


* 


81 PhUAEFATIO. 


grimum quantum ad atriarchoe nomén, 
capito decoratur Nicetius, nibil e«t mirum, quaudo- 
quidem eumdem bonoris titulus Priseus Njectii sue- 
eessor habuit jn cencilio n Matisconensi. anna 585. 
Datur et €helidonio Vesontionemsium epiecopo Ww» 
Vita sancti Romani abbatis Jurepsis ,, quom acripsit 
auctor Gregorio nostro equalis, ubi Hilarawme Arela- 


tenscm episeopum arguit, qued Celedonimm Veson-- 


tionensis metropolis patriarcham e solio dejecerit. 
Patriarcham api ellavit Sulpicium Biturisensem 519-- 
eulo sequenti sanctas Desiderius Caturcorum snptistef. 
in epistola ad eur directa. Quot exempla etai im sin- 
ἐυ}:5 istis auctoribus: sint singularia, a suspiciono 
tamen [8] aut dubii immunis νυνὶ OinBiue, pyoia- 
écque et Gr.gorii textus. 


quo in hec A vero objicit Cointius contra ejusdem. eapitis 21 


eeritatem Lugduneneis concilii silemtium de : 
Sagiüarii et Salonii, qux nempe ix canoorbas eju 
concilii qui supersunt, memerata non babe 
Dibil eamnigo evincit, nisl probes wir ecuditus o 
omnino causas, qum in coneibis agitatse fue 
in eorun «amomibue expressas fuisse : quod. 
pemo dixerit. Nee id in presenti comsa necesei 
fuit, aus uti'e poe:eris [uisset. Novi quippe. ea 
istorum episcoporum exaectorotinnis oceasiope 
dendi non fueraa, cum id passim Llaberent vel 
nee det-bat factum singulare eanonibus insi 
quod nihili profuisset. Si auem exempla quis 
ejusmodi rerum , quae lieet ib ayuodis agitata 
rint, taxueu in egrum setis aut eanoníbas mem 


107. Ad hae arguit Cointius, quod eat allernm B non occurruot, e pluribus unum aus alterum e 


ejus objectienis eaput, Gregorii, ut vocat, interpola- 
forem, quod sententia'n dep.ositioeis ja Sagittzwium 
et Salonium episcopos, homicidii et adulterii pees, 
latam fuisse scripserit, IIoc enim , inquit Coinüius, 
fieri von potuit, eum ex Gregorio sinevro, &apile 
scilicet 23 ejusdem libri, iidem ep'scopi ob eadem 
cmBino scelera iterum in jus vocati, in eoucilio Ca- 
billoriei.i poenitenti.e solummodo subjecti fuerint, 
Scd non exauctoratí. Verum ultro fateor Patres Ca- 
billanenses easdem scveritate usos non fuisse, quam 


l.ugdunenses. Sed contendo Legdunenses justa cac . 


nonum scita tulisse sententiam ; Cabillonenses. veco, 
ob justas quidem, ut existimare par est , rationes, 
ab exsequendis tamen canonibus zsbstinuisse. Nemo 
enim, vel levi canonum cognitione imbutus nescit, 
ejusmodi eriminum revs una sententa. et una voce 
apud Grecos et Latinos sede episcopali indignos 
proelamari, Si itaque ob res in istis capitibus 21 et 
28 contentas alterutrum caput rejiciendum foret , 
reJici jure deberet caput 28, ut pote. discipline ec- 
clegiastice oppositum , nop. vero caput 21, quod sa- 
eris canonibus el Ecclesie regulis omnino consonum 
est, Vadem bujus rei apud omnes ob summam eru^ 
ditionem et sineerum animi candorem maximi 
pouderis, profero Ludovicum Thomassinum, ejusdem 
ac ipse Cointius Oratorii Gallicani presbyterum, qui 
ea de re disserens, neutrum Gregorii caput reji- 
clendo, sic loquitur Disciplin:z ecclesiasticze parte iu, 
libro 1, eap. 58, n. 41 : Canonicis decretis consentie- 


bat Lugdunensis concilii judicium, quibus irrevocabi- D 


liter dejiciuntur ejus generis facinorosi ; judicium vero 
Cabilonensis concilii, quod indulgentie magis stude- 
Lat, non tam judicium fuit quam conatus quidam , ut 
a: pontifice et rege iniretur gratia, qui erant ad lenita- 
tem magis inclinati. ΠΠπὸ per penitentiam purgari cen- 
séntfes episcopi, quibus verbis non definitiva insinuaimr 
aententia, sed episcoporum opinatio mollior demissior- 
que, etc. Hac illé, qui numero sequenti Cabillonensis 
concilii indulgentiam inter dispensetiomes raras con- 
numerat, qüx nunquam (ucem canonum  aplendidissi- 
vam quam secuti fuerant. Lugduneuses Patres, ob- 
BCcurare potuerunt; proindeque nec Gregorii eam 
Mistoriam referentis auctoritatem convellere. Quod 


Gregorio proferam. Narrat ipse Gregorius quet 
episcopum ita simplicem fuisae, ut. ie Metisee 
comeiljo a-severare eum non pudwerit, sub. Ai 
voce in Scripturis sacris mulieres non comprel 
Nullum tamen exstat ea de re in synodi Maiise 
sia atdia vel leve vestigium. Meminit idem aue 
Vitis Patrum, eapite 6, Maiei eujusdam epist 
sua sede inique extrust, cajus evusa in cent 
Aurelianesmi , ipso. fatente €ointio, di-eusae 
5.2 restitutus est. Nibil tamea de his habent 
lianensis v coneilià aeta; licet ob haee potist 
causar a Childeberto eoacium fuisse ἰπί con 
ipsemet scribat Gregorius. 

108. UHimugm denique objecfionis capat est, 
verisimile noo sit, Sagittasium Austrigildi mel 
liamilitatem exprobrazse, ^ut dixisse ejes. fM 
successionem  admiMendos non esee. Sed 
plus efücit nisi probet Ceintias aw Austri 
reipsa ex bumili loco nen prodii-se : qmed fle 
quit, fuezat enim Mereaurudis ancilla, tes e ips 
degario ; aut certe Sag/Marium lieminem fuit 
dentissimum, ac ita discretum, ut nanquam 
excessisse diei possit : quod an verum. sit, vel 
Coiutium judicem appelle. Quis enim nescia 
homiasem, ut g:etera ejus. flagitis taceam, fub 
vissimum 86 superbiseim:m, qui tandem post 
fortunas Guntramnum ejusque filios non vert 
lum, sed οἱ armis lacesaivit , Gundovaldi Ball 
partes secutus 3pud Couvenas, nbi misere peri 

109. Nonuulla affert vir eruditus ad. conveli 
ejusdem libri quinti capitis 48. auctoritatem 
nempe caput. elsi nonBalla vera οαιμίηαδι, i 
(amen rebus nop. admiuendum videatur, qui 
eet non satis cuum sinceris Gregogii capitibus 
renL Etenim Leudastem ibi depiagit Gregorii 
quam bominem θυ loco. natum, qui €x 
gradibus a: immeneure landem diguitatis. ef 
tie fastigium pervenerit ; et tamen talia Bu 
ipsi alias exprubravit Gregorius , licet de eju 
el pravis moribus nou semel egerit. Deinde 
peceavit, ut ail Cointius, iuterpolaltor, quod ' 
cam urbem exstitisse dixerit biennio sub 8 
potestate, postquam ὁ Chilperiei manibus 


89 PRUEFATIO. 99 
erepla : quod fulsum censet Cointius, eum Sigiber- A pum attinet , Ricu'fum quidem exceperat apud se, a£ 


tus cam urbem ante. aunum 574 non. reeuperaverit, 
amiserit vero simul cum vita anni sequentis initio. 
Verum ad hac morwenta facilis est omnino respon- 
sie. Nau. Gregorius aliis quidem ia locis non semel 
de Leudastis vitiis egit, δι. solummodo aliorum ejus 
faetorum occa-ione : undeiwirum ponest si de ejus na- 
talibus ac fortuna ini iis nihil ibj dixeris. Hic verodata 
opera de ejua origine ac. patria singilladm disserere 
insiituit, proiudeque debuit paulo accuratius parentes 
ejus ac primorum geatorum circumstantias es plicare, 
ac ea quz alias pretermisetat, aut leviter tantom 
attigerat, paulo fusius enarrare. Sigibertus vero ag- 
nis duobus Turosos obtiuuisse diei potuit, nouiro 
licet integro. Extremam enim unius ansi partem, 


uecis adversus regeni ejusque (ilios conceptie nec reus, 
nec consili$ particeps unquam foit. Immo, ot in notis 
ad haac locum observavimus, hxc in regem et filios 
ejus eonjuratio, que in «ditis ex voculse immutatione 
irrep-i- in Sextum, nulla anquam foit. Textus autem 
sic se habes u» editis : Dicebat ob hioc regina crimen 
objetium , ut ej: cta de regno, interfectis. fratribus ac 
patre, Chlodovecus regnuim acciperet : qum verba ne- 
landam. conjuratienem reprzsentant. Sed si legatur, 
ieterfectis fratribus , a patre Chlodoceus , ete,, ut ex 
codice Regiomontensi restitenrus, j:m babetur ger- 
manus hujus leci sensus , quod seilicet regina adut- 
teri acousata fuerit agente Chlodoveo, ut ea ob istud 
crimen. pulse, ipse, interfectis fratribus, quos nempo 


ac initium sequentis apud vulgatos auctores simpli- D ipse Chilperieus instigante eadem Fredegunde jam 


citer aunos duos passim dici quis iuficiabitur? Et 
quidem Gregorius non h.c ait duobus aanis solidis 
Turonos in Sigiberti potestate remansisse. 

110. Caput 49 libri quinti, quod nobis est. 50, eo 
nomine rejiciendum esse censet Cointius, quod ibi 
in sua innocentia propugnanda imprudeus describa- 
tur Gregerius, ea. sciliet regi interroganti respon- 
deuda, quie debebat dissimulaze. Deinde quod. ibi- 
dem Chipericus et Fredegu«dis λυ]. quam sol.ti 
erant mitiores reprasenteniur. Quod denique intar- 
polator imdigsa lobeat de Felice Namnetessi epi- 
scopo, quem conjuxalopis in segem participem fa 
cere nos veretur. Ad primum, Gre;orius se melos de 
resina rumores audivisse [δὲ tur, *€ s0tem ios ex- 
cogitasse pernegat : quie quidem res; emsio impru- 
deus fortasse fuit, si «au pon exegerit interrogatio. 
Fieri enim potuit ut iuterregaretur Gregorius de ru- 
iore illo qui vulgo circumterebatur : cui ille respon- 
dii modo sinceriiati, quas in cateris ejus eperibus 
elucet, maxime congruo. Scio responsionem banc 
Valesio imprudentem visam fuisse: sed. nee ipsam 
tamen οὗ id Gregor:o abjudicat, nec caeteri viri eru- 
diti, qui Gregorium bumani errati omnino espertem 
fuisse nunquam sunt arbitrati. Non majoris est mo- 
menti quod ait vir eruditus, Chilperici et Fredegun- 
dis innatam szvitiam in hoc loco non invepiri. Non 
enim adeo crudeles semper et ubique illi fuorunt, ut 
omui occasione per fae δὲ nefas homines trucidari 
jusserint, qui in eorum incurrissert offenssm. Certe 


negolium istud magni erat momenti : in publiea sy- D 


nodo agebatsr. Qussjio autem ipsa delicata erat, 
nec furto £redegundi gratum erat, ut tam accurate 
«e ejus vita et moribus inquirerewr. Sciebat Greyo- 
rium bominem 488. tjssimum, qui nee minis nec blan- 
duis 3 recio tramite unquam potuiséet deterreri. 
Unde linite regis animum magis expediebat, quam 
ipsum in accusatos exasperare. AL vere, cum purgato 
per -acrameatun Gregorio, Leudastes ac. Rieulfus 
eslerauism rei pronuutiali fuissent, iu eog seevitum 
e*t, et Leud-ste faga. elapse alt^r jussus est. inter- 
Bici : qui lieet Gregorie iatercedente viram obtiune- 
sit, inolerabilibus tamen tormentis auritus est, que 
Gregorius narrat. Denique quo! ad Felicoin episco- 


occiderat, selus superstes regium a patre obtineret, 
. 118. Adversus eaput 8 libri vt objicit Cointius ehro- 
Rolog €um errorem , quem sufficientem existimat ad 
elersadam Bhojus eapitis authentiam. Ibi euim G:e- 
gerius, seu, ut ipse vult, ejus intcrpolator, Epar- 
ehium ameo ejus reclusionis 44 obi;s-e dicit : quod 
falsum 6868: probet vir erudHus e. Vita ejusdem 
saneti ab auetore equali seripta, ubi Fparchius tri- 
giniz selummedo ei novem annis reelusus vixisse di- 
sertis verbis dieitur. Deinde Aptonins, quo sedente 
Eparchius reeludi caepit, non suscepit Ecolismens s 
Ecc'esizm regimen ante annnm 24f. Αἱ Eparchius 
nemine centradieente obiit ànno ejusdem szcull 81, 
proinde je sspra annos quadraginta in cella reclusus 
degere non petuit. Αἱ cmn Cointio fstemar, Epar- 
chium anno extremo sue reelusionis trigesimo nond 
obiisse, ut in eius Vita legitur. Sed si reclurionis 
nwinine totum illed tempus intelliratur, quo Epar- 
chius relicte siecu'o in monasterio vixit, aut in loca 
deserto, quo majoris solitedinis desiderio secesse- 
rat, jain uuHa supererit difüeukas. Certum quippe ex 
ejus Vita est, illum in Sedeciane monoeterio primuns 
vestem monasticam ioduisse , tum in loco solitario a 
c;eleris separatum aliquandiu degisse, priusquam 
episcoporum auetoritate reeluderetur. Qus omnim 
Gregorius simul conjungens, Eparchium, illasa his» 
toris veritate, dicere potuit, annos δέ reciusum 
exegisse. 

119. Ea vero qu: habet adversus csput 9 ejusdem 
libri, ubi de.sancto Domnolo Cenomanensi eplscopa 
agitur, expendimus in notis ad ilum locum, qua ite- 
rum repelye supervaeaneum foret, Ad coapet 15 
transeundum est, a Cointio ob id rejeetum, quod 
mult habest coatra Felicis Namnetensis famam, 
quin et cum illud sequent capi ita annexum sit, 
ut alterum sine altero non possit. admitti. Et istud 
quoque respuit vir eruditus, licet ia emnibus omnino 
codicibus habeatur, eliam in Corbeiensi, queis nea 
inficiatur paulo post Gregorii nostri aetatem scriptum, 
(uisse; proindeque sdmütal pecesse esL, exstitisse 
3uciorem aliquem Gregorio aut z:qualem aut subpa- 
rem, ex quo interpolator, qvi et ipse bis temporis 
bus vixerit, ἰδία atque alia multa quz refert δ" 


φι ΡΠΙΈΕΑΤΟ. 
serit. Αἱ cum nie auetor nemini. unquam notus fue- A perici vero de Dasina loco Rithguntis Gotthorum 


rit, satius no'is videlur ingenue fateri in. Felice 
nzvos quidem fui-se, sed quos aut paenitentia diluerit, 
aut certe qui tanti non fuerint, ut charitatem Christi 
qu» muliti'udinem operit peccatorum, offuscaverint. 

115. Caput 22 rejiciendum esse ceuset vir erus 
ditus, quod Chilpericum regein alium, id est lenio- 
rem quam reipsa faerit, reprasentet. Chilpericus 
enim, ut Coin io videtur, Charteriun qui adversus 
eum litteras injuriosas scr'psisse accusabatur, statiin 
oppressisset, aut certe ejus accusat. rem. diaconum, 
qui eas episcopo suo suppo-uisse dicebatur. Verum 
non i!a szxvus erat Cbilpericus, aut sui impotens , ut 
non nisi ab impostore dici potuisset, eum aliqua oc- 
easione a szeviendo abstinuisse. Certe, ut a viris eru 


filio substituend: consilium , q«od refert Gre; 
hominis animum indicat tergiversantis, qui ( 
snam tum vellet, tum nollet lteccaredo nuptul 
dere. ldem probant varize γα nuptiarum di 
nes, a Gregorio ip:o memor:tze, qu: tandetu eu 
cessere, nt illa sepius licet promissa, immo et 
profecta , nunquam Reccaredo nupser:t.. Chilpe 
itaque Gottborum petitionem plan« respuere 
audebat, immo nec volebat : sed. grave tamen 
ei a filia sua separari, quam ex Fredegunde s 
perat, et dilizebat prz cxt«ris; veritus maxime 


wt Chlotildi et Ingundi contigerat, ipsa a Οἱ 


male haberetur. Basinain. vero ob id forte Rith 
suhstituendam non ali^» animo oroponebat, qu: 


ditis jam non semel observatum est, Chilpericus ma- Β Ri hguntis discessum differret. 


gis uxor' us, quam saevus fuit, atque plus uxori su:e 
parendo quie eum ad neces hominum sibi ipsi suspece 
torum incitabat, quam innata crudelitate peccavit. 


Audiendus ea de re V. C. Hadrianus Valesius libro x1. 


Rerum Francicarum, ubi postquam Chilpericum repre- 
bendisset quod furenti uxori nimiuin indulserit, sub- 
jungit : Plane εἰ quando «b ea non instigabatur, Chil pe- 
ricum mutatum et sui dissimilem facium crederes : adeo 
communis, aditu facilis, lenis quoque el injurim paticns. 
Lenitatem ejus pluribus laudavit Fortunatus : nec ta- 
men hujus auctoris carmina ob id ullus dixerit 6586 ab 
Impostore excogitata. Et quideni licet poetarum more 
in laudando Chilperico excessisse nonnu!lis fortasse 
videatur Fortunatus, ueme tamen dixerit eum in 
homine saeviesimo lenitatem potissimum pr:edicasse. 
Denique Cointius ipse alias Gregorium nostrum re- 
prehendit, quod in fine libri vi Historia in Chilperi- 
cum plus zequo fuerit invectus, quasi nulla prorsus 
laude dignus fuerit, quem tamen praeclara facinora 
edidisse neminem inflciari posse contendit. 


114. Caput 54 ejusdem lib:i vr, licet in capite se- 
quenti, quod omnes omnino scripti et editi habent, 
laudetur, multaque complectatur vera, interpolatum 
tamen censet vir spe laudatus, quod nonnulla, in- 
quit, contineat a verisimili aliena. Primum est quod 
hujus capitis initio memoretur llispanorum legati» , 
qus si admittatur, tertia erit quam hoc anno tlispani 
miserint in Gallias. Secundum initio capitis leg«ti ap- 
pellantur *, quod iudicat plures ea occasione missos 
fuisse; et tamen in orationis progressu non nisi 
unius legati mentio occurrit. Donique Chilpericus 
ibidem cogitasse dicitur de Basina in uxorem Rec- 
caredo Gottiorum regi tradenda , qua stuprata fue- 
rat, οἱ ín. monasterium retruss. Ad. primum et se- 
eundum objectiunis caput facillima est responsio. 
Non enim impossibile est ternas eo anno legationes 
ex llispaniis in Gallias adventasse, cum ageretur de 
nuptiis inter Leuvigildi filium et Chilperici filiam 
euntrahendis, quod maxime Got: bi peroptabant. Quod 
vero legatum aut legatos una aul altera vicé scri- 
peerit Gregorius, res est ad asserendum aut abjadi- 
candum Gregorio caput istud jilano indifferens. Chil- 


115. Caput ejusdem libri xxxvi insititiis adj 
Coiutius, quod in eo Gregorius de JEtherio epi: 
Lexoviensi agens divat, cujus supra meminimt 
metei nulla ejus mentio ab ipso facta sit. D 
quod idem ZEtherius non satis prudens hoc ἦι 
pite repraesentetur, quippe qui puerorum urbi 
educationem viro nequissimo permiserit. Ex | 
oljectionis hujus parte colligi quidem potest 
Gregorium memoria lapsum esse; aut aliqu 
ZEterio in. Gregoirii scriptis exstitisse, quod 
non babetur; aut certe lizec verba ab. amanuei 
superaddiia fuisse. Hinc tamen non conflciet .r 
tum hoc caput fuisse interpolatum : uti similia | 
que de Tetrico Lingonensi episcopo babent 
bro 1v, capite 16, nec Cointio, nec aliis pert 
runt, caput istud ab interpolaiore fuisse. intr 
Erat, inquit Gregorius, ibi tunc sanctus Tetrics 
scopus, cujus in superiori. libello memoriam fe 
de quo tamen nullum in. superioribus vestigiui 
perest, AEtherii vero indulgentia erga homine 
vum, arguit quidem /ZEtherium plus zuo fa 
et incaute. misericordem, sed non probat rei 
narrationem esse aut falsam, aut. Gregoriano 
temere assutam. 

416. Non major est rejiciendi capitis seq 
ratio, licet in eo Lupentii abbatis czedes lunq 
Gabalitano comiti tribuatur, qui postea cap 
dicitur. Theodosio Ruthenorew episcopo de 
*uccessisse. Nun enim facile arceri potuit ab « 


D patu Innocentius, cujus magna apud reginam 


erat, nisi hoc crimen publice notum fuisset. 4 
quam legimus Innocentium tanti criminis reu 
c'aratum fuisse, immo nec pulilice accusatum, 
quain forte id rumor ei tribueret. Sed non ert 
tima, aut certe suíficieus illia temporibus, 
diendae ordinationis causa, qus alias juxta ca 
praescrip:a, cleri et populi votis, aut certe ex 
voluntate, fleri petebatur. Nec desunt exemp 
quiorum hominum, qui per ea tempora sed 
scopales sceleribus partas diu obtinuere : ve 
Melantius in Prztextati Hotbomageusis loct 
trusus b^jus rei exeinplui suppeditare pou 


* Forte legendum : Secundum, xod initio capitis legati appellentur. - 


PILEF ATIO. 94 
»ervavimus. Plura alia adjicere laud esset dif- A vivin anno 584, οἱ quidem mense Septembri exces- 


si res exigeret. 
, Haec sunt. precipua Cointii argumenta, queis 
st ad elevandam ex sex prioribus libris Gre- 
- Historie multorum capitum, qus in qui- 
B codicibus mss. desiderantur, auctoritatem. 
gentibus vero libris pauca babet, ob defectum, 
, €eodicum. Quanquam neglecto codice sancti 
dis optimz not», passim multa Gregorio ab- 
, 0b id solum, ut jam diximus, quod in co- 
lettensi desiderentur, aut certe desint. apud 
ium. Certum est tamen, ut supra demonstra- 
t, et ipsemet Cointius inficiari non δα εἰ, 
in eo eodice ex industria omissa fuisse. Ai- 
vero auctoritatem hac in re nullius esse pon- 
vel ex hoc unico argumento ev nci potest, 
190 attestante Cointio, et interpolata admiserit 
writ sincera. Sed et ipsemet Aimoinus, ca- 
! libri priini, fatetur se in codicem incurrisse 
rum vitio omnino depravatum. Verum hac 
i6 imbutus Cointius, qued multa in Gregorii 
b interpolatore essent superaddita, eos ipsos 
8. aut e»d ces, quos ob omissa aliquot capitula 
8 laudat, eosdem rejicit, si forte nonnu'la ab 
setermissa exhibeant, De mss. codicibus 80. 
satis d:ctum : nunc. paucis agendum de uno 
wo Grezorii loco, quos Cointius in libr: p - 
bus ez ipsis rebus quz narrantur, interp.- 
86 contendit. “ 
Piimus, et quidem celebris satis, locus est 


sisse & vivis, successoremque sequenti anno, id est 
post aliquot. menses, habuisse Desideratum : qu: 
an secum pugnent, zequis lectoribus judicandum per- 
mitto. Certe etsi paulo amplius fuisset iuter utrum- 
que temporis intervallum, non tamen improbanda fo- 
ret Gregorii narratio, cum verisimile sit post Salvi 
obitum aliquas turbas de substituendo illi successore 
exortas fuisse : qua occasione nonnulli sedem Albi- 
gensem a Theotfrido nescio quo occupatam fuisse 
scribunt, Nulla itaque est apud Gregor.um , etiam 
admisso inter ejus opera sincera eapite ἃ libri vn, 
contradictio. At, inquit vir doctus, interpolator , 
quisquis ille fuerit, multa ex gestis sancti Salvii Am- 
bianensis episcopi, Gregorio quidem multo poste- 


B rioris, in ejus Historiz textum intrusit. Verum tota 


ruet ἢ Cointii. objectio, si Salvii Ambianensis 
gesta ες Gregorii textu ut plurimum consarcinata 
esse, non vero ex istis gestis Gregorio aliquid su- 
peradditum fuisse demonstremus : quod certe baud 
operosum [fuerit, facta inter utrumque cormpara- 
tione. Gregorii nariatio nullam prorsus in se invol- 
vit eoutradictionem, nihil habet quod a teste oculato 
el seriprore squali dici non potuerit. Multa econ- 
trario complectitur, qus, ipso f«tento Cointio, iia 
Salvio Albigensi propría sunt ut alteri Salvio, absque 
errore tribui non possint. Auctor ille Deum testen 
invocat, se vera scribere, quae nempe a se visa fue- 
rant, aut ab ipso Salvio accepta, proindeque perju- 
rus et gravissimi crimiuis reus censeri debet, si fal«a 


4o Salvio Albigensium episcopo, eujus vitae C dixeri!, quod sane absque maxima et evidenti causa 


dium, admirabilem visionem et obitum de- 
moster Gregorius initio libri septim:. Sed 
eum ab intgrp./latore additum censet Coin- 
^ solum quod in codice Mettensi desideretur, 
etiam quod eo admisso, contrarius sibi ipsi 
ΙΝ esset Gregorius, quippe qui S.lvii. mort m 
M hic cousignarit, quam libro vin, capite 22, 
«quenti contigisse scripsisset. ldem auctor ad 
686, ubi de Salvio Ambianensi episcopo agit, 
siam interpolatori, uti vocat, Gregoriano af- 
nOn veretur, eum asserens mendacem et per- 
qui interposito sacramento juraverit, ea quz 
worii nomine intrudere audet, ab ipso Salvio 
si se didicisse, qvamvis bxc ipsa ex gesti: 


de quoquam) nequidem cogitare licet. linmo xc 
omnia narrationem arguunt veram et sinceram. Adda 
quod ibi Gregorii genius et stylus, ejusque loquendi 
modi genuini occurrant. Econtrario vero Gesta qua 
Salvii Ambianensis nomen praferunt, ab auctore - 
cousarcinata sunt rerum ignaro, qui episcoporum 
Ambianensium seriem ignoravit, tempora perturba- 
vit, falsa retulit, resque a nostro Salvio Albigensi 
certissime gestas, ipso indicante Cointio, suo Salvio 
temere adscripsit. Ipse enim Salviuimn [lonorato suc- 
cessisse scripsit : inter utrumque tamen ipse Coin- 
tius quateor episcopos intercessisse fatetur. llono- 
raium Theodorico mon:srebe synchromum facit , 
contra Cointii ipsius calculum, qui annum 580 Ilo- 


Sal vii excerpserit, qui Ambianensium antistes D norati extremum fuis:e contendit, et Theodoricum 


*lo sequenti. llc ille : sed hzc argument: 
esse roboris absque negotio demonstrari po- 
un primo codicum auctoritas nobis omnino 
i& jam szpe diximus, cum multos integros, 
8025, et majoris antiquitatis, unico Cointiano 
», scriptoris iucuria vitiato , et sequioris avi, 
nus. Deinde nulla est apud Gregorium inter 
libri vii et caput 22 libri sequentis opposi- 
ἐξ enim primo loco dixerit Salvium loc aimo, 
Bi, obiisse, et altero post obitum Salvii hoc 
] est 585, Desid. ratam Albigensibus episco- 
isse datam, nihil sane aliud ex istis duobus 
& iuter se collatis colligi potest, quam Sal- 


non nisi post anuos centum monarchiam Francorum 
obtinuisse scribit, cujus decimo tertio regni anno 
Salvius in tbronum Aimbianensium | conscendit. 
Deinde idem auctor narrat Mammolum Patriciun , 
cap:a civitate et dirutis muris , multos captivos in 
Mispaniam transmisisse, qui Saivio, jubente rege, 
redditi fueruut. At hzc ut de Ambianorum civitste, 
aut de Salvio ejus episcopo dici possint, vetant tem- 
porum, personarum et locorum circumstantiz. Que 
omnia optime congruunL si de civitate Albigensi 
intelligantur , quam certum est, sancto Salvio vi- 
vente a Muminolo occupatam fuisse, ut post Cirego- 
rium nostrum scripsit ipse Cointius. Unde fatcri «o 


95 PIUEFAT;U9. 
gitur, suam illum auctorem nonnella ex gestis Salvii A bus , quos tamea ob id nec (alas nec iu 


Albigensis in Ambisnensis acia uanstulisse, Si ila- 
que Salvii Ambianensis Vite scriptor, fatente Coin- 
tio, eennulla ex gestis Salvii Albigensiu suo Salvio 
tibuis:e convincitur, aut male fidei reus, ant certe, 
quod: lubentius crediderim, bomo ignarus fuerit ne- 
€csa6'651; vi qui regum episcoporumque series 86 
tempora. perturbaver.t,. civitstes ex uua ia aderam 
provinciam traustulerit, deuique emnia susdeque 
verterit, uL vitam si Salvii labriearet. Jam testes 
appelo quotquot Lune locum. legerint, δὴ talis au- 
ctor prieferri debet scriptori. caris 1 libri vu Gre- 
gorianam llistorim, qni Salvii Albigensis res gestas 
edo irreprehensibili servatis bistori:e legibus, evii- 
scripsit. De visione Selvio esteu-a, qua fortasse non- 


ullus hactenus habuit: quod sexcentis 8 
Cointio ips» allatis facile esset demonstram 

120. Jam iempus ost ut. Biaem impos 
discussioni , quam nopnulli fortasse prolixá 
conquerentur. Αἱ necessarium fuit banc pr 
ratius prosequi, in qua ageb«tur de rejie 
recipieuda unice go«rz gentis Hist ris 
tesenenda parte, quam Gregorio abjudies 
inter eruditos clarissimus censebat , aos v 
rum ipsius esse fetum prepugnamus : quod 
d;sceptandi animosusceplum esse omnibos f 
esse veliw, non quod mibi aliquid seyerhe 
qui cum tauto viro disputare voluerin, 9 
Lum selius veritatis studio et amore, ad 86 


vullis dispicebit, nihil dizimus, quod eam revera B et propugnandam ejus auctoris operum ink 


eontig'sse, Ba'vio Aubianessi au. Albigemsi, parum 
refert, Cointius admiserit. Tales autem, quas lo- 
mipe$ sancti sive intra corpus, sive ex!ra corpus 
coustituti, ut loquitur de 66 Aposto:us, habuerunt, 
paseim suis teu peribus. contigisse memorant testes. 
omai exceptione majeres : ÁAvgustiaus in libro de 
Cura pro mertu-s, Gregorius Magaus, Seripter pas- 
sionis SS. Perpetwz οἱ Felicitatis, et alii passim 
iuguüi nominis auctores. 

419. Superest ut aliquid de Gregorianzs Historica 
epilogo dicamus, quem partim rej'cit Cointiws, par- 
jim pro hbito admittit. lllum nempe tres im partes 
secat : primam bis verbis inlibata permaneent eouclu- 
dit, quain , quod in cedice sancti Michaelis habeatur, 


quem restituendum et illustrandum suscepa 
res etiam ipsi Cointio, cujus inemeriam im 
Beror, ui pole sincero veritatis auuateri, 
grata fuisset. cum in istam opinionem οὗ 
manuscriptorum, quos aonuisi aancos ei is 
bsbuit, sucioritatem abierit, facile in ἃ 
cOucessurus sententiam , εἰ aliorum eodieg 
mero, et integritate, οἱ auctoritate magis pn 
in rec-gnoscenda Gregoriana historia adjetu 

IV. — 121. Jam itaque przíatioui: nest 
par.em attigimus, in qua rati» reddenda 8 
qua in liac uova Gregorianorum operum : 
nobis przstita sunt. Gregorii opera per μι 
οἶδα, el cum variis variorum aucturugs 


admittit, sicut et secundam, licet im Miebaelino εο- C permista iu unu voluwen collegunus. ἘΜ 


dice desideretur, quod , inquit , Gregorius in Misto- 
rix prolego opera sua versu describi permiserit , ni- 
hilque alind babeator in ista epilog: parte, quam qus 
ex prolego lleri pomerunt, Αἱ tertiam partem. ubi 
varia habentur computationes , plane respeit , qued 
non s21is,, ut illj videtur, cemputo Gregoriano con- 
eordet, Qua in re nec codieum mss. aucteritatem cu- 
rat, in quibus e$dem ips:e cemputationes habentur 
ad ealcem libri 1v, etiam in codice Corbeiensi : nec 
audiendos esse ecnset eos , qui nostri Gregorii vitam 
ex ejus scriptis eollegerunt , quibue, fatente Cointio, 
Plam hee tertia epilugi pars nota fuit. Nempe ut 
bac omuia refellat, unicum ei suflicit argumen- 
tum , computationum nempe istarum discordia ; quod 
Jamen solum suf(iciens esse nemo dixerit ad elevan- 
dam alicujus operis auctoritatem, multis aliunde et 
᾿ prepemodum certis rationibus κυ}. Quis enim 
neseiat in ejusmodi cempatatiouibus non solum ple- 
rosque medii sevi auctores a vero aberrasse, scd 
etiam illorum erroribus alios errores ab amanuensi- 
bus fuisse ut plurimum superadditos, vel propria 
eorum ineuría , vel quod nimium sibi ipeis fidemtes 
velerum cemputa emendare voluerint ? Hinc in ex- 
hibendis ejusmodi numeris tot sunt fere lectiones 
variz , quol sunt codices , id. jue uon in Gregurii 8o- 
lum opertbüs, sed et in aliis optima nota auctori- 


iufinitia prupemodum mendis, que vel δὲ 
aut editionum vitio, vel ex qualibet alia 6 
sim in textum irrepserant, expurgare codi 
nuseriptorum ope couau sumus, ei reip« 
gentibus patebit, plurimum expurgavima 
nonnulla de nevo addidimus, et aliquot 628 
in prioribus editis indicahantur quidem , 1 
inveniri nendum peiwerant, ex fide qi 
exemplarium suppleviuus. Ad hee Gregot 
torim integritatein, «u2 pone eb aliquej 
defectus apud nounullos eruditos viros ( 
codicum melioris notx: , et minime e 
auctoritate, aliique argumentis asseruig 
terea notas inarginales addidimus, quas Y 
tiones manuscriptorum codicum, aut Ὁ 
novarum editionum exhibent, tempora .r« 
tarum indicant, rea ipsas illustrant, lae 
describunt , gersonarumque ποιὰ 888 
laudatis etiam , aut adductis , cum opus eal 
auctorum locis. Quin et ne notarum ejus 
lizitate aut znultiiudine quaudoque obrgt 
loqu:r, textus videatur, notas aliquet fl 
ealcem voluminis * addidimus, ad quas € 
siorem exigebant animadversionem refal 
qu.bus etiam motis inseruimus nonnulla. ἃ 
monumenta , aliaque retuliiuue quie nob 


* Nos fusiores etiam nolas textui eubjicere maluimus. Epi. 


97 PR.EFATIO, 98 
rant , aut qu: jam incorpta liac editione accepimus, A tionum cap'ti 93 respondot. Alter codex qui , ut teg- 


ad ilustrandum Gregorium jdouea. Prater hanc 
nostram prsefatiouem quam Grego:ii operibus pr:e- 
mittimus, Vitam ex ejus scriptis collectam ab Odone 
abbate, ad multos codices celtatam proferemus, cui 
subjuugemus virorum illsstrium de nostro Gregor.o 
&estimonia. Post hae subsequentur Annales Francici 
seu veterum omnium auctorum, qui Gregorium prze- 
cesserunt loca, et alia antiqua monumenta is quibus 
Francia aut Francorum meutio occurrit , secendun 
ordinem ehronologicum disposita, quz quidem V. 
Cl. Carolus Bu' tellus, llistorie Francic studiosis- 
simus, diligenter collegit, 86 mibi liberaliter com- 
municavit ad Gregorii nosui historiam ilustrandain. 
Mis subjungimus indieem  chromologicom — eorum 
qux in Gregorii aut Fredegsrii operibus polissimutm 
ad llisteriam Francieam pertinent, Non enim solam 
Fredegarii Epitomen, qus est Historie Gregori:n:e 
breviarium, edidimus ; sed et ipsum ejus Cbrouiceum 
2c illius continuatores usque ad Pippini regis oh.tum 
et ejus Bliorum Carlomanni et Caroli inauguratio- 
Dem , subjungere vieum est, de quibus in(er.us spe- 
ciatim dicemus. Appendice quoque addidimus, quie 
vetusta quadam gents nosirs, tam ecclesiastice , 
quam eivilis bisiorie monumenta comylet titur, ea 
Scilicet qua Gregorius noster laudat, aut quz con- 
ferunt omnino ad. illustranda cjus aut. Fredegarii 
* geripta. Indices varios otuitto : qu:e.omnin cum uni- 
cuique legenti obvia sint, fusius explicare non vi- 
detur esse operis. pretium. Αἱ cum ad assereudam 


tatur ejus inscriptio, celebris monasterii Corbeiensis 
in agro Ambiauensi olim fuit, zet2te pos'erior cens 
sri non. debet. Exceptis titulis et aliquot. librorum 
initiis, ὐπὸ majusculis e« Romanis characterilus 
de-cripta sunt , litteris, ut loquitur Valesius, plane 
barbaris m. diocr:sque magnitudinis scriptus est , ita 
inter se conneris, ei per. quedam notarum compend:a 
pluribus expressis , wt [ere lectori sit. diwinandum. 
Quae , uti conjicio, legendi difficultas Andream Ches- 
nium ita deterruit, ut codicem hunc a se visum les- 
tetur, sed collatum non dicat. FA quidem pasuca qux» 
de eo liabet, a codice ita aliena sunt, ut nec illum 
ab eo visum fuisse facile diceres. Codex tamen iu- 
teger est, illibataque persever.vit scrip:urà, cujus 


B legendi difficultas me a labore ita non deterruit , ut 


ne de verbo ad verbuu ipsum cum editis integrum 
conferrem. Scriptus est Ltieris quas vulgo Mero- 
vingicas seu Freueogallicas appellamus , cujus si 
characteres , ut reipsa exarati.sunt, quis videre vo- 
luerit, adeat librum de Re dipl-no!ica ἃ aostro 


 Mabillonie editum, ibique libro iv, jag. 549, eorum 


specimen ex ipso codice ari incisum videre poter:t. 

Duos alies codices hahuimus e Colbertina biblio- 
theca , quos, quia olim ad cl. Tbusnaw pertinuere , 
jJhuanecs Chesniys et Valesius appellare solent. 
Maluit Coiptius vnum ex lis sancti Micliaelis co- 
dicem dicere, quod , ut indicat inscripti», in aliquo 
hujus nominis m nasterio scriptus fuerit ; et alterum 
saneti Ariulfi, scu Mettensem ex percelebri mouage 


wetorum monumentorum auctezitatem , emendan- C tero, ad quod olim pertinuit. Prier ab aanis eirci- 


desqee eorum errores, plusimum coufeiat qualitas 
eedicum, ex quibus vel eruta sunt, vel emendata, 
ex,osere juvat »ingillaüm numerum 86 conditionem 
eurum , quibus in aderuanda hac Gregorii elitione 
usi fuimus. I 

193. Et prime quidem Ilistoriz libros oontulimus 
ed codires duos veneranda antiquitatis, quos nempe 
hsed multo post Gregorii nostri slatem exaratos 
fuisse Ceuseutiunt v ri, quotquot eos. inspexorunt, 
eruditi. Pertiauerust olim. ad. Autonlom Oy-elium 
Bellevaeum , virum de re litteraria beneimerituim, ex 
᾿ quo.ad V. Cl. Claudium Jolium eantorem et canoni- 
eum Eccleeim Uarsiensis, ejus ex filia nepotem, 
pervenerunt , ev;us veoerabilis et sapientissimi senis 
b-nefieie, illos vctlusti simos codices commode et 
cem otje inspiciendi ac revolcendi , adeoque domom 
ssportsndi, quandiu libuit, facultatem habuimus. 
Prior eorum qui , ut sccepimos, et indicat non se- 
mel ad eran libri apposita baec inscriptio , Ec lesie 
sautti Petri Bellosacensis, olim in majoris Bellev;co- 
yum ecclesim bibliotheca asservaliatur, :& meubra- 
nis elegantiss.me :seriptus est liueris grandibus Ho- 
mani6, qua& vulgo unciales sive majusculas appel- 
lant ; δὲ itx Dnbre, situ aut mucore corrwptus, aut 
veisstale esesus est, ut multis in loeis imperfectas 
sit. initio et line caret ob arulsa e codiee aliquot 
folia. Incipit ἃ media parte capitis 2 libi n, dcsi- 
aleae in Lbri v capie 15, quod vulgatarum edi- 


ter 700 scriptus viletur, veteri charactere ac sine 
ulla capitum distinctione , quanqu:m eorum indieu- 
lus singulis premittatur libris ; a4 detraciis ex ipso 
codice decem prioribus quaternionibus, non misi a 
media capitis 17 parte libri »exti initium ducit Alter 
annis circiter centum posterior, initio quoque caret 
ex vitio codicis, qui imperfectus est ; quippe qui 
capite 7 libri 1 ivcipit, At plura scriptoris sive iu- 
curia, sive consilio , pass:m desunt capita ; nounulla 
vero hibeantur altera manu addita. immo et passim 
interlineares lectiones varie occurrunt, seu eii m 
vocum erzposition:s qua *ut ex 410 cedice,, aut 
certe ab ipso exscriptore superaddite fuerunt. De- 
nique librum nonum et decimum , seu potius u rius- 


D que »liquot. capitula, in unum librum conearcinat 


sub noni libri titulo , et Fridegarii Chronicum Gie- 
gorii librum decimum nuncupat, ut jam supra a no- 
bi$ observatum est. 


E Regis bibliotheca u»icum Gregorian Ilistorize 
codicem babuimus , ab anois circiter 500 scripuun , 
qui olim, uti iusciibitur, fui. sancte Marie in Otiem- 
burg dircexis Mcguuting. Nusquam Gregorii nouen 
exhibet : habei i2wen ejus prafatiosem , sed multa 
passim omittit capita: quod data opera factum fuisse 
probant iudices libris singu! s psaefixi. Index wempe 
prisui libri vigiuti solummodo et sex capita exhibet : 
el tainen mulio plura iu ipso libro habentur; ulti- 
mum ncmpe est quad.age imum , quod editorum ti 


8 PIUEFATIO. 
gesimo octavo respondet. Tidex libri i1 recenset ca- A qoi emincntissimi cardinalis in rem littera 


pita 22 : in libro vero ipso numerantur 56, prater 
alia quibus nullus przflgitur titulus, Index libri 1v 
liabet capita 35, cum eorum sunimariis, el tamen 
ipse liber desinit in media parte capitis 11, edito- 
rum 16. Ncc eodex est mutilus δαὶ imperfectus , sed 
|. roxime post Gregorium sequitur Chrosicum Hegi- 
nonis esdem manu exaratum. Hi autem sunt quin- 
que codices quos consuluit Cointius : unde merito 
conqueritur vir eruditus, non nisl codices imper- 
lectos Gregoriane flistorize a se visos fuisse. 

. 145. Sextus itaque codex δὰ quem Gregorii opera 
contulimus , est monasterii Beccensis in Normannia, 
ab annis fere 700 exaratus. Nihil in eo penitus de- 
sideratur prater primam Gregorii. praefationem ; 
scriptura plana est et equalis atque ojtince. notze. 
Septimum habuimus ex monasterio Regii montis in 
diccesi Bellovacensi Ordinis Cisterciensis , qui om- 
nes omuino Gregorii Historie libros complectitur, 
preter aliquot. ultimi libri extrema capita, que, 
avulsis aliquot e codice foliis, desunt. Vidiumus 
octavum €odicem in bibliotheca Vindocinensi cbar- 
taceum , et czeteris Zecentiorem, ut pote qui annos 
300 superare non videtur: continet. solummodo 
quinque priores libros, sed omnino integros, ex- 
cepta. Gregorii prima praefatione. Libro v subjun- 
guntur capitu'a libri vr. At librum ipsum se habere 
non potuisse c«nqueritur scriptor, testaturque opus 
esse dignissimum , pro scribentis simul et materie di- 
gnitate. 

124. Nec satis fuit Gallicanos codices evolvere ; 
visum est ctiam consulere Italicos. Qua in re suppe- 
tias nobis attulit R. P. D. Claudius Stephanotius , 
Congregationis nostre in curia Romaua procurator 
generalis, qui varias lectiones, aliaque ad rem no- 
stram conducentia, pro suo more liberaliter ex urhe 
lhoma transmisit, Primus ex codicibus Italicis, cujus 
notitiam et lectiones varias accepimus , is. ipse est 
Casinensis, quem in Sacro Monte a se οἱ suo socio 
Micbacle gern ano. visum laudat noster Mabillonius 
ltineris lta'ici pag. 125 , Gregorii Turonensis Histo- 
riam, qu& in nonnullis ab editis differt. Has d.fferen- 
tias cum quatuor capitibus , 4:85 antea. solo titulo 
nola erani, suis locis damus. Huic addendi duo co 
dices ex Gailia in Italiam a Cliisiina Suecis regina 
trausportati, quorum noster Stepbanotius copiam 
habuit. Prior , qui szculo decimo scriptus fuit , et 
quideni, uti videtur, in monasterio saucti Launoimari 
Blesens's, hodie servatur in Vaticana bibliotheca , 
ex dono Alexandii Vill, totamque llistoriam com- 
pleetitur, exceptis pracfatione et ultimo libri x capi- 
ie. Desunt etium quzdam. in quarto libro, ex ama- 
nuensis oscitantia , qui aliquot paginas vacuas reli- 
quil ; et alia pauca, quse avulso uno aut altero folio 
desiderantur. Alter codex, qui olim ad monasterium 
Floriacense pertinuit, habetur in bibliotheca emi- 
nentissimi cardinalis Ottoboni ; cujus benelicio hunc 
codicem et alia, quacunque nolis necessaria fuc- 
Punt, suppeditavit V. Cl. Franciscus Blanchinus, 


dio ultro obsecundaus, nullam occasione 
mittit nostris, nostrorumque studiis suppe 
rendi. Ultimum denique ex bibliotheca 
Palatina commodavit illuswissimus D. Laut 
Zaccagnis primus Vaticana bibliothecae p 
ob edita opera viris omnibus litteratis noi 
vero prseterea ob liberalem in stuilia nostr 
plurimum eommendandus. ἢ boc autem 
olim monasterii sancti. Nazarii Laureshaim 
ab annis circiter $00 scriptus videtur , mu 
passim capitula, id est ea.omnino eadem, 

i^ Thuaneo seu Colbe:tino desiderari obse 
Ihi et liber nonus cum decimo confunditet 
degsrii Chbronicüm sub titulo libri decimi 


B Gregoriauss repraesentatur. Nihil vero ea 


priorum librorum notis marginalibus ad 
textum. observavimus, quod hujus codici 
nondum tunc. Roma acceperamus. Similis 
videtur codex monasterii sancti Trudonis 
nia, in quo, uti observat Godefridus Henst 
przmissis ad Vitam sancti Sigiberti, mulu 
desunt. Caeterum plures alios codices vi 
quidem antiquissimos, qui nonnulla Greg 
rie fragmenta sub variis titulis comp'ectu 
eos suo loco, si forte aliquid observatione: 
eis occurrerit, aut in indice mss, codicum 
laudare sufficiat. 

125. Ea porro íragmenta esse cos 
nemo dixerit, cum evoutrario uultum v 


C confirmandum germanum Gregorii teut 


enim excerpta sint ut in officiis publicis k 
tol sunt rerun veritatis qua iu eis narrant 
quot fuerunt Ecclesi qu;e ea in lectionil 
divini adoptarunt. Hinc cum in plerisque. 
fragmentis Sermo de transitu saucii Martini 
inscriptus, in iisque omnibus sanctus ani 
lice et Cesario consulibus , ad superos ab 
stanter dicatur, sicut habent omnes om 
editi , quam scripti codices [listore Gn 
quis inficiabitur hanc esse veram et. siue 
gorii lectionem , quam ab anuis plusquam 
Ecclesi» adhibuerunt ?* Codices enim praet 
vidimus duos ejus antiquitatis, u .um scilie 
beiensi bibliotheca, a!terum in archivisece'e 


D dralis Andegavensis, characteribus fere M 


sxculo octavo labente exaratos. Uude licet 
istum Gregorii locum satis nobis visum fue 
auctor tate mss. omnium confirmare, renw 
tero circa extremum sancti. Martini aum 
alii aliis annis assignant, in wedio καὶ 
pensis taraen postea diligentius Gregorii 

certum esse existimavimus, Martinum fu: 
rii mentem, Attico et Casario consulibus, 
e vita, proindeque anno vulgaris serze 397 
stat Atticum et Ceesarium consules fuisse. 
repetit Gregorius in libro de Miraculis st 
tini, hancque epocbam aliis characteribg 
logicis confirmat, cum sanctum Martimi 


401 


PRAEFATIO. 


acriblt secundo Ionorii imperatoris avno , qui etiam Α petug mak dict onis anathemate a«mna'us. existat, Vo- 


anno 597 respondet ; et cum Perpetuum sexagesimo 
quarto post Martini obitum anno in thronum Turo- 
nensem subi.sse commemorat ; quod sane verum 
non esset, si ultra aunum predictum Martini 
exitus. differretur , siquidem Perpetuus anno 461 
Turonensi concilio prx fuit. Caetera argumenta prze- 
terumitto, qu:e apud auctores vulgatos habentur. At, 
inquies, Gregorius in Miraculorum libris anuos ab 
exitu saneti Martini ad suum usque tempus, id est 
ad aunum Childeberti regis currentem, quo scribe- 
bat semel et iterum eomputans , manifeste indicat 
Martiuum anuo 400 ad colos convolasse. Fateor 
hane fuisse Gregorii mentem si huic ejus computo 
$temus, quod secuti sunt non. pauci. sequiorum ac 


ces qui? detiitie sunt. lemen:em. designabant , uti 
suspicor, ecclesiam, cui inultos alios codices Odal- 
ricus contulit, ut ex similibus codicum inseriptioni- 
hus patet, qui etiam nunc in. bibliotheca metropoli- 
ἰλη:8 l'emorum ecclesiie. asservantur : sed et eecle- 
sia sancti Micliaelis ibi eijain. nume in canonicorum 
claustro subsistit. 

127. Prater Colberiinum codicem supra. memo 
ratum, tres alios ex eadem b b'iot'cea. habuimus, 
qui aliquot Miraculorum libros a Gregorio nostro 
editos complectuntur; ex quibus unus e Tutelensi 
ecclesia aivectus omnes habei przeter Vitas Pau um. 


Totidem, uno de Confessor:bus excepto, l.bros eon- 


tinet vetustus codex s»ncti Martini apud Turonos, 


recentiorum temporum auctores. Ex his Albericus Β cujus et alterius, e cathedralis sancti Gatiani eccle» 


Triun  Fontium ἰὼ Campania monachus quovis 
periculo id se proba'urum recipit, adhibetque inter 
alia duo il'a Gregorii argumenta , tui ab. Attici 
et Cssarii consulatu, tum a secundo anno Honorii 
imperatoris, quod utrumque ad annun 400 wre 
Christian: revocat. Αἱ certum est utrunique. auno 
9)7 convenire, stlandumque ,otius notx:» chronolo- 
gic» ἃ pradicto consulatu el secundo Ilonorii anno 
petite, quam alteri a Gregorio prolate ab aunis re- 
gni Childeberti. Longe cnim certior et explo:aijor 
est prior illa computandi ratio a consulatu, quam a 
"Gregorio adinventam esse nequaquam verisimile est, 
Sed potius ez antiquis Ecclesi: δυ aliisve publicis 
monumentis ab eo de-umptam. lane vero consula- 


six bibliotheca, varias lectiones ἃ nostro Edmundo 
Martenne accepimus. Duos 6 Claromontensis collegii 
Parisiensis Ludovici Magni bibliotheca nobiscum se- 


Ata sua bumanitale communicavit ἢ. P. Joauses 


llarduinus, Unicum e celebri sancti Victoiis Pari- 
siensis bibliotheca, nolis suppeditavit V. Cl. Hero« 
vallius ejusdem loci canonicus regularis, nou winus 
paterni in litteras amoris quam nominis haeres. Uui- 
cum item accepimus ex bibliotheca Geuimetieensi , 
alierum ex Floriacensi, t1tiuin ex Beceeusi, quartum 
ex saneto Vincentio Cenomancnsi , quatuor vero ex 
nostra sancti Germani bibliotheca babuimus. Nullum 
integrum. e Regia bibliotheca vidimus, sed multa 
variorum librorum fragmenta , cum uno exempari 


tus notam ubi cum annis regum voluit comparare , € emnium ] brorum de Miraculis, edito quidem, sed in 


facile eriare potuit in illa temporum obscuritate : 
eum bodie quoque in liae eruditorum luce lec con- 
eordia non εἶπα negotio iniri possit. Cum itaque in 
alterutro aberraverit Gregorius, haudquaquam in 
 assignando consu!atu aberrasse censendus est : adeo- 
que credere non dubitem, saucti Martini obitum sta- 
(twendum esse anno 9297, cui cousulatum Attici el 
 Czesarii convenire recepta sententia est. inter erudi- 
tus. Sed jam przíationem prosequamur. 

126. tiaud minori codicum numero usi fuimus iu 
sdornandis Gregorii libris de Miraeulis. àauctorum, 
ex quibus tres, et quidem ab annis circiter 800 scri- 
pti , omnes omnino libros habent optima manu. ex: 
yatos, Primum, cum aliis supra οἱ infra meinoratis 
e bibliotbeea Colbertina, nobis communicavit V. C. 
Stephanus Baluzius ; secundum ex bibliotheca ma- 
Joris ecclesie Bellovacensis, asseut ente venerabi.i 
Capitulo, nobis suppeditavit D. e Neuilly ejusdem 
ecelesie canonieus. Tertium denique ex Lauduneusi 
ecelesia, agente sapientissimo viro D. Leleu, con- 
sentientibesque cseleris venerabilibus canonicis mu- 
0 accepimus, ad cujus cslcem hime habentur : Ez- 
icit liber. octavus feliciter. Adalardus subdiaconus 
scripsit isum codicem in honore beatissimi Michaelis 
archangeli. in altero autem folio legitur hsec epigra- 
phe : Hunc indignus levita librum Odalricus obtuli! 
Deo et sancta. Marig..... quem si quis quolibet inge- 
nio abstulerit, iram Dei omnipotentis incurral, et per- 


cujus margine varize lectiones manu V. Cl. Petri 
Pithei descripta passim occurrunt. Przterea varias 
lecijones habuimus , quas e duobus codicibus mss. 
collegit vir illustiis iemoriz Jacobus Sanbovius , 
presbyter et doctor Sorbonicus , vel suo n« mine ce- 
lebris. Alias lectiones ex codice Romano Christina 
reginz Suecie debemus Stephanotio nostro , qui 


€odex omnes ferme Miraculorum libros comprehcn- 


dit. fluie jungendus codex Vaticanus e Palatina hi- 
bliohheca annor«m 800, qui olin. fuit. mona terii 


.Weingartensis in Su-via, in quo habetur lber do 


Gioria confessorum. Cxeteros pro opportun tate suis 
loci$ laudabimus, sicut et eos qui vel vitas aliquo 
singulares solummodo continent, aut certe quxxiam 


D singularia capita. Ad qnos vero eodices singuli libri 


collati nerint, inferius in Indice particulari dicemus. 

448. Nec minori cura varia Gregorii operum ei- 
tiones inquisivimus et evolvimus, cum certum sil ex 
ejusmodi libris iuter se cullatis nonsunquam mulia 
laberi posse a iliustrauda veterum opera. Ownium 
au'en prior Gregorii editio, quam u'/dem novcrimux, 
Parisiis in lueem prodiit anno 1511 ex Joannis Pez 
officina, curis llieronymi Clichtovei Neoportuenis, 
qui illam Guillelmo Parvo nuncupavit. Complectitur 
autem , premissa Gregorii nostri Vita, libros 
duos de Gloria Martyrum et quatuor de Virtutibus 
saucti Martini cum epistola de septem Dormientibus, 
quie epistola in aliis etiam editis Gregorio nostie 


402 


PRAFAT:O. 


tribuitur. Anno sequenti reliqua ejmsdem auctoris A cietera diversorum auctorem opera llistaria 


pera, ipse curante Guillelmo Parvo, qui wine a con- 
f-9sionibus Ludovici ΧΕ re,is erat, edita sant typis 
Judoci Badii. 

499. Anno 1561 GuiMelmus. Morelins regis typo- 
graphus novam Gregorii editionem aggressus est , 
cujns curis llistoria Gregorii lucem aspexit, ad codi- 
cem ms. bibliotbece sancti Martini Turonensis , ut 
ipse testatur, emendata ; additis etiam ad calcem 
nonnullis variis lectienibus. Idem postea "Morelius 
.aano 1563 alio volumite libros duos de Gloría Mar- 
tyrum, et sibrum de Gloria Confessorum publici ju- 
ris lecil ez vetustis, uti ait, et wes. codicibus. 

430. Haud multo post, Gregorii ediue in Germa- 
Ria primum visa est, quam Mathias Flaccus. lilyri- 


rii ad quisque codices mss. exact:e principen 
-«oncessit : que editi, exteris videtar esse ae 
οἱ emendatior. Quadriennie postea, anno 
(640, Joannes Balesdewms in semota. Parisi 
vocatus, oelo. Miraculerum litros cwm hist 
ptem. Dormientium edidit Parisiis, quos lib 
Ad codices mss. expurgatos et emendatos 4 
pr:efatione testatur. lis denique omuibus edi 
adjiciemda est Gallicana, omniun omnino: 
operum lingwa nostra domatorum, et n«tis 
torum, quit in ducem prodiR curis Michaeli 
lii sbbatis Villalmpensis , Parisis ex Fredei 
nardi offieina, anno 1668, daobus volumintl 

155. He sant Gregorii Trronensis operua 


us, ad veterem cedicem sancti N:zarii in Lorischem p editiones, twm Latin: tum Gellieze, quas. v 


am adornasse testatur. Prodiit Basilee apnd Petrum 
i'ernam, nen apno 1588 , -ut mendose prima pagina 
habet, sed anao 1568, uU ex epistola nuncupatoria 
«olligitur : et quidem typographus ín flne libri Mote- 
lii editiomem laudat, quxe «mno 4561 In tucem pro- 
iit. Eedem s:zculo septem, id est omnes , exceptis 
Vilis Patrum, Miraculotum libri Colonisx editi sunt 
enno 1585, typis Materni Cholinii. 

134. Eodeni auno 1555, ἢ. Laurentius de la Bare 
collectionem veteruin auctorum sub. titulo ITistoriz 
Christiane vetorum Patrum edidit Parisiis apud Mi- 
€haelem. Sennium, in qua. iuter alia opuscula. Gre- 
gorii nostri Histeriam inseruit, cum tribus Miraculo- 
rnm libris, id est duos de Gloria Martyrum, et librum 


enit, «uibasve eum ms, codicibus collatis 
v0-tram adornandam usi foimus. Prater ἢ 
suluinmws &lizm virorum illustrium opera, 
- occasione data, aut ex professo Gregorii -n 
bros, hec potíssinimm saeculo, illustrarunt. 
est iuter alios fladrianus Valesius, qui vitai 
pene totam in gentis nostre llisioria ΠῚ 
transegit : cujus tomi tres, quos rerum RF 
Tum Historiam nuncupsvit, in lucem prc 
Haud mmus est utilis ejas Notitia Galliaru 
quorum auctorum monumentis el testim« 
lerta. Res. Francorum, potissimum eccle 
ilfustrundas suscepit Carolus Cointius Orat 
Heani presbyter, quas. septem tomis comp 


de Gloría Confessorum. At sexenuio postea, i4 c.t C sub Annalium. Francerem titulo : oetavua 


Anno 41589, Margarinus de la Bigne, doctor Pari- 
Siensis 6 secietate Sorbonica, Bibliothecam sancto- 
rum Patrum priore quam ante atiquot annos cura- 
verat melto aiplierem edidit, in qua inseruit omnia 
Gregor nostri epera, que exinde in sequentibus 
Hibliothecse Patrum editionibus, doctorun scilicet 
Coloniensium auno 161B, et Lugdanensi anno 1677, 
lecunui habuerunt, 

152. Decitwo currentis hujus decimi septirol s: culi 
auno dus iterum Gregorianz.llistorix editiones pro- 
dieruut Parisiis : una Latine ex Laurentii Bochel.i bi- 
bliotheca, cum variis lecttonibus ex ms. Orseliano et 
al isejusdem Bochelli membranis, ad libri caleem ad- 
junctis ; altera vero Gallice, δὲ versiove Claudii D..- 


veti Delphivatis, quam editionem curavit V. Cl. d'He- D 


mery d'Amboise libellorum supplicum magister, prz- 
4mieso Gregorii Mistoris prolixo procemio , in quo 
potissimum ejus auctoris ad con!utandos novorum 
l:zreticorum errores uilitatem demonstrat. Has 
anno 1613 secuta est Marquardi Freheri editio, ad 
codicem Palatine bibliotuecse adornata, in Histori- 
corum Francie celleetione , quam flanovis typis 
Wechelianis fieri curavit. Denique Andreas Duches- 
ne, vir eruditione celebris ct de gentis nostre Hi- 
&toria bene meritus, nostro eeculo ineunte colle- 
ctionem amplissim&ám omnium suctorum, qui de 
Francorum .gente aliquid scripserunt, aggressus, 
primum cjus tomum anno 1056 edidit, in: quo inter 


schedis edidit V. Cl. Gerardus du Bois, p 
per vitam licuisset , uti sperabamus, daturu 
abstrusas et alia ejusmodi exposuit vir clar: 
riz Carotus Fresnius Cangius in lauda:issli 
sario. Complura explanavit iflust. vir [lle 
Bignonius ἰδ notis ad Marculfi monachi f 
Multa item illustravit et emendavit V. Ul. SI 
Baluzius tum in eapitular:bus regum, turb 
operibus, quz summain ejus eruditionem «4 
Qus veio ad ecclesia-ticam diseipl/natt. | 
sub prima regum nostrorum stirpe, ex Gra 
tissimum operibus elucidavit Ludovicus Tl 
nus. Muita item debemos Joanui Savaro 
mohlano, in yatria subsidiorum curía pre 
passim in notis δὰ Apo'tinarem Sidonium e 


- ginibus Claromuntanis Gregorii nostri o, et 


et illustrat. Neque oinittendus. est V. Cl. i 
Dadinus Alteserra in Tolosana. academia δὲ 
celeberrimus, qui totas et observatlones in 
Turonensis Historiun et Fredegaril. Clirgs 
singulari opere edidit To:oss anno 1679.1 
aulem prodesse possit in Gregorio illustt 
Joannis Mabillonii insignis liber de Re diph 
nemo est qui nesciat, si vel semel egregh 
opus evolverit. Sed plura vetat dicere optita 
tri mei rhodestla, qui et in liturgia Gallica 
que in suis elucubrationibus gentis nostraeh 
el antiquos mores ex Gregorii verbis plutiet 


105 


l'UEFATIO. 


mendavit. Ei, si quid i in hac editione, aut. in. aliis A argumenta ad id evincendum suffleientia, nosque ei 


opellis meis, utilé oceürrat rei litteiariz, totu me 
debere prófileor. C:eteros' vero auctores singillatim 
non recensebo : laudantur enim quique süis locis, 
Nunc de Fredeg; irío paucis  dicehdum. 


V.— De "Fredegario et ejus operibus. — 134. Quis. 


Fredegàrius f fuerit difücile est dicere, cum ne quidem 


ejus nomen cerium babeator. Fredegarius tàmen. 


vulgo dicitur, el sub eo. nomine laudatur passim : 

sed undé, viri eruditi hoc sibi incompertum esse fa- 
tentur. lloc quippe nomen ne uiilicus quidem codex, 
qui scilicet notus sit, przfert. Immo laudat Hadria- 
nus Valesius" codicem unum , qui Fredegarij vulgati 
epera alteri, nempe ldatio cuidam, tribuit. Sed is 
&odex alius non est ἃ Sirmondiano, in quo. Adatii qui- 

dem nomen occurrit, sed ducentis circiler annuis exa- 
fatum post eodic icem scriptum, id est sxculo circiter 
n:/no, Ut ex eharacteris. forma zstimare licet. Titulus 
Breviarium scarpsum ex Chronica Eusebii, Bieróngwi, 
aliorumque auctorum a quodam Adatio. Cui scriptori, 

quisquis ille fuerit, fucum fecit, ut ipse quoque Va- 
lesius observat , Idatii Chronicum, quod Fredegorii 
colleciionis pariem constituit, cüm epistola ipsi prse- 
gnissa sub Udacii seu. Idacii nomine, in. qua ille se 
supcrius scripta e& Eusebio el Hieronymo collegisse 
profitéiuf ; sequentia vero a se exposita fuisse. At 
hzc dicta erant ab ldatío de suo Clironico, quod i iu 
Fredegarii collectíóne locum habet : quae tamen pos- 
(crus scriplof ad totàm collectionem exieudit. Nec 


ultro subscribemus. Iüterim virorum eruditorum 
vestigiis adlizrentes, colléctorem nostrum Fredega- 
rium scholasticum appellare pergemus, maxime cum 
absque aliqua gravi ratione put:ndum non sit hoc ei 
nomen teimere tribotum fuissc a viris eruditis, 00» 
Josephus Scaliger innorhinatos laudat. ipse enim 
Scaliger et Marquardus Freherus primi sic eur ap- - 
pellasse inveniuntur. 

155. Fredegarium Burgundionem fuisse Valesius 
et Cointius censent : quibus facile subscribiius, et 
quidem id ex ejus scriptis suaderi potest. In. priori- 
bus quippe sue collectionis partibus Durgundionum 
in Gallias adventum naryit, uonnullaque liaud con- 
temnenda et singularia de hac gente babet, qu» nea 


D apud Gregorium, nec apud alios auctores occurrunt. 


In Chronico autem, qui proprius illius est fetus, mulio 
aecuratius et fusius quam esetera prosequitur ea qua 
ad Burgundiz regRum spectant, et. librum suum a- 
Guniramii lurgundiaze regis laudibus inchoat, multa. 
que de ejua virtutibus subjungit, atque annorum se- 
riem deducit ex Burgundiz regibus. Primo quippe 
res gestas per Guntramni annos design.t ; nec Chil- 
deberti annos recenset, priusquam Guntramno de- 
luneto successisset im Burgundiz regnum ; indeque 
emissis aunis, quibus idem Chillebertus regnaverat 
in Austrasia, 808 ejus ab inito Burguudis regno 
c«mputat. Sie post Childeberti mortem, posthabito 
Theodeberto Austrasiorum rege, licet. natu majori, 
anuos T! eoderici, cui ob:igerat Burgundia, denotat : 


aliud ex Rigordó deduci potest, qui in Philippi Au- C ncc Chlolarii annos expressit. priusquam. exstinctig 


gusti Vita generadores regum se comprobasse scri- 
bit secundum Chronicas Idaciiet Gregerii Turonensis: 
idque ex ipálus Rigordi séripiis facile comprobatur. 

Ipaé enim psulo süperius de Francorum origine trac- 
tan$, ait se ea dé. re sollicite inquisivis-e ex Historia 
Gregóril. Turonensis, et. ex. Chronicis Eusebii, et c£ 
Chronicis Hii, οἱ ες aliérum muliorum scriptis. Tum 
ea refert que dé Frànéorurh ex Trojauis' origine, et 
alia qua in  Fredegiril collectione partim sub Eusebii 
peu Hieronymi nómine, partim sub aliis titulis baben- 
tar. At Malium a Frédegario, seu ab auctore collec- 
opis qué» sub Frcdegürii nomine babetur, alium 
esse ualeo boé srgumenio evinci potest. Qui in sua 
pifatione seldaüum seqii profitetur, ejusque opera 


Childeberti filiis Burgundiam accepisset. Eumdem 
patriam Aventicum hbabulsse suspicaíur Valesius, ob 
singularia qu: dam hujus urbis, 4818 ille fusius nar- 
rat. Hac enim urbs tunc ex Bu:gundia censcbatur, 
quippe quie primum flelvetiorum caput fuerat, ut ex 
vetustis Notiiiis patet, dein l'ransjurensibus attributa, 
tandem Burguudizs regno accesserat. Tratsjur: nses 
autem duces memorat passim Fredegarius, eorumque 
gesta nonnunquam describit. Deiode Aveuticze urbis 
laudes fuse ptosequitur , quam post repressam Ger- 
manorum rebellionem, ut ipse scribit, Flavius Ves- 
pasianus exaedificari, seu porius rest urari jussit, et 
inchoatam Tito filio suo perficietdam commisit, quod 
cum ille fuisset exsecutus gloriese , ornata εἰ nobilis- 


noa semel laudái; immo et Chronici ipsius epitomen D sima in Gallia facta est. Ejus denique cladem, quam 


facit; quique Gregorium et lsidorum auctores (datio 
posteriores id epitómén redacios su.e collectioni in- 
seruit, hic procul. dubio ab datio disinguendus est: 
lise autem omnia presiat cólleciioris auctor, ut 
ejus scripta tesianiur, et ipse in pracfalione Chronici 
deelarát. ltaque, inquit, beali! Hieronymi, Idatii et 
cujnedam sapientis seu et Tsidori, immoque el Gregor 
Chronicas a nandi origine diligentissime percurrens, 
aó$us decedente régno Gunichrami, his quinque Chro- 
nicis hujus Lbclli... inserui. Si quis vero Idacium seu 
Adacuim aliquem iniroducere voluerit hujus collec- 
&enis asetorem, alium ab Idatio Chronici scriptore, 
Qui Gregorio nostro aetate posterior fuerit, proferat 
Ῥετδοι. LXXI. 


Gallieni temporibus a Geriauis est perpessa, unicus 
auctor enarrat. 

126. liujus aucteris etas ex ipsius scriptis dedu- 
cenda est : sed prius scripta illius sincera ab adsci- 
titiis, et. quidem codicum manuscriptorum auctori- 
tate, secernenda suht : quate qux in singulis codici- 
bus habeantut examinare jüvat. Ex codicibus manu- 
scriptis et editis liqaet, Predegarium, seu quemlibet 
alium, quisub hoc nomine hodie notus est, auctorem, 
ex variis antiquorum excerptis collectionem historia- 
rum fecisse, cui rerum tempore suo gestarum narra- 
tionem adjunxit. At cum varia in variis codicibus 
opuscula h:ec eollectio complectatur non adeo facil? 

b 


101 


PRUEFATIO, 


e»t ea, qus a primo auctore collecta &unt, certo de- A nuensis esse videtur quod liic libri quarti, ἢ 


Bvire. Quanquam illud omn no extra dubium esso 
videiur, Gregorii epitomen et Clironicum ei subjunc- 
tum sinceros esse bujus auctoris fetus; cum bac 
opuseula, etsi Cüronicum in aliiscodicibus prolixius, 
in nonnullis vero brevius exstet, in omnibus omnino 
exemplaribus habeantur. De aliis hujus collectionis 
partibus dicendum. 


137. Codex V. Cl. Jacobi Sirmondi, quem modo 
Claromontanum appellant, quod in. Parisiensi Ludo- 
vici Magni collegio Claromontano asservetur, saculo 
septimo scriptus, id est vivente collectionis auciore, 
primo chronologicum opus exhibet sub titulo libri 
generationum, a mundi creatione ad reynum Assyrio- 
rwm. Tem subjunguetor varii cstalogi, nempe Ro- 
manorum imperstorum ab Augusto δά Alezandrum, 
cognomento Severum, regum Hebrseorum, eic. ; sub- 
sequuntur amnorum supputaüones ab Adamo ad 
Christum asatum. Tum catalogus Romanorum poati- 
ficum a sancto l'etro ad Theodorum, qui manu paulo 
recentiori exinde coutinuatur ad lladrianum [. Deni- 
quo breve ebronicum subjicitur ἃ mundi exordio ad 
anaum 51 Heraclii imperatoris, atque hi catalogi et 
suppataliones recensentur in indice, qui initio libri 
prelügitur. Hunc eumdem librum habet codex unus 
Canisii, minor ab eo dictus, et sic eum deinceps ap- 
peilabimus, exceptis catalogis aliisque computis, 
qus tamen omnia amanuensis vitio in ille codice 
oimissa fuisse patet ex prafa:ione, in qua, sicut et in 
codice Sirmondi, auctorse iuter multa dicturum pol- 
cetur de ejusmodi rebus. Perro hic liber abest om- 
nino a codicibus Canisiano majore et Boheriano, cu- 
jus loco bi exhibent libellum Quinti Julii Hilarionis, 
qui in Bibliotheca Patrum editus est. 


438. Liber sccundus Fredegarianze collectionis sie 
absolute in codice Sirmondi habetur, absque titulo 
alio : /ncipit capitolare Chronece  Gironimi scarpsum. 
Continet capita 02 4 Nini regno usque ad Belisarii 
mortem. llic idem omnino liber habetur in coice 
minore Canisiano sub lioc titulo : /ncipiunt capitula 
Chronica Jheronymi excarsum, et in. Boheriano, ubi 
Incipiunt Chronece Hieronymi. Sed in utroque codice 
ipterseritur Historia Daretis Frigii de origine Fran- 
corum, omnino fabulosa, alia tamen ab ea quam sub 


scrip erit, ut ex precedenti et subsequenti hl 
picuum fit; nisi hic error ex. ejusdem scrip 
c:tantia processerit, qui incaste, nec satis ἃ 
ad divisionem quam auctor in prioribus lib 
tuerat, libros sequentes modo secundum 

modo tertium quartum appellaverit. Et quid 
Conisiani minoris calculum reipsa liber iste . 
tus, cui consentit codex Ambrosianus apud 
cium i0mo II Bibliothece Vindobonensis ] 
qui sic habet : Incipit praefatio Greca Libr 
At codex Boherianus , qui ad calcem prece: 
bri babet : Explicit liber primus, isti quoq 
junxit : Ezplicit liber secundus. lnitio autem 
rat : Incipit pra[atio greca. Tum : Capitul | [. 


D est excarpsum 46 Chronicis Grec. episc. Th 


Incipit liber. Cumque Vandali , etc. Similem 
exstitisse in minori Canisiano ex eo co!ligim 
ille pro süo more omisso capitulorum indict 
libro przefixerit : Incipit prefatio libri quarti 
tum de Chronica Graca Thoromachi episcopi 
maus hunc librum excerptum fuisse et Latinis 
tum ab auctore szeculi noni ex Chronico TE 
cujusdam episcopi Graci, quod falsum esse ja 
nescit, 

140. Post Gregoriane listori& epitome 
Canisianus minor habet Juliani llilarionis 
quem nonnulli codices, ut supra obsem 
primo loco exhibent. In Doberiano vero codice 
post epitomen sequittir Clironicum sub titulo 


C Chronece..At codexSirmondi habet : Incipit 


cujusdam sapientis, quanquam nec ipse prolo 
aliud quidquam ejus loco ibidem exstat , se 
spatio relicto exhibetur Fredegarii Chroniet 
misso hoc titulo: Incipit capitularis Crom 
quarti in Christi nomine. At post capitum in 
prologum habet : Jn nomine D. N. J. X1 
Chronica sexta. Guntramnus, eic., ut in editis 
tem Flacoati relatam capite 90; quod capu 
gariani Chronici ultimum esse infra demonsti 
quanquam nonnulli alii codices plura habe 
vero post illud Chronicum et ejus continuat 
bent alii codices, at Sirmondianus librum se 
exbibet sic inscriptum : Jn nomine Sancte 1 
incipit liber 1 1 1. kPoNHKOPOM sci. Esedori | 


hujus auctoris nomine in codice ms. sancti. Albini p mus ἐς Hsis Julius Africanus sub imp. Marci 


Andegavensis nuper vidimus. Porro librum hunc co- 
dex minor Canisianus in duos partitur. Primum ap- 
pellat librum n generationum, quem epistola Ídatii 
concludit ; alterum vero librum Chronica tertium. 


159. Liber tertius titulo caret in omnibus omnino 
manuscriptis; sicabsolute incipitin codice Sirmondi: 
Incipit pre(atio Gregorii. Decedente, etc. ; tum, Inci- 
pit capelolares libriquarti, quod est scarpsum de Chro- 
nica Gregorii Episcopi Toronaci, in Christi nomine fiat. 
Deinde Caput 1 de Chunis, etc. Is liber est Historia 
Gregorii epitomata, quae edita cst. Error autein ama- 


Antonio, eic. 1n line autem : Ezplicit liber br 
temporum a sancto Hesidoro collectum juxia . 
fidem ab initio mundi wsque  qua-ragenses 
Chlotacharii regis. Et sic codex desinit. 

44A. Hzc porro fusius persequi visum est 
cera Fredegarii opera perspecta habeantur. h 
colligimus, eum historicam collectionem ab i| 
di exordio ad Guntramni ztstem ex variis a 
Chronicis adornasse, cui postea sui tempor 
riam adjunxit. Id ipsum profitetur in przeíat.e 
nico przefixa, quam col. 586 * edidimus. Jtequ 


* llic et iníra, quoties aberit parenthesis, revocstar lector ad nuineros inter textum crassiori. eh 


expressus. . . 


kbir. 


109 


εἰδοτὶ, immoque et Gregorii Chronicas a mundi ori- 
gine percurrens. usque decedente. regno Guntchramui, 
his quinque Chronicis hujus libelli..... inserui. Trans- 
acto namque Gregorii. volumine temporum | gesta... 
qua postea mihi fuerunt cognita... lrgendo simul et au- 
diendo, etiam videndo cuncta que certificatus cognovi, 
in hwjus libelli volumine scribere non silui. Hujus vero 
collectionis integrze unum et eumdem esse auctofein, 
prater przíauüonem et codices vetustos, probat ubi- 
que styli uniformitas, idem epitomatoris genius, ser- 
mo ubique sequalis et sibi similis, id est incultus plane 
ac barbarus, quoties auctor suo ore loquitur, nec ver- 
bis utitur alienis. Vaiietates vero ille, quas in assi- 
gnandis siogulis libris codices etiam vetustissimi ha- 


PILEFATIO. 
beati Ilieronymi, Yd«cii et cujusdam Sapientis seu et A ononymo tiibuendi, qui sub Carolo Magho vixerit; 


atque eam sub hoc titulo reipsa vulgavit ; quem se- 
cutus Marquardus Freherus, Chronicum sub unico 
Fredegarii nomine ad idem tempus continuatum edi- 
dit. Verum aliam iniit viam Andreas Chesnius, qui 
tomo 1 Historizs Francicz scriptorum idem Chroni- 
cum inseruit sub Fredegarii nomine, quod jubente 
Childebraudo Pippini patruo scriptum fuit, et curante 
Nibelungo ejusdem Childebrandi filio ad Pippini mor- 
tem continuatum, quasi primarius scriptor Fredega- 
rius Chrohicum illud intégrum Childebrandi jussu 
scripserit usque ad Pippini inaugurationem , ipsuum- 
que postea aut idem f'redegarius, aut alius quivis ad 
ejusdem regis obitum Nibelungo jtibenie protraxerit, 
At falsus est vir eruditus, deceptus inscriptione co- 


hebt, ex amanuensium incuria, ut jam diximus, vi- B dicis Petaviani, quam dedimus columna 685, ex qua 


dentur processisse. Cieterum etsi nullum scriptorem 
llieronymo vetustiorem laudet ille auctor, ex quo 
suam collectionem consarcinaverit, antiquiores tamen 
excerpsisse res ab eo narrate probant, cum Julium 
Africanum , ex quo multa excerpsit Eusebius, lJiero- 
nymi, aut Eusebii quem Hieronymus continuavit, 
nomine comprehend:sse extra dubium esse videatur. 
Quare antiquum aliquem auctorem alium ab Africa- 
uo, qui tempore Alexandri Severi vixerit, üt visum 
eet viris 3liquot eruditis post llenrieum Canisium et 
Marcem Welserum, adm'ttere non videtur necessa- 
rium; quanquam preter Julium Africanum, alios 
quoque auctores Gracos recentiores ab eo auctore 
collectos fuisse existimat Dladrianus Valesius. Id unu 


quidem Fredegarii Chrouicum Childebrandi euris 
c:ntinuatum, aut certe continuatores in unure Cor. 
pus redactos fuissé inferri poterat, on vero tune 
primitus conscriptum. Frédegarium euim, vel quis- 
quis est alius Cbronici hujus auctor, Childebr.ado 
antiquiorem fuisse, et Chrouitum suum anno 644 
conclusisse jam probsrunt viri erüditi validissimis 
rationibus, 4 as hos hic breviter perstringemus, ad- 
ditis aliquot argumentis , quee rem, ut quidem mihl 
videtur, conficient. 

445. Fredegarii Chronicum ultra annum Chiodo- 
vei junioris 4, id est vulgaris aerse 614 non pertigisse, 
atque adeo in capite 90 desiisse evincitur ex codies 
Sirmondi seu Claromontano, qui circa istud tempus 


certi bac in re statui pote-t, bunc auctorem coll 6- C exaratus est. idque probatür non tantum ex clarac- 


tionem suam ex llieronymi Chronico aliisque aucto- 
ribus, quos ex ejus prefatone laudavimus, potissi- 
num adorna:sse, adinixtis tamen passim ex aliis auc- 
toribus qui in ejus manus venerant, narrationibus. 


142. Major esset, et quidem majoris momenti circa 
colilectoris setatem difücultas, nisi jam a Valesio , 
Gointio, et aliis vir.s eruditis illustrata fuisset. Etenim 
cum Fredega:ii Uhronicum in variis codicibus ad va- 
ria tempora protendatur, mirum non est si non ea- 
dem omnium fuit de ejus auctoris ztate sententia. lu 
plerisque editis, ubi sub libri x1 Historiae Franco- 
Tum, aut certe Appendicis ad Gregorii Historiam ti- 
tulis exstat, usque ad Caroli Martelli mortem pertin- 
git. Consentiunt codices tres scripti, qui illud , ut 


teris quadrati forina et maju-culis litteris, quibus 
scriptus est, verum etiam ex illis rebus quie in ipsa 
continentur. Nam catalogus pontificum Romanorum, 
qui, ut supra dicebamus, in primo collectionis librg 
iusertus est, desinit io Theodoro, qui Romanz Eccle« 
si: ab anno 642 ad 619 praefuit. Sequentes autéui 
pontifices ad Hadrianum I recensentur, sed alia, el 
quidem paulo recentiori manu. Conseutit. imperató« 
rum Romanorum series, qu: ad trigesimum primum 
Heraclii inperii annuum, id est ad vulgaris ταὶ 641 
deducitur, ac proiude ad ipsum Chlodovei junioris 
annum quartum, quo Chronicum terminari conten- 
dimus. Ad idein ferme tempus fes lispanicz descri- 
buntur ex Isidori Chronico : cujus clausula, quam 


ssepe diximus, sub libri decimi Historie Gregorii Tu- D supra ex eodem codice retullmus, annum 40 Clota- 


ronensis nomine representant. li sunt codex Colber- 
tinet, qui sub Thuanei nomine celebris est apud 
Ceimium; alter ex Vaticana bibliotheca ; et tertius, 
si tamen n Vaticano distioguendus sit, Nazarianus ex 
bibliotlieea Arcbipalatina, quo se usum (uisse testa- 
tur Marquardus Freherus : quibus unus, nisi fallor, 
sddendus est ex Canisiahis. At cttm ipse Canisius it 
ahero e suis codicibas Chrobicum isidd ad Pipplni 
mortem usque porrectum invenisset, nón solum ad- 
ditionem isiam tomo li lectionis antiqus inseruit, sed 
etiam inde sumpsit occasionem totum lioc Chroni- 
cum, inuno et totam Fredegarii collectionem auctori 


rii regis indicat, id est Christi 635. Esmdein. codicis 
antiquitatem demonstrat vetus loscriptio, qua in ul- 
tima pagina elaracteribus Merovingicis apposita est, 
sed fugientibus litteris ob vetustatem p-ne detrita, 
cujus reliquias hic describere visum est. Invenit La- 
cerios presbeter monacos dom.... tuma.... per isla cro- 
neca, ct per alia croneca..... quod septaogenta anni 
δ. ......... 8u8 quod sexius miliarios d......... esse 
explitos cenpetavit ipsos annos in upen...... in indic- 
lione exsieme teria d...... o quarto Dagober:o reg- 
nante. Ex quibus fragmentis colligimus, Lucerium 
ium monachum annorum summam ecomputasse anno 
quarie Dagoberti, indictione xni : quod de Dagoberie, 


PR/EFATIO. 


119 


non primo, sed tertio, quem alii secundum dicunt, A detur a consarcipatore, ut hiatum, qui intér Frede- 


haud dubie intelligendum est, cujus annus quartus 


cum anno Christi 715 coincidit. Proindeque hoc ipso. 
anno jm scriptus erat codex Claromontanus, id est 


priusquam Fredegarii Chronicum coptinuaretur. Ca- 
terum eamdem inse: iptionem i in codice Claromontano, 


aut certe in altero simili viderat Phílippus Labbeus, - 


qui in epitome chronologica ad annum 715, se vidisse 
testatur antiquum codicem ms. in quo indictio xui 
mense Ángusto cum anno quarto Dàgobertl regis 
composi'a erat. 

4114. Alia sunt insuper indieia non pauca, qu:e sin- 
cerum Fredegarii Chronicum in capite 90 desinere 
liaud obscure insinuant, Nam et alii codices qui to- 
tam Fredegarii collectionem continent, etsi continua- 


garii Chronicum et secunde partis auctorem Interja- 
cehat, suppleret. Ad id usus est ille auctoribus auil- 
quis quidem, sed fabulosis : unde res plurimum ab 
anno 642 ad 68), quos complectitur, confuse refe- 
runtur. Secunda pars qu: incipit cespite 97 desinit in 
medía parte capitis 109, his verbis Regnum France- 
rum; eujus auctor res  potissiinum in Austrasia gestas 
ab anno 680 ad 726 narrat, et quidem sals accurate. 

/Etaiem suam prodit capite 109, ubi annorum curri- 
cula replicans, se kalendis ipsis Jannaril anni 735 
scribere indicat, qui annus juxta nostrum computandi 
modum ἃ Januario incipiens 756 censeri debet. Pars 
tertia a capite 109 ad 118 continuatur, id est ab co 
tempore quo prior desiit, ad Pippini regis inaugura- 


tores Chronico subjunctos exhibeant, quasdam tamen B tionem, qux anno 752 facta est. flanc jussu Chiilde- 


przferunt notas, quae diver«a esse opera innuunt. In 
his Boherlanus codex spatium aliquod Inter caput 90 
et continuatores reliquit. Quin et in capitum indice 
von plura quam 90 indicantur. Eadem habet Frede- 
garii editio a Marquardo Frehero adornata. Aimoinus 
plura non viderat, ut observat Henschenius in Vitam 
sancti Sigiberii tomo 1 Februarii, ubi et laudat co- 
dicem Melchioris Golda-ti ab anuis circiter 600 con- 
scriptum, ἐπ᾿ quo Chronicum Fredegarii capitibus 
omnino 90 concluditur, apposita etiam vulgarl clau- 
sula explicit, que opus perfectam indicat. Alis item 
sunt contíuuatorum a primo Chronici scriptore diffe- 
rentiz. Fredegarius res gestas per annos regum Bur- 
gundiz digesserat, unamquamque suo loco et suo 


brandi ejusdem regis patrui scriptam fuisse jam mo- 
nuimus, ex veteri inscriptione, unde etiani ab auctore 
equali eam fuisse exaratam colligimus. Reliqua vero 
qu: sequuntur ad Pippini obitum, quo tota collectio 
absolvitur, jussu Nibelungi Childebrandi &lf eon- 
scripta fuisse indicat eadem inscriptlo. Am vero idcm 
ipse sit auctor, qui tum Childebrandi, tim Nibelungi 
jussu scripserit, ex. inscriptione divinare non licet , 
pcc rescire multum interest. Is est forsitan ipse, qui 
lias omnes continuationes in unum corpus redegit , 
adjuncta ex Gestis Francorum et Anonymo Dióny- 
siano prima parte, ne inter Fredegáriam et secun- 
dum continuatorem hiatus esset annorum triginta et 
novem. Certe id innnere videtur sspe laudata in- 


tempore referens. Ast qui primus post caput 90 εὐ. scriptio. Et quidem omnes bas cbronicorum partés 


tinuuvit , compluribus omissis, postliabita annorum 
el regum serie, multa in unum congerit. Siglberti 
gesta quae Fredegarius inchoarat , penitus omittit, et 

ne unum quidem verbum de ejus obitu habet, aut de 
filii ejus Dagoberti fortuna, qui Grimoaldi factione 
jn Scotiam transportiatus, οἱ postea ἃ regni proce- 
ribus revocatus, regnum paternum aliquandiu obti- 
nuit. Ad hzc annorum fere centum res gestas magni 
momenti quatuor aut quinque pagellis conclusit. Qui 
vero eum secuti sunt alii continuatores, qui suo quis- 
que modo res gestas enarraverunt. Horum aliquos ex 
Austrasia fuisse probat maxima in Austrasiorum 
reges et principes propensio. Denique nihil de Lan- 
gobardorum et Gothorum reglbus, aliisque vicina- 


rum gentium principibus babent, quorum tamen se-D 


riem et insigniora facta referre solebat Fredegárius. 
145. Cum itaque constare debeat, sincerum Fre- 
degarii Chronicum ultra capità 90 protendi non posse, 
visum est ipsum hac in nostra editione a suis conti- 
pwatoribus, immo et ipsós continuatores diversos, 
qui antea in onam confundebántur, ab invicem se- 
cernere. Quatuor in partes Chronici Fredegarii con- 
tinustionem dividendam esse censemus, quod patet 
tum ex styli diversitate, tum ex alio et alio res ges- 
t2s enarrandi modo, immo et ex scriptorum setate, 
qus nonnunquam indlcatur. Pars prior caput 94 et 
quinque sequentia complectitur, minimae omnium 
suetoritatis ut pote qui? pest alias partes addita vi- 


unum historie corpus jam sxculo nono confecisse 
patet ex codice Jurensi, a Mannone ejus loci prep: - 
sito sub exitum szculi noni ad sancíi Eugendi sepul. 
crum oblato, quo in codice hi omnes coutinuatorcs 
simul juneti exhibentur. Sic etiam eos exhibent duo alií 
codices, Boherianus scilicet optimse nota» ab annís θ00 
scriptus, et alter eorum, ex quibus Canisius editionean 
suam adornavit. Chrenicum tamen Fredegaril seor- 
sim a suis continuatoribus, immo et singulas eonti- 
nuationis partes sub suis quasque titulis edidimus, 
ne tot auctorum confusio lectoribus negotium atiquod 
facesseret. Ultimam vero partem, qux nulia hacte- 
nu$ capitum divisione distincta feit, in varia capitula 
ob legentium commodum partiri visum est. 

149. Ex his autem omnibus quz diximus, Frede- 
garii statem colligere non admodum diffieile erit. 
Cum enim Chronicum ejus ano 641 concludatur, 
passimque, et poti:simum in praefatione, asseveret ea 
qu& audierat ipse et viderat, aut eerte legerat, vel 
aliunde certificatus cognoveral se esse scripturum, 
nemo est qui inficiari possit euin szeulo septimo la. 
bente floruisse. Vitam quippe ad annum saltem 65; 
protraxisse colligimus ex eapite 48 , ubi Samonen 
quemdam negotiatorem. Francum in Sclaviam abiiss 
memorat anno Chlotarii 40, id est zerze vulgaris ΟἿΣ 
ibique electam in regem anno: 55 imperasse. Ex hi 
etiam qus diximüs de Fredegario, colligi debet, hun 
aue(orem magno is pretio apud viros ereditos haben 


415 


PIUEFATIO. 


uU 


dum, ut pote vetustissimum, oculatum et unicum, deli- A coram videre ac evolvere licuit, benefleio Cl. viri D. 


ciente Gregorio, gentis ποδίγο listor:z scriptorem. 
Unde si qui auctores forte occurrant, qui eum gre 
laudatum voluere, vel de ejus collectiouis rioribus 
libris intelligendi sunt, aut certe styli barbariem, 
modumque res enarrandi plane impolitum attende- 
runt, vel denique Clironicum ejus ad Pippini morlem 
usque pertigis:e existimaverunt, Etenim si de sin- 
cero ejus Chronico agatur, quod, ut probavimus, ul- 
tra Flaocati mortem capiie 90 relatam non proten- 
ditur, nemo est qui ipsum próbaré non debe:t. ita 
sentit Hadrianus Valesius, qui cum primum Chronici 
continuatores a Fredegario non distinxisset, styli 
ejus barbarie offensus, rerumque scriptarum brevi- 
iate, eum non modo indoctum pronuntiavit, sed et am, 


Doherii de Saviuiaco, qui patris οἱ avi in litteras 
amoris non minus quam ezeterarum dotum suceessor, 


éum Parisios attulit, &obisque utendum eommodavit. 
Tertium, qui in bibliotheca Colbertina asservatur, 
V. Cl. Stephano Baluzio humanissime concedenie 
aecepimus. (jJuartam denique e Laureshamensi sancti 
Nazarii monssterio in Vaticanam bibliothecam dela- 
tum, cum editis contulit noster domnus Claudius Ste- 
phanotius, indefessus studiorum nostrorum adjutor. 
His codicibus addebdi duo ex quibus Canisius suam 
Thoromachi, ut vacat, collectionem historicam chro- 
nographicam edidit, et terius e Palatina bibliotheca 
a Frelero collatus : quos omnes, ac editiones va- 
rias quas consuluimus, iníra in peculiari indice codi- 


ut pote /ingue Lating grommaticeeque ignarum. ac B cum recensebimus. 


plane barbarum usque ad. [astidium et horrorem legen- 
fium, exosum habuit. Àt postmodum re attentius in- 
specta, eum codieis S.fmondiani ope Chronicum Fre- 
degarii SÍncerura a czeteris secrevisset, in laudes sta- 
tim Fredegarii erupit, rejecta in temporis vitium 
suctoris Vi dicendo et narraudo brevitate : Fredega- 
rius, inquit, ita est Historie nostre necessarius, ut εἰ 
tempora Clorari ,minoiis, "Dugoberti' ac. Chlodovei 11 
nola Kabere volumus, prorsus eo carere nom possimus. 
Fatetür alibi nüffum fuisse gentis nostre historicum, 
εῖ ejus verba suós in commentarios nori retülerit, 
Denique cum δ annuni 647 in Historia rerum Fran- 
eiearum pervenisset. Fredegario sibi deficiente sic 
conqueritur : Fredegarius scholasticus nos in eo ammo 
destituit, historicus pro captu. illorum temporum dili- 
gens, nt eate, sic aucloritale Gregorio proximus , et 
in magna bonorum auctorum inopia wlilis ac necessa- 
rius, mec usquequaque contemnendus, cujus brevitas et 
cetera emnia viia lemporibus impulari. debent. Hac 
ille, eui facile subecribeni quivis veterun rerum 
Fraucicarum siuceri amatores. 

1457. ln emendando autem. Fredegario, codicibus 
manuseriptis potiss;mum quatuor usi fuimus. Primus 
es illis, codex Jacobi Sirmondi vulgo appellatus, ho- 
die in bibliotheca Collegli Parisiensis Soc. Jesu Lu- 
dovici Magol asservatur, quo nobis pro sua humani- 
tate, quantum libuit, utendum permisit R. P. Joan- 
mes Harduinus, eumque üt pote auctoris xtate, ut 
sepra dixinus, scriptum diligentissime de verbo ad 


148. Pauca supersunt qua de monumentis ip Ap- 
pendice ad bujus voluminis calcem superaddita diea- 


mus, cum eorum omnium index suo loco proferatur. 


Ea vero selegimus ex. vetustis auctoribus ei varüs 
llistoriarum collectionibus, que aut a Gregorio no- 


'stro laudantur, aut. multum prosunt ad opera ejus 
Tllustranda, e quibus pauciora quidem e mss. de novo 


erula sunt, sed pleraque ad vetustos codices collata, 


'et passim emendata : ex quibus mss. unus est Cor- 
belenisis, zctate Gregorii exaratus. Denique subjunzi- 
mius brevem conditionis monasterii nostri sancti Ger- 


mani a Pratis historiam, quod illud sit Childoberti 
regis illustrissimum pietatis ac muniflcenti$ motü- 
mentum, in cujus basilica ipse eum nonnullis allis 


C regibus sepulturam babet. /Eri etiam incidi euravi- 


mus iconem tumuli Fredegundis regios, atque alias 
istius zvi reliquias, que multum conferunt ad illa- 
sirandam eorum lemporum historiam. 


449. Jam tandem fluis imponendus est Proíatieni 
nostre, fortasse prolixiori; atque exhibenda Vita 
saucii Gregorii episcopi Turonensis, absque austeris 
nomine jam edita, ques in nonnullis antiquis codiai- 
bus Odoni abbeti tribuitur. Sic enim in codice saneti 
Sergii Andecavensis inscribitur, Prolegus domni Qdo- 
nis abbatis. Ümnium, etc. Incipit vita edita ab. Odone 
abbate. ldem in fine repetitur. llunc vero Odouen 
non alium esse putamus a sancto Odone Cluniacensi 
abbate, qui spud Caesarodenum Turoaum educatus 
ac diu conversatus, facile adduei potuit ad scriben- 


verbum contulimus. Secundum habuimus ex biblio- D jam Vitam sancti antistitis, jam tuac ad pedes sencti 


ΠΣ illustrissimi viri Boherii in. Divionensi senatu 
przeidis infula. Hanc codicem cum editis primum 
contulit aoster domnus Qdo Clergerius Divione apud 
s»uctum Denignum; sed postea ipsummet codicem 


Martini ia ejus basiliea sepulti, quam ex ejusdem 
Gregorii seriptis forte collegit priesquam fleret mo» 
naclius, cum adbuc esset basiligse Martininoc με» 
centor et scholarum Magister. 





VITA SANCTI GREGORII 
EPISCOPI TURONENSIS 


PER ODONEM ABBATEM. 





Jiroloqus. 


Omnium quidem sanctorum jure memaria veueratur, sed eos primum fideles honoriflcant, qui vel doctrina, 
vel exemplo ceteris clarius effulsere. Porro unum ex his beatum Gregorium Turonicz sedis archiepiscopuni 
fuisse, eumque hac gemina dote resplenduisse non parva documeuta produnt. Cujus nimirum gesta vel par- 
tim necessario describuntur, ne fama tanti viri quandoque dubietatis nebula fuscaretur. Et quidem satis est ad 
ejus gloriam quod Christum, cui placere qu:zsivit, conscium habet in excelso, sed tamen et hic nefas est 
illius lsudes tacere, qui tot sanctorum studuit laudes propalare. Qua scilicet relatio quantula erit, nec ejus 
insignia ut sunt proferet, quoniam plurimis quà opinione feruntur omissis, pauca quzdam qus ex libris 
ejus approbantur attingimus. Quod si quis Judaico more signa requirens sanctum quemlibet signorum quan- 
titate metitur, quid de beata Dei Genitrice, vel de pracursore Joanne censebit *? Sanius itaque discernat 
quod in tremendo die multis qui signa fecerunt reprobatis, hi qui opera justitize sectati sunt ad dexteram 
gaperui Judicis soli colligentur. Non igitur praesulem no-trum a gestu miraculorum commendamus, quamyis 
et illa non omnimodis deerunt, sed quod mitis et bumilis corde Chrisium imitatus fuerit demonstrare aggre- 
diamur *. ^ 


I. Gregorius Celtico Galliarpm tracta fuit exortus, A rli parentela profluxerat, hzec senatores, hzec judices 


Arvernies regionis indigena, patre Florentio, matre 
Armentaria procreatus, Et si quid diving generosi- 
tati terrena. conducit nobilitas, parentes ejas cum 
rebus loeupletes, tum quoque natslibus fulserunt il- 
lustres. Sed quod pluris est, muniis divina servitu- 
ts quadam peculiari devotione ita videbantur annexi, 
ut quisquis ex his irreligiosus existeret, jure degener 
wetaretur, ad quod astruendum quiddam de propin- 
quioribos inseramos. Itaque Georgius * quondam se- 
pator Leoeadiam duxit uxorem ; hzc de stirpe Vectii 
Eypegati descenderat, quem Eusebius in quinto Histo- 
tiarum libro Lugduni passuim, ac inter reliquos tunc 
vemperis narrat gloriosius agonizatum. Qua Leoca- 
dia peperit sanctum Gajlum Arverniez sedis episco- 


et quidquid de ordine primariorum dixerim profere- 
bat. ld sane de parentibus dictum sit, at quia Domi- 
nus in generatione justa est, ad laudem Gregorii pro- 
ficiat, quod ei sua progenies titulo sanctitatis 60- 
lumna videatur 4. Hujus genus et patriam Fortunatus 
commemorans (lib. vri, cer. 17), 


Forte (γι) decus generis, Turonicensis spex 
ΑἹ ibus Arvernis veniens mons altior ipsis. po 


Ad matrem quoque ejus (lib. x, carm. 21), 


Felix bis meritis sibi Maccbal,za vel orbi, 
Quse septem palmas ccelo transmisit ab alvo : 
Tu quogue prole potens recte Armentaría felix. 
Fetu clara tuo geniti circumdata fructu, 
Est tibi Gregorius palma corona novus. 


lta nobili stirpe nolilissima prol.s emergens, vut 


pem atque Florentium hujus pueri genitorem. De hoc p ross quidam suo stipite gratior, decus generositatis 


autem Florentio, sed et de Armentaria matre, de Petro 
quoque fratre ejus, nec non et de uxore Justini sorore 
ejus, ac duabus neptibus Heustena videlicet, et Justina 
beats? Radegundis discipula, libri miraeulorum talia 
referunt, per quz fides illorum et merita non exigui 
momenti fuisse dignoscantur. ll»c autem Arvernis 
| Ed. Arvernia], quz puero genialis humus fuit, vehe- 
menter olim caput extulerat, ita ut senatoribus v«lut 
urbs Tarpeia [/t. Roma] prapolleret : ab his Grego- 


8 Germ., censent. Serg., censebitur. Sanus. 
b Ed. et Cor., demonstramus, Gerin., denonstra- 
Temus. 


auctum in parentes refudit. Et quamvis Jam wysterii 
majestas in nominibus non quzratur , tamen hie, ut 
rebus assertum est, Gregorius competenti praesagio 
nominatur. Sic enim Greecus vigilantem appellat, hic 
denique non solum tertiam vigiliam, sed quod majus 
est secundam, quodque rarissime videas, observavit 
et primam : et quia jugum Domini ab adolescentia 
portavit, sedebat [Al. sedebit] solus, ut ait Hiere- 
mias, vel certe prope Martinum. Ut autem :etatulss 


* Sic recte Serg.; ita enim dicebatnr Gregorii 
avus, ei est Gregorii lectio. Editi, Gregorius. 
4 Gerin., quod sua... eo collumina a videtur. 


- 


117 


SANCTI GREGORII EPISCOPI TURSNENSIS VITA. 


418 


fubur admisit, litterarum studiis mincipatur, in qui- A primo fumus. odoris [Germ. odor fumi| in. neribus 


bus e juidem studiis primitus sub Gallo episcopo, suo 
videlicet patruo, sensus illius teneritudo coaluit. 

Il. Cum ergo jam in discendis notarum charactc- 
ribus ageretur, hunc divina dispositio virtutum au- 
spiciis initiavit, sanctamque ejus infantiam signorum 
ostensione nobilitavit. Nam pater ejus nimia valetu- 
dine comprehensus lectulo. decubabat, intimis ossi- 
bus ardor furere, pedagricus bumor foris intume- 
secre, vapor aridus ora perurgere cospit , cum qui- 
dam puero sir per visionem apparens diceret : Le- 
gi ti, ait, librum Jesu Nave? cui ille : Nihil, inquit, 
aliud litterarum prxter notas attendo, qnarum nunc 
exercitio constrictus affligor. Nam hic liber si sit pc- 
nitus ignoro. Ei ille : Vade, inquit, fac hastulam ex 


patris reflavit, protinus omnis ille tumor dolerque 
discessit. Si magnum est os Zacharia Joannis me- 
rito fuisse reseratum, nec modieum utique est Flo- 
rentium non semel, sed bis per filium esse curatum. 
Senserant ex hoc iidem parentes quod dextro pedi 
potissime forei tnuixurus; uec ignorare poterant quiu 
illum divina dispositio dexterioribus offic:is aptavis- 
set. Quem tamen non continuo totonderunt, ipsius, 
ut reor, assensum in suscipiendo clericatu przesto- 
lantes, litterarum tamen studiis instantius applica- 
batur. 

V. Adhuc itaque laicus, tam sensu quam corpore 
adoleverat, cum subito vi nimia febrium ac stomacbi 
pituita comprehensus, ccepit gravitet zgrotare, lan- 


Nigno qus possit hoc recipere nomen, sce:iiptumque B guor per dies iugravescere, iedicinalis industria 


ex atramento &ub paterni capitis fulcro collocabis : 
quod δὲ feceris, erit ei praesidium. Mane facto, matri 
quod viderat indicavit: senserat nimirum sancti puer 
ingenii non suo, sed matris judicio, rem esse geren- 
dam. Tunc illa jubet visionem implere. Factum est, 
et pater de momento convaluit, Quid sane rationabi- 
lius quam nomen Jesu vel lignum ad reparandam 
sospitatem congrueret ? 

Hl. Parentes. ejus, ut revera nobiles erant, et In 
Burgundia diffusi latifundii possessores. Sanctus vero 
Nicetius, vir totius religionis, qui Lugdunensi pre- 
erat civitati, cum praedicti parentes euim vicinarent δ, 
puerum Gregorium sibi jubet acciri. Quem sanctus 
vir coram positum aliquantisper contemplatus, et 


nihil proficere. Quem patruus G.llas frequeuter visi- 
tabat, genitrix vero ut mater eu:n lamentis assidua - 
bat. Sed cum jam de humano auxilio desperaretur, 
colitus adolescenti suggestum est quod se ad divi- 
num conferret. Rogat igitur ut ad sepulcrum S. lili- 
dii, erat euim juxta, portari deberet. Sed.ei parum 
profuit, quia causa differebatur 40:5 per illud. incom- 
modum quarebatur. Domi reportatus lta cepit post 
paululum tormentari, ut putaretur ad exitum urgeri. 
Vesatio tandem fecit causam intelligi, consolatur eos 
qui se flebant, dicens : Ad. sepulcrum beati lilidii 
me semel adhuc deferte; (ides mea est, quod et mihi 
sospitatem et vobis mox prastabit lziitiam. Tuac 
vero illic deportatus, voce qua poterat orationem 


pescio quid divinum in eo commentatus, jussit hunc G fudit, epondens quia si ab lioc contagio liberaretur, 


ad se, jacebat enim in lectulo, levari : ac velut b pa- 


radisi colonus concivem sibi futurum praesagiens, - 


ulnis astrictum coepit confovere, cum quidem, quod 
reticendum non est, ita collobio se totum contexit, 
ut nec summis digitis puerum in nudo contingeret. 
loe sane castitatis exemplum isdem puer adultus 
auditoribus suis frequenter ingerebat, ex hac perfecti 
bominis eautela suadens eos colligere, quantum fra- 
giles quique debeant leporis attactus vitare *. Bene- 
disit ergo puerum, et umprecatus illi prospera suis 
reinisit eum. 

IV. Biennio vero post miraculum quod diximus 
fe:me exacto, jam memoratus Florentius recidivo 
Banguere ὃ captalur : accenditur febris, intumescunt 


clericatus habitum suscipere nec prorsus moraretur. 
Dixerat, et sensit protinus discedere febrem, ei a. 
naribus ejus copia sanguinis defluente, sic ompis illa 
valetudo disparuit, ac si legatus quidam. re pro qua 
venerat ohtenta, discedere festinaret : lta. comam. 
deposuit, et se divinis obsequiis ex toto mand- 
pavit. 

VI. Cum vero sanctus Gallus ad emeritam beats 
vite coronam vocaretur, vir Domini Avitus adole- 
scentem suscepit, qui cum ejus ingenium morumque. 
babitudinem explora isset, magistrorum diligentiam. 
adhibuit, et quanta vel ipsius industria, vel eorum 
sedulitas velocitate poterat, ad arcein sapientiae pra- 
vexit. Hzc in Vita pravfati Illidii reperies. Porro au- 


ipedes, dolor pessimus pedes intorquet; perendinata Ὁ tem in discendis litterarum studiis ea se discretione 
westis hominem eonitriverat, jam pene conclavatus — exercuit, ut utraque nimielate careret : nec. poeja- 
Jacebat. [nterea. puer vidit iternm in somno pereo- — rum nznias ex toto horrere!, nec tamen, ut plerisque 
anam sese otrumne librum Tobiz coguitum baberet — mos ost, ii& indecentius hzrens, earum lenocinio 
Woterrogantem. Respondit : Nequaquam. Qui ait: — mente ancillaretur. Fecit enim quod suffecit, aciem 
ZNoveris bunc fuisse ezcum, atque per flliam ex je- — cordis veluti ad quamdam cotem exacuit, ej ita quas 
«rore piscis angelo comitante curatum : tw igitur fac — ab /Egyptiis vasa aures promutuans, εἰ ad, eremum 
umeiliter, et salvabitur genitor tuus. Hzc ille matri — qua [mes. quo] manna comederet demigrans, in per- 
mretelit : qnie confestim. pueros ad amnem direxit : — scrutandis divinarum Scripturarum potentatibus in- 
ὙΠ κεῖ» capitur, qui de ejus extis jussa fuerant prunis — travit. Quod ipse de se loquàns ostendit dicens : Non 

bespoountur. Non fefellit virtutis. eventus, ut enlm — ego Saturni fugam, non Junonis iram, non Jovis stu. 


* Ed., debeant tactus vitare. 


* Germ., ejus. Serg., ei vicinarentur. 
4 Alii. ms9., rediviso. Ed.,redivivo delere capiatun. 


*Serg.. ad se aecedere jacebat enim in lectulo, ve- 
Ww... prasagans. 


LE M) 


SANCTI G:tEGOiul EPISCOPI TURONENSIS 


120 


pra comme:noro, ct cetera monstra, que illic secu-,A itidem languor invaluit. Sed. nec. tnuc omuino cogi 


tis aduectit usque dum diceret : Hxc omoia tanquam 
cito γα νὰ despiciens, ad divina potius et evange- 
lica revertar; non enim vel vinciri cupio teis retibus 
vel involvi. In quo se ostendit hzc scisse quidem, 
sed sauiori judicio respuisse. 

Vil. Tempore przstituto diaconus ordinatus est. 
ἘΞ tempestate erat quidam vir Arvernicus, qni lignum 
de sacrosancto be. iti. Martini sepulcro detulerat, sed 
eum ligni revereatiam incautus  hegligeret, onis 
ejus fawilia graviter egrotare cepit. Cum subiude 
languor ingravesceret, οἱ ille causam pereussionis 
ignorans minus se emendaret, vidit i in somnio per- 
sonam terribilem, eur secum ita ageretur percunctan- 
tem. Qui cum se nescire diceret : Lignum, inquit, 
quod de lectulo domni Marini tulisti, negligenter 
hic retines, et ideo bxc incurristi ; sed vade nune, 
defer illud Gregorio diacono. Dignus jam, ut reor, 
idem Levita fügurabatur, cui demnus iste Martinus 
pretiosa quzxque sui gregis esset commendaturus., 
Tune tem,oris apud Arvernum pleriqne iu babita 
religionis viri fulgebant, quos idem juvenis nunc cum 
beàto Ávito, nunc semotim invisebat, quatenus ab 
εἰς vel exempla pietatis assutneret, vel ipsis quod 
forte deerat mutua charitate przstaret,. Nimirum in 
iis Christum colebat, et veluti solis jubar in vertice 
Montium refulgentem [Ed. refulgens], in iis interiin 
dum 1n seipso videri non potest, Christum respi- 
ciebat. Ad hoc animum intendens, vel ad laudem 
Cbrisi proferret quidquid. per eos, vel etiam per illus 
qui jam ccelo przecesserant, operari dignabstur. 

VÍII. Sane iuter exteros in quibus, ut diximus, 
Christus velut in montibus resplendebat, domnum et 
gloriosum Martinum deprehenderat, qui reliquos vo- 
Jut quidam Olympus excedit, et luculentius ut pote 
tetheri viciuior fulgoribus ipsa astra reverberat, in 
eujus utique veneratione totus orbis merito jam olim 
eonjurat, in hujus desiderio Gregorius exardens infer- 

buit *. Hunc semper in corde, hune in ore gerens, 
Jaudem ejus ubique spargebat. Dum vero mentis (Sic) 
9d nimium in exercitio virtutum defigeret, caro ejus a 
propriis viribus lacessebat, ita quippe mos est. Hinc 
est quod Daniel postquam angelica visionis coptem- 
platione levatus est, a carnis virtute deficiens per 
swlios dies zgrotavit. Hic itaque virtutibus profi- 
ciens, sed viribus corporis intabescens, aliquando: 
valetodinem cum febre et pustulis incmrrerat : qua 
tandem ita confectus est, ul usu cjbi potusque ne- 
gato, omnem vitz hujus spem amiserit. Unum tamen 
supererat quod ejus fiducia Martino innixa nullatenus 
 vaeillabat. Quinimmo ferventius flagrans, tanto ejus- 
dem Martini desiderio succensus est, ut cum mors pene 
eaput illi emerserit, ad visendum tamen ejus sepul- 
erum iter arripere non dubitaverit, nec eum sui de- 
hortari possent, cum obnixe restiterit, quia corporis 
illa febris febie vincebatur amoris. Et quidem actis 
dusbus vel tribus mansionibus, itineris occasione 


* llic desinit Vita in codice Cormaricensi. 


potuit quin ad propositam Martini fiduciam festina- 
ret, nomine divinze majestatis dehortatores obtestans, 


αι vel vivum, vel certe [Al. forte] defunctum se ante 


ejus sepulcrum exponerent. Quid plura? pervenit αἱ Ὁ 


cumque, probata fides speratze salutis compos | effeeta 


est, Et non solum ille, sed et  Armeniarius quidam 


ex ejus clericis, qui sensu penitus caruerat, merito 
praedictae. fidei sanatus est. Agens itaque tam ,pro se 
gnam pro illo gratias, amore Martini exsatiatus, vel 


potius magis succensus, ad patriam rediit. 

IX. Aliquando vero cum iter de Burgundia ad Ar- 
verpem faceret, magna contra se tempestas exoritur, 
densus 3er jn nubibus cogitur, crebris ignibus ca- 
lum micare, validisque tonitruorum ecepit fragoribus 


B resonare, omnes pallescere, imminensque periculum 
pavitare. Sed Gregorius animequior, saneiorum re- 


liquias (has enim indesinenter collo ferebat) de sinu 


 protrabit, οἱ minacibus constanter nübibus opponit : 


quie protinus divisz, dextra la: vaque prietereuntes, 


illesum iter gradientibus przbuerunt. Αἱ superbia, 


quae plerumque virtutibus nutritur, jovenili animo 


protinus irrepsit; privatim gaudet , suisque meritis 


prastitum arrogal. Sed quid tam vicinum superbin 
quam casus : nam equus eui insederat illico Japsus, 


'bunc ad terram graviter elisit, ita ut omni. eorpore 
contusus [Cerm. concussus] vix assurgere posset : 


causamque ruinze intelligens, satis deinceps cavit, ne 


se van:e glori stimulis qualibet. sub ocessione deji- 
ceret : sed quotiens per eum aliquid divina virtus 


egisset , non suis meritis ascriberet , sed virtuti re- 
liquiarum , quas, ut diximus, perinde , ferebat. Quod 
factum si decreveris, mirabilius est guperilam Cor- 
rexisse quam nubem. divisisse, 

X. Érat autem in orationibus assuetus, przsertim 
quies horis. Solemnitas beatz . Meriz Virginis a. 
venerat, siquidem apud Arvernem jn villa. Marcia- 
censi ejus reliquie continentur. Tupe. forte Gregorius 
intererat, qui c:eteris alto sopore. depressis, ad se- 


cretam orationem suo more processit, eonspicatus- 


que eminus videt oratorium ingenti. claritate fulgere. 


Uredit igitur aliquos devotorum jam se ad celebran 


das vigilias praecessisse, visione tamen luminis atto 
nitus illo pertendit , cuneta silentio data deprehendit 
'Ad sditunm transmisit , sed interim ostium spont 
reseratur; ille ad angelieas excubias reverenter in 
gressus divinam visitationem illico agnovit : claritas 
quam a foris mirabatur, protinus discessit , pibilqe 
preter virtutem glorioss Virginis videre » potuit. 
XI. Anno centesimo sepluagesimo secundo pe: 


 Wansitum domni Martini, Sigiberto rege anno dw 


decimo regnante, beatus Eufronius, qui inter virtuti 
consepescens tania gratia donatus, est, ut Δὲ prc 
phetke spiritus inesse visus sit, appotilus est ad x 
ires $u05, tempusque adveoerat, ut Gregorius amor 
beati Martini dudum flagrans, οἱ ad pastoralis ofüc 
ministerium idoneus existens, cathedram ejus vi 


b Serg., Nihilque amplius videre. Al., per wirtuten 


493 


SANCTI GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


in descriptione miraculorum ita dirigitur ^, ut merito A puit, ut nec ea quz? Jam apprebenderat ultra 


lectorem delectet : si quidem ut discretus et bumilis 
corporea medicamenta sibi adhibebat prünitus, sed 
quanto illa humilius expetebat , indignum se judicans 
cui medela per miraculum dari debuisset , tauto di- 
vina largitas hunc ad solam sus potenti: medicina 
reservabat. Contigit aliquando ut solita beati Martini 
virtute ab unius temporis dolore sanaretur, cui post 
paululum cogitatio per insidiatorem subiit injecta, 
quod pulsus ille venarum sanguinis posset minutiune 
sedari. Dum id apud se volveret, amborum tempo- 
rum venae prosiliunt , renovatus dolor ardentius ir- 
rumpit, sed ille concitus ad basilicam properat, 
veniam prius pro cogitatione precatur, debinc palla 
saneti sepulcri caput attigit, et illico sanus abscessit. 


XV. Multa, fateor, in laudibus diversorum jam di- 
gesserat, sed quamvis amore Martiui vehementius 
Inferveret, ad ea tamen quae de ejus iniraculis scri - 
beuda eraut , se nullatenus dignum judicabat, donec 
bis et ter per soporem admonitus, si taceret crimen 
incurrere minaretur. Denique oratorium sancti Ste- 
phani quod in suburbio est jusserat. prolongari , et 
altare ut erat integrum in antea promoveri , sed quia 
nibil de pigaoribus ibidem reperit, unum ex abbati- 
bus, ut ejusdem mariyris reliquias exhiberet, ad 
episcopium , clavem tamen oblitus direxit, qui cap- 
sam obseratam reperiens quid faceret dubitabat : si 
ad episcopum pro clave rediret, morosum eral; si 
capsam exhibuisset , ob multorum pignora sapetorum 
que ibi continebantur, molestum ei esse sc:ebat. 
Cum igitur apud se lizsisset , ul divina gratia coo- 
peratricem se Gregorio testaretur, capsau exsi- 
lientibus repagulis aspicit reseratam. Tunc gratias 
agens, reliquias aon sine admiratione inultorum Gre- 
gorio detulit, qui reversus capsam ut reliquerat ob- 
seratam invenit. 

XVI. Multa quidem Gregorius, que insequi lon- 
gum esset, in salute languentium operabatur, quz 
tamen sub obtentu sanctorum , quorum reliquias per- 
inde ferebat, a suis meritis excludere nitebatur. 
Cum quidem hec tanto verius per ipsum fiebant, 
quanto ipse humilius aliis tribuehat, ut est illud. 
Cum »liqua: do per viam graderetur et crucem au- 
ream eum reliquiis beats Maria semper virginis, vel 
besti Marüini collo gestaret, haud proeul a via eu- 
jusdam paupcr.s hospitiolum incendio eonspicit con- 
cremari, Erat autem, ut est in usibus pauperum, 
foliis atque surculorum cremiis, ignium videlicet fo- 
mentis, contectum. llac illacque miser eum uxore et 
liberis cursitare et strepere, aquam advehere, sed 
nequicquam. Jam flammz prevaluerant, nec pote- 
rant mitigari. Tunc vero Gregorius accurrit, et con- 
tra flammarum globos erucem elevavit, moxque in 
aspectu sauctarum reliquiarum ita totus ignis obstu- 


ὁ Serg., Hoc sepe ficbat quando aut. qualiter. in 
discreiione miraculorum ita digeritur, ut , etc. 

b» Papyrius Masse legit. Ararim; sed nestra lectio 
melior ex ipso Gregorio, qui bunc fluvium D.rberim 
s»ppellat. 


modicum ustu!are posset. 


XVII. Causa fuerat qua Remense oppidum 
deluerit, cumque ab Egidio pontiflce hun 
fuisset exceptus, ibidem noctu quievit , in cra 
vero illucescente Dominica ad ecclesiam ej 
collocuturus venit. Cum ejus adventum in sec 
prastolaretur, nolebat enim in ecclesia loqui 
referendarius quondam Sigiberti regis ad e 
cessit, quem ilie osculatum sedere juxta s 
Dum aliquautisper secum sermocinarentur, et 
ore Gregorii penderet, subito auris ejus, quae | 
obsurduerat, cum quodam creyitu [Germ. si 
reseraia est. Ille gratias coepit agere, et quid 
Gregorium praestitum sit manifestare, Sed 1 


B mini, consuet:e non immemor humilitatis, b 


ab hac sestimatione subducere nitens : Noli , a 
cissime fili, mihi aliquid gratiz referre, se 
Martino per cujus reliquias, lieet indignus, qt 
fero, tibi audilus est redditus et surditas dep 
XVill. Virtus namque charitatis in illo pras 
bat adeo ut jpsis inimicis affectum dilectiouis 
deret, ut sequenti patebit exeinplo. Quodai 
tempore factum est , ut ad venerabilem matre 
in Durgundiam properaret. In sylvis vero al 
que trang Verberim 5 fluvium site sunt, ] 
incurrit, qui tanto impetu super comitatum t 
ruere nisi suut, ut non modo eos exspoliare, 
occidere velle putareutur. Quorum assultu Gr 
terreri non potuit, qui prasidio Martini cire 
tus incedebat; cujus mox auxilium flagitans 
adesse etpertus est, ut latrones velocius quam 
serant fugam inirent. At Gregorius usus Οἱ 
pletate 9, nec in perturbatione turbatus, fu 
revocat, ad cibum et potum inimicos invit 
crederes 608 fustibus agi, et invitos equos 
possibilita'em calcaribus urgeri, ut nec revo 
audire possent. Ita Gregorius supernis auril 
tensus est vicinus, et operibus charitatis inte 
XIX. Fides et devotio populi valde per Gre 
succrescebat; at malignus loatis non modico 
torquehatur : unde factum est, ut vim sug n 
tatis ferre non sustinens, vel pastoris, vel gl 
duciam apertis vocibus dementare conaret 
nxmque Natalis Domini die cum Gregorius 
cale 4 festum in principali basilica, sicul em 
solemniter celebrare procederet , quidam es « 
menis atrocior eseteris caepit nimium debacel 
sequentibus vel obviantibus turbis, quz Gre 
sepserant, se obvium ingerens : Frustra, inqu 
tini limina petitis, incassum ejus sedem adit 
vos propter multa crimina dereliquit : ecce ' 
horrens Roma mirabilia facit. lisc et ali: 
cunctis, ut erant coustipati, populis verba € 


e Ms:. 2, usu consuete pietatis. 

4 Serg., principalem (estum.... solemnisare 
deret. Germ., Gregorius. ἐπ principuli basilic 
moris cat solemnizare procederet, 


125 


VITA 


436 


lusibilabot , ad quam vocem nou solum rusticorum A, vel proprie salutis causa longius procedebat. Ali- 


corda exturbantur, sed et elerus, quin οἱ ipse Gre- 
gorius pavore coneutitur. Ingredientes autem cum 
Beiu magno basilieam , omnes pavimento proster- 
puntur, orantes ut sancli viri praesentiam mereren- 
tar. Quidam vero, eui ante tres annos ambze mauus 
pum uno pede contraxerani, ante -anctum altare 
cum reliquis prostratus beati Martini auxilium pre- 
cabatur, qui subito nimia febre circumdatus tanquam 
in equuleo torquebatur extensus. luter hsec sancta 
soleunia gerebantur, cumque sanctus pontifex fle- 
tibus insistens beati Martini praestolaretur adventum, 
divino mysterio palla jam ex more cooperto, langui- 
dus ad plenum restituitur sanitati. Quare Gregorius 
admodum gavisus omnipotenti Deo gratias agit, 


quando igitur sepalcrum beati llilarii supplicaturus 
adivit, cum ad visendam quoque sanctam Radegun- 
dem reginam divertit. Factum est autem cum hi duo, 
tanquam incole paradisi, secum de coelestibus eon- 
fabularentur, oleum quod ante pignora sanctas erueis 
guttatim illic defluere solebat, sic in adventu poati- 
ficis auctum est, ut infra unius bore spatium ultra 
unum sextarium exundaret. Porro cum hsec beata 
regina ad Regem esset accersenda eclorum, vir Do- 
mini Gregorius de ejus transitu nuntium accopit : 
eumque illa jam eo accurrente migrosset , sancta ejus 
membra sepulturz locavit. Quo quidem tempore al- 
tare solemniter benedixit, operculum tamen episcopo, 
qui tunc forte deerat , reservavit. 


oculisque lacrymarum imbre suffusis, in bac ad po- Β XXIII. Causa fuerat qua Garumnam fluvium juxta 


pulum voco prorupit : Timor a cordibns vestris, fra- 
ires, abscedat , quia nobiscum beatus confessor in- 
habitat, nec omnino credite diabolo, qui ab initio 
mendax est et in veritate non stetit. Cum hac et alia 
verba eonsolatoria astantibus inferret , omnium lu- 
etus laxantur in gaudium , multoque alacriores quam 
venerant ad sua ,er Martinum atque Gregorium re- 
dierunt. 

XX. Quia vero Natalis Domini mentionem fecimus, 
quid aliquando in bac die pontifici nostro conugerit 
memoremus. Nam in sactosancta bujus solemnitatis 
[4{. natalis] nocte pridianis viyi'iis fatigatus, eum 
paululum se cubito collocaret, vir qnidam ad eum 
eoncitus vonit, dicens : Surge, revertere ad ecclesiam. 
llle expergefsctus, signum crucis sibimet imponens, 
Merum obdormivit, Nec destitit vir ille, quin bomi- 
mem secundo moneret : sed cum excitus gravem se 
adbuc sentiret , rursus obdormivit, Tum vero ille vir 
tertio veniens, maxillae ejus alapam impressit, di- 
cens : En iu reliquos ad vigilias admonere debes, et 
tandiu sopore deprimeris! Qua Gregorius voce per- 
culsus pernici velocitate ad ecclesiam est regressus. 
Adeo supernis oculis gratus exstitit, ut nec huma- 
nilate cogenle negligentiam pati permissus sit 50:8 
salutis. 

XXI. Visum est boc inserere lectioni qualiter eum 
Deus arguere voluerit, ne vel aliorum levitate pec- 
caret. Nam cum hune a deeperato lauguore beatus 
Martiaus ita sauaret, ut ad ecclesiam ino erastino 
properaret, 06 se in solemniis missarum fa igaret, 
vni presbyterorum hzc celebrare pracopil. Sed cum 
presbyter nescio quid rustice festiva |A/. festina] 
verba depromeret , nonnulli de circumstantibus eum 
irridere ecperunt, dicentes melius fuisse tacere, 
«quem sic incultle loqui. Nocte autein insecuta vidit 
virum dicentem sibi, de mysteriis Dei neque quam 
di-putandum. Satis dehiue apud eum constitit ne 
sigitos et faciles ante se permitteret de beatis 80 - 
lesuniis obtrectare. 

XXil. Sepius autem vir Domiui, sicut. verus ct 
gregis et suimet consultor, vel subditorum uriilitate, 


* [loc iter anuo 594 a Gregorio susceptum fuisse 
vidctur. Nain anuos tres jrzcedeutes, quibus Gre- 


Dfaviense castrum transmeare debuerit, sed idem 
fluvius ita tunc intumuerat, ut intuentibus noa par- 
vum borrorem incuteret. Non longe autem sanetus 
Romanus presbyter requiescit, quem nosler, ut vita 
ejus perhibet , Martinus tumulavit, Cum igitur hine 
procella ventorum, illinc montes undarum, ingens 
periculum navigaturo minarentur, oculos ad ccelum 
erigens, et ad ecclesiam predicti Romani subinde 
respiciens, adeo omne pelagas mox complanavit , ut 
compressis fragoribus, ripss alteri sine periculo ve- 
heretur. 

XXIV. Sexdecim annos hic in episcopatu exege- 
rat , cum sequivocus ejus ille magnus Gregorius in 
sede apostolica subrogatur. Siquidem opinsta res est 


C quod dudum alter alteri peculiari sit amicitia devin- 


ctus. Nec immerito , cum hunc Fortunatus Gregorio 
comparet Nazianzeno, tanquam ille datus sit Orienii, 
Romensis autem Meridiei , ast hic noster Oceidenti. 
Cum igitur iste sacra Apostolorum limina expetis- 
set *, magna cum reverentia sanctus eum papa exee- 
pit, quem ad beati Petri Confessionem introducens, 
e latere ( Ed. ad altare] constitit, prsestolans quoad 
surgeret. Interim autem, ut erat ingenio profuudis- 
simos, secretam Dei dispensationem admirans, con- 
siderabat in bujusmodi hominem , erat enim statura 
brevis, tantam gratiam ceelitus profluxisse. Quod illo 
mox divinitus persentiens , et ab oratione surgens, 
placidoque ut erat vultu ad papam respiciens. Domi- 
nus, inquit, fecit nos, et non ipsi nos ; Idem in parvis 


D qui et in magnis. Cumque id su: cogitationi sanetus 


papas responderi cognosceret, ipsa sua deprehensione 
gavisus, gratiam quam hactenus in Gregorio miraba- 
tur, in magna veneratione deinceps babere capit, 
sedemque Turonieam ita nobilitavit ut auream ei ca - 
thedr:«m donaret, qua» apud prefatam sedem [E4. 
urbem] in posterum servaretur. 

XXV. Jam vero beatus Martinus hune alumnum 
suum usquequaque magnificans, ei se propitium mul- 
tis modis demon:traverat, sed ut operibus ejus se 
quoque cooperatorem ostenderet, aliquando prsesen- 
tiam suam, licet invisibilem, suo quo videri solet 


qnis Magnus jam erat pontifex, ἰὼ Galliis exegit ex 
iiis δι. etc. 


49] 


CRECORII EPISCOPI TURONENSIS VITA. 


splendore, manifestare dignatus est. Nam oratorium ἃ quz illum ita privato affeetu diligunt , ul 


ex prompisario predécessoris soi aped Turonem 
coasecraturus, reiíquias saneti Saturnini martyris ac 
demni Martini a basilica su«ceptas cum ingenti ve- 
neératione deferebat. Erat enim sacerdotum et levita- 
rum in aibis vestibus nou minimus eborus, et civium 
honoratorum ordo przeclarus , sed et populi secundi 
[Germ. szeularis] ordinis magnus conventus, radlan- 
tibus solemniter cereis, crucibus in altum sublatis. 

Cuin ita veniretur ad ostium, terribilis fulgor cellu- 
lam subito perfundens omnium oculos nimio splen- 
dore perstrinxit, qui diutius duraus hac illaeque sicut 
fulgur discurrebet, omnes nimio pavore pereulsi solo 
jacebant. At Gregorius, ot. tani virtutis cónscius ; 
constanter eos exhortaus : Nolite, inquit, timere, 


nostro tempore, quasdo charitas nimium j 
gescit, multos tam gente quam lingua ignotc 
sanctissimum tumulum confluere videamus 
rito de eodem Martino dicatur : Cujus vult 
derat universa terra. Quorum utique studia 
qui vicini sumus, inértíam jure vebement 
gount : non tamen siue divino moderamirm 


" quod ejus amor ita ormnium corda penetrav 


memoria velut alterius Josizt tam dulcis 
hus; et quod per omnes fines terre ita spt 
ubi Christes habet nomen, Martinus hon 
beat. Datus est οἷς et Gregorius vir non solt 
tate, sed ét doetrína clarus, ne urbs Turon 
rior videretür si scriptorum officio caruist 


rememoramini qualiter globus ignis de eapite beati B etiam sieut (Ed. potius] urbs Romules posi 


Martini egressus, eclum visus est conscendisse , et 
eb id nos cum his sanctis reliquiis ipsum credite 
visitasse. Tunc universi magnificaverunt Deum, et 
senior eum clericis dicebat : Benedictus qui venit iu 
nomine Domini, Deus Dominus et illuxit nobis. 


XXVI. Pauca, hzc de nostro przsule dicta sint : 
non euim eum niraculorum, qua etiam reprobis dari 
solent, copia commendamus, sed nec hanc quidem 

gratiam il illi | defuisse demonstremus, Ceterum ad ejus 
gloriam commendandam illud nobis sufficiat, quod 
humili corde Christam secutus est, et quod non spe- 
ravit, in. pecunie thesauris. Hoc * utique est mirabi- 
lia lociste : quod ut partim superius moastralur, a 


illustratur in altero Gregorio, ita et "Turo 
Martinum decoretur in isto. Quem videliet 
apud Denn, vel apud beatum Martinum ἃ 
quemdam atque sequestréin habere contíd. 
'qué noitrás necessitates ad expediendum 
mus, Verum 'ille non erit immemor vef 
Martini miserieordis , quam nobis tanto| 
nuare euravit ; quippe qui ad hanc insinual 
miracula digessit, ut quique futuri audient 


ee quelia visibiliter operetur, quam d.spe 


guüores sanet , de potentia ejus nullatenus 


et si pro dispensatione temporuiu contigeri 
fniracula cessare , sémpet (amen crédamu 


nostris animabus sus virtutis medicinam 


pecgatorpm est laqueo custoditus. Super. omnem (C Gregorius igitur Martini misericordia cons 


quippe gloriam est a peccajis protectio. Vigesimo et 


primo, itur episcopaLus sui anno, tanquam septe- 
poo dd nuroero ter in ido sancte Trinitatis 

completo, appositus est 2d petres suos, non tam die- 
rum, guia f ferme iricennalis ordinatus est, quam per- 
fectione plenos. Qui tamen non usquequaque videtur 
clausus in. ,umplo, , Cui restat ot vel lingua vivat in 
mundo, Ἐπ quia, sicut credimus , beato Martino in 
em o est sociatus, Sancio etiam corpore est illi in se- 
pilero vicinus. Porro, Turonicenses, ne divinis mu- 
neribus videantur ingraü , semper necesse est, ut 
reirácteni quantopere 4 sint a Deo *uffujii. Datus nam- 
que est eis pa:ronus noa qualiscuraque, sed Martinus, 
de eujus laude quid primum vel speciale dicatur, 


per illi dé gregé suo suggerat Ὁ, semper 

statu sancti loci süi ac pro totius regui sal 
pellet. Nee praetereundum quomodo congu 
bumilitatem eiiam in Ipsa sepultura sua D 
Nam ia tali loco se sepeliri. fecit, ubi semjx 
pedibus coneulcaretur; δἰ ipsa loci necess 
yet, ne unquam in aliqua reverentia habe 
eed grex beati Martini talia non ferens, am 
mini sui de loco levávit, et edito pulchro mi 
]sevam sancti sepulcri. digna reverentia co 
Obiit autem decimo quinto kalendas Deceimbi 
cet infra Martinianam hebdomadam, ut sole 
Ma:tinl, qaam hic jam zgrotans celebrare 
Ma:tino junetus ih calo consummaret , | 


cum, üt seriptum est, ejus minima aliorum maximis p) Domino Jesu Christo , qui curo Patre et SI 


| majora esse Toanifestum sit, tamen quani hsbendus. 
si lesuaintur. univers, vt ita dicam, muodi nationes, 


eto vivit et regnat Deus, per omnia sie 
lorum. Amen. 


Explieit vita sancti Gregoril archiepiscopi Turonensis. 


4 Que tur dá 
Res sus i cadipe Genm. ad fÉnem, peucis verbis 


"T sutccrescat. 


ille de 
* Beitr οἱ fel bel rege dini 


momoretur. Obiit sio 895. 


Ín In nouis fasioribus col. 1391. Festum ejus 


Ibus Kslendariis οἱ Martyrologiis hue 


DE S. CRÉCORIO EPISCOPO TURÓNÉNSI TESTIMONIA. 


150 


STEMMA GENTILITIUM S. GREGORII TURONENSIS. 











.S. Gregorius | Armentaria. Florentinus | Artemis, 
MEE DUE ep. Lingonensis. senator. 
Georgius Leocadisa ex o anas Pasa — 
senator. stirpe V. Epa- Filius legi- | Filia. S. Nicetius 
. u.s. d gathi.. timus. ep. Lugd. 
S. Galjus | Florentius ——À 
ep. Arvern. | nator. l Armeniaria. 


Gregorius episc. Tur. 


Petrus Diaconus. 
Uxor Justini, 





TESTIMONIA VIRORUM ILLUSTRIUM 
DE SANCTÓ GREGORIO ÉPISCOPO TURÓNENSI 


Venantius Forlunatus in epistola operibus suis pre fiza, A Paulus Warne(ridi libro wu do Gerris Langobardorum ἢ 


quá S. Gragorio Turonensi episcopo nuncüpavil. 

Domno sancto et dote meritorum sacris altaribus 
sdscito pariter et edueto, Gregorio N Fortunatus. 
Acaminum suorem Igculenta, etc... ,. VIF 8 


atelice predicande papa Gregori, quia viritim flagitas. 


vut am ex opusculis im,eriti:» mess tibi transfe- 

proferrem, nugarum mearum admiror te amore 
seduel, eie... quoniam , etc. Eum passim laudat 
in carmiplbus ; aliquot seligére aufficial : 

200... Eslübov cm 7... 
Colmeoa heuoretum, riy simum, unen opimum 
Amplectende mibi semper sacer arce Gregori, ete. 

Ibid., carm. 15. 

Florens in studiis, et sacra in lege fidelis, 

Semper agens anime dona futura tuse. 

Lib. vin, carm. 16. | 

Aime, heste peter, lumen generalo Gregori, 

Jure um culmiai arce caput, eie. 

ΝΞ .1814.. carm. 1. 
Lemesn sb Arvernis veniens feliciter arvis, . . 


.injustrans populos gpergeris ore pbarus. 
Abas ez illis properans mens altior ipsi 
Jbid., ex carm. 25. 


΄ Ez libro 1&, crm. 7. 
Coede jocundo, ealamo venusto 
euis, cupiente voto,. . 
Bisnda copstribens seris salutis 
Chare Gregori. ΝΕ 
Beudonivia sanctimonialis in. Υ α- sancte ἤἢαάεσωπάϊδ 
reging , num. 37. 

Ambalavit nuntius ad virum apostolicum domnum 
Gregorium Turonicse civitatis episcopum, et advenit. 
*ed quantum prsssens vidit oculis, antequam eam se- 
peliret, de ejus virtnte in libro Mirsenlorum quem 

ei bes éclat quad Ípes postea cum sara 
sanctum t cum sacra- 
mento laerymans dieebat ν quod in specie hominis 
angelieum vultam viderat ; -acies illias velut ro-a et 
lilium falgebot, ita tremelacins est δὲ metu concus- 
$96, i2nquam si ante przsentiam beste Genitricis 
Domini astaret devotus vir Deo plenus. 


B gorii verba adhibuerunt. 


ospitio rec 


capite 1, ubi de sancto uso Nemaa- 
sensi. 


Per hunc Dominus mignas virtuies operari digna- 
tus est, qua» seripte habentur in libris veuerabilis 
viri Gregorii Turonensis e; iecopi. 

Agebardus archiepiscopus Lugdunensls in libro de 

ἡ Judaicis sxpéPstiionibus, μὴ 4. 

Sanctus Gregorius. Lingqnicz, Ecclesim episcopus . 
quaute sauctitatis et vecilatis fuerit, Vila ejus scripta 
(inter Vitas Patrüm Gregorii Turonensis, eapite 7) et 
finis viti , atque bonor ei ab Ecclesia delatus usqàe 
hodie testes sunt. 
Florus Lugdunensis in Mártyrologio, die ἃ Novembris. 

5» Nonas. Bituricas depositio sancti Lusoris pueri ,. 
qui filius cujusdaw senatoris, etc., scriptum in libro 
Miraculorum Gregorii Turqnénsis episcopi. Ade εἴ 
ceteri etiam Martyrologiorum sc. iplores ejusdem Gre- 
Ex kalendario Sacramentarii S. Gatiani cathedralis 

ecclesie Turonensis annorum 800, ef altero Majoris 

Monasterii ab annis circ. 600 scripto. — — 

xv Kal. Decembris sancti Gregorii Turonensis. Eo- 
dem die laudatur in variis Martyrologiis antiquis, po- 
tiosimum Turonensium. Ecclesiarum , sicut et in Roma- 
no, in Gallicano, eic. mE 
Ex veteri Legendario Ecclesie Cabillonensis, de sanctis 

Silvestro εἰ Agricola episcopis ac Desiderapo preshy- 


tero, apud Perardum et Bolland., 17 Mart. 


De quibus licet compendiose, aploadide . tameu 
magni vir Gregorius Turonensis episcopus in li- 
bris Miraculorum ita scribit : Beatisa, mus vero Sil- 
vester, etc., ex libro de Gloria Con(ess. , capp. 85, $6. 
Hlericus monachus libro 1 De Miraculis sancti Germani 

Antissiodorensis episcopi, cap. 29. 

Gregorius Turonorum antistes , miraculorum eu- 
nosus iudagator ὃς studiosissimus editer, nom^wnils 
sb bujus et. per hujus beatissimi Patris nvemoriam 

tà commemorat, quss suis quam nostris verbis 
iutimanda maluimus, ne rei absque pretio eperss per- 
mutatze quiddam fidei detr:sbamus. anus, ete., uf 
habet Gregorius in libro de Gloria Cenfess., cap. 41. 
Es vita secunda sencti Medardi seculo 1x. scripta 
Spicilegii tomo vm. — 

Per idem tempas inter Gallicanos presales Grego- 
rius bistoricus sérinone εἰ δείι: Turoais bahebaiur 
insignis , etc... Hic nostra intermittentes, quid Gre 
gorius bistoricus de hujus sauciissimi pontilicis vir- 


- -— 


mus : Medardus , inquiens , gloriosus confessor, etc. 
De Gloria Conf., cap. 95. 


Ex Testamento Ecchardi comi'is [undatoris monasterii 
Patriciacensis (Persg) seculo 1x , apud. Perardum 
Hist. Burgund., p. 26. 


Donate Enschise archiepiscopo tapete uno melio- 
re, Gesta Langobardorum lihro uno, et Chronica 
quem Gregorius Turonensis facit libro duo. (Sic.) 


Ex sancto Odone in sermone quod beatus Martinus par 
dicitur apostolis. 


Non dissimiliter Gregorio Turonensi ejus (saneti 
Martini) reliquias in novam basilicam inferenti appa- 
ruit, etc., qua ex capp. 20, 59 et 104 libri de Gloria 
Confessorum accepit. Ejus verba item passim laudat. 


Letaldus monachus iu prologo in Vitam S. Juliani 
episcopi Cenemanens 8. 


De tempore quo iagnus ille floruerit ex libro Gre- 
orii Turonensis per conjecturam sumpsi, qui in 
listoriarum suarum libro 1t, sub Decio et Grato con. 

sulibus a Xisto, etc..., cum beatus Dionysius a sancio 
Gregorio ex eorum numero fuisse dicatur, etc. 


Frodoardus lib. w Historie Remensis, capite ἃ. 


Gregorius in llistoria gentis Francorum de hoc 
prasule (/Egidio) narrat, etc. 


Lib. 1v ejusdem Historie , cap. 59. 


Aliis etiam nonnullis beati Patris hujus (S. Mar- 
tini) urbs nostra fertur iusignita miraculis ; ex quibus 
ea quz sanctus Gregorius Turonensis in suis Mira- 
eulorum libris enarrat hic indere placuit, etc. 1dem 
auctor passim laudat eadem et alia Gregorii opera. 


Aimoinus lib. m Historie Francorum, cap. 41. 


Quod cum Gregorio Turoaensi , qui tunc caeteros 
episcopos sanctitate przibat , etc. Ibidem , cap. 65. 
Pro his itaque causis calumnias sancto antistiti infe- 
rebat Gregorio. Eumdem passim beatum Gregorium 
appellat. 


ll ugo archidiaconus Turonensis in. Dialogo ad Ful- 
bertum, Ex tomo I Analect. Mabillon. 


Martinus habet virtutum suarum egregios ínter- 
pretes... llabet Gregorium Turonensem episcopum, 
qui m'ra de Martino post obitum narrat miracula. 


Fulbertus episcopus Carnotensis epistola 97, que est 
ad Hobertum Francorum regem. 


Sacra vestra monitus sum inquirere festinanter et 
scribere vobis, si qua historia sanguinem pluisse re- 
ferat, et si facium fuit quid faetum portenderit. Li- 
vium , Valerium , Orosium et plures alios hujus rei 
relatores Inveni , de quibus ad praesens soluin Gre- 
gorium Turonensem episcopum te-tem es«e produ- 
ctum sufficiat, propter auctoritatem religionis sua. 
Ait ergo Gregurius idem in sexto libro Historiarum 
eap. 14. Anno sexto, etc. 


Adhemarus in Chrosico parte 1, cap. 50. 


Eo tempore sanctus Gregorius archiepiscopus Tu- 
ronensis maguis virtutibus fulgebat. Per idem tempus 
sanctus Germanus Parisiorum episcopus mi»sus ἃ 
rege Chariberto Egolismam consecravit basilicam 
saneti Eparchii , ubi ipse nuper sepultus fuerat : ad- 
fuit cum eo venerabilis Gregorius episcopus Turo- 
neusis, el in ipsa basilica multa pignora reliquiarum 
beati Martini episcopi collocantes dedicaveruut eam 
in ejusdem beati Martini 3uctore. Denique in altare 
ipsius ab eodem sancto Germauo atque Gregorio con- 
sSecralo, sanctze crucis hactenus apparent impressa 
signacula. Mtem in bonore saneti. Petri consecra- 
verunt ecclesiam sedis episcopalis quam Chludo- 
WVeus, etc. 


DE S GREGORIO EPISCOPO TURONENSI 
tete referat huic opusculo inncetendum ratum duxi- A Idem in libello de virtutibus 


S. E»parchii abl 
golismensis, ex. ms. cod. S. Cypriani P 
Labbeo. 

Gregorius Turonicze civitatis episcopus, « 
scribendis sanctorum virtutibus ab aliis prae! 
scriptoribus operam dat , inter czeteros et ἢ 
troni nostri meminit dicens : Obiit Eparehit 
lismensis reclusus, etc., ex Gregvrii Historia 
cap. 8. 

Ex Vita Caroli Magni. Chesn., tomo 1T, pa 


Quo tempore (Childeberti) claruerunt san 
gorius papa primus, et Gregorius episcopi 
gensis, ete. 


Ez Vita metrica S. Melanii episcopi Redoi 
ez cod. ms. 
Nempe Redonensis Melsnius , ut Turonensi 
Gregorius s*ribit, qui talia plurima scribit, 
Ιου ετὶ suis perfecto presule diyuis 
Enituit mu ete, 
Laudat cap. 55 de Gloria conf. 


Glaber Rodul[us in Vita sancti Guillelmi « 
Divionensis, 

Erat euim, ut beatus multorum sanctorun 
ptor miraculorum Gregorius Turonorum 
refert, prsegrandis arca, elc., €x cap. 91 i 
Marti., pro cujus incredulitate narrat. idem 
alterum sancti nominis Gregorium Lingonien 
scopum, acrius quoudain fuisse increpatuin 
Anonymus auctor, qui stculo x1 Acta. Rotá 

sium archiepiscoporum scripsit, tomo 11 

Mabillon. 

Rex concilium episcopos suos convocare e& 
vir magn: auctoritatis et probitatis Greyorit 
piscopus Turonensis interfuit. Hic vero n6 
machinationi, qua episcopus (Prastexiatus) 
est, nec injuste destitutioni assensum prae 
ut sieut beatus Gregorius Turonensis iu sce 
Da:rat , nocte sancta Pasche, in loco ponti 
Stare cousueverat gladiis euin percutereut, α 
terlicerent. 


Ez Vita metrica S. Cassiani episc. Eduenets 
m&, S. Germani a Praiis. 


Idola cassavit, popu'um baptisinate sanxit, 
πὸ quoque Gre3orius Tuftoauorum dux lo 


Ez Chronico S. Benigni Divionensis. Spicilegi 


Inventum est atque translatum corpus alm 
tyris Benigni a beato Gregorio Lingonic.e w 
scopo, divina revelaute providentia, ut refer 
rius in libro Miraculorum , qui fuit antistes 
rum... Prefatus Gregorius Turonorum in 
illustribus vivis hujus Hilarii quis et qualite 
meminit, etc... Successit Tranquillus, qu 
sanctitatis fuerit, crebra» sanitateg infirmi 
tumulo przstitze testantur, ut refert Gregor 
nensis iu se ipso expertus. 


' D Baldericus episcopus Noviomensis et Torna 


Chromico Cameracensi εἰ Attrebatenai, lib. 1 


In ea namque urbe (Vienna), ut beatus 1 
Turonensis urb.s episcopus scribit in gestit 
rum, tunc teimporis inaudita cives prodiyl 
rant, elc., plura laudut, cap. ὅ et seqq. . 
llistorie Francorum. 

Auctor Vite εἰ Miraculorum sancti Sol-mni 
Car»o:ensis , ex ms. cod. Regio. 

[catus Gregorius tunc temporis Turono 
scopus de bea:o Solemni poutilice Caruoten 
e*t ita : Licet de Turoniea urbe, etc. Hives 
sancto in testimonium. 

Ex Vita S. Mazimi Cainonensis confessoris 
ms. Majoris Monasterii. 

Ut autem ad beati Gregorii aures, qui tu 


| 


aeu 





1355 


perlata cst, puerum tonsoratum, etc., narrat miracula 
ex cape 23 libri de Gloria Confessorum. 


Sigibertus Gemblacensis in Chronico. 
An. 7 Justini Junioris, 55 Chilotarii, Gregorius 
Turonensium ordinatus episcopus clarus habetur in 
ownibus. 


1dem in libro de Scriptoribus ecclesiasticis, cap. &9. 


Gregorius Turonensis episcopus, vir magnx nobi- 
litas et simplicitatis, scripsit multa simplici sermo- 
ne. Seripsit duos libros de vita vel memoria quorum- 
dam Coufessorum, scripsit librum de Miraculis »an- 
eiorum, de miraculis Juliani martyris Brivaten-is 
librum enum , de Miraculis sancti Martini suo tem- 

ostensis libres quatuor. Historiam Francorum 
parvo hhello breviavit, eamque postmodum diffusius 
novem libris digessit. Scripsit et Chrenicaim eccle- 
siagtiez bistoriz. 


Honorius Augustodunensis de Scriptoribus ecclesiasticis, B 


cap. 99. 
Gregorius episcopus Turonensis scripsit librum 
llistorte. 
Chronicon Leodiense, scriptum anno 1132. Lab.. (.1 
tb., p. 
Anno 579 obiit Eufronius Turonensis episcopus , 
suecedit Gregorius historiogra phus. 
us Sazo a V. Cl. G. G. Leibnisio editus. 
As. Gregorius Turonensis episcopus io Gallia 
caret. ldem haben! alii passim chronographi , quos 
singillatim recensere super/fuum esset. 
Hugo, seu Anonymus S. Mariani Antissioderensis. 


Anno Justini 7 Gregorius Turonensium ordinatur 
episcopus, vir clarus in omnibus, a quo, iuter cictera 
que scrpsit, sancti Martini virtutes el miracula 
mula descripta sunt, qux in diebus ipsius abendau- 
lissime provenerunt. 


Gesta pontificum et comitum Encolismensium , auctore c 


canonico Encelismensi, circa annum ἃ 150, cap. 4. 


Gregorius archiepiscopus Turonensis εἰ Germa- 
hus... «On-ecraverunt cathedralem ecclesiam , etc., 
comsecraveruntque assensu regis episcopum Mere- 
rium, qui capellanus ipsius regis erat, ete. 

Petrus Venerabilis abbas Cluniacensis adversus 
calumniatores. 
regorium laudas Arverao ine clarum, 
e Cei dat Martial celsa cathedra locum. 

Petrus Piciaviensis monachus in Panegyrico Petri 
Venerabilis abbatis Cluniacensi. 

Protiit hine etiam Juliani dulcis alumnus, 

Qui bene Turonicsm prsefuit Kcclesis. 


De Arvernis loquitur. ltem in epistola ad Calum- 
nielorem. 


VIORUM ILLUSTRIUM TESTIMONIA. 
Bicam regebat Ecclesiam, horum miraculorum notitia A 


44 
Riigordus in Vita Philippi Augusti ad an. 1184 


Sollicitus prout potuimus colligere ex Historia 
Gregorii Turonensis, etc., in hac nostre Historia sa- 
tis lueide deterininavimus. EJ ad an. 1185 : Prohantes 
hoc gper Chronicas Ydatii et Gregorii Turonensis , id 
est Fredegarü. 


Albericus monachus Trium Fontium in. Chromco. 


Natus est Martinus in Pannonia cujus genealogiam 
Gregorius Turonensis episcopus breviter its com- 
prehendit : Quidam rex, ete., ex libro de septem Dor- 
mi-ntibus. Anno 693. Huc usque Gregorius Turo- 
nensis. 

Vincentius Bellovacensis in Spécule historiali, {το xxt, 
cap. 194. 

De sancto Gregorio Turonensi archiepiscopo... 
Clarus babetur in omnibus. Hic Alverniez regionis 
indigena, etc. Idem habet sanctus Antoninus, ete. 


Mattheus W estinonasteriensis in Floribus historiarum. 


Anno grati: 572 Gregorius Turonensis episeopus 
ordinatus sanctitate refulsit insignis. 

Aano gratis 508 fleruit in Galliis Gregorius Turo- 
nicse civitalis episcopus, qui ex Arvernico territorio 
aitulit, etc. 

Bernardus Guido episc. Lodovensis de senctis Lemo- 
vicibus. Labb., t. I, p. 629. 


S. Pelagia... quam sanctus Gregorius Turonensis 
fa libro 8.1.0 de Miraculis sanctorum collocat inter 
sanctos, etc. Eundem passim laudat , sicul et Petrus 
Equilinus de Natalibus, et alii qui Vitas Sanctorum 
collegerunt. ΄ 


Robertus Guaginus libro n Historie Francicar. 


Gregorius homo iu primis sanetitate sp.ctatus, etc. 
Ejus opera pas im laudat. 


Ex Trithemio libro de Scriptoribus ecclesiasticis, 


Gregorius episcopus Turouensis ex monacho disci- 
pulus quoudam sancii Aviti pra-ulis Arvernorum , 
vir doctus et nobilis, mitis quoque et humilis. Tautse 
sanctitatis et puritatis exstitit, ut etiam :D vita mira- 
culis coruscaverit, eic. 

ldem libro 11 de viris i'[ustribus Ordinis S. Bene- 
dicti, cap. 51. Gregorius... cujus pater Florentius 
Georgii senatoris filius, vir et ipselaudabilis et saneta: 
conversationis effulsit. Unde bonus parer filium suum 
Gregoriuin in tiinore Domini instruens, sanctorua 
illi ge-tà ad memoriam commendavit, quibus seinpee 
ad meliora enituit... Fuit autem homo claritate et 
humilitate waximus, ita ut suo teinpore in terris si- 
inilem vix habuerit... multis οἱ in vita et post. mor- 
tem claruit miraculis, cujus festum colitur xv ha- 
lendas Deceinbris, Ejus Vita conscripta babetur. 

ldem libro n, cap. 10. Gregorius... vir sanctus 
Deo et bominibus d.lectus, in sacris Seripturis optime 
peritus ; in. perscrutandis gestis sancterum studi«- 
sissimus fuit... qui cum esset vlr doctus et eruditus 


Feriunstus etiam Gregorium Turonicum plurünos- D scripsit aperto sermone plura opuscula, etc. Catalo- 


«us alies episcoporum, eic., quam plausibili pauegy- 

rco extulerit nou ignoramus. 

Ez Anonymo qui Gesta. episcoporum. Turonensium et 
abbetun Majoris Monauierit scripsit apud Bochel. 


Eestoehios hie fuit tempore beati Gregorii Turo- 
&nsis. Pasión complura descripsit ex' ipso Gregorio. 


ἔς Vita domni Garnerii prepositi S. Stephani Divio- 
sensi apud P . et Fiotum in Historia ejusdem 


De hae videlicet Ecclesia in Vita sancti Gregorii 
is episcopi legitur, quod gestatores cor 
'"» eus a Liugonis euin deferentes, etc., De Viris 
ν ἔαρ. Ἴ. Et infra, Est alia basilica, de qua in 
Wedieta orii Vita scriptum est, quod domus 
eus beptisterio adhazrebai, etc. 


gum contexuit. Gregorii operum quod εἰ fecere. subse- 
tes auctores, Possevinus , Bellarminus, Vossius, 
reviarii ejus Vua aucior,Labbeus , Cuvius, etc. 


Hieronymus Chlictovyeus Neoportuensis in editionem 
variorum opusculorum. 


tHumanz eloquentia, ete., locum novissimum tan- 
quam czterie emineniiorem Gregorio Turonensi Γι - 
servavimus, nihil bz»itantes illi pras ceteris palmam 
esse am, nec lini. preripiendam. 
Prefatio editionis Judici Dadii. 


Cum beati Gregorii Turonensis et Adonis Viennen- 
sis episcoporum cominentarios, eic., auctoritate va- 
lent maxima : suut etenim sauctitate viti. couspieui, 
et episcopa.i Chiristia.z pietatis apice praetulgidi, ei 
res plurimas a se vi-as et compvertas, non exquisita 
quidem elegautia, sed siucera veritate tradunt, qua. 


025 - 


DE S. GRECORIU EPISCOPO TURONENSI TESTIMONIA. 


136 


rum pletate, prxiilié Türonensis, vel sold lectórem Α᾿ Joexnes. Dona 8. R. E. cardinalis ín. Notitia 


demereri possent. 
Maias Flaccus lilyr 


Dignus ' est^ Turohesiálà ' quí legatür... πολ! νοὶ, 
tustus historicus exstat, qui illorum tenip^rum ne- 
gotia tam certo peraoverit, sw elism'pleue completus 
Pil, Eum passim laudat in Centuriig, Magdob. |. .. 
ΕΣ Patriarchie Bituricensi, cap. 27, 40m. 11 Diblioth. 

Νουα Labb., p. 33. 
ex seripüs divi Gregorii' Turohénsis, viri 
rerie iR rerum gestarum cognitione eruditissimi, 
perspicuum fet. wur passim in lbro. — 

Pre(atio in Vitas Sanctorusá ex Aloisii Lipomani 

voluminibus extractas. 


ws in epistola premissé ad 
edilionem. 


Gregorius coghbipento F loreniinüs, vir sclefitii' et 


nobilitate elarüs, Turónensémi Ecclesiam sanctissiaie 
rexit ; eujus scriplie ea adbibetur fides, qute οἱ viro 


et de Christiana fide optime immerito ad- B Martini socce 


liberi solet, etc. " 
Jeannes Mariand, libro v Rerum Hispan., cap 10. 


Majus argtiméntünl accedit, Grégorii Turoiénsi- 


silenium. An id gratie datum pu.abis 4 Ga 
i magnaeque auctoritatis viro. 
Papirius Masio in Nofilia Cat. — 

Cosdlto autém régno (Francór&m) quania ma | 
acciderit, malo ex libris Gregorii Turoneusid iülél- 
lig, quani exoratlóne mea. — — — ᾿ 
Josephus Scaliger, lib. vi de Eniendaiione temporum. 

Magna Gregorio gratia , qui in fanto, neglect lli- 
storia anlrium ad ec sci onda lit. Quare hon 
ique eo foret metuéndom ne fabuloses ἢ ἀπ Πα] ἀνα 

edem in possessionem illius Historiz ponéret , etc. 

o3 peque. meliorem. ncgue vetustiorem im Hisioria 
Francorum habemus. 


Nicolaus Faber Ludoyiel X111 Francohwm vega — C 


pre«epter in Schodiannate, etc. 


Grégorius Turonensis episcopis diligentissimus 


Historise nostrae scriptor et antiquissimus. 
Hieronyinus Bignonius in.Pre(atiune ad Marculf 
[ot mulas. 


ipse etiam Gregorius Tafohentis, qao digniorem: 
historicum yen Pabenrad. ] * 


, multis; θεὶς ἃ Marcalfo 
Incem accipit et omnino illuslrstu, 
Jacobus Joannes Chiffelius in Diquisitione, ete. 


Sancius Gregorius antiquissimus et üdclissimus. 


Francorum historicus. 
Sammarthani in Gallia Christiana. 
S. Gfegorius Kécljesiie Gallicinis lagieu | victis, 
sapiéati, eximisque sanctitas. gloria illustris , de 
ie ghsieeedees ra Ὁ ΤΣ: 


; prià eccleslasücá rebusqüe Fra me- 
Joannes Lauxnci A ius dector Parisiensis. in 


, . ne 4 etc. . 

Gregerius Turonensià Christians apud Gallos re- 
liyionis exordia , 86 memorat diguas summo 
«tio prosetütus esi. Ewm ejuéqué opera passim 

uaat. 

Bodrienus Valesius in. Pre(uticns ad toniini 1 

Blerum Francicarum. | 

Gregórium, quem, virum. pium, οἱ sapiestem , ac. 
historicorum nosirorum priacipem agnosco, et laude 
dignissimurn judico, ' 


worm, 0 | 
Gregorius Turonensis, fideli» historicus , sed sim 
plicioris eloquil. | 
Gárolsi' Cómfal'Aunaliusl: Ecclesiaific: Frádkcorum 
ed an. 544. 


jttere nan debuimus ortum illustris viri, quem 
Histofiz' Francies psrentini mérito tascapave: is. 
ldem passim habet. 

Antonius Dadinis Altessera J.U. phofessor el decanus 
Universitatis Tolosdlé in epistolá ait noias, eic., iu 
Gregerii libros. ΝΞ... 

. Operam dedi ui copsuleretur meqsor|a maxisei au- 
tistiti$ , at exploderetur error εἰ cajumpja, ualjguo- 


rum, quibus peritissiiug rerum nos. pror, 
οἱ et parte teli , habiti pro mapio fabllarae ei 


somniorum auctore, Non inanis erit opera, 9j 3 
vindicetur fama episcopi cathedr.e et meritorum ns 
48Tis. 


Bollandiani ad diem 17 Martii et passim. 

Sanetus Gregorius Turonensis, cul uÀi taniup de- 
bet Historia Fiapcica, quantum aliis scriptoribus aute 
ipduin siu! onibus 

. Joannes Balesdens in suam eduionem. 

Non immerito dixerum, etiamsi ia Gregorii seriptia 
columba: sunplicitas videaluc, serpentis umen pre 
dentiam mon decsae, Cum in iis rebus eligendis di- 
5pi jendisque, maxime. εἰ uulitate condeceront et μένε 
valerent. Nec dubjtem aeseverare posierioribus scri- 
ptoribus hac in re psluiam praripui-se, ete. 


DÉ FREDÉCARIO. 
Es Vitj S. Pippini majorit-dümus Aksirlie Chesnói 


Sed ne videar de Vi ati imi D i$ ον 
tulisse figmeutüm són b rb ro οἱ in t: iie 
sanctitatis ejus eaibcrii verbi quà li Gcaüs Fratico 


Γαι diversus in locis inerta sunt, hic in vnum cof 
lecta sub ocuiis posuero. Sant ergo in. hunc modus 
sexe babentia : Usque sd. id tempus ab inuió qu 
regnare coepit Dagobertes coasilio. beatissimi Ar 
nulfl, etc., profert ezcerpia ex Fredegario a cap. 5 
Chronici ad capui 86. 


Rigordua supra laudatus in Vita Philipgi. ἴ. 
Josephus Scaliger in libro vide yos: upon i 
Àmw annós aulem aliqao prodiit: Append a 
G. egorium, cujus quidam auctorem: dicunt Fredega 
rium. In ea Apyeudice multa preclara sunt, quas no 
temere alibí reperias. 
Valesius in De[ensionis sue parte posteriori, cap. 8. 
Mihi crede, quod tuto et citra erroris periculer 
facere potes, Res gestas amborum Childeberti mim 


D rie. ülierum, Chlotharil junióris, D3goflerli alqv 


Chlodovei posterioris usque ad quartüió" regal 
annum ignorareuus , si ab F rió sériptdb 
[uissent, aut si Fredegarli jacturam (egissemus : qu 
ille pro captu temporum süoru diligenussime a 
curatiééimeque mandavit hticris,... Ncc Ut 
e.noslris historicis veteribus rejerias, qui. "ou Ἢ 
degarii Chrouici librum v fere ad verbam tranee: 
pserit. | 
Carolus Coinlius ad anm 554, n. 21. 

Auctor est omnium, qui post Gregoriuin res Pra 

cicas scripserunt, antiquissimus. 





ANNALES 


FRANCICI 


AB ANNO CCLV AD CAROLUM MAGNUM. - 
EX ANTIQUIS SCRIPTORIBUS, S. GREGORIO TURONENSI, FREDEGARIO, zrc. 


Premittuntur' quedam de Francia et Francorum populis. 


Francorum regio dicitur FnaNcIA, sita in Germania A — 255. Aurelianus Francosirruentes inGalliam cedit. 


inter Saxones εἰ Alcemannos. 
Quid loquar ru:sus intimas Fnaaxcre nationes. Eu- 
menius in Panegyrico Constantini Magni, cap. 6. 
Alfecisti poena temeritatis reges ipsos FRANCLE. 
e dem, cap. 10. 
Faaxcia Gaupruy RouaNonuM.. Numisma Constan- 
tini M. apud Spanhemium de prastaniia numism, 
FhaNcis ET. At.EMANNIA GAUDIUM RovaNonuM. INu- 
mima ejusdem apud Morel. in »pecimine rei, num. 3 
it. 
Accedant vires quas FaAxci, quasque Cuauavrs 
Germanique tremant. 
Ausonius in Mosella. 
e. . » Qua Francia mista Suevis 
Certat ad obsequium. 
[dem in Consulatu. 


Faancia ad dexteram Rheni ripam in tabula Pcuir.- 
ecriana. 
. » . Provincia missos 


Expellet citius fasces, quam Fnamcua reges, 
Quos dederis. 


Claudian. lib. 1. de Laud. Stilicon. 


Inter Saxones et. Alemannos gens noa tam lata 
uam valida, olim Germania nunc FRANCIA vocatur. 
. Hieronymus in Vita S. Hilarionis. 

Cumque consultaretur de suvcessu, an in FnaNciAM 
transire deberent. Sulpicius Alexander lib. n Histor. 
spud Greg. Turon. [. n. Hist., cap. 8. 

Ratus tuto omnes FRANCL£ recessus penetrandos. 
Idem, lib. wv Histor. lbid. 


FRANCORUM POPULI. 


Salii, Attvarii, Bricteri seu Biucteri aut Burcturi, 
Chamavi, Ampsivarii, Chatti, Chauci, Cherusci, Ten- 
cteri, Uni » Sicambri. 

Quibus paratis, petit primos omnium FnANCOs, eos 
videlicet quos ceusuetudo SaLtios appellavit. Ammia- 
nus Marcellinus libro xvu Rerum gestarum. 

Julianus, etc... regionem subito pervasit FRANCO- 
RUM, quos ATTUARIOS vocant. Idem, lib. xx. 

Ratus tuto omnes FaaNciE recessus penetran- 
dos, etc. Collecto ergo exercitu , transgressus Rhie- 
num HRICTEROS ripz? proximos, pagum etiain quem 
CsAuavi incolunt depopulatus est, nullo usquam oc- 
eursante nisi quod pauci ex AupPsivARUS. οἱ CuaTTIS 
mere duce in ulterioribus collium jugis appa- 
ruere. Sulp:'cius Alexand. lib. wv Histor. apud Gregor. 
Tur. lib. n, cap. 8. 

Caavci, Cagnusci, CBAMAVI, qui et FaANci, FRAN- 
CIA, BaocrEn. Tabula itineraria Peutingerorum. 

Franci dicii sunt Sic ugai, quod veterum Sicambro. 
rum possederunt, qui ab. eis Francig uomen 
Aabuit. Nam esie Tacito, lib. xuu Annalium, SuGAMBRI 
excisi et ip Gallias trajecti, et Cluverius libro wi Ger- 
manie antique, capp. 9, 10 εἰ 20, sic habet: ΤΈΝΟΤΕΒΙ 
et UsiPzres in agros Sicambrorum successerunt , et 
nationes ili» eum Ampsivariis, Attuariis, Bructeris, 
Chamavis, Cbaitis, Chaucis et Saliis... in unum post- 
modo coierunt corpus, novumque sibi constituerunt 
nomen FaanconuM. 


Asxno 255. Valerianus et Gallienus ejus filius. A4. 
PATROL. LXXI. 


ldem (Aurelianus) apud Maguntiacum tribunus 
legionis sext!z: Gallican:e , FaANCos irruentes, cum 
vagarentur pee totam Galliam, sic afflixit, ut trecentos 
ex his eaptos, septingentis interemptis, sub corona 
vendiderit. Unde iterum de eo facta est cantilena : 
Mille FnANcos, mille Sarmatas semel occidimus. Vo- 
piscus ín Aureliano, p. 211. ᾿ 

25). Gallienus in Gallia bellum cum Francis gerit. 

Gallienus videns Gerimanicas gentes ezeteris iufe- 
stiores esse, quxe accolas Rheni Celiicas natione: 
acrius vexareut, hanc partem sibi propugnandam ab 
hostibus sumit; aliis, qui per Italiam, lllyricum, 
Graciamque przedis agendis intenti essent , duces 
cum eorum locorum exercitibus, bellum facere jus- 
sit. Ac quidem ipse Rheni trausjectus custodiens, 
quantum prastare poterat, interdum iransitu hostes 
arcet, interdum transeuntibus suos instructos objicit. 
Sed quod iugenti cuin multitudine , perexiguas ipse 
copias habens, bellum gereret, in angustum jam 
coactz res ipsius erant : cum ini'o federe cum quo- 
dam de gentis Germ-nica principibus , ex aliqua 

arte periculum minuisse visus fuit. Nam czteros 
Mle barbaros arcebat, quo minus continenter Rbe- 
num iransirent el irruentibus obstabat. Zosimus 
Histor. lib. 3. Quod. idem bellum Zonaras describens 
libro xu Annalium cum FRANCIS. gesiuin commes 
uworat. 

260. Valeriano a Persis capto Gullienus  s0!us im- 


erat. 

962. Gallienus in Gallias transit contra Posthumum. 
Posthumus jucatur aezilio Francorum. 

Contra Posthumium igitur Gallienus cum Aureolo 
et Clodio duce, qui postea. imperium obtinuit, prin- ' 
cipe generis Constantini Caesaris nostri, bellum in- 
cupit : et cum multis auxiliis Posthumius juvaretur 
Celticis ac FRANcicIs , in bellum cum Victorino pro- 
cessit, cum quo imper.um participavera!,. Victrix 
Gallieni pars fuit. Trebellius Pollio ἱπ Gallienis , 

. 478. 
í 264. Gallienus inimicum Home triunphum egit, ubi 
inter captivos Franci simulati. 

lbant przterea geutes simulatze , ut Gotthi, Sar- 
mate, Franci, Perse : ila ut uon minus quam du- 
centi singulis globis ducerentur. Jbidem, p. 179. 

265. Piraiice excursiones Francorum, Ta racona a 
Francis diripitur. 


Faawci ipsi prater czeteros truces, quorum vis 


'cum ad bella etfervesceret, ultra ipsum Oceanum 


&'stu furoris evecta, Hispaniarum eti2m oras armis 
infestas babebat. Nasarius in Panegyrico Constantini 
Magni, n. 11 

llis prospere ac supra vota ccdentibus, more homi- 
num, secundis solutior, rem Romanam qua:i naufra- 
gio dedit , cum Salonino filio cui honorem Cesaris 
contulerat, adeo uti... Alenmannorum Juthungi lta- 
ham, FnaNconUM gentes, direpta Gallia, llispaniara 
possiderent, vastato ac pene direpto Tarraconensium 
oppido. Aure'ius Victor in Gallieno. 

$68. Gallienus occisus , Claudius A. mM 

70. Claudii mors. Aurelianus A. 

215. Aurelanus in Gulliis vincit Tetricum. Trium 
phat Home. Inter captivos Franci. 

Gotibi, Alani, Roxolani, Sarmaue, Franci, Suevi, 


ὅ 


439 


ANNALES FRANCICI. 


Vandali, Germani, religatis manibus captivi przces- A Belgicze et Armoricee paesndum mare. ac 


serunt. Fl. Vopiscus in Aureliano, p. 220. 

914. Probus in Gallia Francos oedit, 

Testes FRANci inviis strati paludibus, testes Ger- 
mani et Alemanni longe a füireni submoti fittoribus... 
Tu FnaNcicus, tu Gotthicus, tu. Sarniatitus, tu Pa?- 
thicus, tu omnia, et prius fuisti semper dignus Im- 
perio, dignus triumphis. Flav. Vopiscus in Probo 
imp., p. 251. 

᾿ s Aurelianus occisus, Tacitus À. 

916. Mors Taciti, Florianus À. pest 60 dies occisus. 
Ob statuas Taciti εἰ Floriani fulmine dejectas respon- 
sum aruspicum de Francis. 

.. Interamnee (Taciti et Floriani) statuz fuerunt de- 
jecte fulmine, quo tempore responsum est ab aru. 
spicibus, quándoque ex eorum familia imperatorem 
Romanum futurum, seu per feminam, seu per virum 
ui det judices Parthis δὲ Persis : qui FRANcos εἰ 
lemannos sub Romanis legibus babeat. ΕἸ. Vopi- 
scus in Floriano, p. 251 

Probus À. 

. 971. Probus per duces suos it Gallia Francos strenue 
eincit. 

Alterum contra. Fnancos przelium pugnavit : qui- 
fus opera ducum strenue víctis, ipse cum Burgundo- 
rum, Vandilorumque copiis dimicavit. Zosimus, 
Hist. l. 1, p. 664. 

980. Excur&io piratica Francorum a Ponto , ubi 
sedes da'& eis erant, per vare Medirerraneum ; Gre- 
cia εἰ Asia. populate, Syracuse capte , reditusque 
eorum in Franciam. 

Recursabat quippe in animos illa suh divo Probo 
et paucorum ex F'RaNcis captivorum incredibilis au- 
dacia, et indigna felicitas, qui a Ponto usque cor- 
repuis navibus Graeciam , Asiamque popolati, nec 
impune, plerisque Libyz littoribus appulsi, ipsas pa- 
stremo navalibus quondam victoriis nobiles ceperant 
Syracüsás, et imténso itinere pervecti Oceanum , 
qua terras irrupit, intraverant : atque ita eventu te- 
meritatis ostebderant 
desperationi, quo navigiis pateret accessus. Eumenius 
in Paneg. Constantio Casari, cap. 18. . 

hidem cürn Franci ad. imperatorem accessissent, 
et ab eo sedes obiünuissent, pars eorum quadam de- 
fectionem molita, magnamque navium copiam nacta, 
totam Greciam conturbavit. In Siciliam quoque de- 
lata, et urbem Syracusanam adorta , magnam in ea 
ca'dem edidit. Tandem cum et in Africam appulisset, 
ac rejecta fuisset, adductis Carthagine copils, nihilo- 
minus domum redire, nullum passa detrimentum, 
potuit. Zosimus, Hist. l. 1. 

Proculum in Gallia rebellantem proditumque a Fran- 
cis Probus vincit et interimit. . 

Hunc tamen Probus fugatam usque ad vltimas ter- 
ras, et cupientem in FRAsconum aoxilium venire, a 

uibus originem se trahere ipse dicebat, ipsis pro- 
ntibus Faascis, quibus familiare est ridendo fidem 
frangere, vicit et interemit. ΕἼ. Vopiscus in Proculo, 


, 989. Probus occisus. Carus. A., Garinus et Nune- 
rianus ejus filii Cesares.—— 

985. Carus fulmine ictus interiit. Carinus et Nume- 
Yinnus AA. 

984. Numerianus occisus. Diocletianus Α. Mazi- 
wianus Hercalius Cesar. 

$85. Carinus occisus. 

986. Mazim. Herculius A. tremsit in Gullias, rusticos 
tumtltuantes, qui se Bacaudas nominabant, compescit 
tet opprimit. 

287. Maximianus: Burgundiones, Alamannos, Cha- 
biones, εἰ Erulos effusos tn Gallias proffigat. 

Francis et Saxonibus Carawsium opponit. Eumdem 
occidi jubet , quod ille comperiens Britanniam occu- 


ί, e. eg. . 

Post hzc tempora etiam Carausius, qui vilissime 
natus , in strenuo militia ordine famam egregiam 
fuerat consecutus, cura apud Bononiam per tractum 


quod Fnanci et Saxones infestabant, multis 

eaptis, nec preda mtetra, aut. provi 
reddita, aut imperatoribus missa, cum susp 
coepisset consulte ab eo admitti barbaros, : 
euntes &üi przedà exciperet, atque hac se« 
ditaret, a Maximiano jussus occidi, pnrpur: 
psit, et Britannias occupavit. Eutropius lib, 

Franci Bataviam invadunt. 

Multa ille FnaNcoRuM tillia qui B312viam 
cis Rhenum terras invaserant | interfecit , 
certus in Paneg. Mazim. et Constant/no M., 
victoria Constantii patris Const. M. 

Terram Bataviain, sub ipso quondam «lot 
Fausio) suo a diversis FRANCenUM gentibus Οἱ 
omni hosté pargavit. Eumenius in Paneg. . 
tino M., c. ^, de victoria ejus patris Constm 

283. Marinianus ultra Hhenum Germanos 
&tativa habet in Francia. Atheeh et Genobasá 
corum reges. Athech pacem ab eo impetrat, 
baudes regnum recipit. Franci cessant a bello 

Cum per te regnum teceperit Genobaude: 
vero munus acceperit. Quid enim ille aliud 
ad conspecium cum omni sua gente venien 
ut tunc demum integra auetoritate regnaret 
Maximiane, placasset ἢ Ostendit ille te ident 
audio popularibus suis, et intueri diu jussi 
sequia discere, cum tibi ipse serviret. Cl. M« 
in Paneg. Maaziniano, A. 

Pratereo FaaNcOsS ad petendam 
venientes. Claud. Mamertinus in 
miani et Diocletiani, c. 5. 

Transrhenana victoria, et domitis oppres 
215 bella piratica. Idem, c. Ἴ 

289. Muzimianus cum  Carausio bellum. i 
gerit. 

Cum Carausio tamen, cum bella frustra 
essent contra virum rei militaris peritissin 
postremum pax convenit, Eutropius, Hist. | 


acem 6 
euethliai 


nihil esse clausum piratici 5 291. Marimianus Francos in Galliam tra 


ltaque sícuti pridem tuo, Diocletiane 4 
jussu supplevit deserta Thracie translatis 
Asia, sicut. postea tno, Maximiane August 
Nerviorum et Treverorum arva Jacentia heu 
minio restitutus, et receptus in leges FRANC 
luit. Eumenii Paneg. Consl. Cesari, c. 24. 

292. Constantius εἰ Galerius. Casares. Ὁ 
Gallia commissa. Bononia ab eo capta. 

Q93. Constantius Bataviam α Francis ΘᾺ 
recuperat, eosque in Galliam abducit. . 

Multa ille FaANcoRUM millia, qui Bataviam 
cis Rhenum terras invaserant, ihterfecit , 
cepit, abduzit. Iucerti Paneg. Maximiano et 
lino, c. À 

Qui eodem exercita virtute capto, clemet 
servato, dum azedificandis classibus Britanni 
peratio comparatur, terram Bataviam, sub ip 
dam alumno 500 6 diversis FRANCORUM gen! 
cupatam, omni hoste purgavit, nec contentui 
ipsas in Romxsnas transtulit nationes, ut nol 
erma , sed etiam feritatem ponere cogeres 
menii Paneg. Constantino A., c. 5. 


Aut hzc ipsa (Batavia) qua^ modo desi 
Barbaria non magis feritate FRANconua velt 
desiderat, quam si eam circumfusa flumina 
alluens operuisset. Idem in Orat. pro res 
scholis, c. 18. 


laque sicuti. pridem tuo, Diocletiane ; 
supplevit deserla Thracke translatis incolis 
cut pestea tuo, Maximiane A., nutu Nervi 
Treverorum arva jaeentia 1z:tus postliminié 
tus et receptus in leges FRANCUS excoluit, 
per victorias tuas, Constanti Casar inviem 
quid infrequens Aibiano, et Dellovaco et, Ti 
solo, Lingonicoque restabat barbaro cultom 
scit. Eunenii Paneq. Constantio Cesari. c. ἃ 


141 


ANNALES FRANCICI. 


1:3 


Allectus socius Carausii eum occidit et posi eum A 507. Muzximianus Constantinum. ex Casare Augu- 


Britannias triennio tenuit. 

996. Con. tantius bellum infert Britaunim; Allectus, 
υἱείμα εἰ occisus αὐ Asclepiodolo pra[ecto  pratorii. 
Franci in exercitu Allecti partim occisi, partim ceptt. 

Enim vero, Casar invicte, tanto deorum immor- 
talium. tibi est. addicta consensu victoria omniam 
quidein quos adortus fueris hostium , sed przecipue 
internecio FgANconuM, ut illi quoque milites vestri , 
qui per errorem mebulosi, ut paulo ante dixi , maris 
abjunci , ad oppidum Loudinense pervenerant , 
quidquid ex mercenaria illa wultitudine Barbarorum 
praelio superfuerat, cum direpta civitate fugam ca- 
pessere cogitarent, passim tota urbe confecerint ; et 
non solum provincialibus vestris in cxde hostium 
dederint salutem , $ed etiam in spectaculo volupta- 
tem. O victoris multijuga et ianutnerabilinm trium- 
phorum, qua Britanniz restitutae, qua vires FaAnco- 
&uw penitus exci:d, Éumenii Paneg. Gonstantio Ce- 
sari, c. 11. 

303. Diocletianus εἰ Maximianus 


urpuram depo- 
«unt, εἰ Constantium Galeriumque 


ugusios nuncu- 


ent. 
P Constantius Galliam , Hispaniam εἰ Britanniam 
obtinuit, 

Constantinus Galerio repetitus a. patre proficiscitur 
in Gallias, et ad eum accessit eo tempore quo in Bri- 
tanniam trangfretabat. 

506. Consl.ntius moritur. Eboraci. 

Constantinus a Galerio Cesar nuncupatus. in Gal- 
[ram transit, Francorumque irruptionem reprimit, re- 
gesque ipsos. captivos fecit. Hheno. trajecio Franciam 
ingressus Bructeros populatur, pontem Colonie Agrip- 
pire comstruil. ΝΕ 

Affecisti poena temeriialis reges ipsos FnANCLE, 

ui per abseatiam patris tui yacem violaverant : gon 
dubitasii. ultimis punire cruciatibus : nihil veritus 
gentis illias odia perpetua et inexpiabiles iras. Ev- 


wmenii Puneg. Consi. M., c. 10. 


em fecit, et ei Faustam filiam in matrimonium dc- 
it. 

508. Franci Gallias turbant. Constantinus cum pau- 
cis in eos proficiscur, suadente Herceulio, qui interea 
purpuram resumil , el exercitum ad defectionem selli- 
citat. Constantinus admirabili celeritate redit, eumque 
epprimit, 

FRANCORUM gens in armis erat. (Hereulíus) persua- 
det nihil suspicanti ne omnem secum exercitum du- 
ceret, paucis militibus posse Barbaros debellari, «t 
ei ipse haberet exercitum quem occuparet, et ille 
epprimi posset ob militum paucitatem. Credit ado- 
lescens ut perito ac seni, paret ut socero, proficis- 
citur relicta militum parte majore. !lle paucis diebus 
exspectaiis, cum jam Constantinum zstimaret intrasse 
fines Darbarorum, repente purpuram sumit, thesauros 
invadit, donat ut solet large, fiugit de Constantino 
quz in ipsum protinus reciderunt. Imperatori propere 
{85 gesta sunt nuntiantur. Admirabili celeritate cum 
exercitu revolat ; opprimitur homo ex improviso 
nondum satis instructus : milites ad Imperatorem 
&uum redeunt. Lactantius de Moriibus persecutorum, 
cap. 29. 
910. Constantinus Francos , A'amannos aliosque 
Germanie populos vincit. 

Quid memorem BaucrERaos? quid Cnauavos? quid 
CucRuscos, Vangionas, Alawmannos, Tubautes, Bel- 
licum strepunt nomina, immanitas Barbariz in ip-is 
vocabulis δά θεῖ horrorem. Hi omnes sigillatim , 
deinde periter armati, conspiratione feederatze socie- 
tatis exarserant, Tu tamen , iinperator, cum tantam 
belli nelem videres, nihil magis timuisti quam ne time- 
reris. Adis Barbaros, et dissitnulato principis babitu, 
quam proxime poteras cum duobus acced s... lanu- 
mera simul gentes ad bellum coactze, sed uno im- 
petu tuo fuss, dum collativam vim cumparant!, com- 

endiosam vicloriaun praestiterunt. Nazarit Paneg. 
onst. Magno, c. 18. 


lac est iua, Constantine, de Ascarici fegaisque C — 345. Constantinus victo Maxentio redux ín | »allias 


supplicio qwoudiana atque sterna victoria. J6id., 
e, 11. 

Ut tamen orgnibus modis Barbarorum immanitas 
Írsngereur, nec sola hostes regum suerum supplicia 
uxererent, etiam immissa BaccrEnIs va-tatiune fe- 
cisdi , imperator invicte, in quo prima consihi tui 
fuit ratio, quod exercitu repenle lrajecto inopinantes 
adortus es, non quo aperto marte diffideres, ut qui 
palam cengredi malui:ses, sed ut illa natio períugiis 
silvarum et paludium bellum solia frustrari fuge 
tempus amitteret, Casi igitur innumerabiles, capti 
plarimi; quidquid fuit pecoris captum, aut trucida- 
tum 68; vici omnes igoe consumpli ; puberes qui in 
"Banus venerunt, quorum nec perfidia erat apta mi- 
litis, nec ferocia servituti, ad pcenas spectaculo dali 
saevientes bestias mulütudine sua fatigaruut. Jbid., 
cap. 13. 

nsuper eiiam Agrippinensi ponte faciundo reli- 
quiis »füicta gentis insultas , né unquam melus po- 
Bat, semper horret, semper sopplices nianus tenda; 
cum tamen boc iu magis ad glonam imperii tui, e£ 
ernaium limitis facias , quam ad facultatem quoties 
velis in hosticum trauseundi ; quippe cum totus ar- 
malis navibus Rhenus insti uctus sit, et ripis owoi- 
bes usque 3d Uceanum dispositus miles immineat. 
dHbid., c. 18. 

Conetantinus ob illam victoriam [udos Franricos 
instituit, et quotannis per vi dies cum mazine circen- 
sinum mi.sibus δὲ eam celebrasit. 

Julius. ldibus ludi FaANCICI. 

i Kalend. Aug. 


XV 
XIV 
XV Faancici ΟΜ xxt. 
omanum vetus apud  Buchertum 
Comum. in. Victerium Aqu danum, - 


Francos profligat, 

Nou euim fessus praeliis, et expletus victoriis, ut 
natura fert, otio te et quieti dedisti, sed eodem im- 
petu , quo redieras in Gallias tuas, perrexisti ad in- 
feriorei Germani;e limitem : magna scilieet interca- 
pedine tempor.s, ac brevi locorum distantia post 
&unigam expeditionem statim bello ausvicatus a Ti- 
beri 3d Rhenum. Incerti Paneg. Const. Mag., cap. 24. 

luperat fidem geus levis et lubrica Uarbarorum, 
et robore atque audaeia lectia eruptionis auctoribus, 
jusütisse Rheno nuniiabantur. lico obvius adfuisti, 
Jl.preseniia tua ne auderent transitum terruisti, 
Etlam videbaris rem votis tuis fecisse contrariam , 
quod inbabita eruptione now foret materia victori», 
sed iuopinato consilie usus, abeuudo enim, simulato 
nuntio inajoris in superiore limite tuinultus, occasio- 
Bein stolidis ac feripis mentibus obtulisti in uostra 
veniendi, relictis in occulto ducibus qui securos ado- 
riremur : que cum venissent, consilium tuum se- 
quitur fortuna. Toto Rheni alveo oppleto navibu: 
Qevectus terras eorum ac demos mostas lugentesqua 

puiatus es, tantamque cladem vastitateimque per- 
jurse genti intulisti, ut vix postillud nomea habitura 
sit. Jbid. c. 23. 

Facile est vincere timidos et imbelles, qualesamosna 
Gracia et deliciz Orientis educunt, vix leve pallium, 
ei Sericos sinus vitando sole tolerontes, et si quanda 
iu periculum venerint, libertatis immemores, ut ser- 
vire liceat orantes. Romanum vero militem, quon 

ualemque ordinat disciplina , aut trucem Faancum 
Ícriua sola carne distentum, qui itin. pro victus 
sui vilitate centemnat, quante molis »it superare, 
vel capere? quod tu, imporator, ei nuper in. Kalia 
el in ipso conspectu Barbarim paulo ente fecisti. 
Idem, c. 94. 

lup. Casan. D. CoxsvtAxT. Firivs. FL. ConerAnt. 
Max. VICTOR. AC TRXIMPHATOR Pics. Fraax. lavectus 


315 


ANNALES FRANCIUI. 


Acc. Genua vicus SanuaTICUS. FnANCICUS. GoTHiCUS. À scribit fusius quee adversus Silvpanum machi 


VaupaLirus. Ex Onwufrio. 

520. Chrispus Casar in (alliis Francos vincit. 

FaANci ipsi, praeter czeteros truces, etc., sub armis 
tuis ita couciderunt, ut deleri funditus possent, nisi 
divino instinctn, quo regis omnia, quos ipse afflixeras 
eonficiendos (ilios reservasses... cum memoria ac- 
ceptx clidis non infracia, sed asperata pugnaret. 
Nazarii Paneg. Const. M. cap. 11. 

Qus tuum, Constantine maxime, mite pectus inun- 
davit gratulatio, cui tanto intervallo videre filium 
licuit, et videre victoriam, narravit utique exhausta 
bella, et hoc ad suam gratiam, non ad sui. ostenta- 
tionem : qualis excipiendo hoste, quam resistenti 
vehemens, quam facilis supplicanti. Idem, cap. 51. 


. . . . Major tua gloría terris 
En, Auguste, tuis presens, et tantus ubique 
Imperiis, feecunde paras nunc omine Chrispi, 
Oceani intsactas oras, quibus eruta Franci 
Dat regio proeul ecce dium, cui devia latis 
patent, campi sub czso limite victor. 


Optaiiani Porphyrii Paneg. 


n $35. Chrispus Cesar Francis bellum inferre para- 
at, 


Otia Cxssaribus pacis dedit, aurea sxcla 
Indulgens natis patris pietatis honore, 
Mits jure Deus. Sed Chrispi in fortia vires 
Non dubis ripa Rhenum Rhodanumquoe tueri 
Ultertore parant, et Faaxcis tristis jura. 
P. Optatiani Porphyrii Paneg. 
997. Constantinus M. 22 Maii moritur. Tres ejus 
filii Cesares , Constantiuus , Constantius εἰ Constans 
Constantinus Gallias obtinet. 
910. Constantino occiso, Constans in Gallia imperat. 
δι. Corsims cuin Francis pugnat in Galliis. 
Vario eventu adversum FRANcOs a Constante 


ü- 
gnatur. S. Hieronymus in Chronico. a 


- Eodem vero tempore con'iyit ut respublica etiam (ἡ 


turbaretur, Nam  FnaNconuM gens in Callias irru- 
ptione facta, Romanorum agros vastavit. Socrales, 
Hist. 1. 1, c. 40. 

341. Marcellino et Probino. His Conss. pugna 
facia est cum gente FnANCORCNM ἃ Constante A. in 
Galliis. 1datius. 

942. Franci a Constante vincuntur el. pacantur. 

FRANci 8 Constante perdomiti et pax cum eis facta, 
S. Hieronymus in Chronico. 

Constantio scilicet tertium et Constante iterum : 
quo quidem tempore Constans Faaxcos bello supe- 
ratos, socios ac feederatos populi Romani effecit. So- 
crates, lib. 1, c. 15. 

Constantio 1}} et Constsnte Il. His Conss. victi 
Franci a Constante A. seu pacati. Idatiws. 

$50. Magnentius natione Francus imperium arripit, 
el Constantem A. per Gaisonem Francum prope Pyre- 
neos in castro Elena interficit. 

55]. Magnentius apud. Mursiam acie vincitur a Con- 
stantio A. Franci et Saxones in exercitu Magnentii. 

Aderant una et aflinitatis nomine promptissimi 
sociorum FaaNci, et Saxones, qui ultra Rhenum at- 
que Occideniis mare habitant nationes omnium bel- 
Itcosissim:e. Julianus in oratione prima. 1n Constantii 
imp. laudem. 

59. Magnentius Lugduni se interficit, Decentius 
ejus [rater Casar apud Saxones laqueo. se euspendit. 
$55. Silvanus magister peditum, apud Coloniam 
Agrippinam imperium invadit, et! post 28 dies occisus. 
ultitudo Francorum in aula Constantii Augusti. 

Cum diuturpa incuria Gallize czdes acerbas, rapi- 
uasque et éucendia, Barbaris licet grassantibus, nullo 
juvante perferrent, Silvanus pedestris militize rector, 
ut efficaz ad hxc corrigenda, principis jussu per- 
rexit, Arbetione id maturari modis quibus poterat 
adigente, ut absenti zemulo, quei superesse adhuc 
gravabatur, periculosz 1uolis onus impingeret. De- 


runt, tun prosequitur Ammianus. , 

Iniquitate rei percitus Mala: ichus gentiliun 
collegis adliibitis strepebat immaniter, circu 
homines dicatos Imperio per factiones οἱ dc 
nime debere proclamans : petebatque ut ipse 
obsidum loco necessitudinibus suis, Mallobs 
maturarum tribuno spondente quod remeab 
cius juberetur ire ducturus Silvanum, aggre 
taleconatum, quale insidiatores acerrimi 
runt : vei contra se paria promittente, M:llc 
orabat properare permitti, haec. que ipse p 
est impleturum. Testabatur enim id se proct 
scire, quod si quis mitteretur externus , su 
genio Silvanus, etiam nulla re perterrente 1 
composita forte turbabit ; et quanquam utili 
ret et necessaria, ventis tamen loquebajur in 
Namque Arbetione, etc. 

Hae Malarichus subito nactus, etiam tun 
lens et mosstus, suamque et popularis Silva 


B graviter ingemisceus, adhibius FnANCIS, qui 


tempe-late ^in palatio multitudo florebat, 
jam loquebatur : tumultuabaturque, patefactis 
retectaque jam fallacia, per quam ex confes 
eorum appelebatur, etc. Agens inter lizc apu 
pinam Silvanus, assiduisque suorum comper 
tiis, que Apodemius in labem suarum ager 
narum, et sciens animum tenerum versabilig 
pis, timens ne absens et indemnatus per 
reus, iu difficultate positus maxima, Barbs 
fidei committere cogitabat. Sed Laniogaiso 
tunc tribuno... docenteque FRANCOS, unde or 
interfecturos eum, aut accepto praemio pro 
nihi] tutum ex prassentibus ratus, in consilia 
tur extrema : et sensim cum principiorum vt 
secretius collocutus, iisdemque magnitudine p 
mercedis accensis, cultu purpureo a draei 
vexillorum insignibus ad tempus abstracto, ad 
Imperiale surrexit, etc. 
irmato itaque negotio per sequestres ( 

gregarios, obscuritate ipsa ad id patrandum | 
praemiorum expectatione accensos, solis ortu 
tilo, suhitus armatorum globus erupit : atqu 
let in dubiis rebus audentior, cxsis custodib 
penetrata, Silvanum extractum. zedieula, qu 
matus confugerat, ad conventiculum ritus C 
tendentem, densis gladiorum ictibus true 
lta dux haud exsilium meritorum hoc gener 
tit mortis, metu calumniarum, quibus fact 
quorum irreütus est absens, ut tueri possit 4 
ad presidia progressus extrema. Licet enim 
pestivam illam cum armaturis proditionem ai 
sense praelium, obligatum gratia retineret C 
tium; ut dubium tamen, et mutabilem vereb: 
cet patris quoque Boniti prztenderet forti 
FnaNci quidem, sed pro Constantini partibus 
civili acriter contra Licinianos sape versa 
mian. Marcellin., lib. xv. 

$55. Franci Coloniam Agrippinam diripium 


D nus a Consiantio A. Cesar creatus in. Gallia 


tar. 

(Julianus) itineribus rectis Taurinos perve 
nuotio... Indicabat. autem Coloniam Agrip 
ampli nominis urbem in secunda Germania, 
Barbarorum ob-idione reseratam magnis 
deletam. Amm., Hist. lib. xv. . 

950. Julianus Coloniam Agr. a. Francis ce 
cipit εἰ pacem cum eorum regibus facit. 

Nullo itaque repugnante, ad recuperam 
placuit Agrippinam, ante Caesaris in Gallia 
lum excisam, etc.... Jgitur Agrippin:m in 
non ante mo!us est exinde, quam FaANCORUM 
furore milescente perterritis, pacem firmare 
blicae interim profuturam, et urbem recipere 
ussimam. Ammian., Hist. lib, xvi. 

his ergo calamitatibus vexatam, et afflietai 
Galliam, primum Agrippinam recuperavi, 8 


115 


ANNALES FRANCICI, 


τ 


Rhenum sitam, qux: ante menses circiter decem in A ter Saxenes quippe et Alemannos gens. ejus non tam 


potest»tem hostium venerat. Julian. epist. ad S. P.Q. 
Atheniensem. 

$51. DC. Franci in castello Menapiorum a Juliano 
ebsessi et ad deditionem compulsi sunt. 

Rhemos Severus magister equitum per Agrippi- 
nam petens et Juliacum, FnaNconuM validissimos cu- 
neos in sexcentis velitibus, ut postea claruit, vacua 

raesidiis loea vastantes offendit ; liaccopportunitate 
n scelus audaciam erigente, quod Caesare Alamanuo- 
rum seecessibus occupato, nulloque vetante , expleri 
86 posse predarum opimitate sunt arbitrati. Sed 
metu jam reversi exercitus, munimentis duobus, qua 
ulim exinanita sunt, occupatis, se quoad fieri poterat 
tuebantur. Hac Julianus rei novitate perculsus, et 
conjiciens quorsum erumperet, si iisdem transisset 
intactis, retento milite circumvallare disposuit, etc... 
inedia, οἱ vigiliis, οἱ desperatione postrema lassati, 
sponte se propria dederunt : statiinque ad comita- 
tum Augusti sunt missi. Ad quos eximendos periculo 
multitudo FRANCORUM egressa, cum captos comperis- 
(61, et oaportatos, nihil amplius ausa, repedavit ad 
sua. Hisque perfectis acturus hiemem revertit Pari- 
sios Casar. Ammian., Hist. lib. xvi. 

358. Julianus Saliis εἰ Chamavis bellum infert, et 
partem Saliorum qug in Galliam irruperat in deditio- 
nem accepit. 

Quibus (subsidiis) paratis, petit primos omnium 
FaaNcos, eos videlicet quos consuetudo SaLios ap- 
pellavit, 'susos olim in Romano solo apud Toxian- 
driam Jocum habitacula sibi figere pralic-nter. Cui 
cum Tungros venisset, occurrit legatio pradieto- 
rum, etc. Subito cunctos aggressus, tanqua:» fulminis 
turbo perculsit : jamque precantes potiusquam resi- 
stentes in opportunam clementie partem effectu vi- 
ctoriz flexo, dedentes se cum opibus liberisque sus- 
cepit. Ammian., Hist, lib. xvy. 

Quin adversus eos barbaros, id est FníaNcos, S4- 
Lt:0$ et CHAMAYOS exercitum movens, aspirantibus 


B 


lata quam valida, apud historicos Germania, nune 
vero FRANCIA vocatur), ab antiquo, hoc est ab infan- 
lia possessus ἃ daemone, qui noctibus eum ululare, 
ingemiscere, fremere dentibus compellebat, secreto 
vero ab imperatore evectionem petiit, caussam ei 
simpliciter iudicaus ; et acceptis ad consularem quo- 
que Palxstinum litteris, cum ingenti honore et comi- 
tatu Gazam deductus est, etc. Deambulabat tunc se- 
nex in arenis mollibus, et secum de psalmis nescio 
quid submurmurabat : vidensque tantam turbam ve- 
nientem, substitit; et resalutatis omnibus, mauuque 
eis benedicens, post hor«m exteros abire praecepit, 
illum vero cum servis suis et apparitoribus retna- 
neie. Ex oculis enim ejus, et vultu, cur venisset 
agnovit. Statim. ergo ad interrogationem suspensus 
homo, vix terram pedibus tangens, et inmane ru- 
g'eus, Syro, quo interrogatus fuerat, sermone res- 
pondit, Videres de ore barbaro, et qui FRaNCAM tan- 
lum οἱ Latinam 'inguam noverat, Syra ad purum 
verba resonare; ut non stridor, non aspiratio, non 
idioma aliquod Pal:stini deesset eloquii. Coufessus 
€sl itaque, quo in eum intrasset. ordine. Et, ut. in- 
terpretes ejus intelligerent, qui Graecam tantum et La- 
Unam linguam noverant, Grace quoqae euin. inter- 
rogavit. Quo similiteret in verba eadein respondente, 
multasque incantationum occasiones, et necessitates 
magicarum artium obtendente : Non curo, ait, quo- 
modo intraveris, sed ut exeas, in nomine Domini 
Jesu Christi impero. Cumque curatus esset, simpli- 
citate rustica decem auri libras offerens, hordeaceutn 
ab eo panem accepit, audiens quod qui tali cibo ale. 
rentur aurum pro luto ducerent. S. JHieronymus in 
Vita S. Hilarionis. 
965. Julianus interiit. Jovianus A. 
. 964. Malaricus Francus magisterium armorum per 
Gallias suscipere recusat. Ex Amwian., Hist. lib. xxv. 
Jovianus A. moritur. Valentinianus fit. A. post ali- 
quot dies Valentem (ratrem A. creat ; eique Orientis 


diis, SaLionUM partem excepi : Chamavos expuli, etc. C tmperium permittit. 


Julian. epist. ad S. P. Q. Atheniensem. 

Julianus Chamavos partim cedit, εἰ partim. vivos 
captos in vincula compegit cum illorum rege Nebiogaste, 
reddito ei filio captivo, et accepta sola ejus matre ob- 
side, pacem fecit. 

CuauA vos itidem ausos similia adortus, eadem ce- 
leritate partim cecidit, partim acriter repugnantes 
vivosque captos compegit in vincula, etc., quorum 
legatis bumi prostratis sub obtutious ejus, pacem hoc 
tribuit pacto, ut ad sua redirent incolumes. Ammian., 
Hist. lib. xvi. 

Cum Julianus in terram bostilem irrupisset, et 
Cuamavisupplicarent ut genti tanquam qua sua esset, 
parceret, asseusus est, et eorum regem ad se venire 

ussit. Ut venit, etc., esse existimantes. Pacem igitur 

Lei; et solam Nebogasti matrem petiit, quam bar- 

beri foedu$ approbautes statim dederunt cum ejusdem 

regis filio, qui in prelio captus fuerat. His confectis, 

sSulumno ad finem vergente et. hieme ineunte ( jam 

p irigebat ), profectus est, Ex Eunapii Sardiani 
-zcerplis de legationibus. 

$60. Julianus Cesar Parisiis Augustus appellutur. 
Qui transgresso Rheno regionem Francorum Aituario- 
rum, pervadit, eos profligat el orantibus pacem ez arbi- 
trie dedit. 

Julianus... etc., in limitem Germanis secunda est 
egressus... Rbeno exiude transmisso, regionem subito 
pervasiL FRANCORUM; 4005 ÁTTUARIOS VOCant, inquie- 
torum hominum, licentius eliam tum percursautium 
estima Galliarum, quos adortus subito nihil metuen- 
tes hostile... superavit negotio levi : captisque pluri- 
snis et occisis, orantibus aliis qui superfuere, pacem 
ex arbitrie dedit. Ammian., Hist. lib. xx. 

Francus ex aula Constantii A. a demone per S. Hi- 
larionem est liberuius, 

Caudidatus (quidam) Constantii imperatoris, ruti- 
Jus coua, candore corporis indicans. provinc«un (in- 


D 5: 


966. Charietto Francus per utramque Germaniam co- 
mes contra Alamannos pugnans occiditur. Ex Am- 
miauo, Hist. lib. xvit. 

261. Gratianus A. 

968. Franci et Saxones vastant Gallias. 

Gallicanos tractus FRaNci et Saxones iisdein con- 
fines, quo quisque erumpere potuit terra vel mari, 
przedis acerbis incendiisque, et captivorum fuueribus 
l.ominum violabant. Amm., Hist. l. xxv. 

Imperator Casar. ΕἸ. Valentinianus.... Germanicus 
Maximus, Alamannicus Maximus, FaaNcus Maximus, 
Gotliicus Maximus, tribuniti:s potestatis Vll, impera- 
tor VI, Consul. 1l. Onufr. 

9009. Pax inter Romanos et Fraucos. 

$70. Saxones victi a [tomanis. in. finibus Franco- 
rum ; a quibus nullum auxilium prestitum est ob pacem 
cum Romanis. 

Saxoues cxsi ad Usonem, in regione Francorcm. 
Hieronymus in Chronico, 311. 

Valentinianus Saxones, etc. In ipsis FRANCORUX 
finibus oppressit. Orosius, |. vn, c. δ, 

914. Macrianus occisus a rege Francorum. 

Macrianus rex Alamannorum periit in Faawcia.: 
quam dum internecive vastando perrumpit avidus, 
oppetiit Mellobaudis bellicosi regis iusidiis circum- 
ventus, Ammianu., Hist. [. 50. 

975. Valentinianus À. obiit. Valentinianus Junior 
A., cui Italiam ei Africam Gratianus A. dedit, Gallia 
sibi retentis. 

911. Gratianus A. Meraubaudes Francus coss. Hi- 
chomeres comes domesticorum a Gratiano mütitur in 
Thraciam contra Gotthos. 

Richomeres FRANCUS comes domesticorum... Pro. 
futuro sociatur, etc., pertinaci concertatione nondum 
lassatg, :quo Marte partes semet altrinsecus al(li- 
ctabant : nec de rigore genuino quisquam remitte. 
bat, dum vires animorum alacritas excitaret, dire 


327 


ANNALES FRANCICI. 


148 


mít tamen interneciva ceriamina cedens vespero À Wirbatis ergo ordinibus cese legiones, lleraclio Jo- 


dies, eic.... post qu;e. repetivit Gallias Richemeres, 
eb majorem preliorun fremitum qui exspectabatur, 
jode adminicula perducturus. Ammian., Hist. |. xxxi, 
eap. 1 et 8. 

518. Gratianus per Mellebaudem regem Francorum 
domesticorum comitem Lentienses vincit. 

Lentüensts Alamannicus populus... pagorum om- 
niam populis in unum eoltertis, cum quadraginta ar- 
matorum millibus vel septasginta, ut quidam laudes 
extollendo principis factitlarumut, sublati in superbiam 
nostra eonfidemius irruperunt ; quibus Gratianus, etc. 
Nannieno negotium dedit virtutis sobria duci : eique 
Msllobaudem junsit pari potestate collegam domesii- 
eorum comitem regeinque Francorum, virum belli- 
eosum et fortem. Nannieno igitur pensante fortuna- 
rum versabiles casus, ideeque cuuctandum esse 
cen«ente; Mallebaudes alta pugnandi cupiditate rap- 
tatus, ut consueverat, ire in. hostem differendi impa- 
tiens angebatur. Proinde horrilico adversum fragore 
tertente, primum apud Arger.tarian signo per cor- 
hicines dato concurri est cceptum... non plusquam 
quinque millia ut »stiuabotur evaserunt, etc. ; intet 
comylures alios audaees et fortes rege quoque Pria- 

rio in'erfecto, exitialium concitore pugnarum, etc. 
Conversus illuc cum exercitu Gratianus eadem qua 
antea fortitudine semitas ducentes ad ardua quzrita- 
bat * quem Lentienses intentum jugulis suis omni 
perseverandi studio contemplantes, post deditionem, 
. quam impetravere suppliei prece, oblata (ut praece: 
ptum est) juventute valida nostris tirociniis perínis- 
ceuda, ad genitales terras innoxii ire permíssi sont. 
Amnian., Hist. 1. xxxi, c. 10. 

Valens A. In pugna cum Gotthis vivus n barbaris 
t8 exustus. 

$79. Bauto et Arbogastes Franci missi a Gratiano A. 
cum copiisad Theodosium in Macedoniam et Thessaliam 
contra burbaros. 

At Gratianus, harum rerum nuntio non parum 


vinianorum tribuno, ac pene emuibus qui militibus 
reerant, exstinctis, paucis effurium tutum nox et 
atibula silvarum prxstitere. Sulpitius Alexander 
lib. m Histor. Lege locum integrum. apud. Gregorium 
Turon. lib. ni Hist.; eap. 8, col. 51. 

380. Franci Gallias mfestant. Arbogastes Romanos 
in eos excitat. Valentinianus paz eum illis init. 

Eo tempore Charietto et Syrus in locum Nauneni 
subrogati in Germania cum exercitu opposito FRANCIS 
diversabantur, etc. "Sulpitius Alexander |. iv. Hist. 
apud Gregorium Turon. lib. n, col. 59. 

$02. Valentinianus À. Vienne oecisus. Arbogaetes 
Kaugenium ad imperium evehit. 

Dum diversa ín Oriente per Thracas geruntur, in 
Gallia status publicus perturbaiur, οἱ clauso apud 
Viennam palatii sedibus principe Valentiniano, etc. 
Sulpitius Alesander apud Gregor. |, u Hist., cel. 59. 

Arbogastes oriundus e gente FnaANCORUM, quen se- 
cundum ἃ Blaadune duce locum Gratianus imperator 
obtinere jusserat, illo rebus humanis exempto, fre- 
tus industria sua, citra principis auctoritatem ma- 
gisterium militum ἰ8 se transtulerat, etc. Tandein 
Valentinianus... libellum porrigit, quo ei magistra- 
tum abrogobat. Hoc ille perlecto : Nec potestatem 
mihi dedisti, ait, rec eripere puteris. Quibus prola- 
tis, discerptoque libello, et in terram alij«cto disce- 
dit, eic. Quapropter (Arbogastes) iisperatorem, qui 
spud oppidum  Gallie Viennam comimnorabatur... 
adurtus lethaliter vulnerat el. interficit. Cum omnes 
taciti [acinus. admissum ferrent, ob viri d:gnitatem, 
et fortitudinem bellicam, ac preterea, qued homi- 
hem magua benevolentia milites prosequerentur, qui 
pecuniam contemneret : Eugeniuin imperatorem de- 
clarat, ete. Zosimus ἰ. 1v Histor. 

Arbogastes bellum infert. Francis et postea. cum eis 
pacem (acit. 

Eodem anno Arhogsstes Sunnonem et. Marcone- 
rem subregulos FaaNcomow gentilibus odiis iuse- 


perturbatus, satis iagnas copias ablegat, Baudoni ὦ ctans, eto. Sulpitius Alezander apud. Gregor. |. ui 


duci traditas : cum quo et Arbogastem misit. Erant 
autem ambo natione Fnaxci, amicissimis in Roma- 
nos animis, ab avaritia donisque captandis prorsus 
immunes, in bell:cis rebus prudentia pariter ac mo- 
bore prastantes. Postquam hi cum exercitu in Ma- 
cedouiam Thessaliamque pervenissent, qui res istic 
agebant Seythze, etc., ad imperatorem Theodosium 
mittunt, qui el benevolentiam et. societatem, et fa. 
cturos se quidquid imperasset, pollicerentur. Zosi- 
fnus, Bist. lib. Y. 

Theodosius a Gratiano A. fit Augustus. 

982. Priamus regnat in ΕΑΝ. Prosperi Chroni- 
cum Pitheanum. 

985. Merobaudes 11. Saturninus coss. Muximus 
imperium invadit, Gratianum. Lugduni dolo inter- 
ceptum per ÁAndragathium ducem occidit, 

984. Hichomeres Francus Clearchus coss. 

585. Arcadius A. Bauto Francus coss. 

Cum ego Mediolanum ante Bautonem consulem 
venerim, éique consuli kalendis Januariis laudem in 
tanto conventu couspectuque hominum, pro mea 
tunc rhetorica professione recltavérim. S. Augustin. 
contra litteras Priscilliani, lib. nt, cap. δύ. 

388. Maximo ap&d Aquileiam victo et occito, Franci 
et Saxones qui navati militie Maximi merebani victori- 
bus se sociarunt. 

llle (Maximus) igitur statim à FRANcIS el a Saxonum 
gente, in Sicilia, Sisciw, Petavione, ubique terrarum 
victus est. S. Ambrosius, Epist, 40 ad Theodos. 

Victor filius Maximi Casar ab Arbogaste imperio de- 
jectus et occisus. 

Genobaldus, Marcomeres, et Sunno. irrumpunt in 
Gallias. Nannius et Quintinis magistri militum contra 
€08 ezercilum ducunt. Quintinus ThaNCIAM ingressus 
tagnam cladeni accipit. . 

Ὁ tempore Genohbaldo, Marcomere, et Sunuone 
ducibus, Fnaxci ja Germaniam prorupere, etc. ; per. 


Hist., col. 60 

Per idem tempus Árbegaetes comes adversus gen- 
tem suam, hoce:t FraNconuM, bellum paravit, aique 
pugnando non parvam multitudiuem mauu fudit ; 
cum residuis vero pacein firmavit. Sed cum in con- 
vivio a regibus gentis sux interrogaretur, utruin sci- 
ret Ambrosium, et respondisset nosse 86 virum, et 
diligi ab eo, atque frequenter com illo convivari so- 
Jitum, audivit : [469 vincis omnes, quia ab illo viro 
diligeris, qui dicit soli, sta et stat. Paulinus in Vita 
S. Ambrosii, 

995. Franci iu ezereitu Eugonü. 

Dehine Eugenius tyrannus, suscepto expeditionali 
procinctu, Rheni limitem: petit, ut cum Alamanno- 
rum et FaANCoRUS regib.s vetustis foederibus ex more 
initis, immensum ea tempestate exercitum gentibus 
feiis. ostentaret, Sulpitius Alexander apud Greg. Tu- 
von. l. n Hist., col. 60. ΄ 

δ94. Theodosius Α. Eugenium vincit et occidit. Ar- 
bogastes seipsum interficit. 

otentia Dei, non fiducia hominis, vietorem sem- 
per extitisse Theodosium, Arbogustes iste precipuum 
n utroque documentum est: qui... collectis Galiurum 
FaaNcoRUNQUE viribus exundavit, nixu$ etiam prz- 
cipuo cultu idolorum, magua tamen facilitate succu- 
buit. Eugenius atque Arbogastes insiructas aeies 
campis expedierant, etc. At vero Theodosius in sum- ᾿ 
mis Alpibus constitutus, expers cibi ac somni.... 
corpore humi fusus, mente cxlo fixus, erabat. De- 
binc postquam insommem noctem preeem eontingua- 
tione transegit, etc., arma corrípuit selus : seiens se 
esse non solum signo cfucis twmendam, sed et vieto- 
riam adepturum, signo crucis se muníens, signom 
victoria dedit (ac signo crucis stgnum praelio dedit), 
ac se in bellum, etiamsi nemo sequeretur, victor 
Tuturas imniisit, etc. Eugenius captus atque interfec- 
tus 651. Arbogast.s Sua se imanu perculit. Ka. et hic 


9 


ANNALES FRANCIO. 


50 


duorum sanguine bellum eivile restinctum 681. Qro- A Saloianus lib. w. de Providentia, cap. 14, eilibro vn, 


sius, Histor. |, vn. 


. « « » Cauto nec profuit hosti 

Munitis heesisse locis. Spes irrita valli 
Coocilit, et scopulis patuerunt claustra revulsis, ete. 
At ferus inventor scelerum trajecerat altum 
Non uno mucrone latus, duplexque tepebat 
Ensis, et ultrices ia sé converterat iras 
Tandem justa manus. . 

Cms de tertio consulatu Honorii A. Paneg. 


$95. Theodosius A. Mediolani moritur, Arcadius 
Orientem obtinet, Occidentem Honorius, qui per Stili- 
conem pacem [acit cum Francis. - 


Hunc tamen imprimis populos lenire feroces, 
Et Rhenum psecare jubes. Volat ille citatis 
Vectus equis ... . ΝΞ 
Attonitos reges humili cervice videres. 
Aute ducem nostrum flavam sparsere Sicambri 
Csesariem, pavidoque orsntes murmure Faanci 
Procubuere solo : juratue Honorius absens, 
]roplurastque taum supplex Alemannia nomen. 
Basternz venere truces, venit accola sylvse 
Brueterus Hercynis, lausque paludibus exit 
Cimbrus, et ingentes Albim liquere Cherusci. 
Accipit ille preces varias; tardeque rogatus 
Annuit; et magno pacem pro munere donat, ete. 
Hoc tibi dat Sulicouis iter. . 
Claudianus in quarto consulatu Honorii A. Paneg. 
Miramur rspidis hostem succumbere bellis, 
Cum solo terrore ruaut, Non classica FRaNcIS 
Intulimus, jacsere tanen, eie.— ΝΞ 
Idem lib. 1 de laudibus Stiliconis. 


Arcadius Bautonis seu Baudonis Franci filiam Eu- 
doziam uxorem ἀκ. 

(Eudoxia) eral eximia pulchritudine spectabilis et 
δια filium Promoti educabatur. Zosimus, lib. v. 
Histor. - 

(Eudoxia) vero non ad spuriam mariti naturam 
facta erat, verum inerat ipsi haud parum barbarica 
natura. Philostorgius lib. n Hist. Eccles. , c. 6. 

397. Marcomirus ei Souno reges Francorum pacem 
perosi puniuntur. 


e. . Provincia missos 
Expelict citius fasces, quam Fnaancia reges 
Quos dederis, acie nec jam pulsare rebelles, 
Sed vinelis panire licet, sub judice nostro 
Regia Romanus disquirit crimina carcer. 
Marcoiueres, Soueoque docent, quorum alter ΕἸ τ» 


Pertulit exsilium : cum se promitteret alter 

Essulis ultorem, jacuit mucrone suorum. 

Res avidi concire novas, odioque furentes 

Pacis et iugenio scelerumque cupidine fratres. 
Ciudia. ius de laudibus Stiliconis lib. ». 


$98. Romanum Juperium. Barbaris formidolosum 
erat. 
.... Tam forte decorus 
Com Sülicpee gener pacem implorantibus ultro. 
Germanis responsa dabat, legisque Caucis, etc. 
Ante pedes bumili Fnanco, tristique Suevo 
Perfruor, et nostrum video, Germanice, Rhenum. 
Claudianus in Eutropium l. τ, v. 51. 


Idem lib. n de Laudibus Stiliconis Galliam inducit 
conquerentem de Stilicone Fraucorum viclore eonsw 
initum [astidiente. 


i mfbi Germanos τους, Faancosquz subegit, 
nondura legitur fastis? 
Claudian. de Laudibus Stiliconis I. n. 

400. FI. Siilico, Aurelianus coss. 

406. Ultimo die Decembris Vandali, Francis pro. 
stratis, Hhenum transeunt, Galliasque invadunt. 

Ante biennium (triennium) Romans irruptionis, 
escuate per Stiliconem gentes Alauorum, ut dizi, 
Soevorum, Vandalorum, multeque cuu bis alie, 
Fsancos proterunt, Bhesum Lranseunt, Gallias iuva- 
dent. Ürosius |. n, cap. 40, 

Fran-orum. eie.. aentium vitia εἰ mores describit 


cap. 15. 

407. In Britannia Constantinus imperator. acclama- 
tur, transit in. Gallias , Justinianum ὁ, Nevigastent 
Francum Celticis exercitibus prarficit. 

Aere prelium inter Constantinum el barbaros Gallias 
vastantes, victoriam obtinent Remaui. Zozimus, Hist. 
l. vi. 

408. Franci Vandalos vincunt. . 

Interea Respendial rex Alamannorum, etc. Frige. 
ridus lib. ui, c. 9. apud Gregar. Turon., col. 61. 

Arcadius moritur anno etatis 51. T heodosiui ejus β- 
lius A. Sarus contra Constantinum mittitur a Stilicone, 
qui Justinianum vincit et occidit, οι Nevigastem violato 
juramento inerficit. Edobinchus Francus εἰ Gerontiua 
tis a Consantino suffecti : qui Sarum in ltaliam fugere 
compellunt. Eodem tempore Sarum Siilico, etc, Zo- 
zim. lib. vi Hist. 

409. Honorius Constantinum in. societatem. imperii 
Gdmitt4, Vandali, Alani, Suavi. Hispaniam occupant. 


' Trevirorum civitas direpta a Francis. 


Trevirorum eiviias ἃ FaaNcis direpta incensaque 
secunda irruptione. Frigeridus, ἰ. 1, c. 9 Greg. Tu- . 
ron., col. 62. 

40. Roma ab Alarico capta. 

Franci in exercitu Constantis Constantini filii, 

Edobecco ad Germanas geutes praemisso, Con- 
slans et. prefectus jam Decimius Rusticus ex offl- 
ciorum magistro petunt Gallias cum Faawcis et Ala- 
mannis omnique militum manu, ad Cuustanün.m 
jimjamque redituri. Frigeridus, l. 1, c. 9. Gregor. 
Turon., col. 64. 

.Gaiso Francus comes sacrarum largitionum Hono- 
rii A., deinde magister o[ficioru:n et postea. magister 
militum. Lib. vn et ix codicis Thüeodosiani. 

441. Constantius comes contra Constantinum missus 
Arelatem obsidet. 

Edobicus Francus magister militum Constantini, in 
ejus auxilium cum ingentibus copiis adventans, a Con- 
stantio vincitur, et ab Edicio amico perfido occiditur. 
Interim circumsidente Arelatum Honorii exercitu, etc. 
Sozomenus, libro 1x, cap. 14. 

Jovinys Romane militie magister in. Gallig purpu- 
ram surait, Frunci in ejus exercitu. | 

Vixdum quarius obsidionis Constantim mensis 
a:ebatur, eum repente ex ulteriori Gallia. nuntii ve- 
niunt Jovinum assumpsisse ornatus regios, et cum 
urgundionibus, Alamannis, FnaNcis, Alanis, omni- 
Que exercitu imminere obeidentibus, ita acceleratis 


- moris, reserata urbe Constantinus deditur. Frigeri- 


dus.apud Greg. Turon. lib. v, cap. 9, col. 61. 
Constantinus ab Arelatensibus Constantio vivus tra- 
ditus jussu Honorii A. occisus. 


412. Juvinus et Sebastiunus fratres in Gallias tgran- 
ni occisi. 

Apollinaris avus Sidonii Apollinaris prefectus. pra- 
torio Galliarum. Sidon. Apollinar. Ep. ib. itd, epist. 12. 


415. Treviris a Francis direpta. 

Excisa ter continuaiis eyersionibus summa urbe 
Gallorum. Salvianus lib. v1, c. 15 

414. Eodem tempure Castinus domesticorum co- 
mes, expeditione in FRANCOS suscepta, ad Gallias 
imiititur. Frigeridus gpud Greg. Turon. lib. n, cap. 9, 
col. 62, 

445. Nam et in Consularibus legimus Theodome- . 
rem regein FaAxcoguM, filium Richimeris quondam, 
et Ascilam niatrem ejus, gladio interfectos. Frigeri- 
dus ibid. apud Greg. 1wron. 

Treveris a Francis eversa. 

Non agüur in Treverorum urbe excellentiss; m5, 
sed quia quadruplici est eversione prostrata. Sal- 
vian. lib. v1, cap. 8. 

Denique expugnata est quater urbs Gallorum opu- 
lentis-iua. Ibid. cap. 

Nain quia te tria excidia non correxerant, quarto 
tu perire meruisti. lbid. cap. 15. 


451 


416. Franci partem Ga'liarum propinquam Rheno A 


occupant. Vide infra ad annum 42 

490. Constantius ab Honorio A. creatur A. 

PnanAMUNDUS regnat in FaaNcia.. Prosperi Chroni- 
oum Pitheanum. | 

491. Constantius A. imperii mense 7 obit. 

495. Joannes imperium Occid. occupat. 

494. Valentinianus Constantii A. filiusab Honorio A. 
Casar creatus et missus in. Occidentem contra Joannem 
(yrannum. 

425. Joannes. igrannus captus εἰ occisus. Volenti- 
ntanus a Theodosio À. appellatur. 

498. Catopo rex Francorvm. 

Felice et Tauro. Pars Ga!liarum propinqua Rheno, 

uam FnANcI possidendam occupaverant, Aetii comi- 
tis armis recepta. Prosperi Chronicon — Hieronymi 
Chronico adjunctum. 

431. 8. Theodosii A. Arcadii A. filii. Superatis 

r Aetium in certamine FRANcrS et in pace susceptis. 

datii Chronicum. 

431. Chlodio Francorum rez yr&missis ad Camara- 
cum exploratoribus Rhenum transit, Romanos profli- 
qal, Camaracum capit et omnia loca usque ad. Sumi- 
nam [riim occupat. Gregor. Turon. lib. 11, cap. 9, 
tul. 65. 

415. Pugna inter Chlodionem regem Francorum εἰ 
Aetium et Majorianum duces Romanorum. 


. .. Post tempore parvo 
Pugnsstis pariter, Faaxcos qua Cloio patentes 
Awebatum terras pervaserat, eic. 
Sidenius in Paneg. Majoriam A. 


Francorum descriptio ex Sidonio ibid. 


Hic quoque monstra domat, rutilj quibus srce cerebri 
Ad fiontem coma tracta jacet, nudataque cervix 
Setarum per damna nitet, tum lumi :e glauco 

Albet aquosa acies, ac vultibus undique rasis, 

Pro barba tenues perarantur pectine c: íst:e. 

Striclius aesulze vestes procera coercept 

Membra virum, patet his altato tegmine poples, 

Latus et angustam suspendit balteus alvum. 

Excussisse citas vastum per iuane bipenues, 

Et pee prescisse locum, clypeosque rotare 

Ludus, et intortas precedere saltibus hastas, 

]Jnque hostem venisse prius. Puerilibus annis 

Est belli maturus amor. Si forte premauntur 

Sen numero, seu sorte loci, mors obruit illos 

Non timor, invicti perstant, animoque supersunt 

Jam prope post animam. 

448. Chiodionis mors, dissensio inter ejus liberos de 
r gno. Án Meroveus ejus successor. filius ipsius fuerit, 
incertum. 

At (Áttil.e) FRANcos bello lacessendi occasionem ei 
submini-trabat regis illoruin obitus, et de regno inter 
] beros ejus orta dissensio. Querum major natu Atti- 
lam, tinor Aetium in auxilium vocare statuerat, 
Ilunc nos Romz legationem obeuntem vidimus, adhuc 
imberbem : flava coma, adeoque promissa, ut super 
humeros circumfusa esset. Eum Aetius lilium a se 
adoptatum, multisque cum ab ipso, tum ab impera- 
tore ornatum muneribus, et amicum ac socium po- 
puli Romani appellatum dilnisit. Ez historia Prisci 
thetoris et sophista. 

449. Apellinaris pater. Sidonii prefectus pratorio 
Galliarum. 

451. Attila Hunnorum rez Gallias invadit ; Franci 
in ejus. exercitu. Vincitur ab Aetio; Meroveus Fran- 
corum rez pro Romanis stetit. Gregor. Turon. Hist. 
l. 11, €. 7, col. 55. 


«.. » Subito cum rupta tumultu 

Barbaries totas in te transfuderst arctos 
Gatlia. Pugnacem Rugun coniitante Gelono' 
Gepida Ltux sequitor, Scyrum Burgundio engit ; 
Chunus, Bellonotus, Neurus, Basterna, Toríugus, 
Bructerus, ulvosa quem vet Nicer abluit uuds, 
Prorumpit FaaNcus ; cecidit oito secta bipenni - 
Hercinia in lintres, et Rhenum texuit aluo. 
Kt jam terri&icis diffuderat Attila turmis 
la cubpos se Belgs tuos. 

Sidonii Panegyricus Avito Auqusto. 


ANNALES FRANCICI. 


His ( Romanis ) enim adfuere auxiliares Fai 
ornandes de rebus G«ticis, cap. 38. 

In hoc euiu fainosiss mo bello... FRANcIs pro 
manorum, Gepidis pro Hunnorum parte puguanti 
Idem, cap. M. 

454. Aetius a Valentiniano A. occisus. 

455. Valentinianus A. occiditur auctore Mea 
qui imperium invadit. Franci Gallias, etc., d 
tur. Maximus Avitum magistrum militie Galliarm 


. cit, Burbari kujtts metu aufugitnt. 


Faancus Germanum primurm Belgamque secundu 

Sternebat, etc. 

Ut primum ingesti pondus suscepit honoris, 

Legas qui veniaun poscant Alamanna furori«, etc. 
Sidonii Panegyr. Avito Aug. 


Maximus a suis. laniatus et in Tiberim project 
imperii die. Roma α Genserico capitur. Avitus A. 


EX S. GREGORIO TURONENSI. 


AuNo 458. CuitpgRICUS. Francorum rex. Mer 
patri suo succedit, col. G5.Aegidius fit magister 
litis Romanz in Galiiis, qui pulso a Francis Ch 
rico ob luxuriain, in ejus locum substituitur, 6l 

464. Franci revocato Childerico Aegidium 


lunt, 65. 

ATI ad 481. Childericus Aureliani pugnat, Ad 
crius Andecavum veuit, 70. Paulus militiae Ron 
magister in Gotthos pugnat, Childericus intere 
Paulo Andeeavum obiinet, 70. Insul: Saxouu 
Francis:capte, 714. Childericus Adouacrio jut 
Alamannos subjugat , 71. 

481. CauLopov&us Childerico patri suo morteo 


cedit. 
486. Chlodoveus in Siagrium /Egidii fllium m« 
eumque fugat, et ab Alarico repetitum interficil 
487. Chlodoveus in campo Martio Francugm t: 
dit, qui anno pricedenti. vas. Rliemensis eec 
ipsi denegaverat, 79, 556. 


C 491. Chlodovei expeditio in Thoringos, quos 


perio suo subjicit, 79. 

495. Chilodoveus Chlotildem uxorem accipit, : 

496. Chlodoveus invocato Christi nomine Alaí 
nos vincit, eorum rege interempto, 82. Rem 
eruditum in fide Chlodoveum baptizat , effusis b 
mis, eic., templum divino respergitur ab odore 
li jue astantes donantur gratia, ut destimarent & 
radisi odoribus locari, 83. Francorum supra 
inillia e& Chlodovei soror baptizantur, 84. 

497. Albofledis Chlodovei soror obit. Ea de i 
Remigius Chlodoveum litteris solatur, 84, 1326. 

498-499. Godegiselus Burgundionui rex in tra 
suum Gundobadum, alteram ejusdein gentis re 
coujurat, et Chlodoveo sibi juncto, 85, eum f 
86 et seq. 

500.Gundobaldus occiso Godegiselo et pulsisVi 
Francis, Burgundiz monarchiam sibi asserit, 8 
ges condit, ibid. 

502. Chlodoveus civitates Britannie Are. 
subjugat, 144. 

5u3. Colloquium Chlodoveum inter et Alat 
Wisigotthorum regem prope Amb:ciacum, 90, 

50/7. Chlodoveus victo in acie prope Pictavun 
occiso Alarico Wisegotthorum rege Francorua 
perium ad Pyrenzos montes usque dilatat, 92 

908. Chlodoveus transacta apud Durdegalani 
me, Ecolismam et Tolosam sibi subjicit. Ae 
consulatus codicillis apud Turonos in basilica 8. 
tini Augustus appellatur, tum Parisiis regni ἢ 
instituit, 95. - - 

509. Sigibertus Francorum Coloniz rex ἃ ΒΗ 
Chloderice occiditur, ipso quoque Chlodepié 
terempto, Chiodoveus Coloniam et vicinas reg 
imperio adjicit, 96, 97. 

Chararico Francorum regu!o, ejusque filio ot 
corum regno Chlodovens potitur, 97. 

510. Ragnacharius Francorum apud Camat 


455 


ANNALES FRANCICI. 


154 


rex eum 500 fratre Richario 4 Chiodoveo occiditur, À corum in Italia duce occiso, deletaque ejus exercitu, 


i eorum regnum occupat, 98, 99. Rignomeris apud 

nomannum ἃ Chlodoveo occidi jubetur, 99. Nam- 
metes 3 Chillone Chiodovei exercitus duce obsessi 
miraculo liberantur, 791. 

δ41. Chlodoveus devicts vicinis regibus, occisis- 
que propinquis suis, Francorum monarcha obit Pa- 
risiis v Kal. Decenibris, sepelitur in basilica Aposio- 
lorum, 100. Francorum regno in Teirarchiam diviso 
inter quatuor Chlodovei filios TugopvkRIcus Rhernis , 
CuLopoxenis Aureliani, Cui ogBERTOS Parisiis, Curo- 
TARIUS Sues:ionibus sedem regni habent, 105. 

516. Chochilaicus Danorum rex in Gallias ingres- 
$us, hoc scelu'sua morle, ac suorum excidio, qui in 
przlio navali superati sunt, luit, 106. Hermenefridus 
occisis fratribus solus in Thoringia regnat, illuso 
Theodorico, quem appellarat in auxilium, 106, 107. 

Sigismundus Gundobado patre mortuo Burgundie 
regnum obtinet, 107. 

. dà. gn codericus Sigismundi filiam in uxorem ac- 
eipit, 108. 

! 535. Instigante Chlotille Franci in Burgundiones 
arma movent, 108. Godomaro ἔ gato frater ejus Si- 
gismundus cum uxore et filiis a.Chlodomere capti- 
vus abducitur, 109. 

524. Godomarus resumptis viribus Burgundionum 
regnum recuperat , Chlodomeris adversus eum iturus 
Sig:sinundum cum ejus uxore et filiis interficit, 109. 
Chlodomeris in praelio occiditur, Burgundionum re- 
gum deletur a Franci:. Godomarus iterum regnum 
recuper.t, 110. 

595. Chlotarii et Childeberti in Burgundiam expe- 
ditio, ad quam ire renuens Theodericus Arvernos 
diripit, 144, 1161, 1166. 

526. Childebertus et Chlotarius suos ex fratre 
Chlodomere nepotes Theodebaldum et Chlotarium 
jnterliciunt, Chlodoaldo per viros fortes liberato, 193. 

528. Theodoricus expeditionem adversus Herme- 
nefridum Thoringorum regem parat. 110. 

:99. Thoringi a Francis devicti. Cblotarius inde 
Radegundem captivam adduxit, 119. 

530. Childebertus, frater in Thoringis occupato , 
Arvernos occupare frustra conatur, 115. Theodoricus 
dolo Hermenelridum occidit, et Thoringorum regnum 
occupat, 112. Mundericus adversus Theodoricum 
rebellis opprimitur, 117. 

531. Childebertus sororis suz Chlotildis injurias 
ulturus Wisigotthos aggreditur, occiso .Amalarico , 
spoliis onustus cum sorore in Franciam redit, 113. 

555. Fraucopum in Wisigotthos expeditio, 127. 

524. TuEgopEBER1US Theodorico patri suo mortuo 
succedit, 128. 

557. Childeberti et Theodeberti in Chlotarium ex- 
peditio, sed civilis illa discordia Chlotildis ad sepul- 
crum S. Martini precibus iiraculo repressa fuit, 199. 

5.9. Theodeberti in lialiam expeditio, Buccelli- 
num ibi exercitus ducem relinquit, qui victo Beli- 
$21jo, tum Narsete, magnam Itali: partem occupavit, 
433, 13514. 

' 843. Childeberti et Chlotarii in Hispaniam contra 
Wisigotthos expeditio. Cxsaraugusta ab iis obsessa 
S. Vincentii precibas solvitur, 150, 151. 

514. Nascitur Gregorius Turou, die festo S. An- 
dress, 1264, c. 545. Chlotildis regina abit ad supe- 
ros, sepelitur a fliiis in basilica Apostolorum, 144. 

546. Lues inguivaria, quz variis in locis sancto- 
rum intercessione sedatur, 144, 959, 1174, etc. 

548. TnropgBALLUS Theodebertio patri suo succe- 


555. Ueciso Theia defecit Gotiborum regnum in 
italia. Circa id tempus Chanao comes Britannorum 
fratres suos interlicit, 142. 

5535. Chlotarius Tlieodebaldi defuncti regnum oc- 
euyat, 148. Chramnus a Chilotario patre in Arver- 
pam missus, ubi pessime agit, 151, 797. Chlota- 
rius Saxones rebelles reprimit, Thoringiam ob ipsis 
praestitum auxilium devastat , 148. Buceellino Fran- 


- 


C 


a Narsete Franci ex ltalia pelluntur, 567. 

556. Chlotarius a suis coactus in Saxones pugnat 
infeliciter, 154. Chramnus adversus patrem rebellat, 
Childeberto jungitur, etc., 155 et seq. 

557. Saxones in Franciam erumpunt , Chblotarii 
teria in eos expeditio. Childebertus Rhemeusem 
Campaniam devastat, 158. 

$58. Childebertus obit, et sepeliturin basilica Vin- 
centiaua , ab eo exstructa , CauLoTARIUS monarchiam 
obtinet, 160. 

559. Chramnus patri. representatus, evadit, et fu- 

git in Britanniam, 160. 
960. Chlotarii in Chramnum et Brittones expedi- 
tio; quem cum uxore et filiis interimi jubet, 461 , 
162. Visitat S. Martini tumulum, 285. Ejus basilicam 
a Wilichario incensam restaurari imperat, 100. ' 

561. Chlotarius obit, sepelitur in hasilica S. Me- 
dardi, 162. οι inter quatuor Chlotarii filiog di« 
visum, CuaRisERTUS Parisios sedem habet, GueTRAM- 
NUS Aurelianum, CnmiLPERICUS Suessionas , ac Sigi- 
BERTUS Rliemos, 162, 163. 

962. Chariberius Gundovaldum, qui se Chlotarii 
filium dicebat, excipit; Sigibertus tonsum cogit ex- 
sulare : qui confugit ad Narsetem in Italiam, acce- 
ptaque conjuge abit Constantinopolim , 165. Chari- 
bertus vitiis deditus, 1026. Sigibertus Hunnos in 
Gallias: erumpentes profligat, quibuscum postea feedus 
init, 163. 

504. Sigiberto adversus Hunnos occupato, Chil. 
pericus Rhemos et alias civitates invadit. llinc natum 
civile bellum. Chilpericus fugatur , Sigibertus amis- 
$a recuperat, etc., 163. 

564. Santonensis Synodus, 165. 

965. Sigibertum inter et Chilpericum pax redin: 
tegrata, 105. Guntramnus Austrigildem ducit uxo» 
rem, 164. 

960. S gibertus Brunichildem uxorem ducit, 168. 
Altera Sigiberti in Hunnos expeditio, 169. Bello in- 
ter SigiLertum et Gunirannum exorto, Arelas a 
Sigiberto obsidetur, 169 et seqq. 

1. Justino Justiniani successori Sigibertus lega- 
tionem mittit, 180. Concilium Lugdunense, in quo 
depositi Sa'onius et Sagitiarius, 252. Chilperieus. 
Galsuintham ducit uxorei, quam postea necat, 168, 

it Charibertus, 167, 908. Hinc bellum civile et 
nova Francix regni divisio, 187, 574. 

569. Alboinus eum Langobardis in Italiam trans- 
migrat, 182. 

)71. Prodigia et lues maxüna, 172. Langobardi in 
Gallias irrumpunt, fugato occisoque Amato patricio, 
postmodum a Mummolo penitus delentur, 183. 

572. Saxones ex ltalia in Gallias erumpentes a 
Mummolo profligantur, 185, 575. 

515. Saxones in patriam redeunt annuente Sigi- 
berto, 184. Gregorius Rhemis ab Egidio con-ecratur, 
eger sanatur S. Martini meritis, 1058. Synodus ww 
Parisiensis ad Guntramni, seu Ghilperici, discidium 
cum Sigiberto sedandum, 190. Synodi patribus libel- 
lum obtulit Pappolus episcopus Carnot. contra /Egi- 
dium Rhemensem, qui Duni eoiscopum ordinaverat, 


3. 

574. Langobardi Clepo mortuo iterum in Gallias 
irrumpentes, ad internecionem casi, 186, 574. Ci- 
vile bellum inter Chilpericum et Sigibertum effer- 
vescit, 190 εἰ seqq., 802. Pax utcumque facta, 1045. 

575. Sigibertus pulso fere e regno fratre suo Chil- 
perico, conciliatoque sibi Guntramno, occiditur, 195. 
CmuiLpEBERTUS |] e Chlperici manu ereptus patri 
succedit, 201. Turones a Ruccoleno Cenomannarum 
comite vexantiur, 1056. 

576. Drunichildis Sigiberti relicta Meroveo Chilpe- 
rici filio nubit, 201. Hinc gravia discidia inter pa- 
tiem et filium, 215 eL segq. S. Germanus Parisiorum 
episcopus evolat ad (0505, 211. 

511. Guntramnus filiis orbatus, Childebertum ado- 
piat, 221. Synodus Parisieusis adversus Pretextatum, 


455 


ANNALES FRANCICI. 


156 


᾿ 993 et seqq. Discidium inter Britannis comites, 220. A dos, 485. Mauricius ob interfectum anno przecedenti 


Dubietas Paschze, 221. Meroveus necatur, 259, 

518. Chilpericus Pictavum pervadit, 255. Adversus 
Brittones mittit, 257. ] 

579. Syuodus Cabillonensis in causa Sagittarii et 
Salonii, iss. Brittonum irruptiones, 240. 

580. Chilpericus labitur in Sabellii hseresim. A 
Gregorio , tum a Salvio reprehensus resipiscit , 256. 
Synodus Brennacensis, in qua Gregorius purgatus 
est, 264. Lues gravis in Gallia, 245. Chilpericus 
sgrotat; hortante Fredegunde piis operibus insistit, 
245,244. Chlodoveum ti'ium occidit, 249. Leuvigildus 
rex persecutionem movet in Hispania, 247. Gregorii 
" eum Agilane Ariane dissertatio de fide, . 

581. Childebertus cum Chilperico init foedus relicto 
Guntramno, 271. Gregorius Chilpericum adit Novi- 
gentum, uhi Chilpericus munera ab imperatore sus- 
cipit, 972. /Egidius Rhemorum episcopus legatus 
Childeberti ad Chilpericum, 373. Gregorii cum Prisco 
Judzeo coram rege concertatio de fide, 274. Chilpe- 
ricus Parisios ingreditur, 277. Postridie paralyticus 
ad S. Germani sepulcrum curatur , 972. Guntramno 
et Childeberto dissidentibus Chilpericus Guntramni 
urhes invadit, 289. 

585. /Egidins Hhemor. episcopus iterum legatus 
Childeberti ad Chilpericum. Bellum civile, $04. 

584. Gregorius cum Oppilane Ariano de fide dis. 

utat, 045. Childebertus pace cum Guntramno facta 
talicam expeditionem suscipit contra Langobardos , 
eic., 948, 519. Riguntis in Hispaniam BReccaredo 
desponsata mittitur, 321. Patre necato res infecta 
mansit, 257. Chilpericus Cale occiditur, 524. Sepe- 
litur Parisiis in basilica Vincentiana, 526. Guntram- 
nus ἃ Fredegunde invitata Parisios venit. Fratris er- 
rata emendat. CaLorAmUs Il patris successor dicitur, 
525, 526, 597. Gundovaldus Ballomer rex Brivz sa- 
lutatur, 338. Legationes varie Childeberti ad Gun- 
tramnum, et tumultus civiles, 335, 539, 310. 

D85. Bellum civile, 249. Guntramnus exercitum 


in Africa. legatum Francis satisfacit, 485 et seqq. , 
488. Concilium in causa Tetradi:e, 420. Britaunieua 
beliiim, £93, 600. Gregorius presbyterum Sadduczuimn 
couvincit , 497. Piciaviensium monialium turbax» 2u- 
gescunt, 502, Dubietas Paschae, 516. Concilium 
Mettense, iu quo JEgidius Rhemensis deponitur, 514 
et seqq. ; ibl et inoniales Pictavienses absolute, 514. 
594. Chlotarius i] baptizatur, 522. 


EX FREDEGARII CHRONICO, zrc. 


Awwo 595. Guntremnus moritur , cujus regoum 
Childebertus obtinet, 604. Aurelianum accedit, 11355. 
Clilotarius Quintrionem Campanix ducem fugat, 


594. Britannicum bellum, 604. Gregorius Romam 
petit. &jus Vite, n. 24. 

595. Childebertus Warnos proftigst,604. Gregorius 
Turonum antistes pie obit xv Kalend. Deceimbris. 
Vite, n. 26. 

9368. Cuildebertus II obit, fllii ejus suecedunt TaEo- 
DEBERTUS ll in Austrasia, THEODORICUS Jl in Burgun- 
i .. 604. Utriusque exercitum Chlotarius fugat, 


591. Fredegundis regina moritur, 602. 

998. Wintrio Campanis dux Brunichildis opera 
occiditur, 602. 

599, Bruniebildis turpiter ez Austrasia pellitur , 


600. Cblotarius a Theodeberto et Theodorico vi- 
cius, pacem iniquis conditionibus acceptat, 603. 

602. Wascones ab iisdem regibus subjugatl ducem 
accipiunt, 604. 

9. Desiderius Vienn: episc. in eonventu Cabil 

lone exauctoratus, 605. 

604. Chlotarius a Theoderico fugatus, foedus init 
cum Theodeberto, 600. 

605. Theodericus instigante Brunichilde in Theo- 


adversus Gundovaldum movet, 550, 840. Legatienem C debertum movet, 607. Pacem ineunt, 6.8. 


ab eo suscipit, 357. Gundovaldus apud Convenas 
obsessus, $61, occiditur, 565, 597. Fames invalescit 
in Galliis, 569. Guntramnus Aureliani suscipitur , 
915, ubi Gregorium invisit, 576, et excipit convivio, 
917. Parisiis nepotum corpora in basilicaw Vincen- 
lianam transferri curat, 581 et seqq. Monasterium S. 
Marcelli Cabillone condit, 595. Gregorius s Chil- 
debertum legatus, 3585 et seqq. Childeberti in ltaliam 
contra Langobardos, excitante imperatore , expedi- 
tio, m Synodus Matiscone celebratur , 592. Placi- 
tum C ildeberti apud Belsonancum, 292. 

586, Hermenegildo a patre occiso, lugundis fugiens 
jn Africa moritur. Guntramnus neptem ulturus mo- 
vet in Septimaniam, 397, 999, 597. Pretextatus 
epise. Rotbomageusis Fredegundis opera occiditur , 
402, Gotthi pacem petunt , Keccaredus semel οἱ ite- 
rum in Gallias irrumpit, 402, 408, 409. 

587. Reccaredus patri Leuvigildo suecedit, 416 , 
598. Pacem a Francis petit, 449. Obit S. Radegun- 
dis, 42U. Ejus exsequias curat Gregorius, 985. Wa- 
$coRuUm Írruptiones repress, 425. Rauchingus re- 
hellat,. 426. Occiditur, 427. Colloquium οἱ pax inier 
Guntramnum et Childebertum apad Andelaum, ἀνθ, 
430, 429, 598. Childeberti expeditio in rebelles , 
&3. redus cum Gottliorum gente fit catholicus, 
455. Pacem a Francis. petit, 435, &i5. Britannorum 
motus sedantur, 456. 

. . UB8. Gregorius legatus ad Childebertum , 439. 

Fraci ἃ Langobardis protligaii, &30. 

589. Langobardi a Childeberio pacem petunt , 
852. Guntramni iu Septimaniam expeditio, 454 , in- 
fausta, 455, 
Suessionensibus, ete., conceditur, 460. scandalum 

ande in monasterio S. Crucis Pictaviensis incipit, 

et seqq. 

590. Lea magna Rompe, S. Gregorius in papam 
assuuniptus , 479, Childeberti expeditio in Langobar- 


600, Theodebertus Clildeberti filius 


607. Brunichildis in S. Aredium, etc., ssevit, 608, 
Conjuratio quatuor reguin in Theodericui evanescit, 


608, Placitum inter Theodebertum et Theodoricum 
pro pace, 811. 

610. Placitum apud Saloissam inter eosJem, 617, 

611. Theodericus faedere cum Chlotario inito iu 
fratrem Tbeodebertum porat expeditiouem, 618, 

612. Theodericus, bis vieto ac capto Theodeberto, 
ej1sque filio occiso, Austrasiam invadit, 618 et seqq. 
ln Chlotariumr movet, 619. 

615. Theodericus in Chlotarium parans moritur , 
euccedit SieisgRTUS |l quem Chloitarius vicum et 
captum cum fratribus occidi imperat, tum Drunichil- 
dem ; ei sic obtinet monarchiam, 620 e( seq4., 1354. - 

615, Conveutus apud Bonogiluui, 624. 

041, Chlotarius tributis, qux&& Langobardi solve- 
bant, dimissis, pacem cuin jliis inii, 626. 

618. Bertrudis regina moritur, 626. 

622, DAGOBERTUS 3 patre Austrasiorum rex instl- 
tuitur, 626. ' 

625. Samo negociator Francus fit rex Selavorum- 
Winidorum, 026. 

625. Dagobertus apud Clippiacum Gomatrudem 
uxorem ducit, 650. ^ 

628. Chlotarius obit, et sepelitur. in ba-ilica Vin- 
centiana Parisiis, DaAcoBeRTOS regnum iniegrum ex- 
cluso fratre obünet, 653. Dagebertus CuaniBERTO , 
irri AquitaniS partem dimittit , qui ibi regnat, 


. 929. Pax inter Francos et Heraclium imperatores 
inita, 657. Charibertus superatis Wasconibus regnum 
suum auget, 6354. 

630. Charibertus l1 moritur, tum Chilperitus eius 
filius : inde Dagobertus solus in Fraucia imperat , 
641. Franci a Sclavis et Winilis pruffigantur 644 .- 
642. Dagoberius ecclesiam S. Dionysii prope Parisios 


15? 


ANNALES FRANCICI. 


158. 


exstruit, etc., (51, Bulgari a Bajoariis jubente Da- A 717. Pugna Vinciaceusis, in qua Chilpericus a Ca- 


goberto una nocte occiduntur, 645. Dagobertus Si- 
ecnando flispanize regi auxiliatur, 646. — 

651. Winidi Thoringiam devastant, 646. Saxosi- 
bus ut illos reprimerent, tributa a Dagoberto remit- 
tuntur, 647. 

6353. Wioidi Francorum ditiones vexare 
647. SicibERTUS lil a patre suo Dagoberto 
rax instituitur, 647. 

633. Dagobertus, mato sibi altero filio Chlodoveo, 

ni eui divisionem iuter eus facieudam designat, 
543. Radulfus dux Thoringix ob victoriam in Wini- 
dos relitam medltatur rebellionem , 648 
^ 635. Wascones rebelles oppresst, 648. Judicael rez 
Britannis ad Dagoberium venit, eique subjectionem 
spondet, 650. ' 

656. Wascones Dagoberto obedientiam jurant , 


gunt , 
ustraside 


638. Dagobertus moriter, litur in basilica 
Dionysiana, 651. CuLopovgus ll ejus filius Burgundiae 
et. Neustrasie regnum obtinet, 651. 

64). Sigibertum inter et Chlodoveum patris the- 
sauri dividuntur , 655. Expeditio Sigiberti in Radul- 
fum rebellem, 656, infausta, 6857. Contigit anno 8 
Sigiberti, qui si incepit anno 6523 , hic erit an. 639. 


641. Motus civiles in Burgundia, 658 et seqg. Nan- - 


thildis regina obit, 659. 

654. Sigibertus rex obit, Grimoaldus major domus, 
amandalto in Scotiain Dagoberto Sigiberti lilio, Chil- 
debertuin lium suum ia regem sublimat. Utroque 
exauctorato ,  Chlodoveus monarchiam obtinet , 


7. n. 

656. Ghlodoveus Il obit, 605. - 

656. CuLoraBiUs lll] solus e suis fratribus patri 
succedit, 8ub Balthildis matris tutela, 663. 

660. CuirpERICUs [1 Austrasie rex instituitur , 


669. Chlotarius ἢ] moritnr, in cujus locum sguece- 
dit ejus frater T&&op£nicus ΕΠ] qui paulo post, Ebroi- 


no in Luxoviense mouasterium relegato, e solio C 


dejicitur, et Childericus fit monarcha, 664, 665. 

675. Childerico ll cum uxore przegnante interfecto, 
665. Theodericus 1] opera Ebroini restituitur, et 
monarchiam obtiuet, 666. Motus civiles, ivid. 

674. Chlodoveum £broipus in solium Austrasie 
elev:t, quem Chlotarii 11l filium esse mentielatur , 
665, n. Eo pulso DacopgnTUs l1 Sigiberii lll filius e 
Soda redux Austrasiani reghi partem obtiuet , 
662, u. 

678. S. Leodegarius ab Ebroino occiditur , 666. 
Motus civiles, 667. 

v8U. Dagoberto 1] et ejus fiiio Sigiberto defunctis, 
Theodericus rursus monarchiain obtinet, 667. 

681. Ebroinus occiditur , 668. 

687. Pippinus Heristalius major domus Austrasiz 
Theodericu regem. cum Bertario majore donus 
profligat, 670. Inde palatii principatum obtinuit. 

690. CatopovEkus 1i) patri suo Theoderico ll] de- 
füncto succedit in uonairchiam, 670. 


694. ὑκιερεβεατυς lll fratri suo Chlodoveo abique 
liberis defuncto in monarchiam succedit, 670. 
C. 697. Pippini victoria in Frisios Dorestaue, 671. 
710 seu 711. DacongnRTUS lil patri suo Childeberto 
defuncto succedit inunarcha, 674. 
114. Pippinus paulo post Griinoaldi filii sui necem 
defungitur, 072. Beila civilia, ibid. 
. 745 seu 116. Dagobertus relicto parvulo Theode- 
rico, obit. Franci Danielem (Childerici M fllium) re- 


gem iustituunt, sub Cuitpznici Hl nomine, 674, Ca- 
Folus a Frisiis fugatur, 073. 


rolo victas fuit, 675. 

748. CnroTaRIUs IV (Theoderici III filius) a Carolo 
rex iustituitur, Ghilperico opponendus, 673. 

719. Chilpericus, cum advocato ad sui auxilium 
Eudone Aquitanorum duce, a Carolo superatur, 673. 
Chlotarius rex obit, ibid. 

120. Carolus federe cum Eudone duce inite, ab 
eo Chilpericum regem recipi, 674. 

121. TaropEaicus !V Dagoberti LII (ilius , Chilpe- 
rico mortuo fit rex, 674. 

194. Carolus Andegavos devastat , tum Saxonum 
rebelliosem comprimit, 674. - 

72b. Bajearii a Carolo subacti, 674. 

191. Eudo dux, inito cum Sarracenis fcedere , a 
Carulo vincitur, 674. 

792. Sarraceni ab Evdone evocati Franciam de- 
vastaut, a Carolo cui sese Eudo adjunxit , profligau- 


Aur, 675. Exinde dictus est Martellus, 


1359. Carolus Burgundiw 1uitioni adversus Sarra- 
cenos providet, 675, 677. Frisios prosternit, 676. 

794. Expeditio Caroli in Saxones, 677. 

155. Eudone mortuo Carolus Aquitaniam occupat, 


196. Sarraceni fraude Mauronti ducis A venioneim 
capiunt, 678. 

91. Carolas devictis Sarracenis Septimaniam , 
etc., occupat, 678 ei seqq. (Theodericus ΕΥ̓ rex obit, 
[NTERREGNUM.) 

138. Caroli e itio in Saxones, 677. 

139. Sarraceni iterum ἃ Carolo fegantur, 680. 

741. Carolus a Gregorio Ili claves S. Petri recipit, 
680. Diviso inter filios principatu, 681, obit, 689. 

749, CaaLoMANNUS et PirPiNUS principes Wascones 
et Aquitano$ debellant, 682. Tum Alamannos pro- 
terunt, 685. - 

7415. Expeditio in Odilonem Dojoariz ducem, 683 
(Cuipgaicos ΗΙ Theodorici 1V, ut putant, filtus re) 
instituitur.) 

744. Carlomannus Saxones superat, 685. Pippinus 
Theudebaldum ducem, 684 

145. Wasconum repbellio à Pippioo repressa, 684. 

146. Alamannorum rebellionem reprimit Carlo- 
mannus, 684.  . ᾿ 

747. Carlomannus dimisso principatu fit monaehus, 
684. Pippinus Saxones vincit, ac tributarios efílcit , 


749. Pippini in Dajoarios victoria, 685, 636. 

150. Hoc anno et sequenti pax in Francia, 686. 

152. l'irPiNUs exauctorato ἔδινε τίου rex inetitui- 
tur, 686, et ungitur, 99i, n. 

153. Pippinus Saxonum rebellionem panit , 637. 
Grifo ejus (rater occiditur, 688. Stephano papse Ca- 
rolum filium mittit obviam, 688. 

194. Stephanus pope a Pippino rege honorificen- 
tissime suscipitur, 658. Pippini Italiea expeditio cou- 


tra obardos, 689 
195. Langobardi effracta fide Romam  vexantes 
iterum a Fippino victi, Francorum tributarii eíli- 


ciuntur, 691. 

156. Desiderius Langobardorum rex annueute Pip- 
pino constituitur, et consecratur, 699. 
ü To e dus inter Pippinum et imperatorem Orien 

s, 625. 

T58. Hoc et sequeuti anno pax in Francia, 693. 

160. Bellum adversus Waifarium Aquitanorum 
decem movet Pippinus, quod ad annum 768 cenii- 
nuatum est, quo, interfecto Waif.rio, Aquitania 
Pippino penitus subjeeta fuit , 69 ei seqq. 

208. Pippinus, diviso inter Carolum et Carlomen- 
num fllios regno, imeritur, 795. CaRoLus et CAkLO- 
MANNUS reges iuaugurautur, 704, 








Mrxfatio. 


1-9 Decedente, atque * immo potius pereunte ab urbibus Gallicanis liberalium en'tura litte-arum , curs 
nonnullae res gererentur vel recte, vel improbe, ac feritas gentium deszeviret, regum furor acueretur, Eccle- 
size impugnarentur ab lizreticis, a catholicis tegerentur, ferveret Christi fides in plurimis, refrigesceret ἢ in 
nonnullis, ipse quoque ecclesise vel ditarentur a devotis, vel nudarentur a perfidis: nee reperiri posset quis- 
quam peritus in arte dialectica grammaticus , qui hzec aut stylo prosaico, aut metrico depingeret versu. In- 
gemi:cebant szpius plerique *, dicentes : ἦς diebus nostris, quia periit studium littersrum a nobis, nec re- 
peritur in populis, qui gesta przesentia prgmulgare possit in paginis. Ista etenim atque his similia jugiter 
intuens dici 4, pro commemoratioue przteritorum, ut notitiam attingerent venientium, etsi inculto affatu, 
nequivi tamen obtegere vel certamina flagitiosorum, vel vitam recte viventium. Et presertim his illicitus 
stimulis, quod a nostris fari plerumque miratus sum, quia philosophantem rhetorem intelligunt pauci, lo- 
quentem rusticum mulii; libuit etiam animow ut pro supputatione annorum ab ipso mundi prineipio libri 
priuii poneretur initium : cujus capitula deorsum subjeci. . 


INCIPIUNT CAPITULA LIBRI PRIMI. 


J. De creatione Ade et Eve, et de Ade typo. 
11]. Ut Cain occidit Abel fratrem suum. 
111. Enoch justus, quomodo a Deo translatus est. 
ΨΥ. De diluvio, de-Nce, de arca, de ira Dei et supputatione generationum. 
V. De generatione Noe et filiorum ejus, precipue de Chus filio Cham magie et idololatrie inceeptore et snventore 
staticuli. 
Vl. De turre Babylonica et linguarum confusione. 
ΡΠ]. De ortu, nativitate et interpretatione Abrahe, de Nino. 
VIII. De lsaac, Esau ct filiis ejus, et Job. 
] X. De Jacob et filiis ejus, et Joseph in Egypto. 
K. De Nili natura, et maris Rubri transitu. 
XI. De filiis Israel in eremo, et de ingressu eorum in lerram promissionis, et Josue. 
X11. Deregibus Judeorum. 
X11. De Salomone et templi edificatione. . 
XIV. Quomodo regnum Israel sit divisum propter duritiam Roboe, et de captivitate Babylonica, εἰ de prophe. 
tis illius temporis. 
XV. De reditu Judeorum e Babylone usque ad Christi nativitatem, 
XVI. De reliquarum gentium regibus et regnis. 
XV11I. De imperatoribus Romanis. Quo tempore Lugdunus sit condita. 
XVIII. De nativitate Salvatoris nostri. De muneribus magorum εἰ nece infantum. 
X1X. De Christi predicatione, miraculis et passione. 
XX. De Joseph ab Arimaihia, qui eum sepelivit. | ΄ 
AXI. De Jacobi apostoli voto. | 
XXII. De die resurrectionis Dominice. 
XXIII. De ascensione Domini, et de interitu Pilati et Herodis. 
XXIV. De Petro qui llomam venit, et mariyrum | Christo perhibust, et de Nerone; de Jacobo, Marco, et Jc 
hanne evangelista. 
X V. De persecutione eub Trajano principe. 
XXVI. De heresum et schismatum ortu. 
AXVII. De Pothino et Ireneo martyribus. 
XXVIII. De persecutione sub Decio, de septem viris in Gallias ad predicandum missis, 
XXIX. De Bituricensium conversione. ι 
XXX. De persecutione sub Valeriano εἰ Gallieno. De Chroco et de delubro Arverno. 
XX XI. De aliis martyribus. 
AXXII. De privato martyre et Chroco tyranno. 
XXXIII. De persecutione sub Diocletiano. . 
XXXIV. De Concztantino Magno, beato Martino, et Crucis Dominice inventione. 
XXXY. De Constantis imperio. 
AXXVI. Deadventu sancti Martini. De Melonia matrona. 
XXXVII. De interitu Valentis imperatoris. 
XXXVIII. De Theodosio et ejus tmperio. De interitu Mazimi tyranni. 
XXXIX. De Urbico episcopo Arverno. 
XL. De sancto Hillidio, et ejus in episcopatu successore. 
AX L1. De sancto Nepotiano eiiam Arvernorum episcopo. 
XLII. De Duorum Amantium castitate et sepultura. ; ͵ 
XLIII. De beati Martini transitu. 


6 Aliqui, Recedente ; cod. Casin., Decedente itaque. Cxeterum hac prxíatio deest in. plerisque editis 
mss. Eam tamen Fredegarius integrau retulit. 

b Alii cum Fredeg., tepesceret. | 

€ Fredeg. edit., clerici; in ms. tamen habebatur clerigue ; sed antiqua manu emendatum est , cícrici. 

4 Cod. Casin., duxi: et infra pro illicitus, habet illectus. 


L4 





8. GEORGII FLORENTIE GREGORII 


EPISCOPI TURONENSIS 
HISTORLE ECCLESIASTICJE FRANCORUM 
LIBRI DECEM. 





LIBER PRIMUS, . 


pto(eaus. 


Bj Scripturus bella regum cum gentibus adversis, A dus redemptus est; et humanit:tem, non deitatem 


martyrum cum paganis, Ecclesiarum cum hereticis, 
prius fidem meam proferre cupio, ut qui legerit, me 
non dubitet esse catholicum. Illud etiam placuit pro- 
pter eos , qui appropinquante mundi ine desperant, 
ut collecta per chronicas ^ vel per historias anterio- 
rum uwnnorum ^ summa , explanetur aperte quot ab 
exordio mundi sint anni. Sed prius veniam a legenti- 
bos precor, si aut in litteris, aut in syllabis gramma- 
ticam artem excessero, de qua adplene * non sum 
imbutus. lllud tantum studens, ut quod in Ecclesia 
eredi przdicatur, sine aliquo fuco aut cordis hasi- 
tatione retiueam : quia scio peccatis obnoxium, per 
credulitatem puram obtinere posse veniam apud 
nostrum pium Dominum 4. 


subjacuisse passioni credo. Credo eum die tertia re- 
surrexisse, hominem perditum liberasse, ascendisse 
in ccelos, sedere 3d dexteram Patris, venturum ae 
judicaturum vivos et mortuos. Credo sanctum Spi- 
ritum a Paire et Filio f processisse, non 57 mino- - 
rem, et quasi ante non esset, sed z»quualem, et sem- 
per cum Patre et Filio cozternum Deum, consub- 
siantialem natura, :qualem omnipotentia, consem- 
piternum essen!i», ut nunquam sine Patre fuisse vel 
Filio, neque minorem Patre vel Filio, Credo hane 
Trinitatem sanctam in di-tine'ione subsistere per&o-- 
narum ; et aliam quidem personam Patris , aliat Fi- 
lii, aliam Spiritus sancti. In qua Trinitate unam dei- 
t3tem, unam potehtiam, unam essentiam esse con- 


Crede ergo in. Deum Patrem omnipotentem. B fiteor. Credo δ beatam Mariam, ut virg nem ante 
6 rg 


Credo in Jesum Christum filium ejus unicum, Domi- 
num Deum nostrum, natum a.Patre, non factum; 
non post tempora, sed ante cunctum tempus, sem- 
per fuisse cum Patre. Nec enim Pater dici potuerat, 
pisi baberet Filium; neque Filius esset, si Patrem 
utique non baberet. llios vero qui dicunt, * Erat 
quando aoa erat, exsecrabiliter renuo, et ab Eccle- 
sia segregari contestor. Credo Christum hunc Ver- 
bum esse Patris, per quem facta sunt omnia. Hunc 
Verbum carnem faetum credo, cujus passione mun- 


partum, ita virginem et post partum. Credo animam 
immortalem, nec tamen partem habere deitatis. Et 
omnia quz a trecentis decem el octo episcopis Nicsez 
constituta sunt, credo fideliter. De fíne vero mundi 
ea sentio 40:8 a prioribus didici. Antichristus ^ vero 
primum circumcisionem inducet, «e ssserens Chri- 
stum : deinde in templo Hierosolymis statuam suam 
collocabit adorandam, sicut ! Dominuin dixisse legi- 
mus : Videbitis abominationem desolationis stantem in 
loco sancto (Matth. xxiv, 15). Sed diem illain omnui- 


* Sie Bec. et Reg.; alii, chronica, Certe infra om- C runt, cum primum symbolo  Constantinopolitano, 


mes babent, chronice Eusebii. | 

5 [n cod. Corb. deest annorum. 

* Cod. Reg., de qua plene. Casin., adprime nen sum 
instructus. 

4 Mss. et aliquot editi, apud Deum. , 

e Hoc adversus Arianos symbolo suo addidernnt 
Paues Nicsui : ende, ni fallor, post bec verba, Erat 

non erat, addendum est, etc. 

f Hanc particulam Filioque habent omues editi et 
mss. cum codice Corbeiensi. Et quidem jam ἃ szcu- 
je v et vi, ip Gdei professionibus legitur in flispaniz 
synodis. Quanquam seculo 1x turba excitatis fae 


uod inter 
uit. 
S !'zec usque ad cap. 1 desunt in cod. ftegio. 
Β Cod. Casin., didici antichristum prius esse ventu- 
reum, qui se asserens, eic. lu. Corb. post venturum se- 
milinea detrita est, postquam sed primum circumcisio- 


issarum solemnia contabatur, addita 


1 Hunc locum de antichristo inter alios intellexe. 
runt duo Gallican:e Ecclesim illustrissimi patres, 
Ireuzus sub finemlibri v, et Hilarius in Commenta- 
riis jn Matth. cap. 25 


- 


463 


S. GREGORM EPISCOPI TURONENSIS 


. 864 


bus hominibus ignorari, ipse Dominus manifestat A ab angelica sede, mundi laboribus ocputantur. 


dicens : De die exem illa et hora nemo scit, neque αν» 
geli cadorum, neque Filius, nisi Pater selus (Marc. xin, 
52). Sed et hic respondebimus hareticis, qoi nos 
jmpugnaut, asserentes minorem esse Filium Patre, 
qui hanc diem ignoret. Cognoseant ergo hunc Filium 
Crristianum populum nuncupatum, de quo a Deo 
pradicitur : Ego ero illis in patrem, et ipsi erunt mihi 
in filios (Il Cor. v1, 48). Si enim hzc de unigenito 
Filio predixisset, numquam ei angelos preeposaisset. 
Sic enim ait : Neque angeli celorum , neque F ilius; 
ostendens non de Unigenito, sed de adeptivo popolo 
hsec dixi:se *. Noster vero finis, ipse Christus est, 


qui nolis vitain :eternam, si ad eum conversi fueri- ' 


mus, larga benignitate przstabit. 


IL Cogniia autem ἃ sstoliite 4 raulier &eucepit, 
peperitque duos &lios, Sed dam Deus unius saerifi- 
eium digiranter suscipit, alter invidia inflxinmante 
tuinescit, et in fraterni sanguinis effusionem novus 
perricida 9 consurge.s *, ffatrem opprimit, vincit, 
interimit. 

Ill. Et exhinc cunctum geuus in facinus exsecra- 
bile ruit, przter Enoch jusuup, qui ambulaus in viis 
Dei, ab ipso Domiuo propter justitium» assumptus de 
medio peccantis populi liberatur. Sic enim legiinus : 
Ambulawt Enoch cum Deo, el non comparuit, quia 


' Deus tulit ewm. (Gen. v, 24). 


IV. Dominus ergo commotus contra iniquitates po- 
puli non in suis semitis gradientis, diluvium immi- 


De supputatione vero hujus mundievidenter Chro- B 5i, cunctamque animam viventem de superficie 


nice Eusebii Cesariensis & episcopi ac Hieronymi 
presbyteri proloquuntur, et rationem de omnium 


annorum serie pandunt. Nam et Orosius diligentis-- 


s:me hzc inquirens, omnem numerum annorum ab 
initio mundi usque ad suum tempus in unum colle- 
git. Hoc etiam et Victorius, cum ordinem Paschalis 
solemnitatis inquireret, fecit. Ergo et nos scripto- 
rum supra memoratorum exemplaria sequentes, eu- 
p:mus a primi huminis conditione, si Dominus di- 
gnabitur suum commodare auxilium, usque ad 
nostrum tempus cunctam annorum congeriem com- 
putare. Quod facilius adim lebimus, si ab ipso Adam 
sumamus exordium. 

l. In. principio Dominus celum terram we, ia 


terraa diluvio inundante delevit; tantumque Noe fi- 
delissimum ac peculiarem -ibi, suique tyyi speciem 
przferentem, cuu $ua et trium natorum conjugibus, 
posteritatis reparand:e gratia, in arca reservavit, [u- 
crepant nos hic h:eretici, cur S:riptura sacra Doini- 
num dixisset iratum. Coguoscant ergo, quia Domi- 
nus BOsler, non uti bouo irascitur : commovetur 
enim, ut Lerreat; pellit, ut revocet ; irascilur, ut 
emeadet. Sed uec hoc ambigo, quod species illa 
arcz typum inatris gesseri! Ecclesiz : ipsa enim in- 
ter Üuctus et scopulos hujus szculi transiens, nes 
ab imminentibus malis materno gestamiue fovens, 
pio amplexa ac protectione delendit. 

Ab Adam ergo usque ad Noe suni goneratioses de- 


Christo suo, qui est omnium principium, id est ia C cem : id est Adam, Seth, Enos, Cainan, Malaleel, 


Filio suo formavit, qui post creata mundi clementa, 
glebam assumens fragilis limi 5, hominem ad suam 
imaginem similitudiaemque plasmavit , et insufflavit 
in faciem ejus spiraculum vitse, et factus est in ani«- 
man viventem : cui dormienti abla!a costa, mulier 
Eva creata e«t. Nec. dubium enlm est, quod bic pri- 
$us bomo Adam, antequam peccaret, typum Do- 
mini nostri Redemptoris prztulisset, lpse euim ia 
sopore passionis obdormiens, de latere suo dum 
aquam cruoremque produxit, virginem immacu- 
latamque Ecclesiam sibi exhibuit, redemptam san- 
guine, latice emuudatam, non habentem maculam 
aut rugam ; id est lymphis ablutata propter maculam, 
in cruce extensam propter rugam. lli ergo primi ho- 


ines inter amena paradisi * Leate viventes, anguis D 


astu. illecti, divina pracepta tramsiliunt. Ejecüque 


^ Diversss alias hujus ioci interpretationes affe- 
ruui sancii Patres, inter quas ea est communior, quod 
illum quidem diem ex matura bumanitatis Filius 
lhominis nescierit, quem tamen probe Deus homo 
noverat, Vel nesciebat sub ratione qua legatus erst 
ad liomines. Non enim erat ex illis veritatibus quas 
cum hominibus erat communicaturus, et de quibug 
alias dixit : Oinnia nota feci vobis qu: audivi a Patre 
meo, id est omnia quz ex ejus parte vobis habebam 
noti&cauda. H:ec Augustinus et Gregorius M. 

b Sic cod. Casin. ; alii, fragillimam. 

* Edili , in amana paradiso. 

4 Sic quss. sicut et iufra non semel. Editi tamen 
habent, cognita autem a consorte. Corb. sicut et alias 


Jared, Enoch, Matusalam, Laurecb, Noe. ja his ergo 
decem generationibus, inveniuutur anni mille du- 
centi quadraginta duo. Ádam vero in terra Enachim 
sepultum , que prius Ebron vocabatur, liber Jesu 
Nave evidenter expla«at (Jes. xiv, 45). 

V. Habebat ergo Noe post diluvium tres filios Sem, 
Cham, ei Jafeih. De Jafeth egressee sunt gentes, si- 
militer et de Cham, et de Sem. Et, sicat asit vetus 
historia, ab bis disseminatum est gonus bunsasnen 
sub universo ὁ090. Primogenitus vero Cham, Chus. 
Hic fuit totius artis magice, imbueute diabolo, et 
primus idolelaitrize adinventor. Hie primus statuun- 
culam ! adorandam diaboli insigatiome constituit : 
qui et stellae, et ignei 10 de celo cadere, falsa 
virtute, bominibus ostendebat. Hic ad Peraas 1rausiit. 
Hune Persse vocitavere Zoroasirem 5, idest viven- 


sa e accusandi casu.utens pro sexto, cognitum... sa. 
tellit em. 


* Editi, in fratrem sanguinis..... (reiricida consur 
ens. 
d t Alii, stratunculam. Mas. Bec., Reg. αἱ Regm., 
statunculum adorandum. Corb., staticolam. Morelia 
quoque, ex eodem ms. ὃ. Martini Turonen:is, legit 
slatuaculum, quam vocem sic neutro geoere in frag- 
mento Petronii nuper edito usurpatam fuisse ob-or- 
vavit Alleserra, qui ejus verba refert : Jia ex. ha 
massa [abri susiulerunt, οἱ (ecerunt catilla οἱ paropu 
des, STATUNCULA, eic. 

& De Zoroastre. quem primuni Bactrianorum 70 
gem luisse volunt, plura habet l'linius. 


^63 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 


tem stellam. Ab boc etiam ignem adorare consueti, A que in ipsa Ilierosolymorum urbe celebfe fertur, In 


ipsum divinitus igne consumptum tt deum colunt. 

VÍ. Cumque multiplicati bomines dispergerenter 
pet universas terras, egressi ab Oriente, Sennaar 
grsmineum reperimnt campum. In quo zdificantes 
eivitatem , taerrem quse colos attingeret, nitantur 
struere. (uoraüm vanam cogitationem s&imul et lin- 
gusmm , ipsosque confutaus Deus, per mundum late 
patentem in universa terta dispetsit : vocatümque 
est nomen civitatis, Babel, hoc est, Confusio, eo 
quod ibi confudisset Deas linguas eorum. Hec est 
Babyl«;nia 4 Nembroth * gigante :edificata filio Chus. 
Et, sicut Orosii narrat historia, mira campi plan tie 
in quadrem disposita est : msrus ejos ex coetili ia- 
tete fnfüso bitumine, in latum habet cubitos quin- 
quaginta ,. altitudinis Cubitos ducentos, ín eircuitu 
stadia quadringentà septuaginta. Unum sladium b 
habet aripenhes qainque. Vicenz quina pori» per 
unumquedque latas siue sunt, quie faciunt centum. 
Harum portatüm ostia mir? magnitudinis, ex :re 
fasili sant fobmata. Multa et alia de hac eivitate idem 
bistoriographus narret *, addens : €t cum tania 
fuisset honestas edifieii, sttamen victa atque sub- 
versa e«t. 

Vil. Prirhus autem filius Noe, Sem, de quo gene 
ratione decima, natus est. Abraham : id est, Noe, 
Sem, Arpbaxad, Sale, Heber, Plialech, Reu 4, Sa- 
Tuch, Thare, qui genuit Abraliam. In his decem ge- 
nerationibus, hoc est a Noe ueque δά Abraham, in- 
veniuntut anni 942 υ". Eo tempore regnabat Ninus, 
qui zdilicavit civitatem, quam Ninivem vocavit : cu. 
jus im tribus mansionibus spatium amplitadinis Jo- 
pas propheta determinat. Hujus quadragesimo tertio 
regni anoo natus est Abraham. Hie est Abraham, 
initium fidei nostre : hic accepit repromissiones , 
huie se Christus Dominus noster nasciturum, ac pro 
Bobis passurum in victjms commutatione monstra- 
vit, ipso in Evangeliis sic dicente : 31 Abraham 
exsultavit ut. videret diem meum : el vidit , et gavisus 
“εἰ (Joan. vini, 56). Hoc vero holocaustum in mou:e 
Calviriz f, quo Dominus crucifixus est, oblatum 
fuisse Severus narrat ii Chroniea 5; sicut et hodie- 


6 Cod. Corb. habet ab Hebron. 

» Editio Badii liabet : Ununt stadium. habet passus 
centum viginti quinqne. Sic et Plinius, lib. 1, cap. 25: 
Stadium, inquil, centum viginti quinque nostros afficit 
passus, koc eet, pedes sezcenios viginti quinque. De 
Babylonim vero amplitudine plura habent passim 
vetusti auctores, qui eam provincie potius quam 
urbis nomine domandam scripserunt. In deseribendo 
épsius ambitu varie sunt Orosii editiones, lib. i, 
cap. 6, aliis 7 : quzedam enim habent stadia cCccLxxr, 
4112 vero ecccLxx, quam posteriorem lectionem al- 
teri praferendam esse Gregorii nostri auctoritas 

det, Babylonis ambitum cccLvin. sladiis con- 
eludit Quintus Curtius lib. v, num. 1, ubi p'ura de 
ὧδε urbe seitu digea habet. 

e με omnia Orosius describit lib. it, Histor., 
eap. 1. 

; Sic Mss. Bee., Reg. ei Regm. ; alii habent Fa- 
jer , Regen. : 

e . Corb. habet 900; Bec., 9. - 

t jdem dicit auctor sermonis 6 Appendicis S. Au- 


hoc monte crux sancta, in qua Redemptor affüxus 
est, stetit, de qua εἰ beatus ille cruor efftoxh. Hie 
ergo Abraliam accepit signum cireumoeisionis, osten- 
dens ut quod ille gessit in COFpore, nos portemus in 
eorde, dicente Propheta : Circumcidite vos Deo ves- 
tro, et circumcidite preeputium cordis vestri (Deut. x, 
15), et nolite sequi deos alienos (Jerem. xxxv, 15). Et 
Herum : Ümnis incircumcisus eorde non intret in sancta, 
mea (Ezech. xviv, 9). Hunc Abraham Deus, post adjec- 
tam nomini syllabam à, patrem multarum gentium 
nuncupavit, 

VIII. 18 cum centum esset annorum, genuit Isaac. 
Porro lsaae sexagesimo setatis anno nati sunt filii 
femini de Rebeeca. Primus Esau, qui el Edom, id 
est terrenus : qui propter gulam vendidit primoge- 
nità sua. lpse est pater Iümzorum, de cuju- ge. 
neratione qaarta natus est Jobab : hoc est, Esau , 
Raguel, Zara, Jobab, qui et Job. Is vixit annos du«- 
centos quadfaginta. novem : octogesimo ! anno ab 
inürmitate liberatus est; post infirmitatem autem ᾿ 
centum se,luagintà » annis, restituta in duplum 
omni facultate, cum toi quot perdiderat filiis jocune 
datus est. 

IX. Secundus autem filius Isaac, Jacob, dilectus 
Dei, sicut ait per Prophetam : Jacob dilexi, Esau 
eutem odio habui (Mulach. 12,25). Hic post angelicam 
luctam vocatus est Israel, a quo Israelitz. Hic genoit 
duodecim patriarchas, quoram hzc sunt nomina : 
Ruben, Simeon, Levi, Judas, Issa: har, Zabulon, 


C Dan, Nephtilim, Gad, et Aser. Post hos genuit Jo- 


seph de Rachel, nonagesimo sccundo statis suse 
Anno, Hunc c:eteris filiis 19 plus dilexit. Habuit ex 
δὰ et Bénjamin ultimum' omnium, Joseph autem, 
decimum sextam setatis annum habens, typum pra. 
ferens Redemptoris , vidit somnia quse fratribus ΓΘ. 
tulit : Quasi manipulos legens Κι quos suorum f(ra- 
trum manipuli adorarent. Et iterum : Quasi sol et 
luna cum undecim stellis prociderent ante eum. Qus$ 
res magnum ei cum fratribus odium generavit. Uude 
et inflammati invidi», viginti ! eum argenteis Igmae- 
litis in. ZEAgyptum transeuntibus vendiderunt. Immi« 


gustini, antea 71 de tempore, qui et laudat Hiero- 
nymnm. Sed id reperitur in cap. 15 commentariorum 
in Marcum, S. Hieronymo perperam attributorurm. 

& Gennaduss in Catalogo virorum illustrium integ 
Severi Sulpicii opera recenset Chronicam , quo no- 
mine Historiam sacram ab eo editam puto designari. 
]n ea tamen lsaac sura δ νον moutem immulan« 
dum a patre duetum fuisse non fego. 

bh Genes. cap. 17 ex Abram appellatur Abraham. 

ι Sic cod. Reg.; alii addunt nono: at 89 simul 
cum 170 efficerent 259. Bec., vixit an. 248. 

j tt tamen lib. Job, cap. et vers. ult., Job dicitae 
vixisse posthzec 140 anuis. Versio Syriaca et Ara- 
bica 146 ; sic et versio Grzca, qua etiam hahet t0- 
tam Job vitam fuisse annorum 240 : quod nou babeut 
alie versioues. 

k Cod. Regm., legens, suumque manipulum fra- 
trum, eic. ; cod. Reg. habet ligans suumque , etc. , 
quod ost textui Geneseus conlorimius. . 

| Sic Regm., sicut οἱ in Genesi. ; alii habent rf» 
ginta. 


467 


8. GREGORII EPISCOPI! TURONENSIS 


468 


eente autem fame, cum descendisseat hi in /zyp- À quo transitu multa, ut dizi, narrantur : sed nos quod 


tom, cogniti sont a Joseph, nec tamen ipsi Joseph 
cognoverunt. Ipse tamen se his post mulias eorum 
fatigationes, et adducto Benjamin, declaravit : de 
Racbel enim matre sua natus et bic fuerat. Post h:irc 
Jescendunt cuncti Israelit in. Zgyptum, et per Jo- 
seph Pharaonis gratia utuntur. Jacob autem post 
benedietos filios suos in Zgypto moritur, et in se- 
pelcro * patris sui Isaac sepelitur in terra Chanaan. 
Mortio autem Joseph atque Pharaone 5, subjicitur 
cüncia generatio servituti, quze per Moysen post de- 
cem plagas /Egypti liberatur, demerso Pharaone in 
mari Rubro. 

X. Et quoniam de hoc maris transitu plures multa 
dixerunt, visum est, ut de situ loci illius, vel ipsius 
transitu, aliqua huic inseram lectioni. Nilus per 
AEgyptuim, sicut optime nostis, decurrit, et ipse eam 
impeta suo irr'gat : unde οἱ /gyptii Nilieolze appel- 
lantur. Cujus nunc littora muiti locornm perlustra- 
tores, referta sacris monasteriis dicunt esse. Super 
ripam vero ejus non Babylonia, de qua supra nme- 
minimus, sed Balylonia altera civitas * collocatur, 
jn qua Joseph horrea miro opere de lapidibus qua- 
dris et cemento zdificavit : ita ut ad fundum capa- 
ciora, ad summum vero constricta 19 sint, ut per 
parvulum foramen ibidem triticum jaceretur , 41:8 
horrea usque hodie cernuntur. De hac civitate rex 
ad persequendum llebrzeos, cum exercitibus cur- 
ruum, ac «nulta pedestri manu directus est. Ante di- 
etus vero fluvius ab Oriente veniens, ad occidenta- 


ἃ sapientibus, et certe illis hominibus, qui in eodem 
loco accesserant, verum cognovimus , ea inserere 
studuimus paginz. Aiunt enim sulcos, quos rote 
curruum lecerant, usque hodie permanere, et quan- 
tum acies oculorum videre potest, in pro'undo cerni. 
Quos si modicum commotio maris obtexerit, illo 
quiescente, rursum divinitus renovantur ut fuerant. 
Dieunt alii, quod «ἃ ipsam ripam, facto modico per 
mare circuitu, unde ingres.i fuerant , sint reversi. 
Alij vero asserunt, unum cunctis iugressum : non» 
nulli, unicuique tribui suam patuisse viam, illud te- 
stimonium Psalterii adducenie: * : Qui divisit mare Ru- 
brum in divisiones (Psal. cxxxv, 15), ἢ ἢ, quas nos 
divisiones spiritaliter, et non secuntlum litteram in- 
telligere oportet. Sunt enim et in hoc szculo, quod 
figuraliter mare dicitur, muliz divisiones : non enim 
equaliter possunt, aut per unam viam ad vitam 
cuncti transire. Alii antem transeunt in horam pri- 
mam : id est qui renati per baptismum, immacul.ti 
ab omni inquinamento carnis perdurzre usque ad 
vita presentis exitum possunt. Alii ad boram ter- 
tiam, videlicet qui majori atate convertuntur. Alii 
ad sexiam, qui luxuriz fervorem coercent : et per 
has quasque boras, sicut Evangelista (Matth. xx) 
commemorat, ad operam dominice vinez secundum 
fldem propriam conducuntur. . [15 sunt divisiones, 
quibus per hoc mare transitur, lllud. vero quod ad 
mare usque venientes , littus stagni tenentes rever- 
tuntur, illud est quod Dominus ad Moysen dixit : 


lem plagam versus Rubrum mare vadit : al Occidente C Reversi castra metentur e regione Phiah'roth, qua est 


vero staguum sive brachium de mari Rubro progre- 
ditur, et vadit contra Orientem, babens in longo 
millia circiter quinquaginta ; in lato autem, decem et 
octo. In bujus stagni capite Clysma civitas 4 zdifi- 
cata est, non propter fertilitatem loci, cum nihil sit 
plus sterile, sed propter portum : quia naves ab In- 
diis venlentes, ibidein ob portus opportunitatem quie- 
&cunt; ibi comparate merces per totam /Egyptum 
deportantur. Ad hoc stagnum per desertum Hebrzi 
tendentes, usque ad ipsum mare venerunt, inven- 
lisque dulcibus aquis castra metati sunt. In hoc ergo 
arcto loco, tam ab eremo quam ab ipso maii, con- 
sederunt, sieut. scriptum est : Audiens Pharao, quod 
conclusisset eos mare alque desertum, nec essel eis via 


inter Magdalum et mare coutra Beelsephon (Exod. xiv, 
2). Nec enim duhium est, quod transitus ille maris, 
vel columna nubis typum gesserint nostri baptis- 
matis, dicente beato Paulo apo:tolo : Nolo vos igno- 
rare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fue- 
runt, et omnes in Moysen baptizati sunl in nube et in 
mari (I Cor. x, 1, 2). Columna vero ignis typum 
sancii Spiritus pratulit. 

À nativitate ergo Abrahz usque ad egressum filio- 
rum lsrael ex Agypto, vel transitum imaris Rubri, 
qui fuit Moysi octogesimus annus, supputantur anni 
numero 462. 

ΧΙ. Exinde per quadraginta annos Israelitae eremo 
utuntur, imbuuntur legibus ; probantur, victibusque 


qua possenl pergere, ad persequendum eos direxit D pascuntur angelicis. Deinceps enim post acceptam 


(Exod. xiv, 5). Cumque imminentibus bis Moysi po- 
pulus acclamasset, secundum jussum Divinitatis pro- 
jecta virga super mare, divisum est; illisque per 
sicca gradientibus, et, ut Scriptura ait : Muro aqua- 
rum undique vallati (Exod. xwv, 292), iu littus illud, 
«quod est contra montem Syna, illesi prorsus, de- 
smersis AEgyptiis, Moyse duce transgrediuntur. De 


* (od. Regm., in sepulcro auo a Joseph. Utraque 
lectio vera ex Genesi. 

b Cod. Regm., a Phoraone subjicitur, qua» etiam 
lectio vera est. 

* Hec budie Cairum appellatur, urbs /Egypti pr- 
cipua ad Nilum fluvium , olim. sultanorum Egypti 
«edes, hodie Turcis subdita. 


Legem, transgressoque cum Jesu Nave Jordaue, ter- 
ram repromissionis accipiunt. 

XII. Post cujus transitum, dum przcepta diviua 
postponunt, sepe in alievigenarum servitio subju« 
gantur. Sed cum conversi ingemiscunt, tribuente 
Domino, per virorum fortium brachium liberautur. 
Posthiec per Samuelem, regem, sicut reliquae gentet 


ἃ Apud Ptolemzxum pr:zsidium est in sinu. Are 
bico situm. δι! esse Antonini putat Simlerut 
apud Ortelium. 

* Codex Turon. apud Morelium habet testimonia 
psallerii abutentes, quartum fortasse casum pro sexu 
adhibens. Videtur quippe Gregorius eurum seaten. 
tiarn de qua hic loquitur, non approbaro. 





169 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 


170 


habent, a Domino postulantes, accipiunt primum A robabel, id est Christus, liberaverit, horribiliter ex- 


Saul, deinde David. 


Ab Abraham ergo usque ad David generationes 
quatuordecim, id est, Abraham, Isaac, Jacob, Judas, 
Phares, 15 Esrom, Aram, Aminadab, Naason, Sal- 
mon, Booz, Obeth, Jesse, David. David autem genuit 
Salomonem de Betsabee. [8 per Natham prophetam 
fratrem suum, et matrem in regno evectus est. 


XIII. Defuncto autem David, cum regnare copis- 
get Salomon, apparuit ei Dominus, et quod peteret, 
ut indulgeat pollicetur. At ille terrenas divitias post- 
ponens, sapientiam magis expetiit. Quod ratum * Do- 
mino fuit, ita ut ab eodem audiret : Quia non qua- 
sisti regna mundi, nec divitias ejus, sed postulasti 
sapientiam, ideo accipies eam. Ante te non fuit tam 
sapiens, sic οἱ post te non erit (Reg. 1Π 
postea judicium illud, quod inter duas mulieres de 
uno infante litigantes intulit, comprobavit (Ibid. 16 
et seq.). Hic Salomon aedificavit templum nomini Do- 
mini miro opere, multum ibi auri argentique, «ris 
ac ferri ingerens, ita ut diceretur a quibusdam, nun- 
quam simile in mundo fuisse zedificium fabricatum. 

Ab egressu ergo filiorum Israel! ex /Egypto usque 
ad wdificationem templi, qui fuit annus septimus 
regni Salomonis, inveniuntur anni 480", sicut Re- 
gum testatur historia. 


XIV. Post mortem autem Salomonis, divisum est 
per duritiam Robosx regnum in duas partes. Restite- 
runt dua tribus ad Roboam, quod Juda appellatur : 
ad Jeroboam autem decem tribus, quod Israel voca- 


batur. Posthec igitur ad idololatriam declinantes, C 


nec prophetarum vaticinia, nec eorum interitus, nec 
clades patrie, nec ipsorum etiam regum eos excidia 
domuerunt; donec iratus contra eos Dominus excita- 
vit Nabuchodonosor, qui eos in Babyloniam cum 
omnibus templi ornamentis captivos abduxit : in qua 
captivitate et Daniel propheta eximius inter esurien- 
tes leones illasus, et tres pueri in medio ignium ro- 
rulenti, abiere captivi. In hac captivitate et Ezechiel 
prophetavit, et Esdras propheta natus est. 

À David autem usque ad desolationem templi, el 
tansmigrationem in Babyloniam generationes qua- 
tuordecim: 18 id est, David, Salomon, Hoboam, 
bia, Asa, Josaphat, Joram, Ozias, Joatham, Achaz, 
Ezechias, Manasses, Amon, Josias. In his ergo qua- 


tuordecim generationibus, anni inveniuntur numero D 


*6l *, De hac vero captivitate per Zorobabel liberan- 
Ur: qui postea et templum et civitatem restituit. Sed 
h&c captivitas typum illius captivitatis, ut puto, ge- 
"ll, in qua anima peccatrix abducitur, quam nisi Zo- 


' latinius mavult legere gratum. 
(od. Corb., 280, sed mendose, ut patet ex Re- 
(um libro 111, cap. 6. 
*8le codd. mss. cum edit. Badiana; alie cum 
lec. habent 340. Cod. Corb., 390. 
4 δὶς cod. Corb., alii 70. 
* Mem babet, Joachim. 
fic solummodo decimus tertius recensetur, nisi 
dmplex Jechonias admittatur, pater scilicet et filius, 
qui etiam Joechim dicti sunt, ut observant Ambro- 


PATROL. LXXI. 


sulabit. Ipse enim Dominus in Evangelio dicit : Si 
vos Filius liberaverit, vere liberi eritis (Joan. vin, 36). 
Ipse oro sibi in nobis templum, in quo dignetur ha- 
bitare, constituat; in quo fides, ut aurum luceat; in 
quo eloquium przdicationis, ut argentum splendeat ; 
in quo omnia visibilis templi illius ornamenta in no- 
strorum sensuum honestate clarescant. Don; etiam 
voluntati nostros. ipse salubrem effectum indulgeat. 
Quia nisi ipse zdificaverit domum, in vanum laborant 
qui &dificant eam (Psal. CXXVI, 1). Haec vero capti - 
vitas annis 70 ἃ fuisse dicitur. 


XV. Reversi autem per Zorobabel, sicut diximus, 
nunc contra Deum murmurantes, nunc post idola 
corruentes, vel abominationes facientes, et qu: gen- 


, 12). Quod Btes exercent imitantes, dum Dei prophetas contem- 


nunt, gentibus traduntur, subjugantur, intercidunt : 
donec ipse Dominus, patriarcharum prophetarumque 
vocibus repromissus, Virginis Maria utero per Spiri- 
tum sanctum illapsus ad redemptionem nasci, tam 
illius genlis, quam omnium gentium dignaretur. 

À transmigratione ergo usque ad nativitatem Chri- 
sti generationes quatuordecim : id est, Jechonias, 
Salathiel, Zorobabel, Abiud, Eliachim, Azor, Sadoc, 
Achim*, .Eliud, Eleazar, Mathan, Jacob, Joseph vir 
Mario, de qua Dominus noster Jesus Christus nasci- 
tur : qui Joseph, quartus decimus computatur f. 


XVI. Ergo ne videamur unius tantum Hebraxe gen: 
tis habere notitiam, reliqua regna, qua, vel quali 
Israelitarum fuerint tempore, memoramus. 17 Tem- 
pore Abrahae Ninusregnabat super Assyrios; Sicyoniis, 
Europs; apud /Egyptios autem sexta decima erat 
potestas, quam sua lingua dvnastian vocabant. Tem- 
pore Moysi, apud Argivos regnabat septimus Tropas δ: 
in Attica Cecrops primus; apud /Egyptios, Cenchris 
duodecimus, qui et in mari obrutus est Rubro; apud 
Assyrios, sextus decimus Agatadis; apud Sicyonios 
Maratis. Tempore vero Salomonis, quando regnabat 
super Israel, apud Latinos quintus reguabat Silvius; 
Lacedo;emoniis, Festus " ; Corinthiis, secundus Oxion; 
/&gvptiorum, Thepheii, Centesimo vicesimo sexto 
anno! super Assyrios, Eutropes; Atheniensibus, se- 
cundus Agasastus. Tempore quo Auion. regnabat su- 
per Judaam, quando capti vjtas in Babyloniain abiit, 
Macedoniis praeerat Argeus ; Lydoruin, Gvges ; /Egy- 
ptiorum, Vafres; apud Babyloniam, Nabuchodouo- 
sor, qui eos captivos abduxit; Romanorum, sextus 
Servius Tullus *. 


XVII. Post hos, imperatores: primus, Julius (τ - 
sar fuit, qui totius imperii obtinuit monarchiam; se- 


sius, Augustinus, Hieronymus et alii patres. 

8 Cod. Corb., Trophas. 

b Cod. Regm., Sis(us; alii cum edit, Fiístus. Corb. 
lectionem ceteris pretulimus. 

! Sic idem cod. Corb. ; at alii, Thebei. 

j Corb. habet, cenlesimo vigesimo anno. Ed. Bad., 
sepluagesimo serlo anno. 


k Codd. mss., Corb., Reg., Bec. et Regm. omit- 
tunt hanc vocem 7'uilus. 


17A ,  ,8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


cundus, Octavianus, Julii Ciesaris nepos, quem Augu-A militibus, hic ab ipsis sacerdotibus custodiretui 
stum vocant, a quo et mensis Augustus est vocitatus. resurgente Domino, custodibus visione angelic 
Cujus nono decimo imperii anno, Lugdunum Gallia- ritis, cum. non inveniretur in tumulo, nocte pa 
rum urbem conditam manifestissime reperimus *: decellula, in qua Joseph tenebatur, suspend 
qua postea illustrata martyrumsanguine,Nobilissima in sublimi ; ipse vero de custodia, absolvent 
nuncupatur. gelo, liberatur, parietibus restitutis in locum t 
XVIII. Anno quadragesimo tertio " imperii Àu- Cumque pontifices custodibus exprobrarent, e 
gusti, Dominus nosterJesus Christus, ut diximus, ex Clm corpus ab eisdem instanter requirerent, ἐ 
virgine Maria in Bethleem David oppido, secundum 618 milites: Reddite 19 vos Joseph, et nos : 
carnem natus est: cujus immensum sidus magi ab nus Christum : sed ut verum agnoscimus, neq! 
Oriente cernentes, cum muneribus veniunt, et pue-  benefactorem Dei, neque nos Filium Dei re 
rum supplices oblatis donis adorant. Herodes vero nunc valemus. Tunc illis confusis, milites su 
ob zelum regni sui, dum Deum Christum persequi eXcusatione liberantur. 
nititur, parvulos infantes interimit.Ipsequoquepost- — XXI. Fertur Jacobus apostolus, cum Dom 
modum 18 judicio divino percussus est. jam mortuum vidisset in cruce, detestasse * 


XIX. Domino autem Deo nostro Jesu Christo po, B JUraSse, nunquam se comesturum panem, nisi 1 
nitentiam predicante, baptismi gratiam tribuente, Um cerneret resurgentem. Tertia démum ἃ 
vel celeste regnum cunctis gentibus promittente, diens Dominus, spoliato tariaro cum triumph 
atque prodigia et signa per populos operante; hoc cobo se ostendens, ait: Surge Jacobe, comede, 
est, dum de aquis vina profert, dum febres exstin- 1218 a mortuis resurrexi. Hic eet Jacobus ὁ 
guit, dum czecis lumen tribuit, dum sepultis vitam Uem fratrem Domini nuncupant f, pro eo quo 
restituit, dum obsessos ab immundis spiritibus libe- seph fuerit filius ex alia uxore progenitus. — 
rat, dum leprosos miserabili turpentes cute reformat: XXII. Dominicam vero r esurrectionem, di 
hzc dum et alia signa multa faciens, manifestissime ma factam credimus, non septima icut mult 
se Deum populis esse declarat. In Judois ira succen- tant. Hic est dies r esurrectionis Domini nostri 
ditur, invidia exagitatur, ac mens de sanguine pro- Christi, quem nos proprie Dominicam, pro 8 
phetarum pasta, ut Justum interimat injuste moli. 9.18 resurrectione vocamus. Hic primus lucem 
tur. Ergo ut veterum vatum complerentur oracula, a. !? Principio, et hic primus Dominum resurge 
discipulo traditur, a pontificibus inique condemna-  COhlemplari meruit de sepulcro. . 
tur, a Judeis illuditur, cum iniquis crucifigitur,a , ^ CaPlvitate vero Hierosolyms et desols 
militibus emisso spiritu custoditur. His igitur actis, C; & 2Pll, usque ad passionem Domini nostri 
tenebre super universum mundum faci» sunt,et Christ, id est usque ad Tiberii septimum deci 


multi conversi ingemiscentes, Jesum Filium Dei *2DUm,supputanturanni668s. — 

confessi gunt. XXIII. Resurgens autem Dominus, per qu 

ginta dies cum discipulis de regno Dei disputan 
XX. Apprehensus autem et Joseph, qui eum arO- dentibus illis in nube susceptus, evectusque i 

matibus conditum in suo monumento recondidit, inp 105, ad Patris dexteram residet gloriosus. P. 


cellulam recluditur *, et ab ipsis sacerdotum princi- autem Gesta ad Tiberium Cesarem mittit, et ei 
pibus custoditur, majorem in eum habentes &?Yl- de virtutibus Christi, quam de passione vel res 
tiam, ut Gesta Pilati ad Tiberium imperatorem missa — ctione ejus insinuat. Qua» Gesta * apud. nos bod 


referunt ἃ, quam in ipsum Dominum, ut cum ille ἃ tinentur scripta. Tiberius autem hoc ad sena 


* Utrumque quod hic a Gregorio dicitur falsum (prj i ii 
esso putat Valesius in Notitia Galliarum. Nam, teste wir tu ede nomine ebat ete. per ipsins 
Dione, ut hic auctor observat, Lugdunum a Lucio ὁ Rditj habent delesiaum esse. Hanc autem 
Planco conditum est jussu senatus, metuentis ne Plan- riam ex Hebreorum Evangelio laudat Hieron 
cus armatus Antonio hosti reipublice declarato Besep in Catalogo virorum illustrium. De ea et vu] 
conjangeret. Secundo, Lugdunum nobilissimum  di-'" Abdias libro vi. 
etum non est a martyrum multitudine, sed ob splen- fQue sequuntur ad caput 22 desunt in cod 
dorem et pojentiam colonie, qu: etiam senatores gio. Jacobum Josephi ex alia uxore fllium fuis 
curic- conferebat. In eadem urbe natus est Claudius cunt plerique patres Greci et Latini, quos imp 
Augustus. Hieronymus. Et quidem Jacobi mater que làu 
Pod. Gorb, anno quadragesimo quario impe- 1n Evangelio, tempore passionis Christi no 
rit, etc. Ceteri scripti habent quadragesimo terlio, obierat; sicque Joseph aut eam repudiasse dic 
ut editi, est, ut Mariam duceret, aut duas uxores simu 
e Hoo ex apocrypho Nicodemi Evangelio, aut ex buisse. Quod utrumque falsissimum esse nemt 
aliquo ejusdem farine auctore descripsit Gregorius, videt. 
nec majorem fldem merentur Gesta Pilati, quae inter s Hec annorum enumeratio in cod. Corb: ng 
apocrypha deputavit Gelasius Papa in Catalogo libro- betur. ] 
rum apocryphorum. h Gesta Pilati laudat Justinus martyr, Apok 
4 Tertullianus in Apologetico idem testatur, et ex que suo tempore in omnium manibus habeba 
eo Euseb. lib. m Historie, cap. 2. Plura habet Oro- quae vero ad nos pervenere, vulgoque nung ci 
sius libro vi, cap. 2, ubi ait Pilatum retulisse ad feruntur, inter spuria monumenta reputari deben! 
Tiberium et senatum de passione et resurrectione — ! Cod. Corb., senatores. 


173 


quod non ad eum primitus advenisset. ITinc etenim 
contra Christianos prima odiorum germina pullula- 
runt. Pilatus autem non permanens impunitus, pro 
sux maliti: scelere, hoc est pro nece quam in Do- 
minum nostrum Jesum Christum exercuit, propriis 
se manibus interfecit*; quem Manicheum fuisse 
multi putant, secundum illud quod in Evangelio le- 
gitur : Venerunt quidam de Galileis, nuntiantes ei, 
quorum sanguinem miscuit Pilatus cum sacrificiis eo- 
rum (Luc. xii, 1). 

Sic et Herodes rex, dum in apostolos Domini se- 
vit, percussus divinitus ob tanta scelera, intumescens 
ac scatens vermibus, accepto culiro ut malum pur- 
garet, proprie in se manus ictum libravit *. 


| HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 
recensuit : quod senatus cum ira respuit, 20 pro eo A sulam Pathmos relegat in exsilium, et diversas cru- 


174 


delitates in populos agitat. Post cujus mortem, bea- 
tus Joannes apostolus et evangelista de exsilio re- 
diit: qui senex et plenus dierum, perfecteque in 
Deum vitze, vivens se deposuit in sepulcro. Hic fer- δ 
tur * non gustare mortem, donec iterato Dominus 
judicaturus adveniat, ipso in Evangeliis ita dicente : 
Sic eum volo manere donec veniam ἴ (Joan. XXI, 21). 
XXV. Tertius post Neronem, persecutionem in 
Christianos Trajanus movet : sub quo beatus Cle- 
mens, tertius Roman: Ecclesi:e episcopus 5, passus 
est; et sanctus Simeon FHierosolymitanus episcopus, 
Cleophe filius, pro Christi nomine crucifixus asseri- 
tur; et Ignatius Antiochensis episcopus, Romam 
ductus bestiis deputatur. Hoc sub Trajani tempori- 


XXIV. Beatus Petrus apostolus sub imperatoreg bus acta sunt. 


Claudio, quarto ab Augusto, Romam aggreditur, 


XXVI. Post " hunc /Elius Adrianus imperator 


ibique praedicans, multis virtutibus manifestissime creatus est. Unde et IHierosolyma /Elia ab JElio 
Christam esse Dei Filium comprobavit. Ab illis enim — Adriano vocatur, successore Domitiani, eo quod eam 
diebus Christiani apud civitatem Romanam esse cc-  reparaverit. Post has vero pasaiones sanclorum, non 
perunt. Cum autem nomen Christi per populos ma- fuit satis parti adversc gentes incredulas contra Chri- 
gis ac magis dilataretur, oritur contra hec antiqui sticolas excilasse, nisi commoveret et in ipsis Christia- 
serpentis invidia, et totis se imperatoris precordiis nis schismata. Concitat hwreses, et divisa fides ca- 
immittit seva malignitas. Nam Nero ille luxuriosus, tholica aliter aliterque disseritur. Nam sub Antonini 
vanus atque superbus, virorum succuba, etrursus 22 imperio Marcionitana et Valentiniana heresis 
virorum appetitor, matris, sororum ac proximarum insana surrexit ? : et Justinus Philosophus, post 
quarumque mulierum spurcissimus violator, ad com- scriptos catholice Ecclesi: libros, martyrio pro 
plendam malitiae suce molem, primus contra Christi Christi nomine coronatur. In Asia autem, orta perse- 
cultum persecutionem excitat in credentes. Habebat  cutione, beatissimus Polycarpus, Joannis apostoli et 
enim secum Simonem Magum, virum totius malitie, evangeliste discipulus, octogesimo zetatis suze anno, 
et omnis magice artis magistrum. Hoc eliso per,, velut holocaustum purissimum, per ignem Domino 
apostolos Domini Petrum atque Paulum, commotus ^ coneecratur. Sed et in Galliis inulti pro Christi nomine 
contra eos, quod Christum Filium predicarent*, et. sünt per martyrium gemmis colestibus coronati : 
idola adorare contemnerent, Petrum cruce, Paulum quorum passionum historia; apud nos fideliter usque 
gladio jubet interfici. Ipse quoque 21 excitatam su- hodie retinentur!. 
per se seditionem fugere tentans, quarto ab urbe — XXVII. Ex quibus οἱ ille primus Lugdunensis Ec- 
lapide propria se manu interfecit. clesie Photinus episcopus fuit, qui plenus dierum, 
Tunc et Jacobus frater Domini, et Marcus evange- diversis affectus suppliciis, pro Christi nomine pas- 
lista, pro Christi nomine glorioso martyrio coronati sus est. Deatissimus vero Irenzus hujus successor 
sunt. Primus tamen omnium hanc viam levita Ste- martyris, qui a beato Polycarpo ad hauc urbem di- 
phanus et martyr intravit. Magna post Jacobi apo- rectus est, admirabili virtute enituit: qui in modici 
&toli necem Judzos calamitas assecuta.est. Nam ad- temporis spatio, preedicatione sua maxime in integro 
veniente Vespasiano, et templum incensum est, et civitatem reddidit Christianam. Sed veniente perse- 
sexcenta millia Judaorum eo bello, gladio 4 et fame cutione, talia ibidem diabolus bella per tyrannum 


affecta sunt. Domitianus autem secundus post Nero- 


.nem in Christianos gevit; Joannem apostolum in in-D 


sApud Ylennam Gallis urbem relegatus, ut scri- 
bit Ado Yiennensis in Chronico. 

b Sic cod. Regm.; alil vero, propris se manus ictu 
libefavit. Corb., ictibus. De Herodis Agrippe interitu, 
prster Acta Apostolorum, cap. 12, legendus Joseph 
in Antiquit. Judaicis, cap. 7. Gregorius tamen hic Às- 
calonitam cum Agrippa confundit. Que enim hic nar- 
rat Ascalonite contigerunt, ut refert Joseph lib. 11, de 
bello Judasico, et ex eo Eusebius et Rufínus lib. 1 
Historiss, cap. 8. 

«Sic hahent omnes editi. Legendum tamen, Chris- 
dum — Filium Dei predicarent, que lectio est codicis 


Beocensis. 

4 Cod. Gorb., ei bello ei gladio. 

e Hsc fuit aliquot veterum opinio, quam Tertul- 
Menus ct alil plerique patres refutarunt. Polyorates 


exercuit, et tanta ibi multitudo Christianorum ob 
confessionem Dominici nominis est jugulata, ut per 


Ephesiorum episcopus, qui Joannis discipulos vide- 
rat, eum Ephesi sepultum, ibique extremam resurre« 
ctionem -exspectantem jacere affirmat in epistola, 
quam Eusebius refert lib. v, cap. 21. 

f Sic habent Bec., Reg. et Regm. cum editis Bad. 
et IIL, quam lectonem vulgata nostra etiam nuno 
retinet. Alii, si eum volo, etc., ut Greci legunt, et in 
aliquot mss. Latinis habetur. 

€ Corb., Ecclesiz fuil episcopus. Passus, etc. 

» lllud caput cum seq. d.est in col. Corb. 

1 Cod. Regm., haereses insana surrezerunt. 

)1In epistola scilicet Lugdunensium — ma 
quam Eusebius in Historía ecclesiastica refert. Eam, 
et supra laudatorum martyram passiones, dedimus 
inter Acta martyrum sincera. 


475 S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


plateas flumina currerent de sanguine Christiano :A orasse fertur : Domine Jesu Christe, exaudi 1 
quorum nec numerum, nec nomina colligere potui- ccelo sancto tuo, ut nunquam Dec Ecclesia ( 
mus. Dominus enim eos in libro vitae conscripsit. civibus mereatur habere pontificem in sempite: 
Beatum Irenzum diversis in sua carnifex prassentia Quod usque nunc in ipsa civitate ita evenisse C 
penis affectum, Christo Domino per martyrium dedi- vimus. Hic vero tauri furentis vestigiis alligat 
cavit *. Post hunc et quadraginta octo ^ martyres de Capitolio precipitatus, vitam finivit. Ga 
passi sunt, ex quibus primum fuisse legimus Vettium Vero, Trophimus, Stremoniusque, et Paulus, 
Epagatum. | Martialis, in summa sanctitate ^ viventes, po 
XXVIII. Sub Decio vero imperatore multa bella quisitos 24 Ecclesie populos, ac fidem Chris 
adversum nomen Christianum exoriuntur, et tanta omnia dilatatam, felici confessione migrarunt. 
girages de credentibus fuit, ut nec numerari queant. tam isti per martyrium, quam hi per confessi, 
Babyllas episcopus Antiochenus, cum tribus * par- relinquentes terras, in coelestibus pariter sunt 
vulis, id est, Urbano, Prilidano et Epolono; et Six- juncti. 
tus Romane Ecclesie episcopus, et 23 Laurentius XXIX. i De horum vero discipulis quidam I 
archidiaconus, et Hippolytus, ob Dominici nominis gas civitatem aggressus, Salutare omnium, Chi 
confessionem per martyrium consummati sunt. Va- 5g Dominum populis nuntiavit. Ex his ergo pau 
lentinianus et Novatianus maximi tunc haeretico- modum credentes, clerici ordinati, ritum psa 
rum ? principes, contra fidem nostram inimico im- suscipiunt : et qualiter ecclesiam construan 
pellente grassantur. Hujus tempore septem viri epi- omnipotenti Deo solemnia celebrare debeant 
gcopi ordinati ad praedicandum in Gallias missi Sunt, Dbuuntur.Sedillis parvam adhuc edificandi facu 
sicut historia passionis sancti marbyris Saturnini de- habentibus, civis cujusdam domum, de qua ecc] 
narrat *. Ait enim : Sub Decio et Gralo consulibus, faciant, expetunt. Senatores vero, vel reliqui 1 
βίου! fideli recordatione retinetur, primum ac SUm- res loci, fanaticis erant tunc cultibus obligati 
mum Tolosana civitas sanctum Saturninum habere vero crediderant, ex pauperibus erant, juxta 
coeperat sacerdolem. Hi ergo missi suut: Turonicis, Domini, quod Judzmis exprobrat, dicens : Quia 
Gatianus f episcopus; Arelatensibus, Trophimus  fríces et. publicani przcedent vos in regno Dei (1 
episcopus; Narbone, Paulus episcopus; Tolosm, Sa- xxr, 31). Hi vero non obtenta a quo petierant « 
turninus episcopus ; Parisiacis, Dionysius episcopus; Leocadium quemdam primum Galliarum senat 
Arvernis, Stremonius episcopus ; Lemovicinis, Mar- qui de stirpe Vettii Epagati fuit, quem Lugduri 
tialis est destinatus episcopus. De his vero, beatus sum pro Christi nomine superius memoravir 
Dionysius Parisiorum episcopus, diversis pro Christi repererunt. Cui cum petitionem suam, et fidem 
" nomine affectus penis, presentem vitam gladio im- ^ ter intimassent, ille respondit : Si domus mea, 
minente finivit; Saturninus vero, jam securus de apud Bituricam urbem habeo, huic operi digi 
maftyrio, dicit duobus presbyteris suis : Ecce ego set, prestare non abnegarem. Illi autem audi 
jam immolor, et tempus mee resolutionis instat. pedibus ejus prostrati, oblatis trecentis aureis 
Rogo, ut usquedum debitum finem impleam, a vo- disco argenteo, dicunt eam huic ministerio ess 
bis penitus non relinquar. Cumque comprehensus dignam k, Tunc ille acceptis de his tribus aure 
ad Capitolium duceretur, relictus ab his solus attra- benedictione, clementer indulgens reliqua, cur 
hitur. Igitur € cum se ab illis cerneret derelictum, huc esset in errore idololatri:& "implicitus, Chi 


ὁ Conqueritur $8. Gregorius M. lib. rx, cp. 50, tur, quis videtis inter Acta martyru: sincera, 
Scripta simul et gesta S. lrenzi a se non potuisse 109, que nimis incaute ad annum 245 retuli, 
reperirl. Scripta, ut plurimum, habemus, sed gesía circiter anno Saturninus in Gallias advenerat, 
authentica nemo hactenus protulit. Ireneo martyris non nisi Decio et Grato consulibus, id est anm 


titulum tribuit Hieronymus. 
ΙΔ non post lreneum, sed ante ipsum simul 


cum Pothino episcopo passi sunt, quorum nomina 


Tolose institutus sit episcopus. 
h Cod. Regm., in summa religione. 
! Hoc caput deest in cod. Corb. Porro huno 


ipse Gregorius refert lib. 1 de Gloria Martyrum,]) num appellat Gregorius lib. de Gloria Confess., 


: 49. 

i Sic mss. omnes cum edit. Bad.; alie cum Bec., 
fralribus. Tres pueros cum Babila interfectos memo- 
rant Chrysostomus et alii. 

àCorb, maxime (iunc  hzrelici, 
pes, etc. mE 

e Àcta S. Saturnini ejus in Gallias missionis tempus 
exhibent: sed nihil habent de' ceteris hic recensitis, 
quorum in Gallias adventum alii aliis temporibus 
assignant. Gregorlus tamen qui eos putavit simul 
in Gallias accessisse, ex certa epocha que in aotis 
Sancti Saturnini habetur, ceterorum etiam tempora 
deduxit. 

f Cod. Regm., Gasianus; Editi 
cum cod. Reg., Gratianus. 

δ Qus sequuntur ex vulgi traditione retulit Grego- 
rius. Nam hec in Actig Sancti Saturnini non haben- 


quorum princi- 


et sic inferius. 


80, eumque ibi à discipulis apostolorum ordin 
et in Gallias destinatum fuisse dicit; quo 8 
modo loquitur de ipso Saturnino in lib. de ( 
Mart., cap. 48. Porro Bilurigas ipsiusmet urbis 
men fuisse, Ziluriges vero incolas, seu cives 
dictos, patet ex Apollinaris Sidonii coucione 
electione Bituricensis episcopi habita, libro vr, : 
9, ubi ait prius Bituriges noveram, quart Bitur 
quod scilicet Simplicium civem, pro quo peroi 
nosset, antequam Biturigas unquam accessisset. 

j Supra cap. 27. 

k Sic codd. Bec., Reg. et Regm.; ceteri, esse 
gruam. Qui acceplis. Codex Turonensis apud | 
lium sic habet: Si enim domus mea...... prestar 
abnuerem......... huic myslerio esse congruam. ἢ 
Serva, hoc caput, quod deest in cod. Corbeieny 
ms. Turonensi haberl. 


177 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 


N 


178 


nus factus, domum suam fecit ecclesiam. Hzc estA motus, credit Christo, relictisque fanaticis Sordibus 


nunc ecclesia apud Biturigas urbem prima, miro 
opere composita, et primi martyris Stephani reli- 
quiis illustrata *. P 
95 XXX. Vigesimo septimo loco, Valerianus et 
Gallienus Romanum imperium sunt adepti, qui gra- 
vem contra Christianos persecutionem suo tempore 
commoverunt. Tunc Romam Cornelius *, Cyprianus 
Carthaginem felici sanguine illustrarunt. Horum tem- 
pore et Chrocus ille Alamannorum rex, commoto 
exercitu, Gallias pervagavit. Hic autem Chrocus 
multe arrogantie fertur fuisse: qui cum nonnulla 
inique gessisset, per consilium, ut aiunt, matris ini- 
qua, collectam, ut diximus, Alamannorum gentem *, 
universas Gallias pervagatur, cunctasque &edes, quae 


ac baptismo consecratus, magnus in virtutum ope- 
ratione enituit. Nec multo post per martyrium, ut 
diximus, in terris sociati, ad coelestia pariter regna 
migraverunt 8. - 

XXXII. Irruentibus autem Alamannis in Gallias, 
sanctus Privatus Gabalilane urbis episcopus ^, in 
crypta Memmaltensis montis, ubi jejuniis orationibus- 
que vacabat, reperitur, populo Gredonensis castri 
in munitione concluso i. Sed dum oves suas bonus 
pastor lupis tradere non consentit, demoniis immo- 
lare compellitur. Quod spurcum ille tam exsecrang 
quam refutans, tandiu fustibus caeditur, quoadusque 
putaretur exanimis. Sed ex ipsa quassatione, 1n- 
terpositis paucis diebus, spiritum exhalavit. Chrocus 


antiquitus fabricat:e fuerant, a fundamentis subver- g vero apud Arelatensem Galliarum urbem compre- 


tit. Veniens vero Arvernos, delubrum illud, quod 
Gallica lingua Vassó ἃ Galat; vocant, incendit, di- 
ruit, atque subvertit, Miro enim opére factum fuit 
atque firmatum, cujus paries duplex erat. Ab intus 
enim de minuto lapide ; a foris vero quadris ecalptis 
fabricatum fuit. Habuit enim paries ille crassitudi- 
nem pedes triginta. [ntrinsecus vero marmore ac 
musivo variatum erat *. Pavimentum quoque dis 
marmore stratum, desuper vero plumbo tectum. 
XXXI. Juxta ! hanc urbem Liminius, Antolianus- 
que martyres requiescunt. Ibi Cassus ac Victorinus 
iu dilectione Christi fraterno affectu sociati, per ef- 
fusionem cruoris proprii, cceloruin regna pariter sunt 
adepti. Nam refert antiquitas, Victorinum servum 
fuisse ante dicti templi sacerdotis. Qui dum plerum- 
que vicum, quem Christianorum vocant, ad perse- 
quendos Christianos adit, Cassium reperit 98 Chri- 
stianum : cujus predicationibus atque miraculis 


* Hodieque major ecclesia — Biturigum — sancto 
Slephano sacra, paucis in Gallía sacris «edificiis ce- 
it. 

» Cornelius tamen obiit anno 252, sub Decii prin- 
cipatu, et quidem, ut verisimilius est, apud Centum- 
cellas, ubi cum gloria dormitionem accepit, ut legitur 
in vetustissimo pontificali Bucheriano. Non desunt 
tamen qui eum Roms passum asseverent: sed nulla 
est circa martyrii tempus opinionum dtversitas. Cy- 
prianus vero anno 258 prope Carthaginem capite 
plexus est, Valeriano et Gallieno imperatoribus. 

* Bec. et Regm., collecia.... gente; que lectio etsi 


bensus, diversis affectus suppliciis, gladio verbe- 
ratus interiit, non immerito pcenas quas sanctis Dei 
intulerat, luens. 

XXXIII. Sub Diocletiano, qui tricesimo tertio loco 
Romanum rexit imperium, gravis contra Christianos 
per annos quatuor? persecutio exagitata esl: ita ut 
quadam vice in ipso sacratissimo die Paschee, magui 
Christianorum populi ob veri Dei cultum interflce- 
rentur. Eo tempore, Quirinus Sisciensis * Ecclesi: 
sacerdos gloriosum pro Christi nomine martyrium 
tulit; quem ligato ad collum molari saxo, in fluminis 
gurgitem s&evitia impulit paganorum. Igitur cum 
cecidisset in 97 gurgitem, diu super aquas divina 
virtute ferebatur; nec sorbebant aquas, quem pondus 
criminis non premebat. Quod factum admirans mul- 
titudo populi circumstantis, despecto furore genti- 
lium, ad liberandum properant sacerdotem. Hic 
ille cernens, non passus est se a martyrio subtrahi, 


liani ac Astrebundii, aliorumque sanctorum, qui in 
ea urbe coronati fuerunt, passiones a beato Prejecto 
descriptas fuisse narrat secundus ejusdem Preejecti 
Vite auctor in Saeculo n Benedictino. De his item 
Gregorius aliis in locis scribit. Sancti Cassius et 
Victorinus quiescebant in ecclesia sancti Cassii, quas 
hodie parochialis est; Antolianus vero in ecclesia 
sancti Galli, ex libro 1 de Claromontensibus ecclesiis 
ἃ Savarone vulgato cap. 9 et 8. Liminius autem ex 
Gregorio ipso lib. de Gloria Confess., cap. 36, ser- 
vabatur in ecclesia sancti Venerandi. 

Sedes 


^ Ejus festum die 21 Augusti recolitur. 


melior, non tamen sincerior. Gregorius quippe, ut] episcopi Gabalitani, quz olim apud Andertum erat, 


ipse fatetur, seepius accusandi casum pro ablativo posuit. 
Quod semel monuisse suffüciat. Chroci irruptionem 
alii seculi quinti initio consignant. 

σά. Regm., Vasa. Hoc nomine Martem deum 
&b antiquis Gallis designatum fuisse volunt. 

*Que sequuntur ad num. seq. desunt in cod. 
Begm. Hoc ipsum (templum Mercurio consecratum 
fsiue conjicit Alteserra, quod Plinius lib. it, cap. 7 
SCcnbat, sua ἰδία apud Arvernos factum fuisse a 
Zenodoro ingens Mercurii simulacrum. Hec sunt 
verba Plinii: Verum omnem amplitudinem statuarum 
&ejus generis vicit, aslale nos(ra, Zenodorus, Mercurio 
faclo, in civitale Gallis Arvernis, per annos decem H8 
Cc manu prelio. 

f Hoc caput cum quatuor sequentibus deest in 
Corb. codice. 

s Horum martyrum 
commemorant. Sanctorum Cassii, 


festa antiqua martyrologia 
Victorini, Anto- 


Mimatum transla'a circa seculum decimum, ibi etiam 
nunc perseverat. 

! Sic. cod. Regm.; alii cum editis, populi Gredo- 
nensis castri munitione conclusus. Gredo autem flita- 
tur esse vicus ad radices montis situs, vulgo dictus 
Grese. Est iamen in Oabalis vicecomitatus  Gredo- 
nensis, et cod. Regm. cum edit. Badiana habet Cre. 
donensis. .* 

} Nullo pacto Diocletiani persecutio ad annos 
quatuor revocari potest. De hac re vide preoefationena 
nostram in Acta ma:tyrum sincera. 

* Sic recte co1J. Bec., Reg. et Regm. Editi men- 
dose, Sisliensis. Siacia quippe urbs erat episcopalis 
in Pannonia superiori, ubi passus est Quirinus, de 
quo Prudentius hymno 7, de Coronis. Ejus Acta 
vide inter sincera martyrum, pag. 5522, ad annum, 
309. 


170 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


180 


ged erectis ad ccelum oculis, ait : Jesu Domine, quiA novisque lampadum radiis Gallia perlustratur : hoc 


gloriosus resides ad dexteram Patris, ne patiaris me 
ab hoc stadio removeri; sed suscipiens animam 
meam, conjungere me tuis morlyribus in requie 
sempiterna dignare. His dictis, reddidit spiritum. 
Cujus corpus a Christianis susceptum venerabiliter 
sepulture mandatum est. 

XXXIV. Romanorum tricesimus quartus imperium 
obtinuit Constantinus, annis triginta regnans feli- 
citer. Hujus imperii anno undecimo, cum post ex- 
cessum Diocletiani pax reddita fuisset Ecclesiis, 
beatissimus presul Martinus apud Sabariam * Pan- 
nonie civitatem nascitur, parentibus gentilibus, non 
tamen infimis. Hic Constantinus anno vicesimo im- 
perii sui, Crispum filium veneno, Faustam conjugem 


est, eo tempore beatissimus Martinus in Galliis pree- 
dicare exorsus est, qui Christum Dei Filium per 
multa miracula verum Deum in populis declarans, 
gentilium incredulitatem avertit. Hic enim fana de- 
struxit, haeresiu oppressit, ecclesias cedificavit, et 
cum aliis multis virtutibus refulgeret, ad consum- 
mandum laudis suc titulum, tres mortuos vite re- 
stituit. Quarto Valentiniani et Valentis anno, sanctus 
Hilarius apud Pictavos, plenus sanctitate et fide, 
multis undique virtutibus editis, migravit ad ccelos f. 
Nam et ipse legitur mortuos suscitasse. 

Melania vero matrona nobilis, et incola urbis 
Romanz, Hierosolyma ob devotionem abiit, Urbano, 
filio Rorgz relicto. Que ita se in cuncta bonitate ac 


calente balneo interfecit, scilicet quod proditores B sanctitate omnibus prebuit, ut Thecla vocaretur ab 


regni ejus esse voluissent. Hujus tempore venera- 
bile crucis Dominice lignum per studium Helene 
matris ejus repertum est, prodente Juda Hebreo, 
qui post baptismum Quiriacus est vocilatus. Usque 
hoc tempus historiographus in Chronicis scribit Eu- 
sebius. À vicesimo primo enim ejus imperii anno, 
Hieronymus presbyter addidit, indicans Juvencum 
presbyterum Evangelia versibus conscripsisse, ro- 
gante supradicto imperatore. 

XXXV. Sub Constantis autem imperio, Jacobus 
Nisibenus * fuit, ad 28 cujus preces inclinato aures 
divine clementi, multa pericula a civitate ejus re- 
pulerunt. Sed οἱ Maximinus Treverorum episcopus 
"potens in omni sanctitate reperitur. 


incolis. 

XXXVII. Post morlem autem Valentiniani, Valens 
integri successor imperii, monachos ad militiam 
cogi jubet, nolentes fustibus precipit verberari. 
Posthzc, bellum sevissimum in Thracia Romani 
gessere 5: 29 in quo tanta strages fuit, ut Roma- 
ni, amisso equorum presidio, pedibus fugerent. 
Cumque a Gotthis internecione maxima caederentur, 
et Valens fugeret sagitta sauciatus, parvum tugurium 
ingressus, imminentibus hostibus, super se incensa 
casula, optata caruit sepultura. Sicque ultio divina 
ob sanctorum effusum sanguinem, tándem emissa 
processit. Huc usque Hieronymus : ab hoc vero 
tempore, Orosius presbyter plus scripsit. 


Nono decimo Constantii ὁ junioris anno, AntoniusC — XXXVIII. Igitur cum Gratianus imperator destitu- 


monachus transiit, centesimo quinto ? wtatis sue 
anno. Beatissimus Hilarius Pictaviensis episcopus, 
suasu hereticorum exsilio deputatur : ibique libros 
pro*fide catholica scribens, Constantio misit, qui 
quarto exsilii anno eum absolvi jubens, ad propria 
redire permisit. 

XXXVI. Tunc* jam et lumen nostrum exoritur, 


* Hodie, ut putant, oppidum est Hungarie, Szom- 
batel dictum, alias Stain am Angern, in comitatu Ca- 
striferrensl. Cluverius tamen existimat  Sabariam 
antiquam olim exstitisse, ubi hodle est castrum Sar- 
war, quod Germani Aolhenlurn appellant, tribus leu- 
cis infraá predictum oppidum, ad confluentes Sabaria 
fluvii in Arrabonem. 

» Aliquot editi mendose, Jiebenus. Hic quippe 
est celebris Jacobus episcopus, qui Nisibam Μ650- 
potamie urbem ἃ Saporis Persarum regis obsidione 
liberavit, anno 350. Ceterum nisi ipse Gregorius 
erragerit, legendum est Constafitsi, pro Constantis. 

* Slc cod. Regm. Alii, Constantini. Sed mendose; 
nam quarto sui imperii anno occisus est Constanti- 
nus junior. Constantium hic juniorem appellat Gre- 
gorius, forte ut ipsum a Constantio Chloro distinguat. 

4 Rditi cum cod. Regio, anno ceniesimo, sed men- 
dose. 

e Hec usque ad Melania vero, desunt in codice 
regio. 

f Lis est inter auctores de die et anno, quibus 
S. Hilarius excessit e vita. De hac re fusius disseritur 
in ipsius Vita, que ejus operibus recens a nostris 
editis premittitur, num. 113 et seq. Ejus festivitas 
ldibus Januarii in antiquis et recentibus martyrolo- 
giis celebratur, qua die et quidem anno 368 eum 


tam ^cerneret esse rempublicam, Theodosium col- 
legam imperii facit. Hic Theodosius omnem spem 
suam atque fiduciam in Dei misericordiam ponit. 
Qui multas gentes non tam gladio, quam vigiliis et 
operatione compescuit, rempublicam confirmavit i, 
Constantinopolim urbem victor ingressus est. 
Maximus vero cum per tyrannidem oppressis Bri- 


obiisse verisimilius est. Mortuum  infanterh ab 60 
suscitatum refert Fortunatus in ejus Vite libro I, 
num. 12. De hoc sancto Gregorius item agit in lib. 
de Gloria Confess, cap. 2. Melanie laudes preter 
Hieronymum fuse prosequuntur alii sancti Patres. 
Valentis tempore maxime enituit in fovendis et ab- 
dendis confessoribus, quos ille persequebatur. Quin- 


p que monachorum millia semel per triduum tyranni 


insidias fugientium pavit. Vide 8. Paulini epistolam . 
ad Severum, olim 10, in nova edit. 20. Xonet Ros- 
weydus, in notationibus ad peregrinationem Rufini 
et Melanie, Gregorium hic lapsum esse, qui Melanite 
flllum appellavit Urbanum, ex loco Chronici Hlero- 
nymi male intellecto, ubi Hieronymus parvulum Me- 
lani filium pretorem vUBBANUM, id est Romans  ur- 
bis, exstitisse memorat, quod sic interpretatus est 
Gregorius quasi URBANUS nomen parvuli fuerit. 

€ Aliquot codd., Thracias. Nonnulli cum editis 
Thracas. Walentig persecutionem ac orthodoxorum 
preclaras confessiones fuse describunt Gregorius | 
Nyssenus, Sozomenus, Theodoritus et alil passim, 
Lex contra monachos habetur, ὁ. 20, c. de Decurio- 
nibus. Obiit die 9 Augusti anno 378, cum paulo ame 
plius quam annos 15 regnasset. 

^ Cod. Regm., desiructam. 

& Qod. Regm., remque publicam confirmans, 


181 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 


1t 


tannis sumpsisset victoriam, a militibus imperatorA mitu ac lacrymis que commiserat diluens, ad urbei 


creatus est. In urbe Treverica sedem instituens s, 
Gratianum imperatorem circumventum dolis inter- 
fecit. Ad hunc Maximum beatus Martinus jam epi- 
scopus venit. In loco ergo Gratiani, Theodosius ille 
qui totam spem in Deum posuerat, totum suscipit 
imperium. Qui deinceps divinis affatibus fretus, Maxi- 
mum spoliatum imperio interfecit *. 

XXXIX. Apud Arvernos vero post Stremonium 
episcopum predicatoremque, primus episcopus Ur- 
bicus fuit, ex senatoribus conversus, uxorem hàbens, 
qui juxta consuetudinem ecclesiasticam, remota a 
consortio sacerdotis 30 religiose vivebat. Vacabant 
enim ambo orationi, eleemosynis, atque operibus 
bonis. Cumque hzc agerent, livor inimici, qui sem- 


propriam est reversus; qui impleto vitee cursu mi 
gravit a seculo. Nala est enim ab hoc goncubitu * f 
lia, quie in religione permansit. Ipse quoque saoerdc 
cum conjuge et filia in crypta Cantobennensi f, juxt 
aggerem publicum € est sepultus. In cujus loco Le 
gonus* episcopus subrogatur. 

XL. Quo defuncto, sanctus Hillidius successit, vi 
eximie sanctitatis ac preeclare virtutis, qui in tant 
sanctitate emicuit, ut fama ejus etiam extraneos 3: 
fines adiret: unde factum est, ut i imperatoris Tre 
verici filiam expetitus a spiritu immundo curare 
quod in libro illo, quem de ejus Vita conscripsimut 
memoravimus. Fuit autem, ut fama refert, valde s 
nex et plenus dierum, plenusque bonis operibus, qu 


per est c&emulus sanctitati, commovetur in feminam : B felici consummatione, vite hujus perfunctus tramit« 


quam in concupiscentiam viri succendens, novam 
Evam efficit. Nam succensa mulier a libidine, operta 
peccati tenebris, pergit ad domum ecclesia per tene- 
bras noctis. Cumque obserata omnia reperisset, pul- 
sare fores ecclesi: domus ccepit, ac voces hujusmodi 
dare: Quousque sacerdos dormis? quousque ostia 
clausa non reseras? cur conjugem ὁ spernis ? cur ob- 
duratis auribus Pauli prz:cepta non audis ἢ Scripsit 
enim: Recertimini ad alterutrum, ne tentet vos Sata- 
mas. Ecce ego ad te revertor, nec ad extraneum, sed 
ad proprium vas recurro, Hec et his similia diu de- 
clamanti?, tandem sacerdotis tepescit religio. Jubet 
eam cubiculo intromitti, ususque concubitu ejus dis- 
cedere jubet. Dehinc tardius ad se reversus, et de 


migravit ad Christum, sepultusque in crypta, suh 
urbano ! civitatis illius. Habuit autem et archidiaco 
num, nomine et merito Justum *, qui et cursum vit 
bonis consummans operibus, magistri tumulo socia 
tur. Jam vero post transitum beati Hillidii confes 
soris, ad gloriosum ejus sepulcrum tante virtute 
apparent, ut nec scribi integre queant, nec memori 
retineri. Huic sanctus Nepotianus successit. i 

XLI. Igitur apud Arvernos sanctus Nepotianu 
quartus ! habebatur episcopus. À Treveris vero lega! 
in Hispaniam mittebantur: ex quibus Artemius qui 
dam, admirabilis sapientie atque pulchritudinis, e 
prima wtate florens, vi febrium est correptus. Pre 
cedentibus vero aliis, hic apud Arvernos rxegrotus re 


perpetrato scelere condolens, acturus poenitentiam, (; linquitur. Nam eo tempore apud Treveros sponsal 
dicecesis suz monasterium expetit: ibique cum ge- erat vinculo nexus. À sancto autem Nepotiano visi 


* Idem cod., sedem sibi constituens. 

» Hic desinit liber 1 in cod. Regio. Cetera usque 
ad librum H desunt, preter clausulam;  Ezplicit 
liber I a principio mundi usque ad transitum sancti Mar- 
lini, computantur anni 5546. In cod. vero Corb. omit- 
"untur quatuor sequentía capitula, sed habetur ul- 
ümum. [n Yaticano codice eadem quatuor capita, que 
Bon habet codex Corbeiensis, desiderantur. Hic porro 

liceat. quedam alia capita que in eodem 

Cice Vaticano desunt in prioribus Gregorii libris, 

quo], catalogo eorum nondum recepto, ea suis locis 

Usienare fas non fuerit. ltaque preter quatuor ca- 

Pà memorata quo [ἢ libro primo non habentur, de- 

M in libro s capita 14, 15, 16, 17, Δι, 22, 23, 26 

εἰ 39; capita vero 1 et ἃ non quidem exstant suo 

e sed in fine libri habentur. In libro 1v desunt ca- 


'im, nempe 5, 7, 9, 10, 12, 33, 37, 38, 41, 43, 
δ, VI, 49. Czetera suis locis annotantur. 

. . et Regm., cur satellitem spernis... cur obtura- 
I, ete; supra cap. 2, vir satelles appellatur. Codex 
üron. babet etiam cur satellitem, etc. 

pd. Reg., declamante, tandem sacerdos tepescil 
l'giosus; jubelque eam cubiculum inlfoire, post con- 
tubilum vero discedere. 

δ δὰ, et Bec. conceptu. Observandum hic reli- 
j'0O: vocem ad exprimendum vite sanctioris statum 
adhibitam Quod et szpius Gregorius facit passim. 

f (od. Reg., Calabennensi; Bad., Caniobonensi, 


: vto Chantoin, ubi exstitit postea monasterium puel- 


larum, cujus ecclesià dicata fuit sancto Petro, ut ha- 
beiur in catalogo ecclesiarum Claromontensium ἃ 
ΒΒ edito, lib. 1, cap. 26. Huc secesserunt 
esaonici regulares eeclesie cathedralis, qui capitulo 


Claromontensi seculari toga donato regulam ejurari 
noluerunt. In. eodem tanen libello, cap. 8, sanctu 
Urbicus sepultus dicitur in ecclesia sancti Galli, set 
jam forte loco motus fuerat. Et quidem postea ite- 
rum translatus est in ecclesiam sancti Illidii. De Can- 
tobennensi monasterio agitur infra lib. 11, cap. 21 
Robertus abbas Cántinobensis memoratur in appen- 
dice ad Historiam translationis S. Austremonii apuc 
Labb. tom. 11 Biblioth. nova, pag. 506. 

€ Editi duo habent, Publianum. Aggeris public 
nomine designantur viz publicc seu militares. 

^ An sanctus Linguinus, qui in ecclesia sancti Ve. 
nerandi sepuitus dicitur cap. 10 libri 1 de ecclesili 
Claromontens. Hunc potius esse Liminium marty. 
rem putal Savaro, et quidem lib. 11, cap. 18, memo- 
ratur ecclesia sancti Leogontii, ubi idem sanctus, 


quatuor, scilicet 5, 6, 7, 12. In quinto desunt])quem Gregorii Legonum esse putat Savaro, dicitui 


quiescere. 

! Sic cod. Regm. et edit. Bad.; ceteri, ut ab im. 
peratoris Treverici filia expetilus, ut spiritu, etc. 

) Ed. Bad. habet suburbio; cod. Regm., suburbana. 

* Memoratur inter sanctos qui in ecclesia S. llli- 
dii quiescebant, lib. 1 de eccles. Claromont,, cap. 1i, 
quanquam episcopus mendose in inscriptione dici- 
tur. Nisi forte duo sint Jus!i, unus archidiaconus, 
et alter episcopus. Nam et in eodem libro, cap. 14, 
Justus in ecclesia S. Cyrici quiescere dicitur. V. Sir« 
mond. ín ep. 11, lib. 1v. Sidonii Justi festum in Illi- 
dianis tabuiis die 12 Kal. Novembris memoratur. De 
8. Ilidio plura dicemus ad ejus Vitam, que est inter 
Vitas Patrum, cap. 2. 

! Rtiam juxta Gregoril calculum Nepotianus quin- 
tus est Arvernoruni) episcopus. De ejus sepulcro vide 
lib. de Gloria Genfess., cap. 37. 


- LJ 
9 s . . 
*4 - - .- - - 
"uL lx» : -- 
»-. - 
PE tt 
* 
- 
- 
. 7 3 ^ 
“2 
- » T 
. 
- . - 
» - “4 - 
» "1 » LI - - - , - 
- . "" 
΄ - - -- 
“".". - 
e - «-. -- 
r$ - " - 
- - - - - 
"V At n , - . 
- . » , . - - "n d 
* 
. - . - 
΄ . Φ “ - 
. " - 
. . . 1 .c7- 
, . - " 
΄ - - - 
᾿ς ἃ . "E - 
$t * " τὰν - - 
^ 
e 9 8 4 ? . ^ nn ML 
LAE νη . P BD ILI? 
e..aP t “ o tet s E SN. .c ttem -- v. 7n 
'£$ | 6 47 . 9 - 89 v "€ - - * e: 5 9» & € »enéó ^ :"— 'Ὦ » vmm 
TP "opi saosi ant st au RI, PPM te. Inn. DIC "s 
, . “ν᾽ ν»» Σ - - 
f 01,,2457.. ke r 22. «075 4 mo «Ὁ “; . 2 . DO 
T - “ 35-5. . ^" 5» 0c 4 ^ o- - " MM - 5 
* f, 41... .. 1, : »* "s "lara "P 2s. P : Be 2"... «ἃ dL - 
1 - . . à «»ν . - 
54 σή, 24’ ". Η [)", [ED M ^ - ^ . -a - PME CU aput 
Db. T5 ,5 € H;: M [42 £56 * "d emot , "ne r "LN 
"éb" oa ὁ ΄ 4^ . “-φΦ J bt c^ : D 
4 » 7 ΄ 4 . LL . 
4} “4:11 41! [5.4 2t f, M. , es M: viri. d. aria ].«- 


* Ecclesia Kancti Art«mi memoratur. in libello de 
C6e|iesis (C aroton'.. cap. 22, quam ἀφεῖσα πὶ εἴ 
viGlalatn, οἴ arcam lapiseain quie olim beat. viri ossa 
roninebat, praereuntium  ped.bus  conculcata.. ?u- 
ptt Bavaro in nots a4 hurc l.brum. Ejus fest.m co» 
htur die 75 Januarii. 

* Begm., non ornant, sed. deformant sponsalia... 
"uper quadrifluo amnis rwargine. 

* Ign., €tc., soluti; rectius, 
periorcs 3: jum partes, 

* |n. hbro. de. G'oría. Conf-ss. cap. Porro hí 
[ut Amantes in ecclesia sancti [lidii sepulti fic- 
punt, et puellis nomen, 74:01 die non exprimitur, 


colligimus ex lib. 1 de ecclesiis Claromout,, ubi 


41o0laria, id est su- 


“ 
32. 


t. .- στ ls 
D. τιν D^D TOY LLT τη ΞΞ 
DIL 7o l8]. 18H02 llIDL us Σὲ ΞΈ ἢ 
nl Loo DIL. WI 
. : Lees LIC.jmRULIILTS 
QT. 0 01 li] ποῦν ILLTG UA 
- TO 071ROLOUi: s] la 06D LillIUNN 
7 Do. Lol] a Dl URBI Τρ, 
enl: nU leTLIdlSl5 πὰ 
: : TLOIDILQGij) ow I2: UDLIÍLAS, 
- - nul. τῷ ΞΟ lic 
2l --- - ΕἸΣ ει GROS ἸΣ ταῖς 
"1 Ono το 4l TILALl] DGLÉlLII u- 
: ἣν σῖτον πὰς bh τ ΣΣ Σ 
: .ὐτΞ τὴπ τ τ Lu] loi Tespe2- 
D ς ἢ SELLOS eL oL2lsgTILrcR pU 
DB Q.LolD an Ánata το το Lal IeTLiliemus 
- -τ το τοῦ πο ΤΥ iol: TLLL P 
DPulo lllel Ὁ Ho. lelLOLI ΤΣ 2:92 τ LT, 
LOL τ ΣΤῚΣ Σ DS 7D τὴῖς τ τ τς, τὺ 
τς e$ T1027 I fi il DTE LoTlR- 
"POL oili2P oll 7 0 τὴ τὸς moTuIlno Mitos 
(HQ Ul llo 3T IU.lLDOs 7$ i^ls. vÍXorUDL 
LL Che εἴς i2 .2 2 ..018 Ce - cT iDang- 
Dol QuUUL os ΣΞ ἘΞ .Ξὶ τ᾿!Ξ crTamime, 
"luu LITUDTDOàdl o CES ILO IESUS 7. funeris 
DO OTIeoiL ID Rl  Ξ ἐξτζσζεσοι, ait: 
εἰς τῶ, ἘΦ Ξ τσ l5 2225 2e23 LISTO. quia 
- το ΤΣ, τὸ D ORCI Ξ τ  Σ Ξ &clepi. ita 
LOLillajln. pa . τ "ISI Δ ΣΊΏΣ LOa subri- 
BIS 120 .LiÍnLe.sllÜt  ΣΣῊΣ LII lIIlILÉLITTmris? 
DOiLDQl.Gel liL opeL2IS WMDLLOIL ;-sequitur. 
3-4 : 1 ILODUBIIEID GR 07.0770 3 LCS parie- 
BUE ον ILOIIGSl DD OLI LIT S jus eorum 
20 2z€e.L. GOo£ÍFuce. ΣΤΆΣΙΣ Nc isto mane 
IL lm OBI ici τ τεϊ τσ πὶ sepul- 
τῷ ΤΊΤΟΣ, ZR S272 ΠΊΟΣ ΞῈ ΟΣ ΞΠΣΣΤΙΣ ΤῸ [uerant, 
: DUDITIS uulit $ ul3 Cos ILL ἔξ: ἢ. :»rum hic 
IRDBDILDOLIRGROButuD mU IZLLSUZI. iis usque hoe 
l0 ΤΣ ALZLISPC Ie ΟΣ IÍIEEGP voluerunt. 
Nf o mn qr. *- 


ὦ m ΕΣ στάσι 4, 
εἰ EILITU &wundo imperii 


«...3........»». «Ὁ 4 : AT A --—" ac 


t£nLIC. GonLlls MOLLIS ΤΌΣ Σ τὰ episcopus, 
penzcs InunlZs «€ ΩΣ τος  [prriens infirmis 
τς ien... CIUIeRILIIS Gi [COLLO GRÜadis suc 


&LLISepnmEI-tUS ἀν σὰ WIlgslLT0 Gexto apud Con- 
iawnmnelldàloreeiis Sus vilun ^ exocMens a xeculo 


cap. 1!. in ecclesia Liliana S. /mjurious et Scho- 
laslica in :or;zsre quiescere édicuptur. Quippe cum 
Gregorius !Injuriosum aiterum e duobus hic appel- 
let, dubium n.n est qvin Seho:astica fuerit, qua ei 
nup'ui tra :zi'a fuerat. 

e Clarom. in quo. ut et in alis plurimis codi- 
cibus ho; capat leg:tur aub sermonis Gregorii Turon. 
titulo, habet, drcudio et Honorio imperantibus san- 
clus, etc. Sic et col. Corb. annorum 900, ubi habetur 
sub titulo Epistolz de transitu S. Martini. 

t Yulgo dicitur. Candes : situs est in confinio Tu- 
ronum et Andegavorum ad Vigenne et Ligeris con- 
fluente, uude nomen traxit. Veteres enim Gali" 
Condatum appellabant duorum fluminum confluxum. 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS. 


186 


migravit ad Christum, Transiitautem mediaA in medio positum, firmatis serra ostiis, ab utroque 


8 Dominica habebatur, Attico Czesarioque s 
18. Multi enim in ejus transitu psallentium * 
tin ccelo, quod in libro virtutum cjus pri- 
. 4 et 5) plenius exposuimus. Nam cum pri- 
nctus Dei apud Condatensem, ut diximus, 
egrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus 
ü sicut Turonici convenerunt. Quo migran- 
is altercatio in utrumque surrexit populum, 

enim Pictavi: Noster est monachus *; 
ba exstitit; nos requirimus commendatum. 
vobis, quod dum esset in mundo episco- 
estis ejus colloquio, participastis convivio, 
uistis benedictionibus, insuper et virtutibus 


i. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis 


populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis 
per violeptiam auferretur: sed Deus omnipotens 
noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patro- 
no. Denique nocte media omnis Pictava somno 
phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex 
hac multitudine vigilaret. 
Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, 
apprehensamr sanctissimi 86 corporis glebam, alii 
per fenestram ejiciunt, alii a foris suscipiunt, posi- 
tumque in navi cum omni populo per Vingennam * 
fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad 
urbem Turonicam cum niagnis laudibus psallentioque 
dirigunt copioso. Dequorum vocibus Pictaviexperge- 
facti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, 


ferre vel cadaver 85 exanimum. Ad hz:cp cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod : 


respondebant : Si virtutum nobis facta suf- 
itis, scitote quia vobiscum positus, amplius 
m hic operatus. Nam, ut pratermittamus 

vobis suscitavit duos mortuos, nobis 
et, ut ipse sepe dicebat 4, major ei virtus 
copatum fuit, quam post episcopatum. Ergo 
'st, ut quod nobiscum non implevit vivens, 
rel defunctus. Vobis est enim ablatus, no- 
) donatus. Verum si mos antiquitus insti- 
rvatur, in urbe qua ordinatus est, habebit 
nte sepulcrum. Certe si pro monasterii pri- 
cupitis vindicare, scitote quia primum ei 
jum cum Mediolanensibus fuit. His ergo 
uS, sole ruente nox clauditur, corpusque 


rod. Corb. et Germ.; alii, Cesarico; non- 
wareo. Quibus consulibus vulgaris sere an- 
designatur, quem Martino extremum fuisse 
probat Cointius tomo 1 Annal. eccles. Franc: 
n 498. Scaliger lib. vr de Emendatione tem- 
ontendit eum anno 2395 obiisse. Alii alium 
ssignant, ut videre est apud. V. Cl. Jos. 
n in singulari de bac re dissertatione. Et 
cum nec Severus Sulpicius, nec. Gregorius 
designandis characteribus chronologicis sibi 
suum quisque calculum preferentes, in 
opiniones abiere. Nobis satis sit Gregorii 
αἴ in mss. et editis babetur, reprtcsentare, 
ligendi unicuique relinquendo facultatem. 
Orb.; alil addunt voces. At Gregorius et alii 
auctores psallentium substantive usurpant. 
jum in monasterio prope Pictavos vitam 
duxisse refert Severus Sulpicius in ipsius 
n6 locum Locociacum dictum, vulgo Ligu- 
culis celebrem invislt Gregorius, ut ipse 
b. 1v de Mirac. S. Mart, cap. 30; ibique 
»bat adhuc monasticus ordo sub abbatis re- 


sí quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, 
unus tantum, id est Litoriuss, usque ad sanctum 
Martinum .fuisset episcopus, noverit quia obsisten- 
tibus paganis, diu cívitas Turonica sine benedictione 
sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore vi- 
debantur, occulte et per latebras divinum officium 


celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent 


Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio 
truncabantur. 

A Passione ergo Domini, usque transitum sancti 
Martini, anni 412 * computantur. 

Explicitus est liber primus,.continens annos 5546, 
qui computantur a principio mundi usque ad transi - 
tum sancti Martini episcopi. 


gimine; sed postea locus in prioratum redactus, 
tandem patribus Societatis Jesu cessit. 

ὁ |d ipsum testatur Severus Sulpicius in dialogo 2 
de ejusdem sancti virtutibus. 

e Sic Clarom., Corb. duo, 
vero, monasterio privilegium. 

f Alias, Vigenna; nonnullí, Vincenna, ia Viane, 
vel ia Vignanne, vulgo ia Vienne dicitur. Oritur in 
Lemovicibus, quorum, δίουϊ et Plctonum, aliquot 
oppida alluit; denique prope ipsum Condatum in 
Ligerim devolvitur. 

€ Aliquot mss. et editi, Lidorius. Plures Gatia- 
num inter ac Martinum admittendos esse episcopos 
innuit Sulpicius Severus in libro de Vita S. Martini, 
cap. 8, ubi agens de altari cujusdam pseudomar- 
tyris, quod Martinus evertit, illud a superioribus 
episcopis consiilutum fuisse dicit. Quod cum sancto 
Gatiano primo episcopo imputare nefas sit, alli pree- 
ter S. Litorium intermedii videntur admittendi. 

^ Scaliger lib. vi de emend. temporum hic et in 
fine lib, iv ct vr, legendum esse censet 362; quo nu- 
mero additi anni 33 Christi vite, efficitur annus 395. 


Germ. et Vinc. Alii 








37-8 INCIPIUNT 
βοραίιι Briccii. 
'andalis οἰ persecutione Christianorum sub 


Cyrola herelicorum episcopo, εἰ de sanctis 
bus 


Tsecutione sub Athanarico agilata. 

svatio episcopo et Chunis. 

silica sancli Stephani apud Metlensem urbem. 
gore Aetii. De Attila. 

id de Aetio lastoriographi scripserunt. 

de Francis tidem dicand. 


CAPITULA LIBRI SECUNDI. 


X. Quid de simulacris gentium propheta. Domim 
scribant. 

ΧΙ. De Avito imperalore. 

111]. De Childerico rege el Egidio. 

1111. De episcopalu Venerandi ac Rustici Arvernis. 

X1V. De episcopalu Eustochii Turonici atque. Perpe- 
'tui ; el de basilica sancti Martini. 

XIV. De basilica sancti Symphoriani. 

XVJ. De Namatio episcopo, et ecclesia Arverna. 

ΧΥ11. De oonjuge ejus, et basilica sancti Siephani. 


187 


1711]. οὐ Childerieus Aurelianis, οἱ — Andegavis 
venit. Adouacrius. 

ΠΧ. Bellum inter Sazones ac Romanos. 

AX. De Viclorio duce. " 

ΑΧΙ. De Eparchio episcopo. 

AJII. De Sidonio episcopo. 

1111. De sanciilate Sidonii episcopi, et. de. injuriis 

I fipone civina moderatis. E 

. Je fame Burgundiz, et Ecditio. 

AXY. De polis perseculore. 

AXVI. De obitu sancti Perpeiui, εἰ episcopatu. Volu- 
st1ani ac Veri. 

XXVII. Quod Chlodovechus regnum accepit: 

IIV]I. Quod Chlodovechus Chrothechildem accepit. 

AXIX. De primo eorum filio baptizato el 1n albis de- 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS l 


functo. 
XXX. Bellum contra Alamannos. 
XXXI. De baptismo Chlodovechi. 
AXXII. Bellum contra Gundebadum. 
XXXIII. De interitu Godegiseli. N 
XXXIV. Quod Gundebadus converti voluerit. 
XXXV. Quod Chlodovechus el Alarscus se viderunt 
AXXVI De Quinhano episcopo. 
XXXVII. Bellum contra Alaricum. 
AXXVIII. De Patriciatu Chlodovechi regis. 
AXXIX. De Licinio episcopo. 
AL. De interitu Sigiwberti senioris el filii ejus. 
ALI. De interitu Chararici et filii ejus. 
ALII. De interitu Ragnacharui et fratrum ejus. 
XLIII. De obitu Chiodovechi. 





LIBER SECUNDUS. 
dirologus. 


89 Prosequentes ordinem temporum, miste con-À sub Ezechize tempore, cui Deus ad vitam quin 


fuseque tam virtutes sanctorum, quam strages gen- 
tium memoramus. Non enim irrationabiliter accipi 
puto, si felicem beatorum vitam inter miserorum 
memoremus excidia, cum id non facilitas scriptoris, 
sed temporum series pr:stet. Nam sollicitus lector, 
8i inquirat strenue, inveniet inter illas regum Israe- 
liticorum historias, sub Samuel justo Phineem in- 
terisse sacrilegum ; ac sub David, quem Fortem ma- 
numedicunt, Goliam allophylum corruisse. Meminerit 
etiam sub Heli, eximii vatis tempore, qui pluvias 
cum voluit abstulit, et cum libuit arentibus terris 
infudit; qui viduce paupertatem oratione locupleta vit; 
quante populorum strages 40 fuere, quanta; fames, 
vel qua siccitas miseram oppresserit humum. Que 


* Sic Corb.; alii, Fortem manu. 

» Sic cod. Casin.; alii, jubente. 

* Deest hoc caput in Corb. et Reg. Porro nonnulli 
hujus tempotis eruditi viri, quibus non placet hec 
Gregorii narratio, eum in hoc falsum fuisse putant, 
quod Brictionem, de quo Sulpicius in flne Dialog. 3 
BCripsit, cum Bricclo sancti Martini confuderit, quos 
famen diversos omnino fuisse volunt : primo, quod 
neque Sulpicius, neque Fortunatus, qui Brictionis 
eliam meminit, eum Martino successisse dixerint; 
2* quod verisimile non sit hominem adeo facinoro- 
Bum, qualis Brictio ab illis auctoribus describitur, 
tanto viro in episcopatu successisse; 3* quod, si Bri- 
ctio Martino successisset, Sulpicius qui eo Turonis 
sedente Diíalogos scripsit, tanta ejus facinora, aut 
saltem nomen reticuisset. Denique quod Sulpicius et 
Fortunatus Brictionem  nominaverint, Martini vero 
successor Briccius etiam ab ipso Gregorio appellatus 
fuerit. Quin et alii volunt totum hoc caput Gregorii 
Historie ab aliquo interpolatore, fuisse adjectum : 


annos auxit, Hierosolynia mala pertulerit. Sed 
Eliszeo propheta, qui mortuos vitz restituit, 
in populis miracula multa fecit, quante inter 
nes, qu: miseri;:e. ipsum Israeliticum popului 
presserunt. Sic et Eusebius, Severus, Hi 
musque in Chronicis, atque Orosius, et bella r 
et virtutes martyrum pariter texuerunt. [ta t 
idcirco sic scripsimus, quo facilius saeculorum 
vel annorum ratio usque ad nostra tempora t 
periatur. Venientes ergo per ante dictorum auc 
Historias, ea qua in posterum acta sunt, D 
adjuvante " disseremus. | 
I. Igitur* postexcessum beati 41 Martit 
ronic civitatis episcopi, summi et incompa 


B nerata est, et etiam nunc cultu publico colit 


autem  objiciuntur adversus hanc traditionen 
fortasse tanti videbuntur, que hanc omnino | 
elevare. Quid enim mirum si Briccius, vir ali 
tibus bonis non plane destitutus, cujus crimii 
cultaverat sanctus Martinus, quem et ipse a! 
in monasterio suo educatum, presbyterum cre 
ipsi in successorem suffectus fuerit? Sulpicius 
ejus in sanctum virum convicia retulit, sed t 
tempore, quo ea Briccius a suis vexatus: palam 
tebatur, juste, ut refert ipse Gregorius, sibi € 
tates contigisse dicens, quod ipse sepius sancti 
rum calumniis impetlisset. Nihil porro obest le 
nominum diversitas, cum  martyrologia, etim 
tustissima, ut in plerisque observavimus, alk 
Briccium, aliquando Briccionem, hunc beatum 
appellent. Quse autem de Fortunato dicuntur, 
objectionem roborant, cum certum sit ea solut 
&b eo versibus expressa fuisse, que Sulpicius 
oratione dixerat. Que vero ad historiam hane 


cum 1a codd. vetustissimis, Corbeiensi scilicet et Bel- C gorio abjudicandam proferuntur, multo minori 


lovacensi, non habeatur, et in eo proferantur multa, 
que non satis sibi constant, ut a Gregorio scripta 
dicl possint, videlicet hominem vanum Martino suc- 
cessisse, eumque annos saltem septuaginta natum 
adulterii crimine impetitum; Rome, ut suam causam 
tueretur, annos septem commoratum. His addunt 
pontificis Romani, qui tamen Gregorio probe notus 
era, nomen suppressum; nullam denique horum 
factorum alias memoriam haberi, aliaque id genus, 
que ἃ Cl. V. Josepho Antelmio ín epistola ad R. P. 
Ànt, Pagium Parisiis edita anno 1693 proferuntur. 

Verum his omnibus opponi potest antiqua et con- 
stans Ecolesie Turonensis raditio, quse Briccium 
suum, qualis a Gregorio repregentatur, semper ve- 


momenti. Nam abest quidem a codice Corbeies 
in isto codice multa alia desiderantur, que [8 
Gregorio scripta fuisse aliunde certum est, 1! 
loco probamus. Ex codice autem Bellovaceng 
erui potest, cum avulsis ab eo aliquot foliis, & 
tertii flae folium primum quod superest incipia 
ferum hec historia in aliis, eliam "vetustis ei 
note, codicibus habetur, tam in ipsa Histor 
gorii, quam in aliis codd. sub titulo Vite sanet 
cii, et quidem sub ipsius Gregoril nomine. Quo 
homo vanus in episcopatum evectus, vel septet 
rius adulterii crimine impetitus fuerit, aut 
Dro causa tuenda, seu pro quavis alia ratiom 
Beptennio fuerit moratus; denique quod poi 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


190 


' cujus virtutibus, magna apud nos voluminaA volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim : 


tur, Briccius ad episcopatum succedit. At 
riccius iste, cum esset primwve etatis juvenis, 
adhuc Martino viventi in corpore multas ten- 
1sidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur 
* res sequeretur, arguebatur. Quadam autem 
um quidam infirmus medicinam a beato Mar- 
peteret, Briccium adhuc diaconum in platea 
it; cui simpliciter ait : Ecce ego prestolor 
| virum, et nescio ubi sit, vel quid operis 
aui Briccius: Si, inquit, delirum illum quae- 
spice eminus : ecce ccelum solito ^ sicut amens 
t. Cumque pauper ille, occursu * reddito, quod 
t impetrasset, Briccium diaconum vir beatus 
tur : En ego, Bricci, delirus tibi videor ? 


Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam : nec f Deus 
nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pol- 
lui.Illo quoque econtrario viriliter hac negante : 
Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus 
fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 
43 eum Briccius episcopus : Adjuro te per Jesum 
Christum Filium. Dei omnipotentis, ut si ego te ge- 
neravi, coram cunctis edicas. Et ille : Non es, in- 
quit, tu pater meus. Populis autem rogantibus, ut 
duis esset pater interrogaret, ait sacerdos : Non est 
hoc meum. Quod (δὰ me pertinuit, sollicitus fui : 
vobis si aliquid suppetit, per vos quarite. Tunc illi 
magicis hec artibus facia asseverantes, insurgunt 
contra eum in una conspiratione. Et trahentes eum 


ie ille confusus hcec audiens, dixisse se de- Β dicebant : Non diutius nobis falso pastoris nomine 


Ll, ait vir sanctus : Nonne aures mee ad os 
rant, cum hoc.eminus loquebaris? Amen dico 
uia obtinui apud Deum, ut post meum trans- 
d pontificatus 42 honorem accedas : sed no- 
? in episcopatu multa adversa passurum. Bric- 
&c audiens irridebat, dicens : Nonne verum 
itum delira verba proferre? Sed et presbyterii 
| praeditus, sepius beatum virum conviciis 
rit. Adeptus ergo, consentientibus civibus, 
etus officium, orationi vacabat. Quia quan- 
esset superbus et vanus, castus tamen habe- 
forpore. Tricesimo tertio ἃ vero ordinationis 
320, oritur contra eum lamenltabilis causa pro 
e. Nam mulier, ad quam cubicularii ejus ves- 


dominaberis. Ille autem ad satisfaciendum adhuc 
populo, prunas ardentes in byrrum t suum posuit : et 
ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini 
una cum populorum turbis accedit: projectisque ante 
sepulcrum prunis, vesti mentum ejus inustum apparuit. 
Illo quoque sic prosequente : Sicut istud vestimen- 
tum ab his ignibus videtis illesum, ita et corpus 
meum a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis 
vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, 
calumniatur, ejicitur^, ut sermo sancti adimpleretur: 
Noveris te in episcopatu multa adversa passurum. 
Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu consti- 
tuunt. Denique Briccius Romane urbis papam expe- 
tiit, flens et ejulans, atque dicens : Merito heec pa- 


à deferre solebant ad abluendum, que sub tior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum 
religionis erat veste mutata *, concepit et pe- et amentem sepe vocavi cujus ; videns virtutes, non 


jua de re surrexit omnis populus Turonorum 
2, et totum crimen super episcopum referunt, 


& Gregorio suppressum fuerit, aliaque ejus- 
Fguwmentsa, non adeo sunt valida, ut traditio- 
MClenus inconcussam evellere possint; cum 
BSint, etiam istis temporibus, exempla, queis 
Ἢ narratio approbari possit. Et quidem Zozi- 
pa epist. 4 Aurelio, etc., Afris episcopis, 
' Briecium  Turonics civitatis episcopum falso 
Xm fuisse ἃ Lazaro. Qui Lazarus, uti idem 
efert epist. 6, damnatus fuit in conc. Tauri- 
quod Briccii innocenlis episcopi vitam falsis 
nibus appetisset. 
nius legendum putat futiles. Regm., Germ. et 
sor facie. Sed retinenda prima lectio. Eodem 
sensu hauc vocem faciles usurpat Gregorius 
lirac. S. Martini, cap. 1, et alibi passim, 
Begm. cum editis 2; alii, solite, unde Latinius 
' reponendum conjicit. 
TR, Curiu. 
*^.,, Germ. et Regm., Tricesimo vero. 
& vestium mutationem ab iis qui religiosam 
Mgeb:nt, quod et frequenter apud Gregor. oc- 
sed semel annotasse sufficiat. Vide Conc. 
B], can. 25. 
T., Jon Deus sigat nos manus (uas indignas 
do pollui diulius. Vetus cst et plane laude di- 
BsGeludo manus Episcoporum osculandi, quod 
rum impositionem tradatur Spiritus sanctus. 
Tdere est in Vita S. Ambrosii per Paulinum, in 
Fulgentii per Ferrandum, etc. Id etiam reges 
dueebaut, ut testatur Gerbertus, seu quivis 
Süquus auctor sub sancti Ambrosii nomine, in 
8 Dignitale sacerdolum, cap. 2. Cum videas re- 


credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici gacer- 
doti suo : Vade post eum i, et exerce negotium 


gum colla et principum submitli genibus sacerdotum, 
et exosculala eorum degtera oralsonibus corum se cre- 
dant communiri, etc. 

& Byrri nomine vestis designatur in Actis S. Cy- 
priani, ad que plura observavimus in Àctis marty- 
rum sinceris, p. 218. ΗΠ adde locum ex lib. 11 Vite 
8. Odonis $»c. v Bened. ubi num. 5 dicitur ille 
sanctus per birri, quo more cappe tegebatur, fim- 
briam apprehensus. ͵ 

^ Germ., calumniatus ejicitur. 

! Cod. Turonensis apud Morelium habet, Vade 
post eum, et exere negolium (uum; quia 51 eum perse- 
cutus non fueris, a nostro omnium contemptu humilia- 
beris. Hinc porro colligere licet hoc de 8. Briccio 
caput in ms. Turonensi: exstitisse. Si vero ejus His- 
toria exemplis approbari sit necesse, quod suo loco 
facere non licuit, quippe cum jam note nimium ex- 
crevissent, proferimus primo Victoris 11 pont. Ro- 
mani exemplum, ex Papirii Massoni libro 1v de 
Vitis pontiflcoum, ubi narrat Victorem, qui Leoni ΙΧ 
suo decessori molesjias intulerat, solitum fuisse cum 
ei aliquid adversi contingeret dicere, quod fecil Sau- 
lus hoc patitur Paulus. Infantuli vero, qui ad calum- 
nias ab innocentibus avertendas divino nutu locuti 
sunt, passim occurrunt in Historia ecclesiastica, ex 
quorum numero unum aut siterum exempium pro- 
ferre sufficiat. 8. Broon episcopus, beati Patricli dis- 
cipulus, a simili calumnia vindicatus est, jubente 
Brigida infantula ut patrem suum declararet, in Vita 
S. Brigide apud Surium et Boillandum, die 1 Fe- 
bruarii. 8. Sergius paps Romanus simili miraculo 
innocens declaratus iuit, agente sancto Adhelelmo, 


191 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


tuum, quia si eum prosecutus non fueris,ad nostrum A spopondit, ut scilicet, preeparatis itineris ne 


omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero 
egressus a Turonis, Vercellas Italie civitatem ag- 
gressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Tu- 
ronici ejus obitum audientes et in sua malitia per- 
durantes, Ármentium in ejus loco constituunt. At 
Briccius episcopus Romam veniens, cuncta qua per- 
tulerat papee refert. Qui ad sedem apostolicam resi - 
dens, plerumque Missarum solemnia celebrans, inibi 
quidquid in sanctum Dei deliquerat, 44 deflendo 
diluit. Septimo igitur regressus anno a Roma, cuin 
auctoritate papse illius, Turonos redire disponit : οἵ 
veniens ad vicum cujus nomen est Laudiacum 5, 
Sexto ab urbe milliario, mansionem accepit. Armen- 
tius vero febre corripitur, et media nocte spiritum 
exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum 
revelatum est, qui ait suis : Surgite velocius, ut ad 
tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem 
occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis 
ingrederentur, ecce istum per aliam portam mor- 
tuum efferebant, Quo sepulto, Briccius iu cathedram 
Suam regressus est, septem postea feliciter vivens 
annos. Cui post quadragesimum septimum episco- 
patus annum defuncto sanctus Eustochius successit, 
magnifice sanctitatis vir ^. 

I[. Posthec 9 Vandali a loco suo digressi, cum 
Gunderico rege in Gallias ruunt. Quibus valde vasta- 
tis, Hispanias appetunt. Hos secuti Suevi, id est, 
Alamanni, Galliciam apprehendunt. Nec multo post 
8candalum inter utrumque oritur populum, quoniam 
propinqui sibi erant. Cumque ad bellum armati pro- 
cederent, ac jamjamque in conflictu parati essent, 
ait Alamannorum rex : Quousque bellum super cun- 
ctum populum commovetur? Ne pereant, quaeso, po- 
puli utriusque phalangea : sed procedant duo de no- 
stris in campum cum armis bellicis, et ipsi inter se 
confligant. Tunc ille, cujus puer vicerit, regionem 
Sine certamine obtinebit. Ad hiec cunctus consensit 
populus, ne universa multitudo in ore gladii rueret. 
Hisenim diebus Gundericus rex obierat, iun cujus loco 
Trasamundus * obtinuerat regnum. Confligentibus 
vero pueris, pars Vandalorum victa succubuit ; inter- 
fectoque puero, placitum egrediendi Trasamundus 


postea Schireburnensi episcopo, ut in ejus Vita nar- 
Tatur, apud eosdem auctores die 25 Maii, et inter 


se a finibus Hispania removeret. 

Per idem vero tempus persecutionem in 
nos Trasamundus exercuit, ac totam Hispe 
ad perfidiam 45 Ariane sect:e consentiret, 1 
ac diversis mortibus impellebat Unde factu 
puella quzedam religiosa, preedives opibus, t 
dum seculi dignitatem nobilitate senatori: 
et, quod his omnibus est nobilius, fide 
pollens, Deoque omnipotenti irrcprehensibi 
viens, ad hanc questionem adduceretur. 
regis fuisset oblata conspectibus, ccepit eam 
ad rebaptizandum blandis sermonibus illic 
cum venenosum ejus jaculum fidei parma pr 
precepit rex facultates ejus auferri, qua jt 
possidebat regna paradisi ; deinde supplicii: 
tam, sine spe praesentis vit:e torqueri. Quid pl 
multas quaestiones, post ablatos terrenarum d 
thesauros, cum ad hoc frangi non posset, 1 
scinderet Trinitatem, ad rebaptizandum in" 
citur. Cumque in illud ccenosum lavacrum 
retur immergi, ac proclamaret : Patrem c 
ac Spiritum: sanctum unius credo esse 8 
essentizeeque; digno aquas unguine cunctas 
est fluxu ventris aspergit. Exhinc ad legit 
ducta questionem, post equuleos, post fli 
ungulas, Christo Domino capitis decisione 
Posthec prosequentibus Alamannis usque 1 
ctam *, transito mari Vandali per totam ἃ 
Mauritaniam sunt dispersi. 

III, Sed quoniam eorum tempore per 
Christianos invaluit, sicut superius mentio 
videlur et aliqua ex his qua circa Dei ect 
tulerunt, vel quemadmodum de regno eX; 
memorare. Defuncto igitur Trasamundo, px 
qua in sanctis Dei exercuit, Hunericus 5n 
delior Áfricanum occupat regnum, atque ex 


"Vandalorum ipsis preponitur. Cujus sub 


quanti Christianorum populi pro ipso: Chri 
tissimo nomine cxsi sint, ab hominibus I 
comprehendi. Testis est tamen Africa qu& 
Christi dextera, que gemmis immarce 
46 coronavit. Legimus tamen quorumdan 


* Hanc Hispani appellant Vincentiam, q 
rie in Lusitania passam volunt : de hac egi 


Àcta SS. Ord. Benedictini Sec. mr. Denique DanielD bro laudato de persecutione Vandalica, cap. 2 


senex monachus publica infantis 25 dierum declara- 
tione, ἃ suspicione adulterii liberatus est, in Prato 
Spirituall, cap. 114. Eorum vero qui ignem ad suam 
castitatem | approbandum  illesi contrectaverunt, fre- 
quentiora sunt apud auctores exempla, quam uf hic 
adduci debeant in testimonium. ᾿- 

* l8 ipse locus infra lib. x, cap. 31, appellatur 
Monslaudiacus, vulgo dicitur Mon/-loys. Regem. ha- 
bet Claudiacum. . 

» De utroque iterum lib. x, cap. 31. 

* Reg. incipit absolute, Vandali. 

* Sic semper Corb. Reg. vero, Bec. et Regm., cum 
aliquot editis, Transimundus; alii, Trasimundus. 
Porro heo non sub Trasamundo, sed 8ub Genserico 
contigerunt, uti diximus in Historia persecutionis 
Vandalice, ubi gentis hujus in Gallias primum, tum 
in Hispanias et Africam irruptiones descripsimus. 


f Plinius libro v Historie naturalis, cap 
alia nomina, que olim Tingitane, etiam ἢ 
bri Africe urbi, vulgo Tanger, data fuis 
morat, ait eam a Claudio Czsare, cum colonia 
appellatam fuisse Juiiam Traductam. Jul 
ductam in altera ripa, id est in Hispam 
littore, sitam fuisse alii contendunt, et aucto 
moniis probant : et quidem Gregorius TW 
ductam in Hispania videtur locare. Tra 
utraque ripa unam eis!itisse censet Hardu 
pacto hec auctorum contrarietas facile € 
Vide que de hac re ipse dixit in notis el 
ad hunc Plinii locum. 

& Editi, Honoricus. Is Genserico patri 
cessit : huic Guntebundus, et Guntasbuni 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


194 


im passiones, ex quibus quadam replicanda À non reversus fuero, videbo vos in futura. Dico tamen 


it ad ea qua spopondimus veniamus. Igitur 
falso vocatus episcopus, harelicorum tune 
us habebatur assertor. Cumque ad persequen- 
hristianos rex per diversa transmitteret, ean- 
ugenium episcopum, virum ineriarrabili san- 
qui tunc ferebatur magna prudentia esse, in 
ano civitatis suc reperit persecutor : quem ita 
'r rapuit, ut nec ad hortandum gregem Chris- 
.* abire permitteret. Ille vero cum se videret 
epistolam civibus pro custodienda fide ca- 
hoc modo transmisit ἢ : 
ectissimis οἱ in. Christi amore dulcissimis filiis 
bus Ecclesie. mihi a Deo. commissa *, Eugenius 
4. 


vobis : Valete, orate pro nobis, et jejunate : quia jeju- 
nium et eleemosyna semper Dominum ad misericor- 
diain deflexerunt. Mementote esse scriptum in Evan- 
gelio : Nolite timere eos qui occidunt. corpus, animam 
autem non possunt occidere : timete autem eum, qui 
postquam occiderit corpus, habet potestatem et animam 
et corpus perdere et mittere in gehennam (Matth. 
X, 2). » 

Ductus itaque sanctus Eugenius ad regem, cum illo 
Arianorum episcopo pro fide catholica decertavit. 
Cumque eum de sancli Trinitatis mysterio poten- 
tissime devicisset, et insuper multas per eum virtutes 
Christus ostenderet, in majorem insaniam idem epi- 
scopus, invidia inflammante, succenditur. Erant enim 


galis emanavit auctoritas, et pro exercenda p tunc temporis cum sancto Eugenio viri prudentissimi 
tholica, edicto nos a Carthagine ἃ venire pr&- — atque sanctissimi, Vindemialis * et Longinus episcopi, 
2t ideo ne abiens a vobis Ecclesiam Dei in pares gradu, et virtute non impares; Nam sanctus 
t0, hoc est in suspenso, dimitterem, aut oves Vindemialis eo tempore ferebatur mortuum susci- 
non verus pastor silentio relinquerem, ne- tasse; Longinus autem multis infirmis salutem tri- 
am duxi has pro me vicarias vestre dirigere puit, Eugenius quoque non solum visibilium oculo- 
iti : in quibus non sine lacrymis peto, hortor, rum czcitatem, sed etiam mentium depellebat, Quod 
, et satis abundeque obtestor per Dei maje- cernens ille nequam Arianorum episcopus, vocatum 
, et per tremendum judicii diem, atque ad- ad se quemdam hominem, ab illo quo ipse vivebat 
Christi terribilem claritatem, ut fixius teneatis errore 48 deceptum, ait: Non patior, quod hi epi- 
cam fidem, asserentes Filium Patri esse &qua- — gcopi multa in populosigna depromunt, illosque cuncti. : 
| Spiritum sanctum eamdem habere cum Patré me neglecto sequuntur. Acquiesce nunc his quee 
) deitatem *. Servate itaque unici baptismatli$ precipio, et acceptis quinquaginta aureis, sede in 
à, custodientes chrismatis unctionem !. Nemo platea, perquam nobis est transitus, et manum super 
[uam revertatur ad aquam, renatus eX aqua. clausos oculos ponens, me praXfereunte cum reliquis, 
nim Deisal exaqua conficitur; sed si inaquam ,,excelama in magna virtute, dicens : Te, beatissime 
un fuerit, omnis species ejus confestim evà-  Cyrola, nostre religionis antistes, deprecor, ut re- 
. Unde non immerito Dominus in Evangelio gpiciens manifestes gloriam ac virtutem tuam, ut 
i sal infatuatum fuerit, in quo salietur (Matth. oculos meos aperiens merear lucem videre quam 
? Et utique hoc est infatuari, velle secundo — perdidi. Qui jussa complens, residensque in platea, 
ij cum semel facium sufficiat. Non audistis transeunte hwretico cum sanctis Dei, iste qui Deum 
um dicentem : Qui semel lotus est, non habet irridere cogitabat, exclamat in magna virtute, di- 
latem 47 iterum lavandi (Joan. Xi, 10)? cens : Audi me, beatissime Cyrola; audi me, sancte 
e, fratres, et filii, filieque mec in Domino, sacerdos Dei : respice cxcitatem meam. Experiar 
» contristet absentia mea, quia si catholic ego medicamenta qua sepe czeci reliqui a te me- 
ins adhzreatis, ego vos nec longinquitate ruerunt, quz» leprosi experti sunt, qua ipsi etiam 
obliviscar, nec morte a vobis divellars. Scitote mortui presenserunt. Adjuro te per ipsam virtutem 
uocumque me fecerint dividi agones, mecum — quam habes, ut mihi desideratam restituas lucem, 
lma : si ad exsilium abiero, beati Joannis quia gravi sum czxcitate percussus. Veritatem enim 
lise exerhplum habeo ; si ad mortis exitium, — nesciens, verum dicebat : quia c;ecaverat eum cupi- 
mihi Christus est, εἰ mori lucrum (Philipp. 1,7) ditas, et virtutem Dei omnipotentis irridere per pe- 


ἱ rediero, fratres, implebit Deus desiderium 
m. Attamen sufficit modo, quod vobis non ta- 
onui, instruxi, quomodo potui; ideoque immu- 
m a sanguine omnium pereuntium; et scio quia 
ΗΙΒ eos legentur litterae iste ante tribunal Christi, 
'enerit reddere unicuique secundum opera &ua. 
ergus fuero, fratres, videbo vos in hac vita : si 


| 1688., αἱ οἰ[ἰ cum Bec. habent Christi ullum. 
st epistola integra in Corb., sed quai tamen 
| egnissa fuit, cum habeat, epistolam.... hoc 
. 1, commissis. 

gm.. Carthaginem, et infra, post vicarias, ad- 
leras. 

um et Bec., asserentes Patrem el Spiritum san- 


cuniam sstimabat. Tunc hereticorum — episcopus 
paululum se divertit, quasi in virtute triumphaturus, 
elatus vanitate atque superbia, poeuit manum suam 
super oculos ejus, dicens : Secundum fidem nostram, 
qua recte Deum credimus, aperiantur oculi tui. Et 
mox ut hoc nefas erupit, risus mutatur in planctum, 
et dolus episcopi est patefactus in publico : nam 


clum eamdem habere cum Filio deitatem. 

f Baptismi gratiam, chrismatis unctionem inter 
bona Christianis ἃ Deo collata recenset Salvianus, 
ejusdem zvi auctor, lib. utt de Gübernatione Dei. 

€ Sic mss. 2; alii, quin si catholice disciplina adha- 
reatis, ego... obliviscor... divellor. 

^ Corb,, habet ubique Vindimialis. 


195 S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


» tantus dolor oculos miseri illius invasit, ut eos di-A pontificis sui in hoc scelere fuisse detectam 
gitis vix ^ comprimeret, ne creparent. Denique cla- Dei post multa tormenta, post equuleos, po 
mare ccpit miser, ac dicere : Vae mihi misero, quia mas, post ungulas, jussit interfici. Beatum ' 
geductus sum ab inimico legis divine. Va mihi,quia genium decollari jussit, sub ea specie, ut 
Deum per pecuniam irridere volui, et quinquaginta hora qua ensis super cervicem ejus incumbhx 
aureos accepi, ut hoc facinus perpetrarem. Ad episco- reverteretur ad hireticorum sectam, DOn ( 
pum autem aiebat: Ecce aurum tuum, reddelumen tur, ne eum pro martyre excolerent Christ 
meum, quod dolo tuo perdidi. Vosque rogo, glorio- exsilio damnaretur : quod ita factum esse ma: 
sissimi Christiani, ne despiciatis miserum, sed velo- est. Nam cum imminenti morte, interrogatus 
citer succurrite pereunti. Vere enim cognovi, quia si mori pro fide catholica destinaret,*respond 
Deus 49 non irridetur (Gal. V1, 7). Tunc sancti Dei enim est sempiterna vita, pro justitia mor 
misericordia moti : Si, inquiunt, credis, omnia possi- suspenso gladio, apud Albigensem Galliarum 
bilia sunt credenti (Marc. ΙΧ, 22). At ille clamabat exsilio deputatus est: ubi et finem vite p 
voce magna : Qui non crediderit Christum Filium Dei fecit ἃ, Ad cujus nunc sepulcrum multe virt 
et Spiritum sanctum cqualem habere substantiam — berrime ostenduntur. Sanctum vero Vind: 
atque deitatem cum Deo Patre, hodie quai ego per. B gladio percuti praecepit. Quod ita imtpletum et 
fero patiatur. Et adjecit: Credo Deum Patrem omni- certamine. Octavianus vero archidiaconus, e 
potentem, credo Filium Dei ChristumJesum z:qualem millia virorum ac mulierum hanc fidem asse! 
Patri, credo Spiritum sanctum Patri et Filio consub- | interempta atque debilitata sunt. Sed pro aim 
&tantialem atque costernum. Hac illi audientes, et ric, nihil erant haec supplicia confessoribus 
ge invicem honore mutuo prevenientes, oritur inter qui in paucis vexati, in multis bene se novel 
eos sancta contentio, quis oculis ejus signum beatx:»  ponendos (Sap. 111, 5], juxta illud Apostol 
crucis imponeret. Vindemialis vero ac Longinus Eu- non sunt condigna passiones hujus temporis « 
genium, ille autem econtra eos exorat ut manus im- ram gloriam, qua revelatur ín sanctis (Rom. ᾿ 
ponerent czco. Quod cum fecissent, et manus suas Multi tunc errantes a fide, accipientes div. 
super caput ejus tenerent, sanctus Eugenius crucem  seruerunt se doloribus multis : sicut infelix 
super oculos czci faciens, ait : In nomine Patris οἱ scopus, nomine Revocatus, eo tempore est n 
Filii et Spiritus sancti veri Dei, quem trinum in una ἃ fide catholica. Tunc " et sol teter apparui 
equalitate atque omnipotentia confitemur, aperiantur vix ab eo pars vel tertia eluceret : credo, p 
oculi tui. Et statim ablato dolore, ad pristinam rediit sceleribus et effusione sanguinis innocentis. 
ganitatem. Manifestissime autem patuit per hujus cz-(Cj cus vero post tantum facinus, arreptus a € 


citatem, qualiter haereticorum episcopus oculos cor- 
dium misero assertionis 5189 velabat amictu, ne ve- 
ram lucem ulli liceret fidei oculis contemplari. O mi- 
serum, qui non ingressus per januam, id est per 
Christum, qui est janua vera, lupus magis gregi quam 
custos effectus est; et pacem * fidei quam in creden- 
tium cordibus debuerat accendere, pravitate cordis 
gui conabatur exstinguere. Sancti vero Dei alia signa 
in populis multa fecerunt, οἱ erat vox una populi 
dicentis : Verus Deus Pater, verus Deus Filius, verus 
Deus Spiritus sanctus, una fide colendus, uno timore 
metuendus, eodemque honore venerandus. Nam qua 
Cyrola asserit, falsa esse cunctis est manifesturni. 


qui diu de sanctorum sanguine pastus fuer 
priis se morsibus laniabat: in quo etiam 
vitam indignam justa morte finivit. Huic Gh 
f guccessit, quo defuncto, Gelesimiris regni 
cipit. Ipse quoque a republica 5 superatut 
principatumque finivit : et sic regnum deci 
dalorum. 

51 IV. Multe enim hwreses eo tempore 
clesias impugnabant, de quibus plerumque 
vina data est. Nam et Athanarlcus Gottho 
magnam excitavit persecutionem : qui mult 
stianorum, diversis penis affectos, gladio d 
bat; sed * et nounullos exsilio datos, fame 1 
cruciatibus enecabat. Unde factum est, ut im 


Videns autem Honoricus rex, assertiones suas perp judicio Dei, pro effusione sanguinis justi 


ganctorum fidem gloriosam taliter denudari, nec erigi 
gectam erroris, sed potius destrui, fraudemque 50 


* Cod. Bellov. cseteris avulsis incipit ab his verbis, 
patefactus in publico. Tum quie sequuntur usque ad 
hec verba, Tunc sancti Dei, desunt in eodem cod. 
Porro similis huic Historia Leovigildi temporibus ín 
Hispanis contigit, quam narrat ipse Gregorius lib. de 
Gloria Conf., cap. 13. 

» Regm., vi cgnprimeret. Casin., digitis suis com- 
primeret. E 

* Bell., faciem, pro facem, nisi fallor. 

.* De Eugenio, ceterisque hic a Gregorio laudatis, 
consule Historiam persecutionis Vandalice ἃ nobis 
editam, cap. 8, ubi fuse de his egimus, et de ejus 
sepulcro prope Albigensium urbem. 

* Ànno 450; sequenti vero Hunnorum in Gallias 


expelleretur, et esset exsula patria, qui Dk 
sias impugnabat. Nunc vero ad superiora re 


irruptionem contigisse probat Scaliger lib. 
Emend. temp. 

f Reg., Hiüdericus, quod idem est; namt 
poribus littera H perinde sonabat ac nostris 
terum non nisi Guntabundo et Trasamundo 
diis Hunerico patri suo successit Hildericus 
defuncto, sed pulso, Gelisimer regnum q 
Eorum fortunam Procopius et alii describg 
Hist. persecut. Vandalice a nobis editam, cap. 1 

s Id est a Belisario famoso duce Justinia 
ratoris. 

^ Hec usque ad unde desunt in mss, 2. Poi 
narici persecutionem descriptam habes in A4 
tyrum sinceris, pag. 670, ubi de S5. Saba ad anm 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 198 


fur rumor erat Chunos * in Gallias velle pro-À accedens, modica pulsatus febre recessit a corpore : 
», Erat autem tunc temporis apud Tungros ablutusque a fidelibus, juxta ipsum aggerem publi- 
1 Aravatius^ eximis sanctitatis episcopus, cum est sepultus. Cujus beatum corpus qualiter post 
liis ac jejuniis vacans crebro lacrymarum multorum temporum spatia sit translatum, in libro f 
erfusus, Domini misericordiam precabatur, Miraculorum scripsimus. 
iam gentem hanc incredulam, seque semper VI. Igitur Chuni a Pannoniis egressi, ut quidam 
n, in Gallias venire permitteret. Sed senliens ferunt, in ipsa sancti Pasche vigilia, ad Mettensem 
itum, pro delictis populi, sibi hoc non fuisse urbem, reliqua depopulando, perveniunt, tradentes 
im, consilium habuit expetendi ^ urbem Ito- urbem incendio, et populum in ore gladii trucidan- 
; Scilicet, ut adjunctis sibi apostolic;e virtutis tes, ipsosque sacerdoles Domini ante sacrosancta 
iis, quae humiliter ad Dominum flagitabat, &3 altaria perimentes. Nec remansit in ea locus 
ur facilius obtinere. Accedens ergo ad beati inustus, praeter oratorium beati Stephani primi mar- 
tumulum, deprecabatur auxilium bonitatis tyris ac levit:v. De quo oratorio, qua: a quibusdam 
"multa abstinentia, maxima inedia se consu- audivi, narrare non distuli. Aiunt enim, priusquam 
ta ut biduo triduoque sine ullo cibo potuque hi hostes venirent, vidisse se virum fidelem in visu, 
» nec esset intervallum aliquod, in quo ἃ} quasi conferentem cum sanctis apostolis Petro ac 
; cessaret. Cumque ibi per multorum dierum — Paulo, beatum levitam Stephanum de hoc excidio, 
1 tali afflictione moraretur, fertur hoc a beato ac dicentem : Oro, domini mei, ut non permittatis 
| accepisse responsum": Quid me, vir sanclis- obtentu vestro Mettensem urbem ab inimicis exuri, 
[2 inquietas ? Ecce enim apud Domini deli- quia locus in ea est in quo parvitatis mex pignora 5 
iem prorsus sancitum est Chunos in Gallias continentur : sed potius sentiant se populi aliquid 
e, easque maxima tempestate debere depo- me posse cum Domino. Quod si tantum facinus po- 
Non igitur sume consilium, accelera veloci- puli supercrevit, ut aliud fieri non possit, nisi civi- 
ina domum tuam, sepulturam compone: re- tas tradatur incendio ; saltem vel hoc oratorium non 
üteamina munda. Ecce enim migrabis a cor- cremetur. Cui illi aiunt: Vade in pace, dilectissime 
X: videbunt oculi tui mala qua facturi sunt frater, oratorium tantum tuum carebit incendio. Pro 
n Galliis, sicut locutus est Dominus Deus no- urbe vero non obtinebimus, quia Dominica sanctio- 
06 ἃ sancto apostolo pontifex responso sus- nis super eam sententia jam processit. Invaluit enim 
ier accelerat, Galliasque velociter repetit : peccatum populi, et clamor malitia» eorum ascendit 
que ad urbem Tungrorum, qua erant neces- coram Deo: ideo civitas hrec cremabitur incendio. 
pultura secum citius levat: valedicensque,, Unde procul dubio est, quod horum obtentu urbe 
ac reliquis civibus urbis, denuntiat cum ^ vastata, oratorium permansit illzesum. 
. lamentatione, quia non visuri essent ultra — VII. Attila vero Chunorum rex, a Mettensi urbe 
illius. Atilli cum ululatu * magno et lacrymis egrediens, cum multas Galliarum civitates opprime- 
vsequentes, supplicabant humili prece, di- ret, Aurelianis aggreditur, eamque maximo arietum 
: Ne derelinquas nos, pater sanete ; ne obli- impulsu nititur expugnare. Erat autem eo tempore 
nostri, pastor bone. Sed cum eum fletibus beatissimus Anianus, in supradicta urbe episcopus, 
e non possent, accepta benedictione cum os- vir eximisz prudenti», ac laudabilis sanctitatis, cu- 
dierunt. Hic vero ad Trajectensem * urbem jus virtutum gesta nobiscum fideliter retinentur *. 
wot mss. et editi, Hunos, seu Hunnos, quod qui in nostram sancti Germani bibliothecam advecti 
est. In Regio autem hoc caput cum sequenti gunt, unus Merovingico charactere partim, et partim 
Romano ab annis saltem 900 conscriptus, in quo tota 
| fere omnes cum cod. Bec., Servatius. Corb., hec Gregorii narratio, et quidem paulo prolixior, 
ει. Quem cum vulgati auctores eum putarent continetur sub sancti Servatii vitz titulo. In quo co- 
mfratiam — Tungrorum antistitem, ab Athana- dice nunquam aliter, sive in Vita ipsa, sive in Hymno 
vero Sulpicio, aliisque «auctoribus laudatum, antiquo, qui ei subjungitur, hic sanctus vir appellatur, 
odis Sardicensi, Ariminensi, immo et Agrip- quam Servalius. Unde inferendum est, vel ipsum bi- 
si sincera sunt hujus concilii acta, inter D nominem fuisse, aut certe jam tunc temporis Aravatii 
adem Galliarum, quam hic Gregorius Hunni8 nomen in Servatium fuisse translatum. In Vaticano 
δὰ Vandalorum incursiones referre conati οἱ vindocinensi Codd. mss. idem Aravalius appella- 
»d cum ex omnibus mss. quos videre licuit, tur. 
Beccensis hic, et unicus cod. Clarom. in lib. — . Attemot codd, cepit ut ezpeteret. 


eie sebo dui oS a pese invicem ^" Sic Corb. et Bell. ; at ceteri cum editis, ejulatu. 


mRdos esse censent, quorum prior Servatius * Trajectum scilicet ad Mosam, inferius dictum, 
quarto vixerit; posterior vero, de quo hic vulgo Mastriché, quo paulo post eversa per Attilam 
Bregorius, Aravatius, seu. Asavalius, ut habet Aduaca, Tungrorum episcopalis sedes translata est, 
geu Arvatíus, ut in libro de Gloria Confesso- qu: tandem Leodium migravit. 

Bp. 72. sicut et apud Fredegarium etiam in — r geilicet in libro de Gloria Confess., cap. 72. 
Telaeias fune gh Io Prec. tomi d Hisior. Pe s Etiam nunc in majori urbis Mettensis ecclesia 
mbi duos admittit. Unicum vero fuisse plü. &2c!o Stephano dicata servantur aliquot reliquis 
gobare conatur Henschenius ad diem 13 Maii 5&ncti Protomartyris. 

, Cum hoic diffücultati illustrandete essem oc- ^ Ejus festum colitur die 17 Novembris. De hae 
, eocurrit mihi inter ajios codices Corbelenses obsidione vide Apollinaris Sidonii epist. 19 libri vul, 


199 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


Cumque inclusi populi suo pontifici quid agerentA gulo basilica beati Petri apostoli obdormivi 


acclamarent, ille fius in δά Deo, monet omnes in 
orationem prosterni, et cum lacrymis presens sem- 
per in necessitatibus Domini auxilium implorare. 
Denique his ut praceperat deprecantibus, ait sacer- 
dos : Aspicite de muro civitatis, si Dei miseratio jam 
succurrat. Suspicabatur enim per Domini misericor- 
diam Aetium advenire, ad quem et Arelatem abierat 
prius, suspectus futuri. Aspicientes autem de muro, 
neminem viderunt. Et ille : Orate, inquit, fideliter, 
Dominus enim liberabit vos hodie. Orantibus autem 
illis ait: Aspicite iterum. Et cum aspexissent, ne- 
minem viderunt qui ferret auxilium. Ait eis tertio : 
Si fideliter petitis, Dominus velociter adest. Αἱ * illi 
cum fletu et ejulatu magno Domini misericordiam 


implorabant. Exacta quoque oralione, tertio juxta D 


genis imperium aspicientes de muro, viderunt a longe 
quasi nebulam de terra consurgere. Quod renun- 
tantes, ait sacerdos : Domini auxilium est. Interea 
jam trementibus ab impetu arietum muris, jamque 
ruituris, ecce Aetius venit, et Theodorus ^ Gottho- 
rum rex, ac Thoriemodus filius ejus cum exercitibus 
suis ad civitatem accurrunt, adversumque hostem 
ejiciunt, repelluntque. Itaque liberata obtentu beati 
antistitis civitate, Attilanem fugant, qui Mauriacum * 
campum adiens, se precingit ad bellum. Quod hi 
audientes, se contra eum viriliter praparant. 

His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo 
. discrimine inter phalangas hostium laborare. Quo 
audito uxor ejus, anxia atque moesta, assidue basili- 
cam sanctorum Apostolorum adibat, atque ut virum 
guum de hac via reciperet * BB sospitem precaba- 
tur. Que cum die noctuque hec ageret, quadam 
nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in,an- 


que est ad Prosperum Aniani successorem, Aniani 
acta a Sausseio ex variis auctoribus consarcinata Su- 
rius retulit tomo 1I; at ea prout a veteri auctore con- 
dita sunt in codd. 
Arelatense ac virtutes in eo parate fusius narrantur. 
Vide Chesnium tomo 1l, pag. 521. De eadem re le- 
gendum carmen 7 Apollinaris Sidonii. 


* Hic incipit cod. Colbertinus, quem ut ab alio 
distinguamus, appellabimus primum, et sic, Colb. a. 
designabimus. 


C 


autem ex more ostiis, a custodibus non es 


inscriptionem secare in duas partes vidt 
moris fractionem exhibet, que manu fere 
hausit. 


HIC'REQVIES ΟἹ 
IN: PACE: BoNE-A 
M9RIE: PALENOP 
QY»T IXIT.PL) 
MENS ..ANNY 


"OC EAL-MLCATIA 


INDIC- (92.ARI 
ANN: XC RES)N: 
ΝοΣ- TEZ DEF 


Ejusdem oratorii antiquitas ex alio qi 
numento colligi potest. In antiqua quip 
altaris parte visitur inscriptio Rustici, £a 
episcopi Narbonensis, fldeles  exorantis, 
Deum pro se ipso intercedant, quod fo 


m$s8. invenimus, ubi ejus iter altare consecrasset. Sic autem se habet 


manis exarata : 
ORATE PRO ME RUSTICO YESTRO. 
Has inscriptiones cum tertia, Leovigil 
scripta, que infra habetur, ad me transi 
D. Peche, majoris ecclesie Narbonensis canoi 
* Non una est auctorum de hac re sente 
dellus putat Mauriacum esse vicum, 4eü 


» Sic mss. et plerique editi pro Theodoris, ut a dictum, in Catalaunensi diccesi. Bt quid 


Sidonio ^sppellatur, aut Theodoricus; 


alii Zheudo... des Mauriacos campos a Catalaunicis non 


Thorismodus vero, in Corb. appellatur Thurrem- .. , [:idorus vero in campis Calalaunicis confi 


in Bell. Thursimodus, in Regm. Thursimundu* 
Thorismondus. li sunt Theuderedus seu The 
rex Wisigotthorum, qui ab anno 419 ad ^ 
et fllius ejus Thurismundus, «t - 
tris obitum idem regnum o 
fratribus interemptus, ut dice — infra. 

Hujus regis sincerum nomen — ^imus ex antiqua in- 
scriptione, que in conventum a. 'imorum Narbonen- 
sium nuper translata est ex veteri o ^torio sancti Lupi, 
haud procul ab ipsa urbe dissito, oli. "ub titulo sancti 
Vincentii Aginnensis, scilicet in ist. artibus cele- 
bris, sacrato. Inscriptio autem epitaphiu ^ est cujus- 
dam Palenopes, marmori albo insculptr.n, quod hic 
Tepresentare visum est integrum, quod non modo 
verum Gotthi regis nomen exhibeat, sed et ejus im- 
perii tempus certo (indicet, decimum regni illius 


3v 
vicus, 
. .gnavit, 
.4U post pa- 
an»o 453 a suis 


zo 96} 


annum cum Indictione 1v componens. Linea vero que — hac exspectatione susciperet. 


Scribit ad wram 452. Sic et ldatius, qui 
longe a Mettensi urbe dissitos dicit. Savwai 
&d carmen 7 Sidonii aliquos e suis laudat 
pos istos a Mauriaco Arvernie oppido sie 
lebant. Αἱ Valesius qui Mauriacos campos, 
degarium, in Tricassibus locat, eos sic ἢ 
fuisse a Mauriaco, vulgo Mery, quod oppi 
Sequanam positum inter Trecas et Duodee 
ubi primum leviter adversus Attilam pugey 
contendit, ac paulo post in Catalaunicig 
gens prelium fuisse commissum. Mittimus 
nullos, qui pro Catalaunicis Secalauniog 
la Sologne, prope Aurelianum, aut Catal 
Teetosages, intrudunt, cum eorum semi 
ab omnibus explodantur. 

* 85 Corb., Bec. Colb. a. et Regm.; ali 


301 


IHSTOfU A. FRANCORUM, LIBEI: SECUNDUS. 


L5, i 


de nocte vero consurgens, relucentibus per tota :edis A excessum, Valentinianum puerulum, uno tantum la- 


spatia lychnis, pavore perterritus , quzrit aditum fu- 
ris ut evaderet *. Verum ubi primi atque alterius 08. 
tii claustra pulsat, 6t obsefrata cuneta cognoscit, solo 
decubuit, irepidus prastolans locum, ut conveuien- 
tibus ad matutinos hymnos populis, hie l.ber absce- 
deret. Interea vidit duas personas 88 invicem vene- 
rabiliter salutantes, sollicitosque de suis esse prospe- 
ritatibus. Tunc qui erat senior, ita exorsus est: Uxo- 
ris Aetii lacrymas diutius sustinere non patior. Pe- 
Ut euim assidue, ut virum suum de Galliis reducam 
inculumem, cum aliud exinde fuisset apad divinum 
judicium praefinitum : sed tamen obtinui liumensam 
pietatem pro vita illius. Et ecce nanc iHue propero, 
viventem eum exinde reducturus. Verumtamen ob- 


Stro peracto, a consobrino Theodos o imperatorem 
fuisse creatum, et apud urbem Romain Lyrannum 
Joanuem in imperium surrexisse, legatesque ejus a 
Caesare dieat fuisse despecios, adjecit: « Dum hxc 
jta gererentur, legati ad tyrannum rexersi sunt, man- 
data atroeiora portantes ! : quibus permotus Joan- 
nes, Actium id temporis curam palatii gerentem, 
cum ingenti auri pondere ad Chunos transmittit, u0- 
tos sibi obsidiatus sui tempore, ct familiari amicitia 
devinctos, cum mandatis huejusinodi : Cum primum 
partes adverse ltaliam ingresem forent, ipsi a terga 
adorirentur , se 8 froute. venturum. Et quia de hoc 
viro consequenter plura memoranda sunt, ejus genus 
moresque ordiri placet. Gaudentius pater, Scythis δ 


testor, ut qui hzc audierit sileat, arcanumque Dei B provinciz primoris loci, ἃ domesticatu exorsus mi- 


vulgsre non audeat , ne pereat velociter ἃ terra. Ille 
autem δὲ audiens, silere non potuit : sed mox illu- 
cescenie ccelo, omnia qua oudieret matrifamilis 
gandit: expletisque sermouibus lumine caruit ocu- 
lorum. 

lzitar Aetius cum Gotthis Francisque conjunctus , 
adversus Attilanem confligit. At ilie ad internecio- 
nem) vastari suum cernens exercitum, fuga dilabitur. 
Theodorus vero Gotthorum rex huic certamini suc- 
eobuit, Nam. nullus ambigat Chunorum exercitum 
obtentu memorati antiétiis fuisse (ugatuin, Verum- 
tamen Aeilus patricius cum Thorismode victoriam 
obtinuit, hostesque delevit, Exple oque belio, ait 
Aetius Thorismodo: Festa velociter redire in pa- 


litiam, ueque ad magisterii equitum eulmen provee- 
tus est. Mater 1tala, nobilis ac !ocuples femina. Ae- 
tius filius, ἃ puero prstorianus, tribus annis Alarici 
obses, dehinc Chunorum ; post hac Carpilionis ge- 
ner, ex comite domesticorum , et Joannis euram pa- 
latii 57 gerere ccepit. Medii corporis, virilis babi- 
tudinis decenter formatus, quo neque infirmitudini 
esset peque oneri, animo alacer, membris vegetus , 
eques prompüssimus, ssyittarum jactu peritus, 
conto impiger, bellis aptissimus, pacis artibus cele- 
bris; nullius avaritise, minimt cupiditatis, bonis 
auimi przditus, nee impulsoribus quidem pravis ab 
Instituto suo devians, iujuriarum patientisaimus , la- 
bóri$ appeteus , impavidas periculorum , famis sitis« 


Aria, ne iusistenté germano, patris regoo priveris. (* que atque vigiliarum tolerantissimus. Cui ab ineuntà 


il:ec i:le audiens, cum velocitate discessit, quasi $6 
antici)paturus fratrem, et prior patris cathedram ade- 
pturus. Simili et Francorum regem 5 dolo fugavit. 
liiis aotem recedentibua, Aetius spolisto campo, vic- 
ter in patriam cum grandi est reversus spolio. Attila 
vero cum paueis reversus est, nec multo post Aqui- 
leia a Chuuis eapta, incensa atque diruta, Italia per- 
v2gats 3tque subversa est, Thorismodus , de quo su- 
pra meminimus, Alanos * bello edomuit: ipse deis- 
€eps, post multas lites et bella, a fratribus oppressus 
δὰ jogulatus interiit 4. 

VIL igitur his ita digestis ac per ordinem exple- 
tis, quid de Aetio supta memorato Renati Frigeridi 9 
marrat Historia tacere nefas putavi. Nain cum in duo- 


setate predictum liquet, quantze potentie fatis desti- 
naretur, temporibus suis locisque celebrandus. » 
He suprad:ctus  historiographus de Aetio narrat. 
Adultus autem Valentinianus imperator, metuens ne 
se per tyrinuidem Aetius opprimeret, eum nullis 
causis exstantibus interemit. !pse postme«dum Au- 
gustus, dum in Campo Martio pro tribuni residens, 
concionaretur δὰ populum, Orcyila buece'tarius Aetii 
ex adverso veniens, eum gladio perfudit. Tolis atris- 
que exstitit (inis b, 

IX. De Francorum vero regibus, quis fuerit pri- 
mus a inultis ignoratur, Nam cum multa de'eis Sul- 
picii Alexandri i narret flistoria , non tamen regem 
prinium eorum ullatenus nominat, sed duces eus 


decimo llistoriarum libro referat, post divi llonorii p) habuisse dicit: quae tamen de eisdem referat, meno- 


s Sic eodd. vetustiores, alii, aditwn per quem 
feris eraderei , querit. 

b An Meroveum regem! quem post Aetii mortem 
Gexmaoie primz ac DBelgies secunda bellum intu- 
lisse ul regni fines promoveret, testis est Sidonius in 
Panegyrico, quem socero suo dixit, Prosper Mero- 
veum in Francia nno 447 regnasse scribit. De causa 
fpelli per Aufflam iilati videsis Prisci rhetoris llisto- 
g1am, et Jornandem de Reb. Geticis, cap. 55 et seqq. 

€ Sic mas. Corb, , Bell. , Colb. , Regin. , Reg. et 
Palatinus, cum editis Bad., etc. Alamasnos vero ha- 
ient. plerique editi cum Bec. Certe Alani tuuc tem- 

i$ usos Ligerim sedem babebant. De his consue 
alesium lib. iw erum ,Fraacicarum. 

€ Occisus est avno 422, ut idein. Valesius probat, 
3 Theodorico ei Friderico fratribus , quorum prior 


ParnoL. LXXI, 


regnum occupavit ex Idatio, eic. 
* Hic δύσιν ex solo Gregorio nobis est notus. 
f Sic mss. plerique; a'ii, atrocia reporiantes. 
* Bell., Scicie ; Bec., Scycie. 
b De Aetii et Valestiniani caede, aliisque labentis 


imperii rebus, qu:e hic et in se ueutibus referuntur, 


videudi Orosius lib. vit , Procopius lib. 1 Hit. Van- 
dalic., Marcellinus comes, Prosper , ec. , de quibus 
fusius in notis agere superfluum videtur. [ec tamen 
in Indice chronologico, quem Grexori: operibus pra:- 
misimus, suis locis posuimus, ut Francicarun re- 
rum, quibuscum permista sunt, series notior habe- 
retur. 


4 Nec aliunde quam ἐς Gregorio bunc auctorem, 
aut ejus [listoriam novimus. 


1 


803 


5. GREGORII ΕΡΙΘΟΟΡΙ TURONENSIS 


90s 


rare videtur. Nam eum dicit Maximum intra Aqui- A corporibus, ruina invicem suorum oppressi sunt. 


leiam, amissa omni spe imperii, quasi amentem re- 
sidere, adjungit: « Eo tempore Gemebaude δ, Mar- 
comere, et Sgpnone ducibus, Franci in Germaniam 
prorupere, ac pluribus moralium limite irrupto 
cz3is, fertiles maxime pagos depopulati, Agrippi- 
nensi etiam Coloni$ metum incu:sere. Quod ubi 
Treveris perlatum est, Nannenus b et Quintinus 
militia magistri, quibus infantiam filii et d«fensio- 
rem Galliarum Maximus commiserat, collecto exer- 
citu apud Agrippinain convenere. Sed onusti praeda 
hostes, provinciarum opima depopulati, Rhenum 
transiere, pluribus suorum in. $8 Komano relictis 
solo , δὰ repetendam depopulationem paratis, cum 
quibus congressus Romauis accoinmodus fuit, mul- 


Pedites etiam , quos nulla onera equorum caleave- 
raut, implicati lino, zegre explicantes gressum, rur- 
&us se, qui paulo ante vix emerserant, silvis trepidan- 
tes occulebant. Perturbatis ergo ordinibus, caesze le- 
giones, Heraclio Jovinianorum { $9 tribuno, ae 
pene omnibus qui militibus preerant, exstinetis , 
paucis effuginm tutum nox et latibula silvarum prz- 
stitere. » Hec in tertio Historix libro narravit. 

[n quarto vero libro, cum de interfectione Victoris 
filii Maximi tyranni narraret, ait: « Eo tempere Ca- 
rietto et Syrus in locum Naunneni subrogati, in Ger- 
mania cum exercitu opposito Francis diversaban- 
tur. » Et post pauca, cum Franci de Germanis prz- 
das tulissent, adjecit: « Nihil Arbogastes differre 


tis Francorum apud Carbonariam * ferro peremptis. B volens, commonet Czesarem paenas debitas a Francis 


Cumque consultaretur de successu, an in Franciam 
wansire deberent, Nannenus abnuit, quia non im- 
paratos et iu locis suis indubie fortiores futuros scie- 
bat. Qued cum Quintino et reliquis viris militaribus 
displicuisset, Nanneno Mogontiacum reverso, Quin- 
tinus cum exercitu circa Nivisium 4 castellum Rhe- 
num iransgressus, secundis a fluvio castris, casas 
habitatoribus vacuas atque ingentes vicos destitutos 
offendit. Franci enim , simulato metu, se in remotio- 
res saltus receperant, concidibus per extrema silva- 
rum procuralis. ]taque universis domibus exustis , 
in quas szvire stoliditas ignava victoris consumma- 
tiouein. repoyebat, noctem sollicitam milites sub 
armorum onere duxerant. Ac primo dilucnlo, Quin- 


exigendas, nisi universa qua superiori anno czesis 
legionibus diripuerant, confestim restituerent, auc- 
toresque belli traderent, in quos violatz pacis perü- 
dia puniretur. » H:xcacta, cum duces essent, retulit, 
et deinceps ait: « Post dies pauculos, Marcoinere et 
Sunnone Francorum regalibus, transacto cursim 
collequio, impetratisque δ ex more obsidibus, ad 
hiemandum Treveris concessit. » Cum autem eos 
regales vocet, nescimus utrum reges fuerint , au vie 
ces tenuerint regum. ldem lamen scriptor, cum 
necessitates Valeutiniani Augusti commemorat , hase 
adjungit; « Dum diversa in Oriente per Thracias h 
geruntur, in GaHia status publicus perturbatur. 
Clauso apud Viennam palatii eedibus principe Va- 


tino przelii duce ingressi saltus, in medium fere diem (C, lentiniano, et pene infra privati modum redacto , 


jmplicantes se erroribus viarum , toto pervsgati 
δῖ: tandem.cum ingentibus septis omnia ἃ solido 
clausa offendissent, in palustres campos, qui silvis 
Jungebantur, prorupere: molentibus *, hostium rari 
spparuere : qui conjunctis arborum truncis, vel con- 
cidibus superstantes, velut e fastigiis turrium , sa- 
gilts35 tormentorum ritu effudere illitas herbarum 
venenis, ut summ: cuti, neque lethalibus inflicta 
locis vulnera, haud dubie mortes sequerentur. De- 
hinc majori multitudine hostium circeumfusus exer- 
citus, in aperta camporum, quz libera Franci reli- 
querant, avide effusus est : ac primi equites voragi- 
nibus immersi , permixtis hominum jumentorumque 


s Plerique edit., Genobaldo; Bec., Genebaudo ; 


Bad. pro Sunnone habet Sansome; Regm., Sum- D imperatorisq 


sone. 

b Sic appellant veteres mss. Αἱ Colb. et Tteg., 
Namninus. Plerique editi, Nannius, 

* Carbonsria silva inter Rhenum et Scaldim sita, 
quie τὴ erat Árduenns. 

4 Alii habent Novesium. Quse lectionis varietas 
eliam apud alios auctores occurrit, vulgo dicitur 
Nuis, oppidum haud procul a Colonia Agrippina. 

9 Mss. 2, prorumpere molientibus. | 

f Valesius legit Jovianorum. Et quidem celebres 
erant Joviani nufltes, de quibus Toinardus in notis 
ad Lactantium. Vide et Notas in Acta martyrum , pag. 
664. Alii forte hic memorantur, sic dicti a Jovino , 
de quo iníra. 

8 m. , imperator ab eis acceptis obsidibus ex 
more ad hiemandum Treveris concessit ; et pro an vi- 
ces, eic., idem cod, an per vices tenuerint. regnum. 


militaris rei cura Francis sateHitibus tradita, civilia 
GO quoque officia * transgressa in conjurstionem 
Arbogastis: nullusque ex omnibus sacramentis mi- 
liti» obstrictis reperiebatur , qui familisri principis 
sermoni aut jussis obsequi auderet. Dehinc refert , 
quod eodem anno Arbogastes Sunnonem et Marco- 
merem  subregulos Francorum gentilibus odiis ! 
insectans, Agrippinam rigente maxime bieme pe- 
tiit: ratus tuto emnes Francis recessus penetrandoe 
urendosque, cuin. decussis foliis nude atque arentes 
silv;e insidiantes occulere non possent. Collecto ergo 
exercitu, transgressus Rhenum k, Bricteros ripae pro- 
ximos, pagum ! etiam quem Gbamaui incolunt , de- 


Codd. mss., Bellovac., Beccensis οἱ Turon. habent 
feque ex more obsidibus , quod sie Morelius 
posi cuendum suspicatur, imperatisque ex more ebsi- 
ibus. 

À Sic Bec. ; alii Thracas. 

. ὦ dd est publici ministri, qui preesidibus provin- 
ciarum sut magistratibus inserviebant in publich 
muniis. Hinc Oflicialés dieti suut. Vide Daron. is 
Notis ad Martyrol. Rom. die 27 Mail. — 

j Ipse enim Arbogastes genere eral Franeus , ut 
scribit Paulinus in Vita sancti Am , δὲ alii quo 
que ejus zvi scriptores innuunt. 

k Hic in cod. Bellov. , detractis duobus foliis, qui 
sequuntur ad cap. 12 desunt. 

Corb., Brictoris rip& proximum pagum. li suat 
ni fallor, Bructeri , de quibus Paterculus, Tacitus t 
alii, quos To:ingis, Franeis, etc. , jungit Sidonie 
carm. ἐ. Habitabant, ut putat Il. Junius, in hodieru 
Westphalia. Editi duo pro efiam habent ties 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


$06 


populatus est, nullo unquam occurs:nte, nisi quod A suis, imperio praeditum, atque in se comitatu gen- 


p»uci ex Ampsuariis et Chattis Marcomere duce in 
ulerioribus collium jugis apparuere. » Iterum hic 
rolictis tam ducibus quam regalibus, aperte Francos 
regem * habcre designat, hujusque nomen prseter- 
mittens , ait: « Dehinc Eugenius tyrannus suscepto 
expeditioiali procinctu, Rheni limitem petit, ut cum 
Alamannorum et Francorum regibus, vetustis fce- 
deribus ex more initis, immensum ea tempestate 
exereitam gentibus feris ostentaret. » Hac supra- 
scriptus bistoriographus de Francis disseruit. 
Renatus Profuturus Frigeridus, cujus jam supra 
meminimus, cum Romam refert a Gothis coptam 
atque subversam, G1 sit: « Iuterca Respendia! rex 
Alamannorum 5^, Goare ad T'omanos transgresso, de 


tium barbararum accinetum parari. Quo exterriti, 
Edobecco * ad Germanas gentes przmisso, Constans, 
et prefectus jam. Decimus 4 Rusiicus ez officiorum 
magistro petunt Gallias cum Francis et Alamannis, 
omnique militum manu, ad Constantinum janjjauque 
redituri. Item cum Constantinum obsideri scribit, 
ita dicit: Vix dum quartus obsidionis Constaut ni 
mensis agebatur, cum repente ex ulteriori Gallia 
nuntii veniunt, Jovinum assumpsisse ornatus regios, 
et cum Burgundionibus, $9. Alamannis, Francis, 
Alenis, omnique exercitu imminere obsidentibus. 
[12 acceleratis moris, resorata urbe Coustantinus de- 
ditür. Confestimque ad lt.liam directus, missis ἃ 
principe obviam percussoribus, supra Min ium flu- 


Rheno sgmen suorum convertit, Vandalis Franco- B men capite truncatus est. Et post pauea idem γος 


rum beilo laborantibus, Godegisilo rege absumpto , 
acie viginti ferme millibus ferro peremptis, cunctis 
Vandalorum ad internecionem dclendis, ni Alanorum 
vis in tempore subvenisset. » Movet nos hae causa, 
quod cum aliarum gentium reges nominat, cur non 
nominet et Francorum. Tamen cum ait, qued Con- 
stantipus, assumpta tyrannide, Constantium filium 
ad se de Hispaniis venire jussisset, ita dissernit : 
ε Accito Const»ntinus tyrannus de Hispaniis Con- 
siaute filio, itemque tyranuo, quo de summa rerum 
consultarent przesentes, factum est ut Constans, in- 
strumento aulae οἱ conjuge sua Cxsar-augustz di- 
missis , Gerontio intra Hispenias omoibus creditis , 
ad patrem continuato itinere decurreret. Qui ubi in 
unum venere, interjectis diebus plurimis, nullo ex 
Italia metu, Constantinus gulae et ventri deditus, re- 
dire ad Hispanias filium monet. Qui pramissis agmi- 
nibus, dum cum patre resideret, ab Hispania nuntii 
commeant , a Gerontio Maximum, unum e clientibus 


quo nomine Ortelius putavit designari pagum, quem 
Chamani , sivs Chamavi , ut alii codices habet, iu- 
eolebant. Infra pro Ampsuariis , Clhesnius , etc., ha- 
bent Ampsivariis; sic pro Chattis Corb. habet Chatis. 
li sunt Catti,celebres Germanis populi. 

8 An is quem nostratis historie scriptores Phara- 
mundum seu Faramundum appellant, quem Chlo- 
dionis patrem , εἰ Francice monarchiz parentem 
esse volunt? Chiodionem Faramundi filium appellat 
soetor, qui Gesta. Francorum scripsit sub Theode- 
rico δ᾿ rege, quem »ecuti sunt Rorico, ete. In Pro- 
speri Chronico ad annum 926 Honorii, id est Christi 
420 , Faramundus regnasse dicitur in Francia; et 
seperius ed annum ὁ Theodosii , id est Christi 282, 
legitar , Priamus regnat in Francia. At Eugenius , de 
480 bic Gregorius, occisus est anno 294. Mirum au- 
tem est nihil de Faramundo apud Gregorium et Fre- 
érgarium haberi. Caterum Valesius lib. n Rerum 
Fraecie. , pag. 87, inscitio Gregorium arguit quod 
ea verba Sulpicii Alezandri, Genobaude, etc. , duci- 
bus et Marcomere duce, interpretatus sit de ducis di- 
g»itate, quasi tunc temporis Franci duces solum- 
wedo haucetiet, non e$, quod , inquit, postea 
veteres 26 recentiores plerique incaute secuti Grego 
Fiume, pariter scripserunt. Cum iaimen certum $1, 
nt ille existimat, ducis nom ne eo loco nihil aliud 
Selpicium volui-se, quam iis auctoribus seu ducto- 
ribus, bella, qus hic memorantur, a Francis fuisee 
esalfeeta, aliundeque istos principes vere Francorum 
seges (sisse constet ex Claudiano , Paulino in Vita 
sant Ambrosii, et ipiomet Sulpicio, qui eos non 


feri : lisdem diebus przfectus tyrannorum Decimus 
husticus, Agroetius ex primicerio notariorum Jo- 
vini *, multique nobiles apud Arvernos capti a du- 
cibus BHonorianis, et crudeliter interempti sunt. 
Treverorum civitas a Francis direpta, jncensaque 
est secunda 1rrupiione. » Cum autem Asterius co- 
dicillis imperialibus patriciatum sortitus fuisset, bxc 
adjungit: « Eodem tempore Costinus domesticorum 
comes, expeditione in Francos suscepta, ad Gallias 
mittitur. » Hec hi de Francis dixere. Orosius autem 
et ipse historiographus in septimo operis sui libro f, 
ila commemorat: « Stilico congregatis gentibus 
Francos proterit, Rhenum transit, Gallias pervaga- 
tur, ei ad Pyreuzos usque perlabitur. » Hanc nobis 


C notitiam de Francis memorati historici reliquere , 


regibus non nominatis. Tradunt enim multi cosdem 
de Pannonia fuisse digressos. Et primum quidem 
littora Rheni amnis iucoluisse s: dehinc trausacto 
Rheno, Thoringiam * transmeasse: ibique juxta pa- 


solum regales, sed et subregulos appellat, quo πος 
mine ab eo auctore reges fuisse designatus contendit, 
ldem Valesius in addeudi« ad tomum 1 observat At- 
tilam et Bledam, Hunnoruin reges , a Prisco uonuun- 
qu»m reg»les appellari. 

b Valesius et Colutius legunt Alanorum. 

* Bjec. , Odobecco. 

4 Sic Corb., Bad., etc. , sicut et infra; alii, Deci- 
mius. Is est Rusticus, ut observat Sirinondus , quem 
Apollinaris Sidon. laudat lib. v, epist. 9. 

ὁ Reg., Jovings, multique, etc. Corb., ez primiti- 
vorum notariorum Jovini, etc. 

f Scilicet cap. 28, seu totius opcris penultimo. 

& Colb. , etc., incubuisse. 

à Sic habent omnes mss. quos licuit videre , et 
infra, Thoringorum, przier Regm. qui bac secuuda 
vice babet Tungorum, et Bad., Tongrorum. Unde cuu 
Thuringia trans Rhenum Galliaruw respectu sita sit, 
Valesius legeudum putat transacto Mano, qui fluvius 
e Pannonia in Thuringlam properantibus transmean- 
dus est. Aliam viam iniit ἢ. P. Daniel Soc. Jesn in 
Historia Franciae a se Gallice edita, ubi ait PAheno vo- 
cem esse retinendam eo quod hic Gregorii locus de 
Francis intelligend:s sil, qui post accepts 8 Probo 
imperatore cirea Pontem Euxinum sedes , per «a- 
fias dn rinelas divagati, tandem |n patriam suam 
per Gallias repedarint, quo pacto Rhenum transiere, 
quem revera obvium habere debuissent. Sed hsec ex- 

sitio verbis Gregorii contraria videtur. Guillelmus 

orelius se vidisse ait veterem codicein, ip. quo. eae 
dem manu scriptum erat. Thorin 'grum vel Tungro- 


907 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


gos vel civitates, reges crinitos super se creavisse , A atque saltationes , cum ore immundo proferr 


de prima, et ut ila dieam, nobiliori suorum familla. 
Quod postea probatum Chlodovechi * victori tra- 
didere, idque in sequenti digerimus. Nam et in con- 
«ularibus legimus Theodomerem regem Francorum, 
filium ltichimeris quondam b, et Aschilam matrem 
ejus , gladio interfectos. Ferunt etia tunc Clilogio- 
sem utilem ac nobilissimum In gente sua, regem 63 
Francorum fuisse, qui apud Disyargum * castrum 
liabitabat, quod est in termino Thoringorum. 1n his 
£utem partibus, id est ad meridionalem plagam, ha- 
bitabant Romani usque Ligerim fluvium. Ultra Li- 
gerim vero Gotthi dominabantnr. Durguudiones quo- 
que Arianorum sectam sequentes , habitabant trans 
Rhodanum, qoi adjacet. civitati Lugdunensi. Chlogio 
autem missis exploratoribus 3d urbem Camaracum , 
perlustrata omnia ipse secutus , Romanos proterit , 
civitatem apprehendit: in qua paucum tempus resi- 
den: , usque Suminam fluvium occupavit 4. De hujus 
stirpe quidam Merovechum regein. fuisse asseruut , 
cnjus fuit filius Childericus. 

X. Sed liec generatio fanaticis. semper cultibus 
visa est obsequium praebuisse, nec prorsus agnovcere 
Deum : miblque silvarum atque aquarum, aviuin, be- 
stiarumque, et aliorum quoque elementorum fiuxere 
formas, ipsasque ut. Deum colere, eisque sacrificia 
- delibare consueti. O si eoruin fibras cordium vox illa 
terribilis attigisset, quz»? per Moysem populo locuta 
est, dicens : Non sint tibi dii alii prater me. Non fa- 
cies tibi sculptile, neque adorabis omnem similitudinem 
que in celo est, et φι in terra, et. que versantur. in 
aquis : non facies ea, el uon coles ea * (Exod. xx, 5-5). 
Et illud : Dominum Deum tuum adorabis, el illi soli 
servies, ae per nomen ejus jurabis (Deut. vi, 15). Quid 
si intelligere potuissent qua pro vituli conflatilis ve- 
neratione lsraeliticum populum ultio subsecuta com- 
presserit, cum post epulum et cantica, post luxurias 


rum. Unde aliqui recentiores Francos tunc transmisso 
Rheno Tungrorum regionem inhabitasse putant. Sed 
huic lectioni non solum editi et mss. codices, sed et 
Fredegarius, auctor Gestorum Franc. , etc., refra- 
gantur. 

8 Reg., Hludouvichi. Hic innuit Gregorius Chlo- 
dovei victori:e datum fuisse, ut ipse rex esset, ac 
penes ipsius posteros regia dignita seinper remaue- 
ret. Porro ex Claudiano et Eumenio probat Valesius 
longe ante Chlodionem Fraucorum reges comatus 
fuisse. 

b Valesius pro guondam putat esse legendum cons., 
id est consulis ; quam vocem non babet cod. Reg., 
et ipse Valesius eumdem locum laudaus in addendis 
ad tom. ] Hist. lianc ipsam vocem omittit. Aschilam 
hie memoratam aliqui putarunt esse Authemii imp. 
filiam, quod Ricimer ejusdem Anthemii gener fuerit. 
Sed ill! Ricimeres duos tempore ct patria. diversos, 
ut monet Sirmondus in notis ad Ennod. in Vit. D. 
Ep.phanii, in unum conflarunt. Porro, ut observat 
Scaliger lib. vi de Emend. temp., chronica apud an- 
tiquos duobus modis conscripta eraut: alia per con- 
Sulum seriem, qua Consuluria appellabantur, qualia 
hie laudat Gregorius ; alia vero in quibus uou erant 
digesti consules, dicebantur Chronica. 

€ Cum de Thuringi:s, quam laudat Gregorius, situ 
Bon eadeali sit sententia, varie eliam varii sentiunt 
de Dispargo eastro hic memorato, quo! alii putaat 


eodem sculptili : Hi ($/& sunt dii twi, lsrael, 

eduxerunt de terra ;Egypti (Exod, xxxn, 4) : ἃ 
ex eis viginti quatuor millia hominum, Quid 
qui initiati Beelphegor eum Moabitidibus scort 
mixti, a proximis essi, prostrati sunt ? | 
plaga Phinees sacerdos, interetptis adulteris 
vit furorem Dei (Num. xxv, 1-11), et reputa 
illi ad justitiam (Psal. cv, 51). Quid si οἱ illa 
auribus illata fuissent, qux Dominus per Davi 
nat, dicens : (Quia omnes dii gentium demonia, 
nus autem. coelos fecit (Psal. xcv, 5). Et, Sii 
gentium argentum ct aurum, opera manuum hor 
similes illis fiant qui faciunt ea, ei omnes qui e 
in eis (Psal. cxi, δ, 8, et Psal. cxxxiv, 45, 4 


B illud : Confusdantur omnes. qui adorant. sculg 


qui gloriantur in simulacris suis (Psal.scvi, 7). 
rum quod llabacuc propheta testatur, dicens 
prodest sculptile quod sculpserunt? lllud finxeri 
lud eon[latile [antasma ! mentium es'. Hoc aut 
ductio auri, et argenti, et omnis spiritus non est 
Dominus autem in temp!o sancto &uo : sileat a 
ejus univere1 terra (Iabac. τι, 18-92). Sed € 
propheta dicit : D.i qui celum et terram non 
pereant a. terra et de his qua sub colis suni* (Ji 
41). Item illic : Hec dicit Dominus, creans 
ipse Deus [formans terram, et qua in ea sunt : i 
stes ejus, non in vanum fundavit eam, ut hal 
creavit eam (Isai. xv, 18). Ego Dominus, M 
nomen est, gloriam meam alteri noh dabo, neq 


C tem meam sculptilibus, que αὖ initio transier. 


xLit, 8). Et alibi : Nunquid ! sunt is sculptilió 
tium qui pluant (Jerem. xiv , 22)? Et per. Isai 
rum dicit : Ego primus et novissimus 3, et. al 
non est Deus, et [ormator, quem ego non noverii 
δία idoli omnes nihil sunt, et amantissima eor. 
proderunt eis. 1 pii auni testes eorum, quia GS 


esse Duysburg ad Rhenum in ducatu Monten 
cum Ortelio Asciburgium, vulgo Asbourg, in v 
Moersensi ; alii quibus aecedit. Cointius, Des 
quod etiam nunc oppidum est inter Druxellat 
vanium. Wendelinus et czteri, volunt esse Di 

4 Discimus ex Apollinari Sidonio in Pau 
Majoriani, Chlodionem, qui Atrebates pervag 
Majoriauo fugatum fuisse. 

.. . . Post tempore parvo 
Pugoatis pariter Francis, qua Cloio patentes 
Atrebatum terras pervaserat, etc. 
Sirmondus legit, Fraucus qua, ete. Prot 
Chronico ad au. 5 post Honorii mortem, id 
497, Clodius regnat in. Francia. Ft anno posti 
gesimo, seu 44/7, Meroveus regnct in. Francia. 

* Colb. , non (acias ea, non colas ea. 

f Bec. et Co b., cus Mor. s., Chesn, & 
Fanta» ma, mendacium est. Hec autem, ec. 
editi omnino aliter liunc textum referunt. (ju 
des: sculpiüle his, qua seulpsit illud lictor suus: 
tle οἱ imagi iem (ulsam, eic, Ecce iste coope 
auro el argeuio, el oun s, eLc.; qux lectio mi 
conformis nostrae versioni. Altera vere videt 
tius sensum referre quam sacri codicis verbe. 

ε Corb., Bec., Mur. s. et Regm., timeat a fa 

b lidem, sub colo éunt. 

! Bev., Nunquid Deus... qui plat. 

1 ltegin., et ego novissimus. 


HIS'TORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


410 


que. intelligunt, εἰ confundantur * in eis : ecce A possit, dans etiom signum quando redire possit in 


participes ejus confundentur ; (abri enim sunt ex 
bus. b Quis formavit deum, et sculptile conflavit 
il utile? in prunis et malleis formavit illud, et 
i$ est in brachio (ortitudinis sum. Similiter. el 
lignarius in circino tornavit illud, et fecit ima- 
v ri, quasi speciosi hominis habitantis in. domo, 
it Rgnum, operatus est, fecit sculptile, et adora- 
leum : clavis et mal!eis compaginavit, ul nou 
atur. Portaia tolluntur €, quia incedere non va- 
eliquum vero ligni, factum est hominibus in. fo- 
! ealefacii sunt. 'Ex alio vero deum fecit, et scul- 
bi : curvatur ante illud, et adoravit illud 4, e( 
t dicens : Libera me, quia deus meus es tu. Me- 
δ: ejus igni combussi , el coxi super carbones 
δὲ ; Cori carnes, ct comedi, et de reliquo ejus 
faciam. Ante truncum ligni procidam * ; pars 
tis est, Cor insipiens adoravit illud, et non libe- 
simam suam ! : ncque dicit, forte mendacium est 
γα mea (Isai. xviv, 6-20). Hxc autem Franco- 
'neratio non intellexit. primum, intellexerunt 
postea, sicut sequens Listoria narrat. 

Avitus enim unus ex senatoribus, et, ut valde 
stam est, civis Arvernus, eum Romanum am- 
mperium, luxuriose agere volens, a senatori- 


ojectuis $, apud Placentiam urbem episcopus : 


Ur. Comperto autem, quod s»dhuc indignans 
; vita eum privare vellet, basilicam sancti Ju- 
rverni martyris eum multis muneribus expeti- 
| impletoin itinere vitz? cursu, obiit, delatusque 


patriam : id est, diviserunt simul unum aureurm, et 
nnam qui/em partem secum detulit Childerieus, aliam 
vero amicus ejus reünuit, dicens : Quandoquidem 
hanc partem tibi niisero, partesque conjuncize unum 
effecerint solidum, tunc tu securo arimo in patriam — 
repedabis. Abiens ergo ia Thoringiam, apud regein. ἡ 
Bisinum i uxoremque ejus Dasinam latuit : denique 
Franci, hoc ejecto, Egidium : ibi, quem superis ma 
gistrum militum a republica missum diximus, unani- 
miter regem asciscunt. Qui cum octayo anno super 
eos regnaret, amicus ille fidelis, pacatis occulte Fran- 
cis, nunties ad Childericum , ciun parte illa divisi 
solidi quain retinuerat, mittit. llle vero certa cogno- 
scens indicia, quod a Francis desideraretur, ipris 


B etiam rogantibus, ἃ Thoringia regressus, in regno 


Suo est restitutus, His ergo regnantibus simul, Basina 
illa, quam supra memoravimus, relicto viro suo, ad 
Childericum venit. Qui cum sollicite interrogaret, qua 
de causa ad eum de tanta regione venisset , respon- 
disse fertnr : Novi, inquit, utilitatem tuam, quod sis 
valde strenuus, : ideoque veni ut habitem tecum; 
nam noveris, si in transmarinis partibus aliquem co- 
gnovissem utiliorem te, expetissem utique cohabita- 
tionem ejus. At ille gaudens, eam sibi in conjugio 
copulavit : quz? concipiens peperit filium, vocavitque 
nomen ejus Chlodovechum. ilic fuit magnus, et pu- 
gnator egregius. 

ΧΙ. Apud Arversum vero post transitum sancii 
Artemii, Venerandus e senatoribus episcopus ordina- 


'atensem vicum, ad pedes antedicti martyris est C tur. Qualis autem fuerit hic pontifex, testatur Pauli- 


is : Cui Martianus [Forte Majorianus] successit. 
iis autem Egidius cx Romanis magister mill 
itus ^ est. 

Childericus vero cum esset nimia in luxuria 
185, et regnaret super Francorum gentem , 
ilias eorum stuprose detrahere. 66 llli quoque 
indignantes, de rezuo eum ejiciunt. Comperto 
quod cum etiam interficere vellent, Thorin- 
petiit, relioquens ibi hominem sibi carum !, 
'orum furentium animos verbis lenibus mollire 


em et Bec., confundentur. . 
wis formarit, eic., usque ad in prunis, desunt 
»., Regm. et Bec. 

gm. et Bec., tollentur. 

^gm., et adorat et obsecrat., 

Wb., Bec. et Regm., et Mor. s., adorabo. 
gm., liberavit eum. 

c Corb. et Colb.; at alii, ejectus. Placentia nrbs 
ls nojissima. De S. Juliano, qui apud Briva- 
rioude, in Arvernia quiescit, totus est liber 
us Gregorii de Gloria Martyrum, 

iquot mss. et ed., dictus est. Hanc dignitatem 
ὁ babuerat. Comes utriusque militize ab dato 


iur. 

Coib. addita sunt zquali fere manu h:vc duo 
nemine Viomadum. Sic il'o ab Ai:ioino appel- 
il. n, cap. 7. 

g. et Bad., Basinum. ftegm. et Bec., Bis- 


lisi cum aliquot mss. habent presbyter Pauli- 
sue celebrem Paulinum Nol? episcopum esse 
dit nova ipsius operuin editionis auctor, ejus 
ap. 49, contra Chiffletiutu qui id inliciatur. 


nusk dicens : « Si enim hos videas dignos Dotnino 
sacerdotes, vel Exsuperium! G7 Tolose, vel Sim- 
plicium Vicnnz, vel Amandum Burdegale, vel Dioge- 
nisnum Albigz, vel Dynanium Ecolisms, vel Vene- 
randum Arvernis, vel Alithium Cadurcis , vel nunc 
Pegasium Petrocoriis, utcumque 86 babent sscuii 
mala, yidebis profecio dignissimos totius sanctitatis 
ac fidei, religiouisque custodes. » Ilic in ipsa domi- 
nici Natalis vigilia transisse refertur ». Mane autem 
facto, processio solemnitatis funeris ejus obsequium 


[tem in medio relinquit Rosweydus. Certe etsi a Gre- 
gorio Paulinus hic presbyter appellatus fuerit, ut ha- 
bent aliquot cvdices, nil inde confici potest, cum hac 
epistola a Paulino tune presbytero scribi potuisset ; 
alque ita ejus tulum legisset Gregorius, ut ipsi tuno 
erat proefixus. Sed cujuscunque Paulini fucrit, nibii 
de ea exstat preter verba φυ hic a Gregorio lau- 
antur. 

| Exsuperius a S. Hieronymo laudatur in epist. ai 
Dusticum monachum, ei aliis in locis. Eidem scripsit 
junocentius ] pspa. Ejus festum recolitur die 28 se- 
ptembris, De Simplicio Zozimus papa epis'. 7. ἰὴ 
Colb. et Dad. dicitur Supplicius. De Amando vide 
lib. de Gl. Conf. , cap. 45. Dynamius in Corb., Regm. 
οἱ Dad. scribitur Damianus. Bec., Dinamium Engo- 
esind. 

m De S, Venerandi eeclesia agit Gregorius lib. de 
Gloria Conf., cap. 35, et seqq.; memoratur in libello 
de sanctis Claroinont., cap. 10, ubi complura sancto- 
rum inartyrum corpo.a in ea sepulta fuisse dicuntur. 
llodie exs:ot in lortis monasterii lllidiani. Vide *a- 
varouis notas. S. Venerandi festum colitur die 18 Ja- 
nuari. 


8. GRECORII EPISCOPI. 'TURONENSIS 


4.4 


fuit : post eujus obitum fada apud cives pro episco- A catus. Quo viso ait : En ipsum quem elegit Dominus; 


patu intentio * vertebatur. Cumque partes inter se 
divisse, alium aliumque erigcre vellent, magna colli- 
sio erat populis. ltesidentibus tamen episcopis die 
dominica, mulier qusdam velata atque devota Deo , 
sudenter ad eos ingreditur, quae ait : Audite me, sa- 
eerdotes Domini. Scitote enim, quod non est in his 
beneplacitum Deo, quos hi ad sacerdotium elegere. 
EKceo enim Dominus hodie ipse sibi providebit anti- 
stitem. Itaque nolite conturbare neque cvllidere po- 
pulum, sed patientes estote parumper : Dominus enim 
nunc dirigit, qui regat Ecclesiam hanc. fis itaque 
thirantibus hsec verba, subito Rusticus nomine , qui 
erat ex ipsa urbis Arvernis dioecesi presbyter, adve- 
uit : ipse enim jam mulieri per visionem fuerat indi- 


8 Sic mss. omnes, at editi habent hic et infra con- 
Yentio. Certum est tamen a Gregorio aliisque ejusmodi 
auctoribus vocem intentio pro expriipeuda contentione, 
ut plurimum adhiberi. 


» £jus festum colitur die 24 septemb.; vulgo dici- 
tur Saint Rotiri. 


4 Hoc caput et tres seqq., id est, 14, 15, 16 et 17, 
desunt in Bell. et Corb. In Colb. &. istud. et sequens 
alia manu, sed antiqua addita sunt, 


ἃ [nfra lib. x, eap. 51, dicitur sextus episc. Tu- 
pon., quod inter eos Justinianum et Armentium Bric- 
cio suffectos ibi non recenseat, Apollinaris vero Si- 
donius lib. iv, epist. 18, eumdem sextum a B. Mar- 
fino numerat, duos praedictos admittendo, quo sensu 
hic quintus dici potest post S. Martinum, ita ut Bric- 
eius primus sit, tum Justinianus, Armeutius, et 
quartus Eustochius, cui Perpetuus successit. 


* Defuncto apud Condatum beato antistite Turo- C 


nenges, reclamantibus licet Pictavis, sacrum ejus 
corpus Ligeri Impositum in urbem suam retulere., 
Depositum est primo dn littus in loco qui exindo 
Siatie corporis beati Martini dictus fuit, ubi hodieque 
visitur oratorium illius nomini sacrum. Inde aliotrans- 
latum fuit, et erehrescentibus ad ejus sepulcrum mi« 
raculis, Brictius ejus successor anno post illius traug- 
itum undecimo ecclesiam , ut habet Gregorius, supra 
ipsum sanctum corpus exstruxit, quam postea 
evertit Perpetuus, ut magnificentiorem exzditica- 
ret. ln hanc basilicam sacri corporis translatio- 
pem describit Gregorius libro 1: de Miraculis sancti 
Martini, cap. 6. De eadem basilica agit Apollina- 
ris Sidonius, tunc temporis Arvernorum antistes, 
«quam invitante Perpetuo versibus exornavit, qui 
in ejus epistola 18, libro iv, ad Lucontium haben- 
tur. Alios versus a Martino Galliciensium sive 
Suevorum apostolo editos laudat noster Grego- 
rius libro v Historix, cap. 28 ; alios item, a Paulino 
Potrocordiensi compositos, qui in variis basilic lo- 
cis descripti erant, edidit V. Cl. Jacobus Sirmondus. 
Quam vero exinde celebris fuerit sancii Martini tu- 
mulus, ΟΣ variis passim Gregorii locis patet, quos 
singillatim referre uen vacat. Certe reges nostri Mar- 
tinum ut specialem regni sui patronum semper veue- 
rati sunt, ejusque basilicam variis donamis et immu- 
Bitatibus oumularunt, Eam a W.lliohario incensau 
Chlotarius | restiiui. et stanno cooperiri curavit, Va- 
ria ejus ornamenta quibns olii. nitebat paucis de- 
scribit sanctus Odo iu sermone /le ej;s combustione : 
Crustulis marmoreis intus obducta erat. Nam interdum 
Protonisso marmore paries rubicundus, nunc. Pario 
candidus, nune quoque Prasino viridis, vuritun el setis 
pulchrum schema praeferebat ; et [oris aureolis sapphi- 
vinis atque musivis fulgebat lapillis, sed et tectum stan- 


ecce qualem vobis Dominus pontificem destinavit : 
hie ordinetur episcopus. ΠΠπ86 ea loqueute, ominis po- 
pulus cuncta intentione postposita , clamavit dignum 
ac Justum esse. Qui in cathedra positus, septimus in 
eodem loco pontificatus Gg honorem, populo gau- 
dente, suscepit 5. ] 
XIV. Apud * urbem vero Turonicam, defuncto En- 
stochio episcopo, septimo decimo sacerdotii sui anno, 
quintus 4 post beatum Martinum Perpetuus ordina- 
tur. Qui cum virtutes assiduas ad sepulcrum ejus 
fleri cerneret, cellalam quz super eum fabricata fue- 
ret, videns parvulam, iudignam talibus miraculis 
judicavit. Qua submota, magnam ibi basilicam, qu:e 
usque hodie permanet, fabricavit * : qu habetur a 


neis tabulis erat operium, Ejusdem sancti viri sepul- 
crum auro argentoque ac gemmis pretiosis a sancto 
bligio fabricatuin et adornatum fuisse narrat sanctus 
Audoenus. Absidam vero, qualis ἃ beato Perpetuo 
structa. fuerat, describit Herbernus, qui ex abbate 
Majoris Monasterii factus est. archiepiscopus Turo- 
hensis saeculo nouo labente, post relationem sacri 
corporis ex Durgundia,. Ejus autem verba, qux Ano- 
nyuus in Gestis comitum Andegavensium adoptavit, 
ex 2 inss. codicibus liuc proferiuus. « Absida siqui- 
dem ubi corpus beati Martini continebatur, quam 
etiain detulerat ab Antissiodoro, fusilis ert ex auro 
et argento, quod dicitur electrum, spissitudine duo- 
Pum digitorum , auctoremque operis beatum Perpe- 
tuum. insculptor designarat suffragio litterarum «t 
versuum : nec erat rima, foramen, fenestra, vel 
ostium in ea. Hauc autem fecerat bestus Perpetuus 
quando elevavit corpus ejus a terra involutum prius 
in purpura rubea οἱ diligenter consutum , sicque in 
lianc absidam posuit. Fecit etiam altare quadratum 
et concavum ex lapidibus tabulatis quz magua tabula 
cooperuit, et cum aliis czementavit. Feou et. intus 
aliam absidain ex auricalco, cupro et stanno fusilem, 
habens palmum in spissitudine cum ostio fusili, quod 
gumphiis et virtevellis et quatuor clavibus firmaba: 
tur, ubi et hanc absidam electrinam posuit, Fecit de 
nique fredam des»per auro optimo et lapidibus pre 
tiusis ornatam, tanto sacerdote condignam. » 


S:eculi uudecimi initio ecclesia sancti Martini, quu 
Norunanni combusserant, non restaurata inodo, se. 
nova penitus a fundamentis :zedilicata fuit ab Herve 
thesaurario, eo fere modo, quo hudie visitur. Iluju 
basil c:e dedicationem solemniter factam fuisse ser: 
bit Glaber Rodulphus. Tunc suo loco restitutum e 
beati auti:titis corpis , quod ibi, ut szeculo sequen 
scribit Sigibertus Gemblacensis, &ub ciborio euro, a 
gento gemmisque vestito decenter collocatum, wmiracul 
Coruscabat. Ciborium illud a Calviuianis &zeulo s 


D periori destructum atque dilapidatum fuit : sed qi 


[orma olim exstiterit, videre licet ex vitro sscelli € 
jusdam in ala septeutriona!i majoris basilies siti, u 
LuJovicus Xi Francorum rex coram sancti Marti 
sepu'cro suli ciborio existente, genuflexus orans, du 
bus in locis depicius est. Visuntur et ibi alise sanct 
rum capsa, quae aute illam cladem circa beari an 
sius tuinulum asservabantur. Cieterum etsi beati v 
sepulcrum (ot vicibus fuisset e laco suo mou 
noudum tar.en post prinain ἃ beato Perpeiwo fact 
translationem apertum fuerat. Id patet ex weteri 
strumeulto, quod ex nis. codice sancti Martini ἃ uo 
descriptum huc proierre visum est. 


« Przsente Carolo Pulchro cum uxore sna mul 
que episcopis et principibus, permissu Joannis X! 
auno 1525, die 1 Decembris, translatum est ei 


215 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


914 


civitate passus quingentos quinquaginta. [labet in A — XV. Eo tempore et basilica beati Symphoriani 


lwgum pedes centum sexaginta δ, in latum sexa- 
ginta : babet in altum usque ad cameram pedes qua- 
dragiuta quinque ; fenestras in altario 5 triginta duas, 
in eapso viginti, eolumnas quadraginta unam. In toto 
sedificio fenestras quinquaginta duas, columnas cen- 
tum viginti; ostia octo, tria in altario, quinque in 
eapso. Solemnitas enim ipsius basilicae triplici virtute 
pollet : id est dedicatione templi, translatione corpo- 
ris sancti, vel ordinatione ejus episcopatus. llanc 
enim quarto nonas Julias observabis : depositionem 
vero ejus tertio idus Novembris esse cognoscas. Quod 
si fideliter celebraveris, et in prz-enti szculo, et in 
futuro, patrocinia beati antistitis nromereheris. Et 
quoniam camera cellulz iHius prioris eleganti opere 


Augustodunensis martyris ab Eufronio presbytero 
sedificata est. Et ipse Eufronius, hujus deinceps urbis 
episcopatum sortitus est 6. Hic enim marmor quod 
super sanctum sepulcrum beati Martini babetur, cum 


grandi devotione transmisit. , 


^e 


XVI. Sanctus* vero Namatius, post obitum Rustici 
episcopi, apud Arvernos in diebus illis octavus erat 
episcopus. Hic ecclesiam quz nunc cotistat*, ei se- 
nior infra muros civitatis babetur, suo studio fabri« 
cavit, habentem in longum pedes centum quinqua- 
gita, in latum pedes sexaginta, in altum iufra ca- 
psum usque cameram, pedes quinquaginta : in aute 
absidem rotundam habens, ab utroque latere ascel- 
las eleganti constructas opere, totumque zdifleium 


fuerst fabricata, indignum duxit sacerdos , ut opera Bj in modum crucis habetur expositum. liabet fenestras 


ejus deperirent : sed in honore beatárum apostolb- 
rum Petri et Paul! aliam construxit basilicam, in qua 
cameram illam afflixit. Multas et alias basilicas zedili- 
cavit, quz usque G9 hodie in Christi nomine constant. 


S. Martini ἃ Roberto episcopo Carnotensi, aperto san- 
eti Martini sepulcro. 

« [n quo quidem sepulcro invenerunt capsam unam 
argenteam, et in eadem cistellam salliceam mirahili- 
ter albam et recentem, in qua corpus ejusdem bea- 
tissimi confessoris honorifice reposuerat beatus Per- 
petuus, qui anno sexogesimo quarto post trausitum 
gloriosissimi Martini sedis Turonicse cathedralem sor- 
titus fuerat dignitatem. Aperiens autem cum devo- 
tione et tremore ille venerabilis episcopus Carno- 
tensis cistellam in qua corpus beatissimum latitabat, 
espul eun reliquo co 
tur et ligatum, cedulam alligatam invenit, in qua 
stripbum erat : HIC EST CORPDS BEATI MARTINI EPI- 
scopi TenonENSIS. Quo viso, congaudentes in Domino 
de tam pretioso thesauro hie reperto, idem episcopus 
Carnotensis inecpit solvere sanetum corpus, quod ex 
quadam zona fandida a beato Perpetuo (lempore traus- 
lationis ejusdem corporis fuerat sic ligatum, ejus- 
gue proprio sigillo sigillatum. Quod cum solutum 
uisset et detectum , idem episcopus insinuavit regi , 
quod caput beatissimi confessoris acciperet, et in vase 
aureo deponeret, quod erat illico preparatum. Sed 
rex nolens nec prasumens caput sanctissimum at- 
lingere, dixit episcopo quod ipsemet illud acciperet 
οἱ transferret. » 

Hic fuit ecelesie Martinianz status usque ad »n- 
num 1562, quo Calviniani heretici Turonum urhe 
potiti, emnes urbis δὲ provinciz ecclesias penitus 
spolia verunt, combustis immani sacrilegio sanctorum 
reliquiis. Visitur hodieque loeus ad australem eccle- 
sis janusm, in quo sancti Martini corpus cremarum 
es&. Anao sequenti, turbis utcunque sedatis, paucula 
que hereticorum furori subducta fueraut, ordinante 
venersbili capitulo, recognita, in theca recondita 
sunt. Capituli ea de re decretum ex ejus registris de- 
scripsimus, quod sic habet : 

« Anno 1565, die 1 Julii, domiai mei ordinarunt , 

unum ex magis ossibus braehii beitssimt 
Martini, et aliud ex capite ejusdem, nec non pannus 
; inquo corpus ejusdem beatissimi Martini 
repositum (uerat, et alia reliquiaria ex capitibus bea- 
torum Briccii et Gregorii, qux remanserunt, et com- 
besta non fuerunt per hzreticos anno novissimo, 
Feponantor in parva capsa liguea propterea facta, 
«quz cooperietur ex aliquo pulchro panno sericeo ; et 
ap libet reliquiario hujusmodi ponatur inscri- 
cujesnam sit, et signetur per me molarium ad 
perpetuam rci memoriam, » Quas omnia die 5 Julii se- 


quadraginta duas, columnas septuagiuta, ostia octo. 
Terror namque ibidem Dei, et cjaritas magna con- 
spicifur ; et vere pleruinque inibi odor quasi aroma- 
tum suavissimus advenire a. religiosis sentitur. Pa- 


quenti facta fuisse indicat idem regisirum. Anno au- 
tem 1564, die 5 Julii, ez»dem reliquie in capsu posite 
reposite sunt. super altare existens retro majus altare , 
ubi solebat esse capsa sancti Martini. Quz anno 16356, 
die undecima Septeuwbris solemniter sunt visitata a 
toto capitulo. Visitur hodieque istud altare multis. 

dibus elevatum, sub quo positus e:t lapis sepulerk 

ti Martini, ubi in majoribus festivitatibus sacer- 
dos celebrans missau inehoat, atque ad. illa verha 
post confessionem , ÜOramus te, Domine , per merita. 
sanctorum (uorum, quorum hic reliquie habentur, it-. 


re ad instar infantuli involu- (? lum lapidem osculatur, tum ad altare majus accedit, 


Missam solito more celebraturus. Column:e sepulcro 
vicina: ex mandato eapituli affixa est tabella cuti bac 
epigraphe : Nomina corporum sanclorum hujus. eccle- 
sie, qua hic sepulta erani : S. Martinus, S. Briccius, 
S. Spanus, S. Perpetuus, S. Gregorius Turonensis, 
S. Eustochius, S. Eu[ronius. Hic in medio illorum 
erat. corpus et sepulcrum beatissimi Martini, quorum 
venerabiles reliquie in capsis existebaut. Atque bic est 
hodiernus ecclesiz? sancti Martini status. De ejus vero 
przrogativis ac jurisdictione quam in alias complu- 
res ecclesias etiam nunc habet, disserere mei non est 
instituti. Qua vero hic protulimus, ut plurimum de- 
bemus V. Cl. Gatiano Galiczonio, doctori Sorbonieo, 
ejusdem ecclesi: canonico et cantori, qui cum apud 
urones esseinus , omnia minutatim nobis ostendit. 


** Reg., Colb. et Chesn. babent, (ongum pedes cen-- 
ium quinquaginta quinque. 
b Hic altarii nomine presbyterium, per capsum 


D vero navem intelligi verisimile est. Consule Litur- 


giam Gallicanam nostri Mabillonii tib. t, cap. 8, num. 
4 et seqq. De hac ecclesia iterum agit Gregorius lib. 
1 de Mirac. S. Martini , etc. Vide et epistolam 18, lib. 
iw, Apollinaris Sidonii ; cui interseruntur versus, 
quos eidem ecclesie adornanda ipse composuit. 


c JEduensi Ecclesiz preefuit labente szeculo v. In- 
terfuit ordinationi Joannis Cabillonensis. episcopi , uti 
testatur. Apollinaris. Sidonius lib. 1v, epist. 45, et ad 
eum scripsit idem auctor epist. 8 libri vit, οἱ 3 libri 
Xx. Exstat ejus et. Lupi Tricassini episcopi egregia 
epistola de disciplina ecclesiastica, apud. Sirimond. 
tom. I Concil. ; alteram ejusdem ad Agrippinum co- 
mitem laudat Idatius in Chronico. 

4 Hoc caput et sequens desunt in. codd. ltegio et 

ib 


* Ilxc est ecclesia cathedralis, de qua Savaro mulia 
observat in notis ad cap. 1 libri de ecclesia. Clarc- 


, 


815 


δ. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


416 


τίοιος ad. altarium, opere sarsurio *, ex multo coar- A Adouacrio ÁAndegavis, Cbilderlcus rex sequenti dic 


morum genere exuraatos bbbet. Exacto ergo in duo- 
decimo anno beatus pontifex zdificio, Bononiam 
eivitatet. Itali: sacerdotes dirigit, ut ei reliquiag 
$anctorum Vitalis et Agricolae exhibeant, quos pro 
uomine Christi Dei nostri, manifestissime crucifixog 
esse cognovimus 5, 


290 XVII. Cujus conjux basilicam sancti Stephani * 
suburbano murorum zxdificavit. Quam cum fucis co- 
lerum adornare vellet, tenebat librum in sinu suo, 
legens historias actionum antiquorum *, pictoribus 
jndieans quz in parietibus fingere deberent. Factum 
est sutem quadam die, ut sedente illa in basilica, ae 
legente, adveniret quidam panper ad orationem et 
aspiciens eam in veste nigra, senio jam provectam , 
putavit esse unam de egentibus, protulitque quadram 
panis, et posuit in sinu ejus, et abscessit. llla vero 
nom dedignans munus pauperis, qui personam ejus 
nob Íutellexi , accepit et gratias egit, reposuitque, 
banc suis epulis anteponens, et benedictionem ex ea 
singulis diebus sumens, donec expensa est. 


XYIM. Igitur Childericus Aurelianis pugnas egit ; 
Adouacrius * vero cum Saxonibus Andegavos venit. 
Magna tunc lucs populum devastavit. Mortuus est au- 
tem /Egidius, et reliquit filium, Syagrium nomine. 
Quo defuncto, Adouacrius de Audegavo et aliis locis 
obsides accepit. Britanni de Biturica f a Gothis ex- 
pulsi sunt, multis apud Dolensem vicum5 peremp i5: 
Paulus vero comcs cum Romauis 5 ac Franci:, Got- 


advenit, faoterempiaque Paulo comite, civitatem ob- 
tinujt, Magno ea die incendio domus ccclesiz: coucre- 
mata esi i. | 

XIX. His it2que gestis , inter Saxones atque lRo- 
manos bellum gestum 7} est : sed Saxones terga 
vertentes, multos de &uis, Romanis insequenübus, 
gladio reliquerunt; insule eorum cum imulto populo 
interempto, a Francie captaàs atque subverse sunt 1. 
Eo anno meuse nono terra tremuit. Adonacrius cum 
Childerjco foedus iniit, Alamamnosque, qui partem 
]talie pervaserant, subjugarunt. 

XX. Eorichusk autem Gotthorum rex, Victorium 
ducem super septem civitates pra posuit, anno quarto 
decimo regni sui. Qui protinus Arvernis adveniens , 


B civitatem addere voluit: unde et crypie ! ille usque 


hodie perstant ad basilicam sancti Juliani, et co- 
lumnas, qux: sunt in ede positz, exliüberi jussit. 
Basilicam sancti Laurentii et sancti πὸ Germani Lica- 
niacensi$ vici jussit sedificari, Fuit autem Arvernis 
annis novem. Super Eucherium ^ vero senatorem 
calumnias devolvit : quem in carcere positum nocte 
extrahi jussit, ligatumque juxta parietem antiquum, 
ipsum parietem super eum elidi jussit. Ipse vero dum 
nimium esset in amore mulierum luxuriosus, et ab 
Arvernis vereretur interfici, Romam aufug:t : ibique 
similem tentaus exercere luxuriam, lapidibns est 
obrutus. Post eujus exeessum regnavit Eoriehas an- 
nos quatuor : obiit autem anno vigesimo septimo re- 
gni sui. Fuit eliam et tunc terrzemotus magaus. 


ibis bella intulit οἱ przdas egit. Veniente vero C XXI. Defuneto^ autem apud Arvernos Namatic 


montensibus. Unde senior in Mor. s. et Regum. dicitur, 
pro qua voce editi habent veterrima. Vide Liturgiam 
Gallicanam Mabillogii lib. 1, cap. 8. 

6 pus sarsuriug idein esse observat Altaserra ac 
opus teclorium, quod varium est ot multiplex, sic 
dietum a verbo sarcire. Parietes autem templorum 
et publicorum zxdificiorum marmore Legebantur seu 
incrustabaotur, qualiüer hic describitur templum a 
S. Namatio constructum. 

b Et quidem rcel.quias horum martyrum obtinuit , 
ut narrat ipse Gregor. lib. 1 de Gloria Mart., cap. 44. 
Eorumdem martyrum passione describit S. Am- 
lroaius in lib. de Exlortauone virginit., cap. 1 et 2. 

ὁ Hodie ecclesia est parochialis, mutato nomine ab 
annis circiter 200, San-ti Eutropii Suburbicarii dicta. 
[n ea sepultus fuit sanctus Namnatius cum aliis 
sanctis, ut indicat libellus de sanctis Claromont., 
eap. 15. 

4 Sic Regi. Editi vero, historias actionis antiquas ; 
Mor. s., antique. Picturas in ecclesiis memorat. pas- 
sim Gregorius, ut lib. νι}, cap. 560, lib. x, cap. 
ult. , etc. 

ὁ Sic Bell., Corb., Reg. et Regm., cum aliquot 
editis. Alii, Odouacrius, et Colb., Odoacrius. Bec., 
Adouacius. 

/ Í$ Corb. ei Dec., Biturigas. 

& Kam nunc exstat monasterio Ordinis nostri in- 
signitus, «quod sscularibus canonicis hujus seculi 
initio cessit. Vulgo dicitur Bourg de Deols, a C stru- 
Radulphi Andria fluvio interjaceute divisus. 

h Romanos hic appeliat Gallos illos, qui nondum 
exteris regibus subjecti erant. Εἰ quideni nou soluin 
in Gallia, sed et iu ]talia, Hispania, Africa, etc., 
etiam post subactas omnino a baibaris bas provincias, 
populi in duas. veluti partes dividebantur : alii dice- 
cantur Komani, veteres scilicet iucolae, quod lRhoma- 


nis paruissent , legibnsque ut plurimum , etiam etzte- 
ris principibus subditi, Romanis uterentur, quodque 
catholicam fidem colerent; alii vero dicebantar Bar- 
bari, quod vocabulum honorificum esse ducebsnt. 
Videsis plura de hac re apud Valesium lib. «t rerum 
Francic., pag. 989. 

! llic in cod. Rell., detritis aliquot liaeis, quss sub 
pagiure finem liabebaptur, sequens pagina ejusdem 
folii incipit ab his werbis, regionem. Tantum «t quod 
libi , ete., quae sunt de eap. 32. 

i Ineula istz ad Ligerim poeitz»e erant, ut censet 
Goiutius, quas arcibus munierant Saxones, ut si res 
ipsis minus feliciter contingerent, liberam haberent 
per Oceanum abeundi facultatem. ldem Cointius le- 
gendum censet Alanos, pro Alamaxnos, qui non [18- 
lie, sed Gallie partem invaseraut, Cui conjecterze 
favent qui observavimus supra ad eaput 7 hujus libri. 

k Regimn., Theodericus, et infra, T'eddricus, Corb. 
et Bav., Eoricus, seu Euricus. Iníra eap. 25 appella- 
tur Evarir. Victorii mortem referi Gregorius lib. 1 de 
Gloria Mart., cap. 45, et in Vita 8. Abralie. De eo- 
dem Apollinaris Sidouius lib. vij, epist. 17. Deest 
lioc caput in Bell. 

l| Tres tm$s., scripte. Porro non hie desigsatur 
basilica Brivatensis, ut f'redegarius exisümavit, sed 
qua in honorem 8S. Juliani in ipsa ÀÁrveruorum urbe 
sila est, uL observat Savaro in notis ad cap. 55, lib. 
! de eccles. Claromont. Adi Cointium ad aanum 554, 
num. 4. 

Ὁ Cod, Casin., Sancti Martini Lecaniecensis. Hegm., 
S. Germani Lic:iniacensi vico, Obs rvst Marolliws hune 
jocum hodie vulyo appellari , Saint-Germain de Lam- 

ron. : 
^ [s 6886 putatur ad quein Sidonius scribit lib, qt, 
epist. 8. 
* [luc eaput deest in Corb., Bell., Reg. et Colb. 


217 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


episcopo, Eparchius successit, vir sanctissimus atque A nasterii, cujus supra meminimus, invitatus accederet; 


religiosus. Et quia eo tempore eeclesia parvam infra 
muros urbis possessioneim habebat, ipsi sacerdoti in 
ipso, 74 quod modo Salutatorium * dicitur, mausio 
erai, atque ad gratias Deo tempore nocturoo redden- 
das ad aliarium eeclesie consurgebat. Factum est 
autem, ut noote quadam ingrediens, plenam eccle- 


siam damohbibus reperiret, ipsumque priocipem in ᾿ 


modum ornatz mulieris, in throni illius cathedram 
residentem. Cui ait pontifex : O meretrix exsecranda, 
nea spfficit tibi loca cuneta variis pollulionibus infi- 
cere, adhuc et cathedram a Domino consecratam fqp- 
lida sessionis (θυ accessione coinquinas? Abscede a 
domo Dei, ne a Le amplius polluatur. Cui ait : Et 
quia mihi meretricis nomen imponis, multas tibi pa« 
rabo insidias ob desideria mullerum. Et hzc dicens, 
sicut fpmus evanuit. Verumtamen sacerdos tentatus 
est per commolionem corporis ad concupiscentiam ὃ : 
sed signo crucis sanctae munitus, nibil ei inimicus 
nocere potuit, Ferunt etiam ipsum in arce Cantoben- 
nici montis monasterium * collocasse, ubi nunc ora- 
torium est, et ibi se diebus Quadragesima sancte 
reeludebat : die autem Cone dominice, cum magno 
psallentio, comitantibus clericis civibusque, ad eccle- 
siam suam revertebatur. Quo migrante, Sidonius ex 
prefecto substituitur, vir secundum sieuli dignitatem 
nobilissimus, et de primis Galliarum senatoribus : 
jta ut filiam sibi Aviti imperatoris in matrimonio $0- 
ciaret. Hujus tempore, cum adhuc apud urbem Ar- 
vernam Victorius, cujus supra meminimus, morere- 


tar, fuit in monasterio beati Cyricid urbis ipsius ab- C 


bae, Abraham nomine : qui fide 73 atque operibus 
Abrabse illius prioris refulgebat, sicut in libro Vitze 
ejus scripsimus. 

XXIll. Ssnetus * vero Sidonius tant facundiie grat, 
εἰ pleremque ex improviso luculentissime quz vo- 
]wisset, nulla obsistente-mora componeret, Contigit 
agtem quadam die, utad festivintem basiliez mo- 


ὁ Salutstorium, quod alias secretarium, hodie sa- 
tristia appellatur, uti patet ex Gregorii M. epist. 54 
libri τν ad Marinianum episc. Ravenmat., et ez. con- 
eilio Matisc. 1, ean. 2, sie dictum est, quod ibi epi- 

ante Missarem celebrationem sedere solerent 
ad excipiendas fidelium salutationes, qui eorum ora- 
tionibus se, vel aliqua negotia commendare volebant. 
[4 presbyteris reliquisse videtur sancius Martinus 


apud Sever. Sulpic,, dial. 2, ubi ipse dicitnr orationi ἢ 


incubuisse, eo tempore quo presbyteri in alio secre- 
tario sedeutes ejus permissu sajutationibus, auf au- 
diendis negotiis occupabantur. 

b Mor. 8., a concupiscentia. 

« Do hoc monasterio vide supra lib. 1, cap. 39. 
Cantobenuense monasterium illud ipsum esse censet 
Sevaro, quod non procul ab urbe sanctimonialibus 
paravisse dicitur sanetus Genesius Arverneusis epi- 
scopus in ipsius Vita. Ali ab eo etiam non distin- 
guunt Candidinense monasterium, quod Felix ejus- 
det urbis antistes, Przjecto tune abhatl , pestea ip- 
sius successori et mortyri , gubernondum tradidit, ut 
fn secunda ipsius Prajecti Vita legiiur. Hunc locum 
postes destrucium reparavit szculo undecimo qui- 
dam Alde(redus, quem Robertus de Alvernia episco- 
pus ultimo sequentis seculi auno Piperacensi cxe- 
nobio subiecit : sel tandem post varias fortunas Gar- 


ablatoque sibi nequiter libello, per quem sacrosancta 
solemnia agere consueverat, ila paratus a temporé 
cunctum festivitatis opus explicuit, ut ab omnibus 
miraretur, nec pularetur ab astantibus ibidem ho- 
minem locutum fuisse, sed angelum. Quod in przefa- 
tione libri, quem de Missis ab eo compositis corn- 
junximus , plenius declaravimus. Cum autem essel 
maguiticx sanctitatis , atque , ut diximus, ex senato- 
ribus primis, plerumque, nesciente conjuge, vasa 
argentea auferebat a domo , et pauperibus erogabat. 
Quod illa cum cognosceret, scandalizabatur in eum : 
sod tamen dato egenis pretio, species domui resti- 
tuebat. 

. XXiJl. Cumque f ad officium dominicum fuisset 


B maucipaius, et sanctam ageret in szeculo vitam, sur- 


rexere contra eum duo presbyteri, et ablata ei omni 
potestate a rebus Ecclesie, arctum ei victuin et 
tenuem relinquentes, ad summam eum contume- 
liam redegere. Sed non longi temporis spatio inul- 
tam ejus injuriam divina voluit sustinere clementia. 
Nam unus ex his nequissimis et indignis dici pres- 
byteris, cum ante noctem minatus fuisset eum de 
ecclesia velle extrahere δ, signum ad matutinas audiens 
fuisse commotui, fervens felle contra sanetim Dei, 
surrezit, hoc iniquo corde explere cogitans, quod die 
precedente tractaverat, Ingressus autem iu seces- 
sum suum, dum ventrem purgare nititur , spiritum 
exhalavit, Exspectabat enim puer aforis cum cereo 
dominum egressurum. 7/4 Jamque advenerat lux, 
et satelles ejus, id est alius presbyter, mittit nuntium, 
dicens : Veni, ne tardaveris, ut quas nobis die hester- 
na eonvenerant, pariter expleamus. Sed cuin res 
ponsa dare differret exanimis, elevato puer velo 
ostii, reperit dominum super sellulam secessus de- 
functum. Unde indubitatum est non minoris criminis 
huac reum esse, quam Arium illum, cui eiuiliter in 
secessu fuere interpa deposita per partes inferiores 


melitis excalceatis nostro z:vo donatus est. Vide &o- 
tas in caput 39. libri 1. 

4 Sic Regm. cum Bad. ; ceteri ed. et Bec., Cyriaci, 
At nostra lectio sincera est. Hic est enim Cyricus 
puer, qui cum Julitta matre martyr occubuit. Vide 
Savaronem in notis ad libellum de ecclesiis Claro- 
nont, num. 14, qui est de ecclesia sancii Cyrici. De 
qua et Gregorius agit in Vita S. Abraha, lib. de Vitig 
Patruin, cap. 5. 

e Deest hoc caput in Corh., Bell., Colb. et Regio. 
Porro Sidonius ille illustrior est, quam ut hic de ea 
plura obseryemus. Exstant ejus opera a Savarong 
primum, tum aJ. Sirmondo edita. Caius Sollius 
Apollinaris Sidonius appellabatur, cujus vitam colle- 
gi Savaro, eamque ipsius operibus pr.elixit. l'a- 
vianille uxori sua , filia Aviti. imp., epis:olam 16 
libri v scriysit ipse Sidonius, quam past susceptum 
sacerdotium uti sororem habuit, ut probat Sirmondus 
in notis ad eaimdeu epist. , ubi et. plura liabet de in3- 
jorum clericorum cadibatu. V. supra lib. 1, cap. 39, 
et llieronymi epist. ad Pammachium. 


t Hoc capat deest in Corb., Dell. , Celb. et De. 


jo. 
s s Regm., velle extrahi, Chesn, et Freh., vel extras 
here, 


819 


S, GREGORII EPISCOPI TURONENSIS: 


230 


egesta ἃ : quia nec istud sine h:eresi potest accipi, A prior damnatus fuerat, fuisse participem. Verum 


utin Ecclesia non obediatur sacerdoti Dei, cui ad 
pascendum oves commiss:e sunt, et ille se ingerat 
potestati, cui neque a Deo, neque ab liominibus ali- 
quid est commissum. Dehinc beatus sacerdos, uno 
adbuc manente nibilominus inimico, sux restituitur 
potestati. Factum est autem posthazec, uL accedente 
febre z&grotare cepisset : qui rogat suos, ut eum in 
ecclesiam ferrent. Cumque illuc illatus fuisset, con- 
veniebat ad eum multitudo virorum ac mulierum, 
simulque etiam et infantium plangentium atque di- 
eentium : Cur nos deseris, pastor bone, vel cui nos 
quasi orphanos derelinquis? Nunquid erit nobis post 
transitum tuum vita? nunquid erit postoiodum qui nos 
sapientic δι 6 sic condiat? aut ad dominici nominis 


ubi judex, quem ad te trauemitteret, sollicite coepit 
inquirere, ego me inter reliquos occulere ocpi , et a 
tergo steti, tractans apud memelipsum, ne forte. 
ego, qui notus sum bomini, mittar. Dum bac me-. 
cum tacitus volverem, amotis omnibus remausi solus. 
in publico : vocatusque a judice, propius accedo. Cu- 
jus virtutem atque splendorem contuens , coepi he- 
bes effectus titubare pr» metu. £tille : Ne timeas, 
puer, inquit : sed vade, die presbytero illi : Veni δά 
respondendam causam, quia Sidouius te accersiri de- 
precatus est. Tu vero ne moram facias ad eundum, 
quia sub grandi testificatione mihi praecepit rex ille 
tibi hzc loqui, dicens : Si tacueris, morte pessima. 
morieris. H»c eo loquente , exterritos presbyter, 


timorem talis prudenti:e ratione redarguat ? Hxc et B elapso de manu calice , reddidit spiritum : ac de re- 


his similia populis cum magno fletu dicentibus, tan- 
dem sacerdos, Spiritu in se sancto influente, respon- 
dit : Nolite timere, o populi, ecce frater meus 
Aprunculos vivit, οἱ ipse erit sacerdos vester. Qui 
non intelligentes, putabant eum loqui aliquid in 
exstasi. 

Quo migrante 5 , presbyter ille nequam , alter ex 
duobus qui remanserat, protinus omnem facultatem 
Ecclesie , tanquam si jam episcopus esset , iuhians 
cupiditate, preoccupat, dicens: Tandem respexit 
in me Deus, cognoscens me justiorem esse Sidonio, 
largitusque '75 est mihi hanc potestatem. Cumque 
per totam urbem superbus ferretur , adveniente die 
domir.ico, qui imminebat post transitum sancti viri, 
preparato epulo, jussit cunctos cives in domo eccle- 
siz * invitari: despectisque senioribus , primus re- 
cumbit in toro. Cui oblato pincerna poculo, ait: 
Domine mi, vidi süinnium, quod si permittis edieam : 
Videbam hac nocte dominica, et ecce erat. domus 
mago, et in domo erat thronus positus, in quo quasi 
Judex residebat , cunctis potestate przstantior : cui 
assistebant multi sacerdotum in albis vestibus, sed 
et promiscua populoruin turbe valde innumerabiles. 
Verum cum hec trepidus contemplarer , .conspicio 
eminus inter eos beatum astare Sidonium, et cum 
presbytero íllo tibi carissimo, qui ante hos paucos 
'&nnos de hoc mundo migravit, attente litigantem. 
Quo devicto, jubet rex utin imis carceris angustiis 
retrudatur; ablatoque isto, contra te iterum insur- 


cubituw ablatus mortuus sepulture mandatus est, pos- 
sessurus infernum 76 cum satellite suo. Tale judi« 
cium super contumaces clericos Dominus in. hunc 
prztulit mundum, ut unus Arii sortiretur mertem ; 
alius, tanquam Simon Magus, apostoli sancti ora- 
tione ab excelsa arce superbiz praeceps allideretur. 
Qui non ambiguntur poriter possidere tartarum, qui 
simul egerunt nequiter contra sanctum episcopum 
suum. luterea cum jam terror Francorum resonaret 
in bis partibus, et omnes eos ainore desiderabili 
cuperent regnare, sanctus Aprunculus, Lingonicz 
civitatis episcopus *, apud Burgundiones copit ha- 
beri suspectus. Cumque odium de die in diem cres- 
ceret, jussum est ut clam gladio feriretur. Quo ad 


C eum perlato nuntio, nocte à castro Divionensi per 


murum demissus, Arvernis advenit, ibique juxta ver- 
bum Domini, quod posuit in ore sancti Sidonii, un- 
decimus datus est episcopus. 

XXIV. Sed ! tempore Sidonii episcopi magna 
Burgundiam íames oppressit. Cumque populi pes 
diversas regiones dispergerentur, nec esset ullus qui 
pauperibus alimoniam largiretur, Ecdicius quidam 
ex senatoribus, liujus propinquus δ, inagnamn tuuc 
rem in Deo coutisus fecisse perhibetur. Nam inva- 
lescente fame, miait pueros suos cum equis et plau- 
stris per vicinas sibi civitates , ut eos qui hac inopia 
vexabautur sibi adducerent. Atilli euntes, cunctos 
pauperes quotquot invenire potuerunt, adduxere δι 
domum * ejus. Ibique eos per omne tempus sterili- 


gere 7, dicens te in eo scelere, propter quod ille ἢ) tatis pascens, ab interitu famis exemit. Fuereque, 


» Regm. , inferioris egestus, et infra obaudiatur sa- 
cerdoti. Bec. , partis inferioris egestum... obaudiatur 
sacerdos. 

b Obiit anno 484, ut scribit Savaro, et quidem 
die 12 kal. Septembris , ejus tamen festum 10 kal. 
ejusdem mensis iu Martyrologio Romano recolitur. 
Sepultus est in ecclesia saneti Saturnini, ut dicitar 
jn lib, 1 de eccles. Claromont. , cap. 22. Hiec eccle- 
sia mutato nomine sancti Amandini dicta est. Post- 
modum translatum est B. Sidonii corpus in ecclesiam 
sancti Genesii. 

4 Domum ecclesis passim memorat Gregorius, 
quo nomine zedes episcopales, majori ecclesi: urbis 
seu cathedrali adbzrentes, designari videtur esse 
estra dub:um. * 

4 Editi habent , suggerit. 


* De eodem infra cap. 56 , et lib. nr , cap. 2, ad 
quem exs!ant aliquot Ruricii Lemovicensis episc. 
epistolz. Eidem , adhuc Lingonum episcopo, scripsit 
Sidonius epistolam 10 libri 1x. Sepuitus est in eccle- 
sia S. Stephani ex lib.1. Ecclesiar. Claromont., cap. 13, 
ubi sanctus dicitur. Celebratur in Martyrol. Gallic. 
Saussaii die 14 Maii. 

f Hoc caput deest in Bell. In tribus vero aliis ab- 
solute incipit, Tempore Sidonii, eic. 


& Eedicius, seu, ut alii scribunt , Heedicius , fllius 


fuit Aviti imperatoris , et frater Papianilla" uxoris 


Sidonii, ad quem exstant ejusdem Sidonii carmen 90, 
epistola 1 lib. 11, et 3 libri 1a. Factus est Patricius 
ἃ Julio Nepote Augusto ex epist. 16 lib, v. 

h Editi plerique cum Bec., ad domos. 


IIISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDCS. 


ut multi aiunt, amplius quam quatuor millia pro- A unus ex seuatoribus , subrogatus est. Sed a Gotthis 


miscui sexus. Ádveniente autem ubertate, ordinata 
iterun. eveetione, unumquemque in locum suum 
restituit. Post quorum discessum , vox ad eum e 6» 
lis lapsa. pervenit, dicens : Ecdici, Ecdici, quia fe- 
cisti rem hanc, tibi et semini tuo panis non deerit 
io sempiternum : eo quod obedieris verbis meis et 
famem meam refectione pauperum satiaveris. Quem 
Ecdicium mirz velocitatis fuisse 777 multi com- 
memorant : nam quadam vice multitudinem Gottho- 
rum cum decem viris fugasse perscribitur *. Sed et 
sanctus Patiens Lugdunensis episcopus simile huic 
in ipsa fame populis przstitisse perhibetur benefl- 
clum. Exstat exinde hodie apud nos beati Sidonii 
epistola 5, in qua eum declamatorie collaudavit. 


suspéctus babitus, episcopatus «ui anno septimo in 
Hispanias est quasi captivus abductus ; sed protinus 
vitam finivit. In cujus loco Verus ἴ succedens, sep- 
tiinus post beatum Martinum '78 ordinatur episcopus, 


XXVII. His 5 ita gestis, mortuo Childerico, re- 
guavit Chlodovechus , filius ejus, pr& eo. ABno 
autem* quinto regni ejus, Syagrius Ronianorum 
rex , Egidii fllius, ad civitatem Suessionas 5, 
quam quondam supra memoratus /Eyidius tenuerat, . 
sedem habebat. Super quem Chlodovechus eum Ra- 
gnachario ! parente suo, quia et ipse regnum tenebat, 
veniens, campum pugna przparari deposcit. Sed nec 
iste distulit, ac resistere metuit. ltaque inter se 
utrisque pugnantibus, Syagrius elisum cernens exere 


XXV. Hujus tempore οἱ Evarix * rex Gotthorum , p citum, terga vertit, et ad Alaricum regem, Tolosam 


excedens Hispanum limitem , gravem in Galliis su- 
per Christianos intulit persecutionem. Truncabat 
passim perversitaii suz non consentientes, elericos 
earceribus subigebat : sacerdotes vero, alios dabat 
exsilio, alios gladio trucidabat. Nam et ipsos sacro- 
rum templorum aditus spinis jusserat obserari, seili- 
cet ut raritas ingrediendi oblivionem faceret fidei. 
Maxime tunc Novempopulanz , geminzeque Germa- 
nim ὁ urbes, ab bac tempestate depopulatze sunt. 
Exstat hodieque et pro hac eausa ad Basilium episco- 
pum nobilis Sidonii ipsius epistola , quse hzec ita lo- 
quhur. Sed persecutor non post. multum tempus, 
uliioue divina percussus interiit. 

XXVI. Post hzc * bestus Perpetuus Turonies ci- 


cursu veloci perlabitur. Chlodovechus vero ad Alari- 
cuin mittit, ut eum redderet : alioquin noverit sibi 
bellum ob ejus retentionem inferri. At ille metuens, 
ne propter eum iram Francorum incurreret, ut Got- 
thorum pavere mos est ) , vinctum legtis tradidit. 
Quem Chlodoveebus receptum custodi: mancipari 
przcepit : regnoque ejus accepto, eum gladio clam 
feriri mandavit. Eo tempore multz ecclesize a Chilo- 
dovechi exercitu depredate sunt, quia erat ille 
aduuc fanaticis erroribus involutus. Igitur de quadam 
ecclesia urceum mire magnitudinis ac pulchritudi- 
n's hostes abstulerant, cum reliquis ecclesiastici 
ministerii ornamentis, Episcopus * autem ecclesi:a 
illius missos ad regem dirigit, poscens ut si aliud de 


vitatis episcopus, impletis triginta in episcopatu C sacris vasis recipere non mereretur, saltem vel ur- 


annis, in pace quievit : in cujus loco Volusianus; 


* [d narrat Sidonius epist. 3 libri um, ubi viz duo- 
derviginti equites cum Ecdicio fuisse dicuntur. 

b Es est duodecima libri vi. Eumdem laudat ob 
ecciesia: Lugduni constructam lib. iw, epist. 10. 
lpsius vero memoria in fastis. ecclesiasticis recolitur 
tertio idus Septembris. 

Φ |s ipse supra cap. 20 appellatur Eorichuws, seu 
Eurichus. |n capitum iudicibus , etiam vetustiorum 
codieum legitur de Euva rege. Caterum hoc caput 
deest in Bellov. 

4 Legendum haud dubie Amqwitenie. Non enim 
Evariébus persecutiovem in Gerinania movit, euin 
econtrario, maxime efferbuerit in. Novempopulania, 
ὃς in utraque Aquitania, ut patel ex ipsa S:dunii epi- 
stola ad Hasilium episcopum, quai inira Gregorius 
laudat ; estque 6 libri vi. Ibi. enim reoensentur ur- 
bes ex his tribus provinciis, in quibus persecutio sz- 
viit : acilicet Elusa, Auscium, Vase. et Conveus in 
Novempopulania ; Hutheni, Lemovicee et Gabali in 
Aquitania prima; Burdegala et Petrocoiii in secunda 
Aqoitania. Non tamen textum Gregorii mutare licuit 
abeque alicujus codicis auctoritate. Et quidem Vale- 
sius Germanize nomen a Gregorio datum fuis.e Aqui- 
tauiz putat, quod ibi regnaret Euricus, quem hic a 
Germania oriundum existimabat. Quo. pacio et Lug- 
dunuensis Germania dicitur a Sidonio lib, v, epist. 7. 
Jauus a Costa in lib. 11 Decretalium Gregorii IX tit. 1, 
hic legendum esse censet, geminaque germana. Ge- 
sninam enim, uti prosequitur, et Duplicem Aquiianiam, 
primam et secundam , eleganter vocat germanam el qo- 
rerem Novempopulania , id est Aquitanie tertie, quasi 
psorincie divise in duas, tres vel plures sint sibi in- 
wicem sorores ex hac divisione ; habeantque comnuumnem 
matrem urbem Homam, imperii caput, aqua. scilicet 
procincig. institutge et. veluti partg.. Sic apad Tertul-. 


ceum ecclesia sua reciperet. Hzc audiens rex, 79 


lianum in libro de Pallio Utica colonia Romanorun 
dicitur soror Carthaginis. Hxc ille, cujus sententia 
ex 'Testamento 5. Remigii aliisque antiquis mosu- 
mentis copfirmari potest , in. quibus Ecclesize Rhe. 
mensis ac Trevirensis sorores appellantur , eo quod 
utraque iu Belgica metropolis esset et su: yrovinciaze 
caput. Favet etiam codex ms. hegii-montis, in quo 
legitur, gemincque germana. 

* Hoc caput deest in codd. Corb. et Beliov. In Colb. 
autem alia mauu, licet. antiqua, additum est. De 
Perpetuo , Volusiano et Vero vide infra lib. x, 
c. $1. 

f Sic Colb. et Reg. cum aliquot editis; alii eum 
Bec. et Regm., Virus. 

€ lloc caput deest in cod. Bellovac. 

à Corb., Sazonmas; scriptum est tamen alia manu 
fere zequali, sicut et iufra , Suessionas. Bec., Swessio- 
nes, et iufra Sessionas. Quae lectiones varia passiui 
in ms$. occurrunt. 

i |dem cod., fagnario parente suo, qui et ipse tene- 
bat, veniens campum ul pugnaret : Regm., Facana- 
rio... tenuerat, etc. Colb. , Haghenario , eic.-Ideim et 
Pal. pro Clodovechus habeut semper  Hiudouvichus, 
et alia inanu. ltegm. , Clodoveus : quod semel et ite- 
rum monuisse satis Sit. 

i Vide Salvianum lib. v1, de Gubernatione Dei. 

k Hic fuit beatus Remigius lhemorum antistes, 
ut Fredegarius cap. 16, llinemarus, Frodoardus, 
aliique auctores testantur. Porro ministerii ecclesia- 
stici nomine sacram ecclesi: suppelleciilem íntelli- 
gebant, ut ex compluribus Gregorii ipsius , aliorum- 
que auctorum locis constat, quos videsis libro 1 Li- 
turgiz Gallicanze Mabillonii nostri, cap. 7. Legendum 
ea de re beati. Aredii Testamentum , quod in Appea- 
dice integruai prufereuius. 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


291 


ait. nuntio : Sequere nos usqne Suegeionas, quia ibi A ejus. Qui cum eam vidissent elegantem atque sapien- 


cuneta qua acquisita sunt , dividenda erunt. Cumque 
mibi vas illud sors dederit, qux» papa poscit, adim- 
plesm. Dehinc adveniens Suessionas, cuncto onere 
prede in msdiyu) posito , ait rex : logo vos, o for- 
tissimi przliatores, ut saltem mibi vas istud (boc 
eniin de urceo supra inemorato dicebat) extra par- 
tem concedere non abnuatis. [loc rege dicente, illi 
quorum erat mens sanior, aiunt : Omnia, gloriose 
rex, quz? cernimus tua sunt : sed et nos ipsi tuo 50" 
mus dominio subjugati. Nunc quod tibi beneplaci- 
tum videtur, facito : nullus euim potestati tux re- 
sistere valel, Cum illi hec ita dixissent , uuus 
levis, invidus ac facilis *, cum voce magna, ele- 
vatam bipennem urceo impulit , dicens : Nihil hing 


(em, el cognovissent quod de regie esset gencre, 
nunüaveruut hac Chlodovecho regi. Nec moraivs 
ille, 39 Gundobaguro legationem dirigit, eam sibi in 
mpatriuonio petens : quod ille recusare metuens , 
wadidit eam viria ; jJlique accipientes puellam , regi 
velocius repragesenlagt, Qua visa, rex valde gavisus, 
$uo eam conjugio sociavit, labens jam de concubina 
filium, nomine Theodoricum. 


XXIX. Igitur ^ rex ex Chrotechilde regina ha- 
buit filium primogenitum : quem cum mulier bap- 
tismo consecrare vellet , pr::dicabat assidue viro, 
dicens : Nibil sunt dii quos colitis, qui neque sibi , 
neque aliis polerunt subvenire : sunt enün aut ex 


accipies, nisi quz libi sors vera Jargitur. Ad hxc B lapide, autex ligno, aut ex. metallo aliquo sculpti. 


obstupefactis ompibus, rex injuriam suam patientige 
lenitate coercuit, acceptumque urceum nuntio ec- 
clesiastico reddidit , servans abditum sub pectore 
vulnus, Transacto vero anno, jussit omnei cum 
armorum apparatu adveuire pbalangam, ostensuram 
in Campo Martio ^ suorum armorum nitorem. Verum 
ubi cunctos circuire deliberat, venit ad urcei per- 
eussorem , cui ait : Nullus tam inculta , ut tu, detu- 
lit arimma : nam neque tibi hasta, neque gladius, ne» 
que securis * est utilis; et appreliensam securim ejus 
in terram dejecit. At ille cum paululum inclinatus 
fuisset ad colligendum eam, rex elevatis manibus, 
gecurim suam capiti ejus defixit. Sic, inquit, tu apud 
Suessionas in urceo illo fecisti. Quo mortuo, reli- 


quos abscedere jubet, magnum sibi per bauccau- ( 


sam timorem statuens. Multa 4 bella, victoriasque 
fecit. Nam decimo regni sui anuo, Thoringis bellum 
intulit , eosdemque suis ditionibus subjuga vit. 

80 ΧΧΥ. Fuit autem et Gundeuchus * rex 
Burgundionum , ex genere Atlianarici regis persecu- 
boris, de quo supra meminimus. Huic fuerunt qua- 
tuor- (iji, Gundobadus, Godegiselus, Chilpericug 
et Godomarus. igitur Gundobzdus Chilpericum fra- 
trem suum interfecit glad:o , ixorenique ejus, ligato 
ad collum lapide, aquis immersit. Hujus duas filias 
exsilio condemnavit: quarum senior, mutata veste 
Chrona f, junior Chrotechildis € vocabatur. Porro 
Cbhlodovechus, dum legationem in Durgundiam s:e- 
pius mittit, Chrotechildis puella reperitur a legatis 


8 Chesn. cum Colb. , unus Francus levis. Alii editi, D 


cerebrosus. 

b Conventus Francorum sic dicebatur , quod sin- 
gulis annis kal. Martii fieri soleret in campo , quo 
omnes armis instructi accedere debebant. Postea 
Campus Maius dictus est , ex qno a Pippino in kal. 
Maii translatus est. 

c Editi plerique, bipennis, et sic infra ubi occurrit 
VOX securis. 

d Sic Corb., at alii, Multa deinde bella, etc. Chlo- 
doveus Thuringos devictos tributários fecit, ut auctor 
Gestorum Francorum refert : nam et posimodum, 
etiam testante Gregorio, Tliuringi suos reges habuore. 

8 Deest boc caput in Piellov. Gundeuchus scribitur 
in Corb. et al is. Nonnulli habeut Gundivicus. Ejus- 
dem filii in aliquot codd. appellantur. Gundobaldus , 
Gothesilus , seu Godeyisilus, IHilpcricus , etc. Dec., 


Nomina vero qua eis indidistis, hominum fuere, 
non deorum !, ut Saturnus, qui filio, ne a regno 
depelleretur, per fugam elapsus asseritur; ut ipse 
Jupiter onium stuproru:n spurcissimus perpetra- 
tor, incestator virorum, propinquarum derisor, qui 
nec ab ipsius sororis proprie potuit abstinere con- 
cubitu, ut ipsa ait : Jovi:que et soror et conjux (Virg. 
4Eneid. lib. 1). Quid Mars Mercuriusque 8.1 po- 
tuere? Qui potius sunt magicis artjbus przditi , 
quam divini numinis potentiam babuere. Sed ille 
magis coli debet, qui ccelum et terram, mare et om- 
nia qux in eis sunt, verbo ex non exsianitibus pro- 
creavit; qui solem lucere fecit, et colum stellis 
ornavit; qui aquas reptilibus, terras auimantibus , 
aera volatilibus adimplevit; cujus uutu terre fiu- 
gibus, pomis arbores, uvis vine decorautur ; cujus 
manu genus humanum creatum esi; cujus largitione 
ipsa illa creatura omnis homini suo, quen! creavit, 
et obsequio eL beneficio famulatur. Sed cum bze 
regina diceret , nullatenus ad credendum regis ani- 
mus movebatur, sed dicebat : Deorum nostrorum 
jussione cuncta creantur ac prodeunt ; Deus vero 
vester nihil posse manifestatur, et quod magis est, 
nec de deorum genere esse probatur. Interea regiua 
fidelis filum ad baptismum exhibet : adornpari ec- 
elesiar velis przcipit atque eortinis, quo facilius 
vel hoc mysterio 1 provocaretur ad credendum , qui 
flecti pre&dieatione non poterat. Baptizatus autein 
puer, quem Ingomerem * vociiaverunt, in ipsis, 


Gundobaudus. De Athanarici persecutione supra c. 4. 

f Sic appellatur in Corb., Palat. et Colb., quibus 
concordat Vita sanctae Chlotildis, ubi num. 2 legitur 
Chrona, Szc. 1 Aet. 55. Ord. Benedictini. Bec. ta- 
men et Regm. cum pl«risque editis habent, Mucu 
rina ; alii, Corona. Dicitur in Fredegarii Epitome , 
cap. 17 Sedeleuba. De qua agiwuir in Clironici cap. 92. 
Chlotildis εἰ Chron:? matrem Aprippinam appellatain 
fuisse, de qua Sidonius lib. v, epist. 7, observat 
Savaro. ' 

£ Alias Clirotchildis , Chrotigeldis , Rodieldis , seu 
Chrodieldis , Chrotildis. Hodie vulgo scribitur Clo- 
tildis., 

^ Deest hoe caput in cod. Bell. 

i Sic edit. Dad., at c:eteri, liomines fuere, non dii. 

| Cod. Regm. ministerio. 

k Cassin. cum aliquot edit., Jgnomerem. 


e95 


ΠΙΘΤΟΆΙΑ FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


946 


sicut regeneratus fuerat , albis * obiit. Qua de causa Á enim deós meos, sed, ut experlor, elongati sunt ab 


commotus felle rex , non segniter increpabat r?gi- 
nam, dicens : Si in nomine deorum meorum puer 
fuisset dicatus, vixi-set utique : nunc autem quía in 
nomine Dei vestri bap'izatus est, vivere omnino non 
potuit. Ad ἰνως regina : Deo , inquit , omnipotenti, 
creatori omnium , gratias ago, qui me non usque- 
quaque judicavit indignam, ut de utero meo genitum 
regno suo dignaretur ascire. Mihi autem dolore hu- 
jus causs animus non attiugitur, quia scio in albis 
ab hoc mundo vocatos, Dei obtutibus nutriendos 5. 
Post bnnc vero genuit alium filium, quem baptiza- 
tum Chlodomerem vocavit; et hic cuin :egrotare 
cepisset, dicebat rex : Non potest áliud- fieri, nisi et 
de hoc, sicut et. de fratre ejus, contingat , ut bapti- 


zatus in 8:4 nomine Christi vestri, protinus moria- B 


tur. Sed orante matre, Domino jubente convaluit. 
XXX. llegina * vero non cessabat praedicare regi, 
ut Deum verum coguosceret, et idola negligerel ; 
scd nullo modo ad hzc credenda poterat commo- 
veri, donec tandem aliquando bellum contra Ala- 
inannos commoverelur : in quo compulsus est con« 
iteri necessitate, quod prius voluntale negaverat. 
Factum est autem, ut confligente utroqne exercitu, 
vehementer cederentur, atque exercitus Chlodove- 
chi valde ad internecionem ruere cepit. Quod ille 
videns, elevatis ad ccelum oculis, compunétus corde, 
commotus in laerymis, ait: Jesu Christe, quem 
Chrotechildis praedicat esse (ilium Dei vivi , qui dare 
auxilium laborantibus, victoriamque in te spefanti- 


auxilio meó : unde credo eos nullius esse potestatis 
preditos, qui sibi obedientibus non occurrunt 4. Te 
nunc invoco , et tibi credere desidero ; tantum , ut 
eruar ab adversariis meis. Cumque hzc diceret , 
Alamanni terga vertentes, in fugam labi cceperunt. 
Cumque regem suum cernerent interemptum, Chlo- 


dovechi se ditionibus subdunt, dicentes : Ne amplius, 
quaesuinus , pereat populus : jam tui sumus. At ille, 


prohibito bello, coarctatoque populo, cum pace re- 
gressus, narravit reginae, qualiter per invocationem 
nominis Christi victoriam meruit obtinere 9. 

XXXI. Tunc f regina accersiri clam sanctum Re» 
niügium Rhemensis urbis episcopum jubet, depre- 
caus ul regi verbum salutis insiuuaret, Quem sacere- 
dos accersituin, secretius capit 8.33 ei insinuare δ, 
ut Deum verum, factorem coeli et terrae creJeret , 
idola negligeret, quz? neque siui, neque a'iis pro- 
desse possunt. At ille ait : Libenier te, sanetissinie 
pater, audiam, sed restat unum , quod populus qui 
me sequitur, non patitur relinquere deos suos : sed 
vado et loquar eis juxia verbum tuum. Conveuiens 
autem cum suis, priusquam ille loqueretur, przcur- 
rente potentia Dei , omnis populus pariter acclama- 
vit : Mortales deos abjicimus, pie rex, et Deum quem 
Remigius praedicat iminortzilem sequi parati sumus. 
Nuntiantur hazcantistiti, qui gaudio maguo repletus, 
jussit lavacrum praparari. Velis depictis adumbran- 
tur plate: ecclesiz, cortinis albentibus adornantur, 
bapiisterium componitur, b.lsama diffunduntur, mi- 
cant flagrantes odore cerei , totuthque templuin ba- 


bus tribuere diceris, tux: opis gloriam devotus effla- (^ piisterii divino respergitur ab odore ^ ; talemque ibi 


gito : ut si mibi victoriam super hos hostes indulse- 
ris, et expertus fuero illam virtutem , quam de te 
populus tuo nomini dicatus probasse se przdicat , 
eredam tibl, οἱ in nomine tuo baptizer. luvocavi 


^ ]n cibis, id est intra hebdomadam in qua recens 
bapiizaii albis induti prodibant. 

b Alii, vocatum, Dei obtutibus nutriendum. 

€ [;t hoc caput deest in cod. Bellovac. 

4 Sic mss. ἃ ; alii cum editis, euccurrunt. 

* Bjec., Mor. s. alia manu, et alius codex ab Hen- 
sclienio laudatus eum Chesn. hic hahent, ον anuo 
45 requi sui, id est anno 496 : qu:ze verba desumpta 
fuisse videuiur ex !ibio de Gestia Francorum. ln ca- 
ter.s enim scriptis et editis, quos videre licuit , non 
habentur. Corb. tamen et Biell. in medio cap. 57, ut 
infra. notabi:ur, babent, anno 15 Ghiodovechi, l'orro 
pugna, que hie memoratur, dala creditur. apud 


gra:iam astantibus Deus tribuit, ut zstimarent 86 
paradisi odoribos collocari. Rex ergo prior poposcit 
se a pontifice baptizari. Procedit novus Constautinus 
ad lavacrum , deleturus lepra i veteris morbum , 


Chlotildis , que videtut. aute Hiucmarum scr pta 
fuisse. (uod vero aiunt a centuriatoribas M igdebur- 
gensibus visum fuisse codicein Gregorii , iu quo ain 
pulla illà memoraretur, quem heterovoxi postea. dig. 
cisserunt , vcrisimilenon videtar. At forte illi habuere 
pra manibus libram de Gestis. Ftancoruni a Cliesnic 
tomo ] editum, qui in. t'onnutlis codicibus mss. Gré. 
forie nostro tribuitur, in quo hzc hIWoria descripta 
uerit. Ejusmodi habetur unum exemplar in. biblio: 
theca Arcliimonasterii Itemigiani apud Rhemos, ab 
annis circiter 500 exaratum. Ceterum. suipulia illa 
et:aut nune Rhemis asservatur studiosissime in ΡΟΝ» 
monasterio Remigiauo, ad regum nos:rorum ceouse« 


Tolbiacum oppidum, uà ex eodem cap. 97 colligitur. D crationem *. Chiodoveum autetn à. sancto Renrgio 


f ]loc caput non exstat in cod. Dell. 

€ Sic inss.: ed.ti vero, cepi instigare. 

b [liucmarus et qui post euni 866 0}} eunt scriptores 
asserunt, chrisma hac ipsa occasione in ampulia e 
carlo ailauum [uisse ἃ columba : quod etsi diseite non 
dieat Gregorius, iunuit lamen aiiquid. insitum tunc 
conti.isse, cum ait divino odore locuin fuisse resper- 
$um, ita ut omnes gratia Dei id tribuente se-e in 
l'aradiso locatos exisiimaren!. Certe Hincmarus mi- 
raculum istud non. selum in Vita S. Remigii deseri- 
psit, sed et in frequenti. praclatorum, principum, pó- 
polorumque conventu palam de illo, uti publice noto, 
locgius est apud Mettas, cum scilicet Carolum Cal- 
vum ibi in majori ecclesia regem inauguraret. Quin 
et cjus rei vestigium aliquod inspicitur in Víta sanctie 


* Non nisi in nostrate histo. ià peregrinus ncscit, sacram ampullam a Conventionis sotellitibus effraéta uw 
uodom Hooorab !í. religiose collectsuideinquevcelatam, Lapdem, vetito oucval 
T 


ch: ismatis autem particulam a viro 


baptizatum, septifornii eratia Spiritus sancti illustra« 
tuin, et ad. regiam potestatem peranctum fuisse Ἦν 
ecclesia beat.e Marise Hhemensíis aguovit. Lu iovicus 
Pius apud Frodoardum lib. 11 Hisior. lthemernis, cape 
19. Ad hanc vere baptismi sui solemnitatem, Cllo- 
doveun, nen :olum sui regni, sed et ceteros. episco: 
pos catholicos intilasse collizitur ex epistola. saneti 
Aviti ad ip-um Ghlodoveum, quam in Appendice au 
hune tomum reperies..— 

| Colb. ad marginem hzc hahet, &b annis circ, 
400 addita : cce iste. histortographus concordat cum 
Historia sancti Silvestri de lepra Constantini mundata 
in. fonte baptism. Et quidem certum. videtur ex. hec 
luco, ubi εἴ Chiodoveus Constantino eb sauctug 
Remigius beato Silvestro comparantur, tunc temporis 


[396 ; 


uUureno, novs fuisse creditam ampulla qux Carolo X iu regein corsecrando iuscrviit, 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


221 


ait nuntio : Sequere nos usque Suegejonas, quia ibi A ejus. Qui cum eam vidissent elegantem aique sapien- 


cuneta qua acquisita sunt , dividenda erunt. Cumque 
mibi vas illud sors dederit, qux» papa poscit, adim- 
pleam. Debigc adveniens Suessionas, cuncto onere 
prede in mgdiyu) posito , ait rex : Rogo vos, o for- 
tissimi prxliatgres, ut saltem tibi vas istud (boc 
eniin de urceo supra iemorato dicebat) extra par- 
tem concedere non abnuatis. lloc rege dicente, illi 
quorum erat mens sanior, aiunt : Omnia, gloriose 
rex, quz: cernimus tua sunt : sed et nos ipsi tuo su- 
mus dominio subjugati. Nunc quod tibi beneplaci- 
tum videtur, facito : nullus e»xim potestati Luxe re- 
Sislere valet, Cum illi hsc ita dixissent , unus 
levis, invidus ac facilis *, cum voce magna, ele- 
vatam bipennem urceo impulit , dicens : Nihil hine 


(em, et cognovissent quod de regi& esset gencre, 
nuntaveruut ha;c Chlodovecho regi. Nec moraLvs 
ilie, 44 Gundobagura legationem dirigit, eam sibi in 
mtriuonio pewens : quod ille recusare metuens , 
tradidit eam viria; JJlique accipientes puellam , regi 
velocius repraseniamt, Qua visa, rex valde gavisus, 
$uo eam conjugio sociavit, babens jam de concubina 
filius, nomine Theodoricum, 


XXIX, ]gitur ^ rex ex Chrotecbilde regina ha- 
buit filium primogenitum : quem cum mulier bap- 
lismo consecrare vellet , predicabat assidue viro, 
dicens : Nihil sunt dii quos colitis, qui neque sibi , 
neque aliis poterunt subvenire : sunt enim aut ex 


accipies, nisi quz tibi sors vera Jargitur. Ad hac B lapide, autex ligno, aut ex. metallo aliquo sculpti. 


obstupefactis ompibus, rex injuriam suam patientiae 
lenitate coercuit, acceptumque urceum nuntio ec- 
clesiastico reddidit , servans abditum sub pectore 
vulnus. Transacto vero annuo, jussit omnem cum 
armorum apparatu advevire pbalangam, ostensuram 
in Campo Martio ^ suorum armoruui nitorem. Verum 
ubi cunctos circuire deliberat, venil ad urcei yer- 
eussorem , cui ait ; Nullus tam inculta , ut tu, detu- 
lit arma : nam neque tibi hasta, neque gladius, ne» 
que securis ^ est utilis; et appreliensam securim ejus 
in terram dejecit. At ille cum paululum inclinatus 
faisset ad colligendum eam, rex elevatis manibus, 
securim suam capiti ejus defixit. Sie, inquit, tu apud 
Suessionas in urceo illo fecisti. Quo mortuo, reli- 


quos abscedere jubet, magnum sibi per bauc cau- ( 


sam timorem statuens. Multa 4 bella, victoriasque 
fecit. Nam decimo regni sui anno, Thoringis bellum 
intulit , eosdemque suis ditionibus subjuga vit. 

Θ80 XXVIII. Fuit autem οἱ Gundeuchus 9 rex 
Dargunülionum , ex gene:e Allianarici regis persecu- 
oris, de quo supra meminimus. Huic fucrunt qua- 
tuor- filji, Gundobadus, Godegiselus, QCbilpericus 
et Godomarus. igitur Gundobedus Chilpericum fra- 
trem suum interfecit glad.o , uxoremque ejus, ligato 
ad collum lapide, aquis immersit. Hujus duas filiae 
exsilio condemnavit: quarum senior, mutata veste 
Chrona f, junior Chrotechildis & vocabatur. Porro 
Cblodovechus, dum legationem in Durgundiam s:e- 
pius mittit, Chrotechildis puella reperitur a legatis 


4 Chesn. cum Colb. , unus Francus levis. Alii editi, D 


cerebrosus. 

b Conventus Francorum sic dicebatur , quod sin- 
gulis annis kal. Martii fieri soleret in campo , quo 
omnes armis instructi. accedere debebant. Postea 
Campus Maius dictus est , ex quo a Pippino in kal. 
Maii translatus est. 

c Editi plerique, bipennis, et sic infra ubi occurrit 
VOX securis. 

d Sic Corb., ai alii, Multa deinde bella, etc. Chlo- 
doveus Thuringos devictos tributários fecit, ut auctor 
Gestorum Francorum refert : nam et postmodum, 
etiam Lestante Gregorio, Thuringi suos reges habuere. 

* Deest boc caput in Dellov. Gundeuchus scribitur 
in Corb. et al is. Nonnulli babent Gundivicus. Ejus- 
dem filii in aliquot codd. appellantur Gundobaldus, 
Gothesilus , seu Godejisilus, Ililpcricus , et. Dec., 


Nomina vero qua eis indidistis, hominum fuere, 
non deorum !, ut Saturnus , qui filio, ne a regno 
depelleretur, per fugam elapsus asseritur; ut ipse 
Jupiter omnium stuproru:n spurcissimus perpetra- 
lor, incestator virorum, propinquarum derisor, qui 
nec ab ipsius sororis propriz potuit abstinere con- 
cubitu, ut ipsa ait : Jovi.que el soror el coujuz (Virg. 
Eneid. lib. 1). Quid Mars Mercuriusque 8.8 po- 
tuere? Qui potius sunt magicis artjbus przditi, 
quam divini numinis potentiam habuere. Sed ille 
magis coli debet, qui ccelum et terram, mare et om- 
nia qux in eis sunt, verbo ex non exstaniibus pro- 
creavit; qui solem lucere fecit, et caelum stellis 
ornavit; qui aquas repüilibus, terras animantibus , 
aera volatilibus adimplevit; cujus nutu terre fiu- 
gibus, pomis arbores, uvis vinex» decorautur ; cujus 
manu genus humanum creatum esi; cujus largitione 
ipsa illa creatura omnis homini suo, queni creavit, 
el obsequio eL beneficio famulatur. Sed cum hxc 
regina diceret , nullatenus ad credendum regis ani- 
mus movebatur, sed dicebat : Deorum nostrorum 
juisiune cuncta creantur ac prodeunt ; Deus vero 
vester nihil posse manifestatur, et quod wsgis est, 
nec de deorum genere esse probatur. Interea regina 
fidelis filium ad baptismum exhibet : adornari ec- 
elesiara velis przeipit atque cortinis, quo facilius 
vel hoc mysterio 1 provocaretur ad credendum , qui 
flecti praedicatione non poterat. Baptizatus autein 
puer, quem lngomerem * vociiaverunt, in ipsis, 


Gundobaudus. De Athanarici persecutione supra c. 4. 

f Sic appellatur. in Corb., Palat. et Colb., quibus 
concordat Vita sanctze Chlotildis, ubi num. 2 legitur 
Chrona, Szec. 1 Aet. SS. Ord. Benedictini. Bec. ta- 
men et Regm. cum pl«risque editis habent, Mucu 
rina ; alii, Corona. Dicitur in Fredegarii Epitome , 
cap. 17 Sedeleuba. De qua agitur in Chronici cap. 92. 
Clilotildis et Chronz matrem Agrippinam appellatam 
fuisse, de qua Sidonius lib. v, epist. 7, observat 
Savaro. ' 

£ Alias Clirotchildis , Chrotigeldis , Rodieldis , seu 
Chrodieldis , Chroiildis. Hodie vulgo scribitur Clo- 
tildis. 

^ Deest hoe caput in cod. Bell. 

i Sic edit. Dad., at czeteri, homines fuere, non dii. 

1 Cod. Regm. ministerio. 

X Cassin. cum aliquot edit., Jgnomerem. 


e95 


ISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


946 


sicut regeneratus fuerat , albis 5 obiit. Qua de causa A enim deós meos, sed, ut experlor, elongati sunt ab 


commotus felle rex , non segniter increpabat r»gi- 
nam, dicens : Si in numine deorum meorum puer 
fuisset dicatus, vixi-set utique : nunc autem quia in 
nomine Dci vestri bap'izatus est, vivere omnino non 
potuit. Ad hac regina : Deo , inquit , omnipotenti, 
creatori omnium , gratias ago, qui ie non usque- 
quaque judicavit indignam, ut de utero meo genitum 
regno suo dignaretur ascire. Mihi autem dolore hu- 
jus causs animus non attingitur, quia scio in albis 
ab hoc mundo vocatos, Dei obtutibus nutriendos 5. 
Post bnnc vero genuit alium filium, quem baptiza- 
tum Chlodomerem vocavit; et hic cuin. zegrotare 
coepisset, dicebat rex : Non potest àliud- fleri, nisi et 
de hoc, sicut et. de fratre ejus, contingat , ut bapti- 


zatus in $9 nomine Christi vestri, protinus moria- B 


tur. Sed orante matre, Domino jubente convaluit. 
XXX. ltegina * vero non cessabat pradicare regi, 
ut Deum verum coguosceret, et idola negligeret ; 
scd nullo modo ad h:ec credenda poterat comio- 
veri, donec tandem aliquando bellum contra Ala- 
mannos commoveretur : in quo compulsus est con« 
iteri necessitate, quod prius voluntale negaverat. 
Factum est autem, ut confligente utroque exercitu, 
vehementer czderentur, atque exercitus Chlodove- 
chi valde ad internecionem ruere cepit. Quod ille 
videns, elevatis ad caelum oculis, compunctus corde, 
commotus in lacrymis, ait: Jesu Christe, quein 
Chrotechildis przdicat esse (ilium Dei vivi, qui dare 
auxilium laborantibus, victoriamque in te speranti- 


auxilio meó : unde credo eos nullius esse potestatis 
priditos, qui sibi obedientibus non occurrunt 4. Te 
nune invoco , et tibi credere desidero ; tantum , ut 
eruar ab adversariis meis. Cumque hac diceret , 
Alamanni terga vertentes, in fugam labi exceperunt. 
Cumque regem suum cernerent interemptum, Chlo- 


dovechi se ditionibus subdunt, dicentes : Ne amplius, 
quisumus, pereat populus : jam tui sumus. At ille, 


prohbibito bello, coarctatoque populo, cum pace re- 
gressus, narravit reginae, qualiter per invocationem 
nominis Christi victoriam meruit obtinere 9, 

XXXI. Tunc f regina accersiri clam sanctum Re» 
migium Rhemensis urbis episcopum jubet, depre- 
caus ut regi verbum salutis insiunuaret. Quem sacer- 
dos accersitum, secretius coepit &3 οἱ insinuare 8, 
ut Deum verum, factorem cceli et terrze creJeret , 
idola uegligeret, qui? neque si;i, neque aliis pro- 
desse possunt. At ille ait : Libenier te, sanctissime 
pater, audiam, sed restat unum , quod populus qui 
me sequitur, non patitur relinquere deos suos : sed 
vado et loquar eis juxia verbum tuum. Conveuiens 
autem cum suis, priusquam ille loqueretur, przcur- 
rente potentia Dei , omnis populus pariter acclama- 
vit : Mortales deos abjicimus, pie rex, et Deum quem 
Remigius predicat iminort:3lem sequi parati sumas. 
Nuntiantur hacantistiti, qui gaudio magno repletus, 
jussit lavacrum praparari. Velis depictis adumbraán- 
tur plate: ecclesie, cortinis albentibus adoruantur, 
bapiisterium componitur, balsama diffunduntur, mi- 
cant flagrantes odore cerei , totumque templum ba- 


bus tribuere diceris, tux: opis gloríam devotus effla- (^ piisterii divino respergitur ab odore ^ ; talemque ibi 


gito : ut si mihi victoriam super hos hostes indulse- 
ris, οἱ expertus fuero illam virtutem, quam de te 
populus tuo nomini dicatus probasse se przdicat , 
eredam tibi, et in nomine tuo baptizer. luvocavi 


^ ]n elbis, id est intra lebdomadam in qua recens 
bapiizeii albis induti prodibaut. 
Alii , vocatum, Dei obtutibus nutriendum. 
€ Et hoc caput deest in cod. Blellovac. 
4 Sic mss. 4 ; alii cum editis, succurrunt. 
* Bljee., Mor. s. alia manu, et alius codex ab Hen- 


schenio laudatus eum Chesn. hic hahent, Actum anuo 


45 regni sni, id est. anno 496 : quze verba desumpta 
(uisse videntur ex libio de Gestia Francorum. lu cae- 
ter.s enun scriptis et editis, quos videre licuit , nou 
habentur. Curb. tameu et Bell. in medio cap. 57, ut 
infra. notabi:ur, liabent, auno 15 Ghlodovechi. l'orro 
pugna, qui hic memoratur, data creditur. apud 
Tolbiacum oppidum, u& ex eodem cap. δὶ colligitur. 

f [loc caput non exstat in cod. Dell. 

€ Sic mss.: οὐ 11 vero, cepit instigare. 

b fiucmarus et qui post eum secuti sunt scriptores 
asserunt, chrisma hac ipsa occasione in. ampulla e 
coelo aiaium fuisse ἃ columba : quod etsi diserte Bon 
dicat Gregorius, iunuit tamen aüquid. insolitum tunc 
conti.isse, cum ait divino odore locuin fuisse resper- 
$um, ita ut omnes gratia Dei id tribuente se-e in 
l'aradiso locatos. exisiimaren!, Certe Hincimarus  wi- 
raculum istud non. selum in Vita S. Remigii descri- 
psit, sed etin frequenti. praelatorum, principum, po- 
pulorumque conventu palam de illo, uti publice noto, 
locgiu. est apud Mettas, cuui. scilicet Carolum Ual- 
vum ibi in majori ecclesia regem inauguraret. Quin 
et cjus rei vesugium aliquod inspieitur in Víta sancte 


* Nob nisi in postrate. histo ià. peregrinus ncscit, sacram. ampullam a Conventionfs satellitibus eWracta n 
odam Πουσγλῦ ΠΠ religiose collectaudeinque.elatam, tandem, redivivo Codoval 
Uiureno, novs fuisse creditam ampulla qux Carolo X iu regem corsecranJo iuscrviit, 


chrismatis autem partieulatn a viro 


gra:iam astantibus Deus tribuit, ut zstimarent $e 
paradisi odoribus eollocari. Rex ergo prior poposcit 
se a pontifice baptizari. Procedit novus Constautinus 
ad livacrum , deleturus lepra ! veteris morbum , 


Chlotildis , que videtut. aute Hincinarum scr pta 
fuisse. Quod vero aiunt a centuriatoribas M igdebur- 
gensibus visum fuisse codicem Gregorii , iu quo am 
pulla illa memoraretur, quém beterovoxi postea. dis. 
cisserunt , verisimilenon videtar. At forte illi habuere 
prà manibus libram de Gestis Francorum a Cliesnic 
tomo ] editum, qui in. nonnutlis codieibus mss. Gré: 
fore nostro tribu tur, in quo hzc historia descriota 
uerit. Ejusmodi habetur unum exemplar in. biblio: 
theca Arclimonasterii lemigiani apud Rhemos, ab 
annis circiter 500 exaratum, C:eterum. ampul!a illa 
et.aui nune Rhemis asservatur studiosissime in atchi- 
moussterio Remigiauo, ad regum nos:rorum ceouse- 


D crationem *.. Cblodoveum autetn. ἃ sancto Renrgio 


baptizatum, septiformi gratia Spiritus sancti illustra« 
tuin, et ad regiam polestatem perünctum fuisse iu 
ecclesia beate Marise Hhemensíis agnovit Lu !ovicus 
Pius apud Frodoardut lib. 1 Histor. lihemensis, cap. 
19. Ad lianc vere baptismi sui solemniateu, Clilo- 
doveun, nen :olam sui regni, sed οἱ Ceteros. episeeo- 
pos catholicos invítasse collizitur ex epistola saneti 
Aviti ad ip-um Ghiodoveumn, quam in Appendice au 
hone tomum reperies,— 

| Colb. ad nmrarginem hac habet, ab annis circ. 
400 addita : cce tste. histortographus concordat cum 
Historia sancti Silvestri de lepra Constantini mandata 
in (onte baptism. EL αι δ᾽ ccrtum. videtur ex. héc 
loco, ubi euim Chiodoveus Genstaniino et sauctug 
Remigius beato Silvestro comparantur, tunc teinporis 


isse ; 


E»it. 


- 


421 


S..GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


428 


sordentesque maculas && gestas antiquitus * recenti Α meum priebueris solatium f, ut eum bello interfice- 


latice deleturus. Cui ingresso ad baptismum sanctus 
Dei sic infit ore facuudo : Mitis depone colla, Sicam- 
ber P : adora quod incendisti , incende quod ado- 
rasti. Erat enim sanctus Remigius episcopus egregi;e 
scienti2, οἱ rhetoricis adprime imbutus studiis * : 
sed et sanctitate ita przlatus, ut sancti Sylvestri 
virtutibus :quaretur. Est enim nunc liber Vite e,us, 
qui eum narral mortuum suscitasse. Igitur rex om- 
nipotentem Deun! in Trinit:te confessus, baptizatus 
est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti , 
delibutusque sacro chrismate: cum signaculo crucis 
Christi. De exercitu vero ejus baptizati sunt amplius 
tria millis. Baptizata est et. soror ejus Albofledis 3; 
qu:e non post multum tempus mizravit ad Dominum: 


re, aut de regno ejicere possim, tributum tibi, quale 
tu ipse velis injungere , annis singulis dissolvam. 
Quod ille libenter accipiens, auxilium ei ubicunque 
necessitas posceret, repromisit. Εἰ statuto tetnpore 
contra Gundobadum exercitüm commovit, (uo audito 
Gundobsdus, ignorans dolum fratris, misit ad eum, 
dicens : Veni in adjutorium meum, quia Frauci se 
conunovent contra nos, et regionem nostram adeunt 
ut eam capiant : ideoque simus unanimes adversus 
gentem inimicam nobis, ne separaü ab invicem, 
quod alie gentes passs sunt perferamus, At ille : 
Vadam, inquit, cum exercitu meo, et tibi auxilium 
przbebo. Moveutesque simul hi tres. exercitum , id 
est Chlodovechus contra Gundobadum, et Godegise- 


proqua cum rex contristaretur, sanctus. Reinigius B lum 5 cum omni instrumento belli , ad castrum, cui 


tonsolatoriain misit ei epistolam , qu: hoc modo 
sumpsit exordium : « Angit me et satis me angit 
vestrae causa tristitizs, quod bone memoriz germana 
vestra transiit. Albofledis, Sed de hao re consolari 
possumus, quia talis de hoc, mundo migravit, ut 
suspici magis debeat quam ΘΕ lugeri.» Conversa est 
euim et alia soror ejus, Lanthechildis * nomine, qux 
in heresim Arianorum dilapsa fuerat, quse confessa 
wqualem Filium Patri et Spiritum sanetum, chri- 
δε: 418 est, 

" XXXII. Tunc Gundobadus οἱ Godegiselus fratres 
regnum circa Hhodanum aut Ararim cum Massi- 
liensi provincia retinebant. Erant auter& tam illi, 
quam populi eorum, Arianz secte subjecti. Cumque 


Divione nomen est, pervenerunt. Confligentes-que 
super Oscaram 5 fluvium, Godegiselus Chlodovecho 
conjungitur, ac uterque exercitus Gundobadi popu- 
lum atterit. At. ille dolum fratris, quem non suspi- 
cabatur, adverlens , terga dedit , fugamque iniit, 
Rhodanitidesque ripas &G paludesque percurrens , 
Avenionem urbem ingreditur. Gedegiselus vero ob- 
tenta victoria, promissa Chlodovecho aliqua parte 
regni sui, cum pace discessit, Viennamque trium- 
plans, tanquam si jam totum possideret regnum, 
ingreditur. Auctis adhue Chlodovechus rex viribus, 
post Gundobadum abiit, ut eum de civitate extra- 
cium interimeret. Quod ille audiens, pavore perter- 
ritus, metuebat ne ei inors repentina succederet. 


se in'icem impugnarent, audiens Godegiselus Cblo- C llabebat tamen secum virum illustrem Aridium !, 


devechi regis victorias, misit ad eum legationem 
occulte, dicens : Si mihi ad persequendum fratrem 


Jam invaluisse opinionem de baptizato Rom:ze Con- 
slantino per beatum Silvestrum, lepraque ejus mun- 
data. Sed et S. Silvestri acta in Decreto Gelasi irecen- 
sentur. Porro in codice Reg., post bzc verba a ponti- 
fice baptisari, una fere pagina vaeua relinquitur : tum 
sequens incipit, quasi textum continuatura per verba 
sequentia, Procedit hic novus Constantinus, quz cum 
medio Capitis sequentis conjunguntur sic prosequendo, 
inquit cum exercitu meo tibi auxilium, elc. 

* Sic Corb.'& Reg. ; alii, gestorum antiquorum. 

b De Sicambrorum gente fusius agit Bruwerus in 
notis ad earmen 4 libri vi Fortunati. 

* Vide Apollinaris Sidonii epistolam 7 libri ix, ad 
ipsum Renigium directam. De eodem Avitus in Col- 
latione episcoporum coram rege Gundobado : Prosi- 
dente Domino. Ecclesie sum, et inspirante pro. salute 
totius gentis cor domni Remigii , qui wbique altaria de- 
eiruebat idolorum, et veram fidem potenter cum mul.itu- 
dine signorum amplificabat, factum est κί episcopi , eic. 
Sic etiam exteris Remigii apostolatus utlis erat. 
Nihil porro superest ex ejus scriptis, przter aliquot 
epistolas ; nam Commentarii in sacram Seripturam, 
qui vulgo ipsi tribuuntur, sunt. ipsius aetate multo 
l'ecentiores. Vita autem ejus, a Gregorio hic laudata, 
qui ἃ Fortunato descripta creditur, etiam nune ex- 
slat, sed brevior est quam ut tam eximii viri , regum 
δι gentis nostra apostoli , gestis describendis par sit, 
in qua ne unum quideni verbum de Francorum con- 
versione, aut Chlodovei baptismo. Hinc mirum non 
est, si Gregorius plura de his rebus non dixerit. Pro- 
lizioreta scripsit Hinemarus, nullusque ferine auctor 
exstitit, qui hunc sanciissimum virum laudibus non 
fuerit prosecutus. 


strenuum atque sapientem, ad quem ad se accersi- 
tum ait : Vallant me undique angustize, et quid faciam 


4 Culb., et infra Albfledis. Epistolam hic lauda- 
tam, ex qua patet Alhofled-m virginitatem suam Deo 
consecrasse, iu. Appendice referemus integram. 

9 Sic Corb. ; alii Lantildis. Solius chrismationis in 
Arianorum reconciliatione meminit passim Grego. 
rius, sicut nec hodie in conferendo confirmationis 
sacramepto, vix aliqua flt. mentio impositionis ma- 
puuui, qua tameu omnino necessaria est ; sic et tuuc 
impositionem manuum przter chrismationem adbi- 
biam fuisse extra dubium videtur, ne si aliquis abs- 
que ea ab hzresi veuiens reciperetur, tanquam extra 
omnem culpam, uti loquitur Augustin. lib. v de iJa- 
p'ismo contra Donalistas, cap. 25, esse judicaretur. 
Vide Morinum de Poenitentia lib. ix, cap. 10, et 


D Cointium tom. 1 Anual. eccles. Franc. 


! Sie Corb. et Hec. ; ceteri, auxilium. Εἰ quidem 
fere semper pro auxilio in vetustioribus mss. soía- 
tium habetur. 

€ Sic Corb., Dec. et Reg., melius quam ezteri , 
qui habent Godegiselus. Tunc enim duo 4ratres con- 
juncti simul adversus Cblodoveuim videbantur, non- 
dum detecta Godegisili proditione. 


à Edit. Bad. mendose Jsaram. Oscara nempe flu- 
vius est Burgundie, vulgo Owsche , qui Divionem 
aliaque loca przterlapsus, ad S. Joanuem de Latona 
in Ararim defluit. Hze autem, Patricio et liypaiulo 
COSS., id est anno 500, contigisse scr.bit Marius in 
Chronico. 


| Sic fere omnes mis. ; editi vero plerique eum 
Bec., Aredium. is est, ui fallor, qui memoratur in 
collatione episcoporum coram rege Guudobado, de 
qua infra ad cap. 54. Vid. Fredeg. Epitom. cap. 48. 


9.9 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS. 


ignoro, quia venerunt hi Barbari super nos, ut nobis A urbe , eui de aquzductu cura manebat. ille vero 


interemptis regionem totam evertant. Ad hzc Ari- 
dius ait : Oportet te lenire feritatem hominis hujus , 
ue pereas. Nunc ergo si placet in oculis tuis, ego 
te fugere, et ad eum transire consimulo ; cumque ad 
eum accessero, ego faciam ut neque te, neque banc 
evertat * regionem. Tantum, ut quod tibi per neum 
consilium demandaverit implere studeas, donec cau- 
sam tuam Deminus prosperam facere sua pietate di- 
gnetur. Et ille: caciam. inquit, quaecunque manda- 
veris. Hzc eo dicente, valedicens Aridius discessit , 
et ad Chlodovechum regem abiens, ait : Ecce ego 
humilis servus 5 tuus, piissime rex, ad tuam poten- 
tiam venio, relinquens illum miserrimum Gundoba- 
«um. Quod si me pietas tua respicere * dignatur, 


indignans, quod fuerit ejectus ab urbe cuim czterig, 
ad Gundobadum furibundus vadit, indicans qualiter 
civitatem irrumpens, ultionem exerceret in fratrem. 
Ilio quoque duce, exercitu per aqussducium directo, 
multis cum ferreis vectibus prz»cedentibus, erat su- 
tem spiraculum iilius lapide magno conclusum, quo 
cuim vectibus illis per magisterium artificis repulso, 
civitatem introeunt: $$ illisque de muro sagitutaunti- 
bus, hi terga preveniunt f. Dato autem de medio ci- 
vitatis sono buccine , obsidentes portas capiunt , 
aperiisque pariter ingrediuntur. Cumque inter duas 
has acies populus urbis ab utroque exercitu exdere- 
tur, Godegiselus ad ecclesiam haereticorum confugit, 
Ibique cun: episcopo Ariano interfectus eat. Denique 


integrum in me famulum atque fidelem, et tu , et B Franci, qui apud Godegiselum erant, in unam so 


posteri tui habebitis. Quem ille prompüssime colli- 
gens, secum retinuit : erat enim jocundus in fabulis, 
strenuus in consiliis, justus in judieiis, et in cem- 
misso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exer- 
citu eirca muros urbis residente, 87 ait Aridius : Si 
digoanter, 0 rex, gloria celsitudinis tuse paucos hu- 
militatis mex «ermones velit accipere, consilio licet 
non egeatis, tamen fide integra ministrabo; idemque 
vel tibi congruum , vel civitatibus erit, per quss 
transire deliberas. Cur, inquit , retines exercitun, 
eum loco firmissimo tuus resideat inimicus? Depo- 
pularis agros, prata depascis, vineas diseecas 4, oli- 
veta succidis, omnesque regionis fructus evertis : 
interim et illi nocere non prsevales. Mitte potius le- 


turrim congregant. Gundobadus autem jussit, ne uni 
quidem ex ipsis aliquid noceretur: sed apprehensos 
eos Toloex in exsilium ad Alaricum regem transmi- 
sit, interfectis senatoribus, Burgundionibusque qui 
Go legiselo consenserani. [pse vero regionem om- 
nem, qua nunc Burgundis dicitur, in suo dominio 
restauravit. Burgundionibus leges * mitiores insti- 
tuit, ne homanos opprimerent. 


XXXIV. Cum autem cognovisset assertiones hs» 
reticorum nihil esse, a sancto Avito episcopo Vien- 
nensi b, Christum Filium "Dei et Spiritum sanctum 
squalem Patri confessus, clam ut chrismaretur ex- 
petiit. Cui ait sacerdos : Si vere credis, quod nos ipse 


gationem, et tributam , quod tibi annis singulis dis. C Dominus edocuit. debes exsequere !. Ait autem , δὲ 


salvat , impone ; ut et regio salva sit, et tu tributa 
.dissolventi perpetuo domineris: quod si noluerit , 
tunc quod 'ibuerit facies. Quo consilio rex accepto, 
hostem * redire jubet ad propria. 'l'unc inissa Jega- 
tione ad Gundobadum, ut ei per singulos annos tri- 
bita imposita reddere debeat, jubet. At ille et de 
praesenti solvit, et deinceps soluturum esse se pro- 
mittit. 

XXXI. Posthec resumptis viribus, jam despi- 
ciens regi Chlodotecho tributa promissa dissolvere, 
contra Godegiselum fratrem suum exercitum com- 
movit, eumque apud Viennam civitatem inclusum 
obsedit. Verum ubi minori populo alimenta deficere 
cxeperunt, tinens Godegiselus, ne ad se usque fsmes 
extenderetur, jassit expelli minores populi ab urbe. 
(uo fscto expulsus est inter eseteros artifex ille ab 


* Hic omissis aliquot capitibus, nonnullis etiam de- 
tritis, cod. Bellov. textum resuwit, 

b in Bell. et Bec. deest servus. 

* Aliquot scripti et ed., recipere. 

4 Sic mas. omnes prseter Colb. qui babet desecas. 


Plerique editi cum Bec., dissipas. 
e mss. Bell. et Corb. ; at alii babent hostem 
patrie redire, etc. Sed hic hostis nomine exercitus 
Signatur, quem nostrates superioribus seculis verna- 
cule l'host appellare consueverant. 

f Aliquot mss. et ed., premunt. 

δ Leges ill.» etiam nune ab institutore nomen ha- 
bent, vulgo les Gombettes. Lex Gundebada ia Caroli 
Magni Capitularibus, et apud Agobardum laodatur. 
Habentur in codice legum antiquarum, quem publici 


quis me confessus. (uerit coram hominibus, confitebor 
et ego eum coram Patre meo, φμὶ est in celis. Qui 1 
autem. negaverit me coram hominibus , negabo et ego 
eum coram Patre meo qui est in calis (Matth. x, 59 et 
$55). Sic et ipsis sanctis ac dilectis suis beatis apo- 
stolis Κ, cum de futurz persecutionis tentationibus 
doceret, insinuavit, .dicens ; Attendite vobis ab homi- 
mibus. Tradeni enim vos in conciliis, el in. syna- 
gogis suis flagellabuni vos, et ante. reges et prasides 
stabitis propter me in testimonium illis, et omnibus ! gen. 
tibus (Matth. x, 417). Tu vero cum sis Es, et a nullo 
spprehendi formides, seditionem pavescis populi , 
ne Creatorem omnium in publico fatearis. Relitqua 
banc stultitiam, et quod corde te dicis 89 credere, 


D ore profer in plebe. Sic etenim et. beatus Apostolus 


ait : Corde creditur ad justitiam , ore autem confessie 


juris fecit Fridericus Lindenbrogius. 

h In Collatione sciliceL publica inter catholicos 
episcopos et Arianos, prasente rege et regni proce- 
ribus, Lugduni habita, quam infra in Aptendiee re 
feremus. Vide et eju:dem s. Aviti epistolam 2 apud 
Sirmondum. 

| Sie. Corb., Bell., Cas. et fec. ; at Regm. habet 
debes exsequi. Ceteri omittant vocem debes. - 

| Hzc usque ad sic et ipses, non liabentur In 
Regin. et Bec., in quibus, eum frequeniia sunt ejus- 
modi Seripturse loca, ut plurimum omittuntar. 

* Colb. cum plerisque editis, Sic et ipsos sanctos 
ac dilectos auos beatos apostolos. 


| Vox omnibus deest in plerisque mss. et edit. 
sed babetur in vetustioribul , 


951 


Confitebor tibi, Domine, in Ecclesia magna, in populo 
gravi laudabo te (Psalm. xxxiv, 18). Et iterum : 
Confitebor tibi in populis, Domine, psalmum dicam no . 
mini Ixo. inter qentes (Psafm. vi, 10). Metuens enim 
populum, o rex, ignoras quia satius est, ut populus 
sequatur (idem tuam, quam tu. infirmitati faveas po 
pulari ? Tu enim es caput populi, non populus caput 
tnum. Si cnim ad. bellum proliciscaris, tu precedis 
eateryas hostiuin, et illo quo abiciis subsequuntur. 
Unde melius est, ut te prcedente cognoscant. veri- 
I3tem, quam te pereunte perinaueant in errore. Nam 
Deus non irridetur (Gal. vi, 1) : nec enim diligit 
illum, qui propter terrenum regnum eum non coufl- 
tetur in s2culo. Ista. ille ratione confusus, usque ad 


$. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS. 
fit ad. salutem 5 (Rom. x, 1C). Sic et Propheta ait: A rum feritas portas ingressa , per total, ut scripeit , 


urbem nihil metuens oberrábat, Cumque hac per 
anai circulum gererentur, advenientibus Paschalis 
solemnitatis diebns, exspeciabat snisericordjam Dei 
plebs tota devote, ut vel hic magwse solemnitatis dies 
huic terrori termin»um da'et. Sed in ipsa gloriosae 
noctis vigilia, duun Missarum celebrarentur solemnia, 
subito palatium regale intramuraneu:m divino igne 
succeuditur, pavore ounibus perterritis, δὲ eeecic- 
siam egressis, credentibus ne au! hoc incendio urbs 
tota consumeretur, aut certe disrupta tellure debisce 
ret, sanctus sacerdos prosiritus ante altare, cum 
gemitu et lacrymis Domini misericordiam impreca- 
tur. Quid plura? penetravit excelsa poli oratio poa- 
tificis inclyti , resiinxitque domnus incendium flumen 


exitum vitz» sux in bac insauia perdur.vit , nec pa- B profluentiua laerywarum. Cumque hzc agereutur, 


blice :qualitatem Trinitatis voluit confiteri. Magna 
enim facundis erat tunc temporis beatus Avitus : 
namque insurgente bxeresi apud urbem Constantino- 
politanam, tam illa quam Eutsgches 5, quam illa quam 
Sabellius docuit , id est nihil divinitatis habuisse 
Dominum Rostrum Jesum Christum, rogante Gundo- 
bado rege, ipse contra 608 scripsit. Exstant exinde 
nunc apud nos epistolas adinirabiles , quae sicut tunc 
h:resim oppresserunt, ita nunc Ecclesiam Dei zdi- 
ficapt *. Scripsit enim Homiliarem librum unum de 
mundi principio, et de diversis aliis conditionib:s 
libros sex, versu compaginatos ; Epistolarum libros 
novem, inter quas supradictae continentur epistola. 
Refert enim in quadam homilia, quam de Rogatio- 


appropinquante Ascensione, ut jam diximus, maje 
statis dominica , indixit populis jejunium , instituit 
orandi modum, edendi seriem *,erogaudi bilarem 
dispensationem. Cessantibus quoque exinde terrori- 
bus, per' cunctas provincias dispersa faeti (ama, eun- 
etos sacerdotes imitari commonuit, quod sacerdos 
fecit ex fide : quae usque nunc in Christi nomine per 
omnes Ecclesias in compunctione cordis et. cuntri- 
tione spiritus celebratur. 
XXXV. lyitur Alaricus rex Gottborum, eum vi- 
deret Cllodovechum rogem gentes a:sidue debellare, 
legatos ad eum dirigit, dicens : Si (rater f meus ve- 
lit, insederat anitno ut nos Deo propitio pariter vi- 
deremus. 91 Quod Chiodevechus non respuens , ad 


nibas seripsit, lias ipsas Rogationes, quas ante Ascen- C eum venit. Conjunctique in insula Ligeris, quas erat 


sionis dominiee triumphum celebramus, a Mamerto 
ipsins Vieniensis 9() urbis episcopo 4, cui et hic eo 
tempore prieerat, institutas fuisse, dum urbs illa 
multis terreretur prodigiis. Nam terr» motu fre- 
queuter quatieba:ur : sed οἱ cervorum atque lJupo- 


^ Dellov., ἐπ salutem. 

Ὁ Nonnulli, Euiices, aut Euticis; plerique Euthi- 
cus. Uell. et Bec., tam illam, quam Euliches quam- 
que Sabellius. Legendum for:e Nestorius , pro Sabet- 
tins. Nulla tiiuren in epistola 2 ad Gundebadum, quse 
tota est de hac re, Nestorii fli mentio, licet ibi ejus 
errores, quos etian quandoque. Eutycheti. tribuit , 
(use relellat; vide et epi-t. 5 et 28. Certe persevera- 
vit in Gallicanz Eccle:ie Patribes illud fidei ortho- 
du»d* studium, qui in concilio Aurelisnensi v, anno 
b49, canone 1, Eutychetis et Nestorii prava dogmata 


juxta vicum Ambaciensem 5 territorii urbis Turoni- 
ca, simul locuti, comedentes pariter ac bibentes, 
promissa sibi amicitia pacifici discesserunt. 

XXXVI. Multi jam tunc ex Galliis habere Praneos 
dominos sumnio desiderio cupiebant. Uude * faetum 


4 Freherus legendam putat legendi seriem. Hie 
Gregorius notat tres religiosi jejunii conditiones, 
quibus fiat utile. logationes appellat ipse Avitus 
[esticitatem operosissimam. 

Vetus est, sacris Scripturis, et. vetustis aucto- 
ribus approbata, qui etiam nonc perseverat, € n- 
suetudo, ut reges sese mmutuo fratres dicant : quod 
jain viri eruditi non semel ohservarunt, Cujus rei 
exempla proferunt viri clariss. Stephanus Baluzius, 
et Gisb. Cuperus in notis ad cap. 8 Lactantii de Mor- 
tibus persec., et Mabillonius lib. 1 de Re diplomat,, 


cum  exsecrationibus damnarunt et. apnathematizave- p can. 9, num. 15. Ego vero, ut de nostra solummodo 


runt. 

€ Prater epistolas 88, aliquot S. Aviti opusenla 
edidit V. Cl. Jac, Sirmondus, ct inter 1.14 homiliam 
de fogationibus hie laulatam, quam) etiam in vet. 
ins. reperimus. Ejusdem vita habetur tom. 1 Bibliot. 
nova Labbei. illius vero festum celebratur die 5 Fe- 
bru»rii, ad quem diem plura de eo liabent Dollan- 
diani. 

4 |dem testatur. Sidoniss lib. v. epist. 44, et lib. 
vit, epist, 4; Cisarius Arelat., homilia ὅδ, et alii 
p*ssim auctores, qui eubsecuti sunt. Vide et concil. 
Aurelian. 1, can. £7, etc. Quoties autem et quo rita 
fierent, vel quid his diebus n ecclesia legeretur, ex- 
pnit Mabillonius noster libro i. de Liturgia Gullica- 
na, pag. 152, iu notis ad num. 53 et seqq. duos 
Lectionarii Gallicani, qui toti sunt de Rogatonibus. 
Mamerti fest.m colitur die 14 Maii. Vide infra lib. 
de M.rac. saucti Juliani , cap. 2. 


gente loquar, laudabo ex lib. 1 Marculfi formulam 
nonam, quz est /udiculus ad alium regem cum 

tio dirigitur ; sic autem inscribitur : Domino glorioso, 
atque pracellentissimo fratri, illi regi, in Dei momi- 
ne ille rex. 

& Chesn., Ambaciacensem. Oppidum istud etiam 
nunc celebre cst, vulgo Amboise, dietum, ad eon. 
fluentes Ligeris et Amatissze, l'Amasse, situm. De 
lioc oppido sic loquitur Severus Sulpie. dil. $ : Jn: 
tico Ambaliensi , id est. castello i|lo veteri, quod Run 
frequens habitaiur a. (rairibus , elc. 1:96 ipeà creditur 
csse insula, qum hodieque prope Anibeiitn visiter 
arboribus consita, vulgo iusula Sancti Joanols dicta. 

b [nce et qua: Sequuutur ad caput sequens desuut 
iu Corb. et Bell. Quintianum non insi post Chluduvel 
obitum o sua sede pulsum fuisse contendit Valesius 
lib. v1 rerum Francic., quem, si lubet, consute, 


13» 


5. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


'fessor cum Θ᾽ 60 benedicto contrectans, imposito si- A clius 95 vero filium suum Theudericum 5 per Albi- 


.gno crucis restituit sanum : ejusque obtenta monas- 
. terium permans:t illesum. Mu'tasque et alias virtutes 
operatus est, quas si quis diligenter inquiret, librum 
Viu * illius legens, cuneta reperiet 5. luterea Chlo- 
: dovechus rex cuin Alarico rege Gothorum in campo 
Vogladense *, decimo ab urbe Pictava milliario con- 
venit : et confligenübus lis eminus, resistunt 4 co- 
fninus illi. Cumque secundum consuetudinem Gotihi 
. erga vertissent, ipse rex Chlodovechus victoriam, 
Domino adjuvante, obtinuit. Habebat autem in ad- 
gutorium suum filium Sigiberti Claudi, nomine Chlo- 
- dericum. 11 c S giberius * pugnans. contra. Alaman- 
«os apud Tulbiacense oppidum percussus in geniculo 
- elsudicabat. Porro rex, cum fugatis Gotthis Alari- 


cum regem interfecisset, duo ex adverso subito ad- B 


: venieutes, cum contis utraque ei latera feriunt. Sed 
' svuxilio tam loric:e, quam velucis equi, ne periret 
exemptus est, Maximus ibi tunc Arvernorum popu- 
' tus, qui cum. Apollipare f veuerat, et primi [Forte 
plurimi] qui erant ex senatoribus corruerunt. De hac 
'pugna Amalaricus filius Alarici in. llispaniam fugit, 
regnumque patris sagaciter occupavit δ. Chludove- 


a Vitam sancti. Maxentii e 2 codd. mss. editam 
habes tet. 1 Actor. 55. Ordinis Benedictini, pag. 
578, quain consule. Exstat etiam nunc monasterium 
istud eum oppido cognomini, Ordini nostro sub nos- 
tra S. Mauri Congregatione subjectum, a Calvinianis 
dirutum , restauratumque paucis «b linc annis : ubi 
abbas fuit S. Leodeyarius martyr ct cpiscopus 
Kduensis, qui ei ibi post mortem diu jacuit, 

b Hic in Corb. et Bellov, interseruutur haec verba, 
Anno quinto decimo Chlodovechi, et quidem prima 
manu; constare tamen. vide ur pugnam fliaue anno 
26 Chloduvei, id est. vulgaris arz? 577, commissam 
-luisse. Vide supra notas ad cap. 50. 

€ Aliquot mss. et editt, Vocladense. Vulgo dicitur 
Vouillé, quod oppidum est ad Cleunuin fluvium, tri- 
bus leucis ab urbe Pictavieusi dissituimn. Colb. habet 
Dwbiacense. . 

4 Alii tu5s., consistunt. Regm., hii eminus, 

* Sigibertus. Colonixe Agrippina: sedem labebat, a 
qua Tulbiacum, hodie Zullich, seu Zulg, quatuor c.r- 
: eiter leucis distat, ubi celebre pralium inter Ala- 
. uanros et Cllodoveum, quod Francorum conver- 
-sioni oceasionein praebuit, cominissum est. Exisumat 
4xmen llenschenius bellum istud prope Argentora- 
tum confecium fuisse, quod ex:nde Chlodoveus Rhe- 
£s accedens, Tullo wansierit. Sed Chlodoveus de- 
victis Alamannis eos est prosecutus, ita ut jam Rhe- 
mos properauti Tullo trausire debuerit. V. Vales. 
lib. vi Iter. Franc. 

f |lic erat sancti Apollinaris Sidonii filius, aute 
episcopatum ex matrimonio legilimo procreatus, de 
quo Giegorius in libro in, cap. 2, et lib. 1 de Gloria 
Mart., cap. 45, etc. 

. καὶ Occiso Alarico Gezalicus ejus filius regni paterni 
partem occupavit, Theodoricus vero M. O:trogoltho- 
rui rex alteram rexit, post cujus mortem Atralari- 

, €us, aliis Ama!ricus, seu Almaricus, ex Theudichusa, 
&eü Tbeodogottlia ejusdem Theodo:ici filia, Alarici 
tjlius regnare coe,.it. Auctor Anonymus llistoriz Cze- 
δυγο ἃ Constanuo Cthloro ad Theodoricum lialis 
regem, hzc habet de eodein Theodorico : Postea ac- 
cepit uxorem. de Francis, nomine Augo[fladam. Nam 
uzorem habuit ante regnum, de qua susceperat filias : 
unam dedit, nomine Arevagni, Alarico regi Wisigotha- 
rum in Gallia, et aliam filiaun suam. Theodegothaimn Si- 
qismnndo filio Gundebadi regis. Econtra Jornandes, 


gensem ac Ruthenam civitatem ad Arvernis dirigit. 
Qui ablens urbes illas, a finibus Gouhorum usque 
Burgundionum terminum, patris sui ditionibus suh- 
jugavit. Regnsvit autem Alaricus viginti duos anucs. 
Chlodovechus vero apud Burdegalíensem urbem hye- 
inem agens, cunctos thesaures Alarici a Tolusa a«- 
ferens, Ecolismam ! venit. Cui Dominus !antam ^ 
gratiam tribuit, ut in ejus contemplaiione muri 
sponte corruerent. Tunc exclusis Gotthis urbem suo 
dominio subjugavit. Patrata posthzc victoria, Turo- 
nis regressus est J, multa sancte basilicze beati Mar- 
tiui niuuera offerens. 


XXXVII. Igitur Chlodovechus ab Anastasio im- 
peratore codicillos de consulatu accepit, et in basi ica 
beati Martini tunica blatea k indutus est et chlanyde, 
imponens vertici dixdema. Tune ascenso equite ! 
aurum argentumque in itinere illo, quod inter por- 
tam atrii basiliez beati Martini et ecclesiam civita:is 
est, presentibus populis inanu propria spargens, vo- 
luntate benignissima erogavit, et ab ea die tanquin 
consul aut " Augustus est vocitatus. Egressus autein 


cap. ἐδ, et Historia Miscella : Antequam de Audeffoda 
(Lodo:n Francorum regis filia) so olem haberet, nata. 
rales ex concubina, quas genwisset adhuc ἐν Meesia, 
filias habuit, unam nomine Theudicodu, et aliam ()ε- 
trogotho, quas moz ut in [:aliam venit, regibus vicinis 
in conjugio copulavit, id est unam. Alarico Vesegotha- 
r&m, εἰ aliam Sigismundo Burgundionum. Ἐξ Proco- 
pius, libro i Belli Gothici, Theodoricus Alarico filiem 
suam virginem despondit Theudichusam. Ano. ynus 
aulo post locum laudatum Amalaberg:xm  llermene- 
ridi Thoringorum regis uxorem, ejusdem Theodorici 
germanam appellat : tamen ex Procopio, (listoria 

iscella, immo et ip-o C ssiodoro, lib. iv, epist. 1, 
Amalaberga fuit Theodorici ex Aimalafrida sorore 
neptis. 

b Sic scribitur in vetustioribus codd. ; alii habent 
Theodericus, seu Theodoricus. 

! Alii seribuut Encolismam, Ecolisinam, seu En 
lismam. Urbs est episcopalis, vulgo Angouléme, satis 
nota. 

2 Regm., est ingressus. Cseterum Chlodoveus eum 
bellum istud pararet, a sancto Remigio adiouitus, ἃ 
rebus sacris inviolabiliter abstinendum omnibus man- 
davit, quz res ei conciliavit ἃ Deo adversus hostes 
victoriam. ὃ. Remigii epistola, et eà quam peracto 
bello ipse Chlodoveus ad episcopos de hac re scripsit, 
eliam nunc supersunt, quas in Appendice referemus, 
simul cum clarta de condit:one. nionasterii. Micia- 


D censis, quam idem rex in nomine sancte equalis ei 


consubsiantialis Trinitatis se concessisse testatur. 

k Dec. et Mor. s., tunica, baltheo. Retinenda noatra 
lectio, Tuuicie enim blateze nomiue vestis. purpurea 
iudicatur, qu:: maxime consulem et Augustum dece- 
bat. Dlata seu blatta purpuram significari patet ex 
vetustis glossariis antiquisque auctoribus, quos vide- 
sis apud Savaronem in notis ad lib. ix, epist. 15, δὶ. 
donii, el alibi passim, Drouverum in Fortunati lib. s, 
carm, ὃ, Hugonem Menardum in sacrameutarium S, 
Gregorii, etc. Hiuc senatus blattifer dicitar Sidonio. 

! Sic Corb., Bell. et alii svripti vetustiores, qui bic 
et alias fere »emper equos hominibus ferendis desu- 
natos equites appellant. Editi et aliquot scripti, equo. 

2 Editi , consul el Augzstus. Contendit Cuintius ad 
aunum 308 Gregorium his verbis voluisse Chiodo- 
veum in consortium imperatori.e dignitatis ab Ana- 
sStasio fuisse adinissum, cum ἃ Justiniani tempore 


259 


&. GREGORIL EPISCOPI TURONENSIS 


210 


tluc &ibi suoque Farroni su/Beere. Pro qua ra Franci À runt autem supradicti reges, propinqui hojas : quo- 


suaxima indignatione tumebant. Unde factum est, οἱ 
datis aureis sibi * armillis, vel baltheis, Chlodove- 
elius, sed t0 um oseiniilatum auro (erat enim aereum 
Alcauracum àub. dolo factum), hxc dedit. leudibus b 
ejus, ut super eum invitatetur *. Porro eum exerci- 
tum contra eum commovisset, et ille s, eculatores 
plerumque ad. cognoscendum transmitterel, reversis 
Auniijs interrogat, quam valida bzee manus foret. Qui 
pesponderuut : Tibi (tuoque Farroni tnaximum est 
sapplementum. Veniens autem Chlodovechus, bellurà 
&outra eum iustruit. A1 ille devictum cernens exer- 
ritum suum, fuga labi parat : sed ab exercitu com- 
prehensus, ae ligatis post tergum manibus, iu. con- 
spectu .Cllodovechi una. eum Richario 4 fratre suo 
perducitur. Cui ille : Cur, inquit, bumiliasti genus 
nostrum , ut te vinciri permitteres? Melius enim tibi 
fuerat mori. Et clevatam securim capiti ejus defixit. 
Cotversusque 2d 99 (ratrem cjus, ait : Si tu. sola- 
tium [A/. auxilium] fratri tribuisses, alligatus utique 
Aon fuisset. Similiter e hunc securi percussum in- 
terfecit. Post quorum mortem, cognoscunt. prodito- 
fes eorum, aurum quod a rege acceperaut esse adul- 
4eruu), Quod cum regi dixissent, ille respondisse fer- 
Aur ; Merito, iuquit, taleaurum aecipit, qui dominum 
Suum ad mortem propria voluntate deducit. Iloe illis 
«uod viverent debere suíficere, ne male proditionem 
4ominorum suorum luituri inter tormenta deficerent. 
Quod illi audientes, optabaut gratiam adipisci : illud 


4jbi assereutes sufücere οἱ vivere mererentur.. Fue- C 


rum frater, ltignomeris * nomine, apud Cenomaunie 
civitatem, ex jussm Chlodovechi interfectus est. Qui- 
bus mortuis, omne regnum eorum et thesauros Chio- 
dovechus accepit. Interfectisque et aliis multis regi- 


Dus, vel parentibus suis primis, de quibus zelun 


habebat, ne ei regnum auferrent, regnum swem per 


totas Gallias dilatavit. Tamen congregatis Buis, qua- 


dam vice f dixisse fertur de parentibus, 300 4508 


ipse perdiderat : γα mihi, qui. tanquam peregrinus 


inter extraneos remansi, et non habeo de parentibus, 
qui mihi, si venerit adversitas, possit aliquid adju- 


«are. Sed hoc non de morte horum condolens, sed 


dolo dicebat, si forte potuisset adhuc aliquem rep - 
rire, ut interficeret. 


B XLI. His ita transactis, apad Pari-los obiit; 66- 


pultusque io basilica sanctorum Apostolorum * qvain 
eum Chrotechilde regina ipse construxerat. Migrav t 
autem post Vocladense bellum anno quinto. Fuerunt- 
que omnes dies regni ejus, triginta anni. /Etas Β tuts, 
quadraginta quinque anni. À transitu ergo sancti 


"Martini, usque ad transitum Chlodovechi regis, qui 


fuit undecimus annus episcopatus Licinii Turonici 
sacerdetis, supputantur anni centam duodeciin. Chro 
techildis autem regina, post mortem viri soi Turonis 
vezit : ibique ad basilicam sancti Martini deserviens, 
cum summa pudicitia atque benignitate in hoc loco 
coinmorata est omnibus diebus vitz sa:e, raro Pari- 
8105 visitans. 
Explicit liber secundus. 





1. De filiis Chle devecht:. 


De episcopatu Dinifi, Apollinaria, alque Quintiaai., 


n. Quod Dani Gallias à 
". De T horingorum τ . 

V. Quod Sigimundus β Mum suum interemit, 
VI. De inteiitu Chlodomeris. 
'VH. De bello contra Thoringos, et eorum strage, 
HM. De interitu Hermenefridi. 
A. Quod Childeberius Arvernis abiit. 

X. De juteritu Amatrici. 


áppetierunt. 


INCIPIUNT CAPITULA LIBRI TERTII. 


X1. Quod Childeberius εἰ Chlothacharius in Barguudias, T heudericus Arvernis abiit 


ΧΙ]. De excidio regionis Arverne. 

XIII. De Lovolautro et Meroliacensi castro. 
XIV. De interitu Munderici. 

XV. De captivitate Attali. 

XVI. De Sigivaldo. 

XVI. De episcopis Turonicis. 

XV111. De interitm filiorum Chlodomeris., 


- * Sic Colb. et Chesn.; alii ed. et mss., sire armillis. D 


b Sic Chesn. et ms. omes, prater Kegin. qni ha- 
bet legatis. Editi plerique, proditoribus. Retinenda vox 
Leudibus. Leudes &eu fideles suos appellabant reges 
nostri vassallos suos , maxime nobiliores, qui nulli 
praeterquam principi obnoxii erant; postea. barones 
appellati fverunt, Vide Bignouium in formulas Mar- 
culti lib. 1, cap. 40, qui jam antea, cap. 18, eosdem 
Aastrustiones. quoque fe: 880 nominatos nbservarat. De» 
mum Vassi aut Vassalli dieti fuerunt. Vide Glossarium 
Canghi. .. 

* Ed. omnes, inimicarentur. 

4 Cod. Regm., llachanario. 

*. Alij cum 301}... fieguomeris, et pano infra co- 
dices aliquot, Cinomonnis. Editi &, Cenomanniam. 


f Regm. addit fidelibus suis. ' 


8 [Ic modo sancte Genovefze appellatur, quod ihn 
sepulta virgo sacratissima multis miraculis claruerit : 
estque abbatia celebris canonicorum Regularium 
ordinis S. Augustin, quos ex Victorina abbatia de 
ductos ibi locavit Sugerius abbas S. Dionysii. 


h [lzee verba, eias tota 43 anni, desuut. in. codi. 
Corb. et Regn. Obiit Chlodoveus zer vulgaris anu» 
514, qui nec annus 112. post. obitum sancti Marini 
fuit, si verum sil hunc anno 597 ad superos abüsse; 
ncc Licinii episcopi 11, cum Leo diaconus nomina 
Veri episcopi, qui Licinii.decessor fuit, concilio Age 
thiengi anno 906 subscripserit, 


4 


AX. Quod Theudeberius Wisigardem desponsavit. 
XXI. Quod Theudebertus in Provinciam abiit. 
AXII. (uod postea Deotheriam accepit. 

XX11I. De interitu Sig'valdi, et (uga Givaldi, 


XXIV. Quod Childeberius T hendebertum muneravit, 


XXV. De bonitate Theudeberti. 
XXVI. De interitu filie Deotherias. 
AAVII. Quod Theudebertug Wisigardem accepit. 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER TERTIUS. 
XIX. De sancto Gregorio Lingonensi, et situ Divionensis castri. 


to 
,* 4&4 
| ey 


XXVIII. Quod Childeberius cum Theudeberto contra Chlothacharium abiit. 
XX1X. Quod Childeberius et Chlothacharius in llispanias abierunt, | 


XXX. De regibus llispanorum. 
AXXI. De fi'ia Theodorici regis Italici. 
AAXXIH. Quod Theudebertus in. ltaliam abiit. 
XXXIII. De Asteiiolo el Secundino. 


XXXIV. De munere Theudeberti circa Viridunenses cives. 


XXXV. Deinteri Sirivaldi. 


XXXVI. De obitu Theudeberti, e& ae interitu Porthenii. 


XXXVII. De hyeme grati. 





LIBER TERTIUS. 
prologus. | 


103 Velim, si placet, parumper conferre , qux A stituit : lzeretici véro, nec acquirunt ^, sed quod. 


Chr.stianis beatam confitentibus Trinitatem prospera 
sucresserint, et qua hireticis eamdem scindentibus 
».fuermt in ruinam. Omittamus autem qualiter illam 
Abraham veneratur ad ilicem, Jacob przdicat in be- 
nedictione , Moyses cognoseit in sente, populus se- 
.quitur in nube, eamdemque pavescit in monte ; vel 
.«ualiter eaim Aaron portal. in logio, aut David vati- 
.ciuatur in psalmo, orans innovari se per Spiritum 
rectam, pec sibi auferri Spiritum sanctum, atqne se 
confirmari per Spiritum principalem (Psalm. t, 12- 
44). Maguum et ego lic cerno mys erium, quod 
sc.licet quem lizretici minorem asserunt, priucipa- 
lem vox prophetica nuntiavit. Sed his, ut diximus, 
omissis, ad nostra tempora revertamur, Árius enim, 


videntur habere, aufertur ab οἷς. Probavit lioc. Gg« 
degiseli, Gundobadi, atque Godomari interitus , qui 
et patriam simul et animas perdiderunt P. Nos vere 
unum atque invisibilem, immensum, incomprehensi- 
διε, inclytum, pereanem atque. perpetnum Domi« 
num confitemur, ununi in Trinitate proper persona- 
rum numerum, id est Patris et Fi!il et Spiritus sancti - 
confitemur et trinum in unitate, propter zeqnalitatem 
substantize, deitatis, omn'potentiz, v1 virtutis : qui 
est unus summus at,ue. omnipotens Deus in seuipi« 
terna szxcula regnans. ZEE 
105 1. Defuncto igitar Clodovecho rege, quatuot 
filii ejus , id est Theudericus, Chlodomeris , Childe« 
bertus, atqne Chiothacharius * regnum. ejus scci« 


qui hujus iniquz secte primus iniquusque inventor B piunt, et inter se :equa lancé dividunt. Habebat jams 


fui, interioribus in secessum depositis , iufernalibus 
ignibus subditur : H.larius vero beatus individus 
Trinitatis defensor, propter 10/4 l'anc in exsilium 
deditus, et patrix paradiso restauratur. Ilànc Chlo- 
dovechus rex couf-ssus, ipsos lixreticos adjutorio 
ejus oppressit, regnumque suum per totas Gallias 
: dilatavit : Alaricus hanc denegans , a regno et po- 
pulo, atque ab ipsa, quod majus est, vita mulctatur 
seterna. Dominus autem 8e vere credentibus, etsi in- 
sidiante inimico aliqua perdant, hic centuplicata re- 


* Corb. Del., et Casin. habent, mec acquirumt 


ws. 
5 Gundobadus, ut observat Valesius, diu floren- 
' tissinium regnum obtinuit, ipsamque, morte natura- 
li excedens, filio suo S:gismundo reliquit. 

* Sic veteres mss., quamvis aliquando varient ; 
alti, Hlotharius, seu Chlotarius, quoi idem est. Cz- 
terum filii Chlodovei non zequales habuere regni pa- 
terni partes. Nam Theodorici portio longe major 
caeteris fu, /Equa tamen dici potuit, quod cum in 
dfatandis regui pateroi limitibus natris expeditionum 
fnissct comes, jam sibi aliquid acquisivisse censeri 

- poterat, 


tunc Theudericus filium , nomine Theudebcrtum, 
elegantem atque utilem. Cumque magia v.rtute pol- 
lerent, et eis de exercita robur copto:nm ineseot, 
Amalaricus filius Alarici, rex Hispani:, sotorei 60. 


'rum in matrimonium postulat : qued illi clement:? 


indulgent , et eam ipsi in regionem llispauiz cuiu 


magnorum ornamentorum mele transiaittunt d, 


ll. Licinio * autem urbis Turonie» defuncto epi- 
scopo, Diniflus cathedram pontificalem ascendit. Apud 
Arvernis vero post obitum beati Aprunculi f, sanctus 


ἃ De hac vide inferius eap. 10. 
ὁ Deest hoc. caput in Regio. Porro ipse Grego« 
rius lib. x, e. δὶ, iuter. Licinium et Dinifium locat 


. Theodoruu: et Praculum episcopos e Durgundia , qui 
6 sede sus ejecti, jubente. Chlotilde regiua, Licinio 


deíuncto subrogati fuerunt. 

t Corb., Abroncoli. fell. , Abrunculi. Colb., Pa- 
trunculi. De lc libro i1, cap. 25 et 36. Eulrasius 
autem subscripsit coucilio 1 Aurelian ; ac ipsius no- 


.mine concilio Agathensi interfuit Paul:nus presby- 


ter. Colitur die 14 Januarii. Dc sancto Quintiano 
sapius agit Gregorius, Vide Vitas Patrum, cap. 4. 


«45 


R!'STORIA FRANCORUM. LIBER TERTIUS. 


260 


1uum pessidere desiderat, teque interfecto, id usque A vietoque exercitu eorum » Godumarus. terga vertit. 


Maliam dilatare disponit, scilicet ut regnum quod 
avus ejus Theodoricus Italix: tenuit, et iste possi- 
deat. Scit enim quod te vivente hzc non potest 
adimplere; et nisi ta cadas,, ille non surget. His et 
hujuscemodi ille incitatus verhis, uxoris inique con- 
silio utens, iniquus exstitit parricida. Nam sopitum 
vino dormire post meridiem fllium jubet: cui dor- 
mien, orarium * sub collo positum, ac sub mento 
ligatum , trabentibus ad se invicem duobus pueris, 
suggillatus est b. Quo facto pater sero jam poenitens, 
Super cadaver exanime ruens , flere cepit amarissi- 
me. Ad quem senex quidam sic dixisse fertur : Te, 
inquit, plange amodo, qui per consilium nequam 
facius 65 parricida s:xevissimus ; nam hunc qui inno- 
cens jugulatus est , necessarium non est plangi. Ni- 
hileminus ille sd sauctos Agaunenses abiens , per 
saltos dies in fletu et jejuniis durans, veniam pre- 
csbatur. Psallentium * ibi assiduuin instituens, Lug- 
duno regressus est, ultione divina de vestigio 
ewm prosequente, Hujus filiam d rex Theudericus 
accepit. 

" VI. Chrotechildis vero regina Chlodomerem, vel * 
reliqoos filios suos alloquitur, dicens : Non me poe- 
níteat, eharissimi , vos dulciter enutrisse : indigna- 
tini, quseso , injuriam meam , et patrís matrisque 
fnese mortem sagaci studio vindicate. Hzc illi au- 
dientes , Burgundias petunt , et contra 109 Sigi- 
mundum et fratrem. ejus Godomarum dirigunt : de- 


Sigimundus vero dum ad sanctos Agaunos f fugere 
nititur, a Chlodomere captus cum uxore et (iliis 
captivus abducitur, atque infra terminum Aurelia 
nensis urbis in custodia positus, detinetur. Disece- 
dentibusque his regibus, Gedumarus resumptis viri- 
bus, Burgundiones colligit, regnumque recipit. Contra 
quem Chlodomeris iterum ire disponens, Sigimun- 
dum interlicere destinavit : cui a beato Avito abbate 
Miciacense δ, magno tunc temporis sacerdote, dictum 
est : Si, iuquit , respiciens Deum , emendaveris con- 
silium tuum , ut hos homines interfici non patiaris, 
erit Deus tecum , eL abiens victoriam obtinebis ; si 
vero eos occideris, tu ipse in manus inimicoruus 
traditus, simili sore peribis : fietque tibi uxorique 


D et filis tuis, quod feceris Sigimuudo et conjugi ac 


liberis ejus. Sed ille «uscultare despiciens consilium 
ejus, ait : Stultum enim consilium esse puto, ut in: 
micis domi relictis, coutra reliquos eau ; eisque ἃ 
tergo, lioc a fronte surgente, inter duos hostium cu- 
neos ruam. Satius enim οἱ facilius victoria patrabi- 
tur, si unus ab alio separetur : quo interfecto, facile 
et alius morti poterit destinari. Statimque iu'erfecto 
Sigimundo cum uxore οἱ filiis, apud Columnaimn ^ 
Aurelianensis urbis vicum , in puteum jactari pra. 
cipiens, Burgundias petiit, vocans in solatium ! Theu- 
dericum 110 regem. llle autein injuriam soceri sui 
vindicare nolens ὁ, ire proinisit. Cuinque pariter 
apud Virontiam k locum urbis Vieunensis conjuucti. 


2 Editi, lorum, scd retinenda vox orarium , quz C. scilicet Aviti,sancto Maximino, dicitur Sai:it- Mesmin, 


licet varias sortiatur significationes, proprie tamen 
pro linteo quodam oblongo, in fascizt modum effor- 
suato, etiam sumitur. Vide Cangii Glossarium, aut 
card. Bona de rebus Liturg. lib. 1, cap. 24. 

b Et hic editi, sw/focatus est; quod vocabulum, 
etsi [orte magis aptum rei significaud;e, rarius tamen 
eccuriit in sequioris evi auctoribus. Occisus est ex 
Marii Chronico, Simmacho et Boctio coss.. id est »n- 
"0 522. . . 

ε Reg. et Regm., Psallentium ibi chorum assiduum, 
quod etiam in Colb. secunda manu. additum leg tur. 
Melior tamen est aliorum mis.; et edit. lectio. Hoc 
autem loco jugem diu noctuque psalmodiam in Agau- 
nensi Ecclesia institutam designari pluribus adver-us 
Coiutium probat noster Mabillonius in prafat. se- 
cunda ad Sac. iv Bienedictinum. 

4 Hacc fuit Suavegotta, de qua Frodoardus lib. 1 
li.ster. Rhemensis. Vide infra notas ad caput 26 
hib. iv. 

ὁ Sic Corb. et Bel.; alii et, quod perinde est. 
lidem codd. habent, indignate pro ind gnamini. 

( Sic omnes mss.; Chesn., sanctos Agaunenses; co 
ieri ed., saltus Aqaunos. [Refert Marius, Mazimo con- 
&ule, id est anno 525, Sigisinundum per Burgundio- 
nes Francis traditum fuisse, ac in babitu monachali 
ju Frauciam perductum; anno au em sequenti Go- 
domarum fratem ipsi successisse, ac Chlodomerem 
fuisse interfectum. Coufer v.tam S. Sigismundi to- 
£9 1 Maii Bollandiani. 

S Ed. mendose, Nutiacense ; mss. loeum non ex- 
primunt, sed habent, Arvito, aliquot, Adjuto, abbate 
maguo. Anonymus qui gesta regum Franc. scripsitsub 
3 heoderico hzc habet, cap. 20 : Beatus auem Avitus, 

erat tunc vir sanctus, abbas in Aurelianensi civitate, 

aéatur Cllodomirtnn, ut non occideret eos , ete. 
Kst autem Miciocum abbatia celebris ordinis nostri, 
vulgo Mici,qua eliam ἃ suo conditore, deeesore 


duabus circiter leucis ab Aurelianensi urbe dissita, 
quam hodie F ulienses occupaut.S. A viti festum celebra- 
tur die 17 Junii, quo ejus Vita apud Surium babetur. 

h Cas. et Regm. cum Bad., Colonia. Hie Columel- 
lam, vulgo Coloumelle , aut certe vicum ei vicinum, 
vulgo Coulmiers dictum, designari pu ant. Utrique 
vico, uti observat Valesius in Notitia, vicinus est lo-: 
cus in veteribus chartis dictus Puteus sancti Sigis- 
mundi, vernaculo idiomate , Sumni-Sigisimond , aul 
contrahendo. Saint-Simond. Sigismundus nempe non 
solum inter confess.res colitur, sed etiam inter 
martyres locum obtinuit, pro illorum teuporum mo-. 
re, quibus inuocui, quacumque de couaa interfecti, 
martyres appellabantur. Diem ejus festum etiam ve- 
tustiora Martyrologia kalendis Maii celebrant ; ad 
quam diem ejus Vita a Bol andianis edita est. In ea 
filii ipsius, simul cum illo interfecti apud. Deba, 
Giscladus et Gundebaudus appellan.ur ; quoruin cor- 
pora t iennio post eorum necem Venerandus Agaunt 
abbas, snnnente Theodebertio rege, levata ad immona- 
sterium suut tranferri curavit. Vide lib. 1 de Gloria, 
Mart., cap. 75. Sigismundi necem , Maximo cousule,. 
id est anno 525, contigisse scrivit Marius in Chro- 
nico. 

à Editi, suppetias, ct sie passim. 

j Sic 1.6]. cateri, volens, sed mendose. Nam. 
TTheedoricus Ch.odoweri suppetias pollicens, nolebat. 
vindicare soceri sui inmortem.. Sig simundi quippe fi^ 
liam duxerat uxorem. Predegarius. tamen. epitom. 
cay, 56 legisse videtur volens, cuts »it Chlodomerem 
a Theoderico fuisse decep:um, quasi ille copias qui- 
dem miserit, sed qug inter praeliandum sese Burguu- 
dionibus aujuuxerint, . 

à Sic Corb. et Biell., quem locum Labbeus Voirom 
in Deilinatu. interpre:atur. Bec., Visoronitom; cae 
teri autem mss. et edit? habent Visorouiam, quem Va- 
lesius in Notitia οἱ. Conntius putant. esse Veeetonzee 


2k; 


&. GEGXRIE EPISCOPI TURONENSIS 


248 


fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumqve Godo- A rium fratrem. suum, οἱ Theudebertum fium im 


marus cum exercitu terga vertisset , ev Chlodomeris 
insequeretür, ac de suis non modico spatio elonga- 
tus csset, assimilantes illi sigsum ejus, dant ad eum 
voces, dicentes : liuc huc convertere, tui enim su- 
mne. At ille credens , abiit, irruitque in medium 
inimicorum suorum, cujus amputatum caput, et con- 
to defixam, elevant in sublime ; quod Franci cernen- 
tes, atque eognoscentes Chlodomerem interfectum, 
reparatis viribus Godomarum fugant , Burgundiones 
. 6pprimunt, patriamque in suam redigunt potes!a- 
tem. Nec mora Chlothacharius uxorem gerniani sui, 


&untheucam nomine, sibi in matrimonium sociavit; . 


filíos quoque ejus Chrotech ldis regioa , exactis die- 
bus luctus, secum recepit ac tenuit: quorum unus 


solatium assumeus, cum exercitu abiit, Tboringi 
vero venientibus Francis dolos przparant. In eampe 
enim, in quo certamen agi debebat, fosses effodiant : 
quarum ora, operia denso cespite, planum assimu- 
laut campum. in bas ergo foveas cum pugoare cos- 
pissent, multi Francorum equites corruerunt, et fuit 
eis valde impedimentum : sed post cognitum hune 
do'um observare caperunt. Denique cum se Tlio- 
ringi c:di vehementer viderent , fugato ! Hermene- 
frido rege ipsorum , terga vertunt , εἰ &d Onestru- 
dem € fluvium usque perveniunt. Ibique tanta ezedcs 
ex Thoringis facta es!, ut alveus fluminis cadaverum 
congerie repleretur, et Franci, tanquam per pontem 
aliquem, super eos in littus ulterius transirent. Pa- 


Theodoualdus *, alter Guntharius, tertius Cblodoual- B trata ergo victoria regionem illam capessunt, 114 in 


dus vocabator. Godomarus iterum regnum recepit. 
Vil. Post Theudericus non immemor perjurii 
Hermeneíridi regis Thoringorum , Clilothacharium 
fratrem suum in solatium soum evocat, et adversum 
eum ire disponit, promittens regi Chlothachario 
partem predz, si eis munus victorie divinitus 
conferretur. Convocatis igitur Francis, dicit ad cos : 
[ndignamini , queso, tan 111 meam injuriam, 
quam interitum parentum vestrorum b, ac recolite 
Thoringos quondam super parentes nostros violen- 
ter advenisse, ac niulta illis iutulisse mala, qui datis 
obsidibus, pacem cum his inire voluerunt * : sed 
ili obsides ipsos diversis mortibus peremerunt , et 
irreentes super parentes nostros, omnem substan- 


suam redigunt potestatem.  Chlothacharius vero 
rediens , hadegundem (iliam Bertharii regis ^ secum 
captivam abduxit, sibijue eam ip. matrimonium 80- 
ciovit, Cujus fratrem postea injuste per homines 
iniquos oecidit. Jlla quoque ad Deum conversa, n.u- 
tata veste monasterium sibi in'ra Pictavensem ur- 
bem construxit, qua orationibus, jejuniis, vigiliis 
atque eleemosyvis praedita in tantum emicuit, u4 ma- 
gna in populis haberetur. Cum autem adhuc supra- 
dicti reges in Thoringia essent, Theudericus Clotha- 
eharium fratrem suuin occidere voluit. Et praparatis 
occulte cum armis viris, eum ad se vocat, quasi 
secretius cum eo aliquid tractaturus , expansoque in 
parte domus illius tentorio, de uno pariete in alte- 


tiam abstulerunt, pueros per nervum femoris ad C rum, armatos post eum stare jubet. Cutnque tento- 


árbores appendentes, puellas amplius ducentas cru- 
deli nece interfecerunt : ita ut. ligatis brachiis super 
equorum cervicibus , ipsique acerrimo tnoti stimu'o 
per diversa petentes, diversos in partes feminas 
diviserunt. Aliis vero super orbitas 4 viarum exten- 
sis, sudibusque in terram confixis, plaustra desuper 
enerata transire fecerunt, confractisque ossibus, ca- 
nibus avibusque eas in cibaria dederunt. Nune au- 
tem llermenefridus quod mihi pollicitus est fefellit, 
et omnino hac. adimplere dissimulat. Ecce verbum 
directum habemus *: eamus cum Dei adjutorio contra 
eo8. Quod illi audientes, et de tanto scelere indi- 
guantes , uno animo eademque sententia, Thorin- 
giam petiverunt, Theudericus autem Chlothacha- 


rium illud esset brevius, pedes armatorum appa 
ruere detecti. Quod cognoscens Clilo:bacharius,cum 
suis arinatus ingressus 6.1 domum, Theudericus vero 
intelligens hune hac cognovisse , fabulam fiugit, et 
alia ex aliis loquitur. Denique nesciens qualiter do- 
lum suum deliniret, discum ei magnum argenteum 
pro gratia dedit. Clothacharius vero valedicens, et. 
pro munere gratias agens, ad metatum regressus 
est. Theudericus vero queritur ad suos, nulla ex- 
stanti causa suum perdidisse catinum: et ad filium 
suum Tleudebertum ait : Vade ad patruum ! teum, 
et roga ut munus quod ci dedi, tibi sua voluntate 
concedat. Qui abiens, quod petiit impetravit, Iu (a- 
libus eniin dolis Theudericus multum callidus erat, 


Qni locus ad Rliedanum situs est inter Viennam et D d'eutreprendre une chose. Vide lib. 1v, cap. 14. 


lielicam urbes. 

^ Alii. Theotbaldus. Fallitur itaque Agathias , qui 
lib. 1 Chlodomerem absque liberis periisse, et Fran- 
eos ipso occiso , animo abjecto a Burgundionibus 
legem accepisse scribit. Obut Chlodomeris Justino 
" εἰ Opilione coss., id est an. 524 , ex Marii Chro- 
nico. 

b Cod. Regm., meorum. Vide supra cap. 4. 

* idem cod. Regimn., noluerunt. 
: 4 Orbitas vetera glossaria ipsasmet vias publicas 
appellant. Orbita quippe est. sulcus quem curruuin 
rotx seu orbes in viis efformant. Gallice dicimus 
des orniéres. 

* Hic loquendi modus passim apud Gregorium oc- 
enrrit ad exprimendum aliquid jure et cum ratiouc 
suscipi po:se. llodicque Gallice dieimus, avoir droit 


f Addunt editi, pre timore. 

& Cod. Colb. , Unstrondem. Fluvius est Eichsfel- 
dim, vulgo ab incolis. Unstrudi dictus , ut observat 
Browerus in notis ad Fortunatum. 

à [s erat [rater lierincufredi. Vide supra cap. 4. 
Excidium vero Thuringie describit , et Hadeguadis 
nomine deplorat Fortunatus in Supplemeuti carm. 
), uli etiam de eju:dem fratre injuste occiso. ldem 
Fortunatus librum primum vitae S. Radegundis, ai- 
terum vero Daudonivia monialis scripsere, qui ha 
bentur in Actis S5. Ord. S. Benedicti 5:56. 1, pag. 
219. Monasterium vero ab ipsa conditum etiam nuu 
sub S. Crucis titulo illustre perseverat, Ordinl Be- 
nedictino addictuin. De his infra non semel, potissi^ 
nuin lib. 1x. . 

| Editi, patrem, 


*» 


21) 


IlISTORIA FRANCORUM. LIBER TERTIUS. 


VIIf. ldem. vero régressus ad propria, Hermene- A the:auris sororem assumptáim secum adducere eme 


-fridum ad se data fide securum venire przeepit, 
«uem et bhonorificis ditavit muneribus, Factum est 
autem dum quadam die pcr murum civitatis Tulbia- 
censis conf&bulsrentur, a nescio quo impulsus de 
alütudine muri ad terram corruit , ibique spiritum 
exhalevit, Sed quis eum exinde dejecerit, ignora- 
mus : multi tamen asserunt 113 Theuderici in hoc 
dolum manifestissime patuisse 4. 

IX. Cum autem adhuc Tleudericus in. Thoringia 
esset, Arvernis sonuit eum interfecti fuisse. Ar- 
cadius quoque , unus ex senatoribus Arvernis, Chil- 
debertum invitat, ut regionem illam deberet acci- 
pere. ille quoque nec moratus Arveruis vadit. Tan- 
taque in illa die condensa fuit nebula, ut nihil super 
, duabus juzeri partibus discerni posset. Dicere enim 
erat solitus rex : Velim, inquit, Arrernani b. Lema- 
nem, qui tant: jocunditatis gratia refulgere dicitur, 
oculis cernere. Sed won ei a Deo concessum est. 
Cwnque poriz civitatis obscrat:e es-ent, et unde in- 
grederetur pervium patnlum non haberet, iucisa Ar- 
.cadius sera unius port», eum civitati intromisit. 
Dom hzc agerentur, nuutiatur Theudericuni vivuui 
de Tloringia fuisse regressum. 

X. Quod certissime Childebertus cognoscens , ab 
Arvernis rediit, in lTispaniam * vero propter soro- 
rem suam Chrotechildem 4 dirigit. Hzc vero multas 
iusid'as ab Amalarico viro suo propter fidem caWio- 
licam patiebatur. Nam plerumque procedente illa. ad 
sanetam ecclesiam, stercora e& diversos fetores su- 


B 


per eain projici imperabat. Ad extremum autem tanta (? 


eam crudelitate dicitur excidisse, ut infectum de 
| proprio sanguine sudarium fratri transmitterct : unde 
il'e inaxime commotus, llispanias appetiit. Amala- 
ricus vero hzec audiens, naves ad fugiendum parat. 
l'urro imminente Childeberto, cum Amalaricus * na- 
vem deberet ascendere, ei in. mentem venit multi- 
tudinem se pretiosorum lapidum in suo thesauro 
reliquisse. Cumque ad eosdem petendos in civitatem 
regrederetur, ab exercitu a portu f exelusus est. Vi- 
dens autem se non posse evadere, ad ecclesiam 
Christ anorum 5 1144 confugere coepit. Sed prius- 
quam limina sancta. contingeret, unus emissa manu 
lancea éum mortali ictu sauciavit, ibique decedens 
- reddidit spiritum. Tunc Childebertus cum magais 


» Refert Procopius lib. 1 Hist. Gotthicee Francos D 


ecciso Hermenefrido Thuringiam sibi subjecisse, 

b Sic Bec. Bell. vero et Bad. , unicam; ceteri, 
unquam. Loquitur Gregorius de ea Arvernis» parie, 
qna etiam nuuc vocatur /a Limagne d'Auvergne , ubi 
Clarusmons, provincie caput. D4 Arvernis uber- 
[δίς et jucunditate mulia collegit ex variis auctori- 
bus Savaro in notis ad epistolam 21 lib. iw Sidonii : 
quem si lubet consule. 

. — * llispavie noniine hie Septimaniam intelligi vo- 

tunt, Aimslaricumque non Barcinonz, aut Toleti, 

at aliquibus placet, sed Narbone fuisse occisum. Que 

. enim Wisigotthis parebant, eti um intra veteres Gal- 

larum fines, tne temporis Hispanis nomioe fre- 

queater desiguabantur, ut sexcentis exemp'is pro- 
i . Lese Valesium lib. vu Rerum Franc. 

4 Alii Chrotildem aut Crotigeldem. Dec. et Regm., 
"CMocchildem. Y. not. in cay. 23 lib. μὸ 


4 


piebat : qux» nescio quo casu in via mortua est, et 
postea Parisius allata, juxta patrem suum Chlodove- 
chum sepulta est. Ghildebertus vero inter reliquos. 
thesauros ministeria eccjesiarum pretiosissima detu- 
lit. Nam sexaginta celices, quindecim patenas, vi- 
ginti Evangeliorum capsas detulit, omnia ex auro 
puro, ac genimis pretiosis ornata : sed non est pasaus. 
ea confringi. Cuncta eniin ccclesiis οἱ basilicis $3R- 
ciorum dispeusavil, ac tradidit in mini-terium ἃ, 
XI. Posihec Chlothacharius et. Childebertus Bur 
pundias petere destinant. Convocatusque Theuderi- 
cus , in solatio 1 eorum ire noluit, Franei vero qui 
ad eum aspiciebant, dixerunt : Si cum fratt.bus tuis 
in Durgundiam ire dexpexeris, te relinquimus, et 
illos satius sequi przoptamus. At ille infideles εἰ νὰ 
existimans : Àd Arvernos, ait, me sequimini, ei ego 
vos inducam iu patriam, ubi aurum et argentum ace 
cipiatis, quantum vestra potest desiderare cupiditas, 
de qua pecora, de qua ma.cipia, de qua vestimenta 
in abundantiam assumatis : tantum hos ne sequa- 
mini. llis promissiouibus hi illecti, suam voluntatem 
facere promitinnt, l!le vero illuc transire di:ponit, 
prouittens ite ui atque. iterum exercitui cunctam 
region 8 predam cum hominibus in suas regiones 
trousferri permittere. Chlothaeharius vero et Chil- 
debertus in Burzundiam dirigunt, Augustolunnmque 


obsidentes, cunctam fugato Godomaro Durgundiam 


Ocenpaverunt-j 

Xll. Theudericus vero cum 115 exercitu Arvere 
nis veniens, totam regionem devsstat ac proterit. ln- 
terea Arcadius sceleris illius auctor, cujus ignavia 
regio devastata est, Bituricas urbem petiit. Erat au- 
tem tunc teniporis urbs illa in regno Childeberti re- 
gis. Placidina vero mater ejus, et Alchima k soror 
patris ejus, comprehensze, apud Cadurcum urbem 
rebus ablatis exsilio condemnatz sunt. Rex igitur 


"Theudericus ad urbem Arvernam usque accedens , 


ln vici illius suburbano ! castra fixit. Beatus vero 
Quintianus his diebus erst episcopus. luterea exer- 


'citus cunctam circumit imiserain regionem illam , 


cuncta delet , universa debellat. De quibus nonnulli 
ad basilicam sancli Juliani perveniunt , confringunt 
Ostia, seras removent, resque pauperum , quz ibi- 
dem fuerant aggregatz, diripiunt, et multa in hoe 


* Corb. et Bellov., Alaricus, et in capitulorum in- 
dice, quamvis alias seuper eum Aalaricum ap- 
pellent. 

f Colb. cum omnibus fere editis a porta. 

& Nota catholicos appellari Christianos ad Aria- 
norum discrimen. 

b Sic Casin. ; alii non habent ia ministerium, sic- 
ut nec editi. 

i Regm., solatium, Editi, auzilium. 

ij Justiniano iw et. Paulino coss., si Mario credi- 
mus, id et anno 554. 

4 Jam de his cap. 2 hujus libri. flic in Reg. pro 
Archima, legitur Archidima, Catterum non videnter 
apud Cadurcum comprehenss, ut innuunt editi ; 
sed in Arvernis comprehensz:: Cadurcum in exsilium 
missa fucrunt. Arcadius erat sancti- Sidonii nepos., 


ejus scilicet filii Apelliuatis filius, Vide supra eap. J. 


| Mis. aliquot, suburbana. 


351 


S. ΤΩΝ ἢ] EPISCOPI TUROXENSIS 


8:9 


luco perpettant mila, Verumtamen auct scele- A prosterneret, πυηχυᾶπι ut se ei subderet movebatur, 


rum 2 spiritu immundo correpti, infestis dentibus 
propriis se morsibus lacerant, clamantes atque di- 
centes : Cur. nos, martyr sancte , sic crucias? sicut 
iu libro Virtutum ejus coascripsimus ^. 

Xill. Lovolautrum 5 autem castrum hostes expu- 
gnant, Proculumque preshyterum , qui quondam 
sancto Quintiano injuriam intulerat, ad altarium ec- 
clesie miserabiliter interficiunt, Et credo ob illi:s 
causam, quod fuerit ipsum castrum in manibus tra- 
ditum iniquorum : quod usque ín illa die defensatum 
est. Nam cum illud hostes expugnare mon possent , 
et ad propria jam redire disponeren!, audientes hzc 
obsessi, jam laeti atque securi decipiuntur, sicut ait 
Apostolus : Cum dixerint paz el securilas, tunc repen- 
tinus superveniet. iuteritus (1 Thess. 1, 5, 5). Denique 
per ipsius Proculi presbyteri servum *, jam securi 
populi traduntur in manus hostium. Cumque 116 
vastato castello ducereutur captivi, immanis pluvia 
que per triginta dies fuerat abnegata, descendit. 
Tunc obsessi Meroliicensis 4 castri, ne captivi abdu- 
eerentur , redemp ione data libe. antur : sed hac 
ignavia eorum effecit, castrum. enim propria natura 
munitum erat. Nam centenorum aut eo amplius pe- 
dum ab exciso vallatur lapide, non murorum * stru- 
ctione; in medio autem ingens stagnum aqua , li- 
quore gratissimum ; ab alia vero parte fontes vber- 
rimi, ita ut per portam f rivus diffluat aquam viva. 
Sed in tam grandi spatio munitio ista distenditur, ut 
manenies infra murorum :ejta terram excolant, fru- 


ita ut et quadam vice uxori qua sanctus fecerat, pro 
ridiculo indicaret. Qux? melioris intelligentie modo 
commota, ait : Si ita es hodie pessumdatas, nun- 
quam erigeris. Die autem tertia advenientes nuutii 
de presentia regis, vinctum cum uxore ac liberis 
pariter abduxerunt. Qui abiens nunquam Arvernis 
regressus est. 

117 XIV. Mundericus igitur, qui se parentem 


regium k asserebat, elatus superbia, ait : Quid mihi 


et Theuderico regi? Sic enim mihi solium regni de- 
betur, ut illi. Egrediar, et colligam populum meum 
atque exigam sacramentum ab eis, ut sciat Theude- 
ricus quia rex sum ego, sicut et il!e. Et egressus cce 
pit seducere populum, dicens : Princeps ego sum 


B sequimini me, et erit vobis bene. Sequebatonr autem 


eum rustica multitudo, ut plerumque fragil tati hu- 
mans convenit, dantes sacramentum lidelitatis, et 
honorantes eum ui regem. Quod cum Theudericus 
comperisset, mandatum mittit ad eum, dicens : Ac- 
cede ad me, et si tibi aliqua de dominatione regni 
nostri portio debetur, accipe. Dolose eniin hzc Theu- 
dericus dicebat, scilicct ut cum ad eum venisset, ia- 
terlicerelur, llle vero noluit, dicens : 16, renuntiate 
regi vestro, quia rex sum sicot et ille. Tunc rex 
commoveri jussit exercitum, quo oppressus vi puni- 
retur. Quod ille cognoscens, et se non pravalens 
defensare, Victoriaci castri ! muros expetens, cum 
rebus omnibus in eo se studuit communire, his se- 
cum quos seduxerat aggregatis,  Ilgitor commoto 


gesque in abundsn'ia colligant. Hujus munitionis tu- C exercitu castrum vallat, ac per septem d'es obsedit. 


tamine elati, qui obsessi erant, egressi foras ut ar- 
repta aliqua preda, iterum se infra castelli septa 
reconderent , ab hostibus comprehensi sunt. Erant 
Butem quinquaginta 5 viri. Tunc ante ora parentum, 
vinctis post tergum manibus oblati, imminente jam 
gladio, acquieverunt obsessi, ne interficerentur, sin- 
pulos triantes Ὁ dare in redemptionem suam. Theu- 
dericus autem ab Arverno discedens, Sigivaldum 
pareutem suum, in ea quasi pro custodia dereliquit i. 
Erat autem ibi tunc temporis quidam Litigius ex mo- 
nitoribus 1, qui magnas sancto Quintiano parabat in- 
Sidias; et cum se sanctus episcopus pedibus ejus 
a Cap. scilicet 15, lib. n, de Mirac., qui est de 
u 


sancto Juliano, de cujus basil;ca apud Brivatem ur- 
bem loquitur hic Gregorius. 

b Cod, Reg., Novolüutrum , cujus situs incertus 
est, Valesius iu Notitia putat esse locum dictum Vo- 
lorre, prope Tigernum, Thiern, eppidum apud Ar- 
vernos, Confer cum lioc capite vitam S. Quintiani in 
libro de Vitis Pauruin, cap. 4. 

* Cod. Corb., stuprum; Bell. mendose, struum. 

4 llunc locuin. idein Valesius. putat esse Oliergue, 
castrum haud procul a Tigerno. 

Aliis tamen probabilius videtur hic designari lo- 
cuim  Chastel Merliac dicium, qui duobus circiter 
Anillia:iis a Mauriaco oppido, ob abbatiam ordinis 
Benedictini celebrem, dissitus est. Exstat in collis edi- 
tissimi declivi, unde descensus est per prata in pro- 
fundam vallem. 

* Sic 108. vetustiores; alii cum edit., sine murorum. 

! Corb., per munitionem totam rivus; at vocebulum 
eunittoncm alia mons, sed antiquissima, scriptuim est, 


Mundericus autem repugnabat cum suis, dicens : 
S:emus fortes, et usque ad mortem pariter dimice- 
mus, et non subdamur inimicis. Cunique exercitus a 
circuitu in contra jacula transmitteret, nec aliquid 
prevaleret, nuntiaverunt hzc regi. At ille misit 
quemdam de suis, Aregisilum * nomine, dixitque ei : 
Vides, iuquit, quod pr:evaleat hic perfidus in contu- 
macia sua. Vade, et redde ei sacramentum, ut secu- 
rus egrediatur. Cum autem egressus fuer:t, interfice 
cum, et dele imemoriam e,us a regno nostro. Qui 
abiens, feeit juxta quod οἱ prz»ceptum fuerat. Dede- 
rat tamen prius signum populo, dicens : Cum ego 


& Edit. 2, quingenti ; omues tamen mss. habent 
quinquaginta, praeter Corb. qui habet, quinquagiuti. 

h Edit: hic et passim inferius trientes semper scri- 
buut.Unde apud Gregorium trientem semper baberi ob- 
servavit Franciscus Pitliieus in tit, xxxvii legisSalicae. 

i Confer eum cap. 14 de Mirac. S. Julisui. 

1 $c Corb. et. Bellov. ; alii »ninoribus. Erant autem 
monitor s, ut observat Valesius in Praefatione ad 
tom. il terum Fraucic., qui regis nomine Francis 
expeditionem denantiabaut, eo-que ad bellum com- 
pellebant. Dicuntur in. legibus Wisigotthorum com- 
pulsores; quorum officium nostrates voce Gerinanica 
expresserunt quandoque, in /iostem bannire 

Sic m$. ; at editi liabent regem. 

1 “πῆς locum de Victoriaco apud Arvernos intel- 
lexit Aimoinus in lib. i5; at licet verum -it in ea re» 
gione haud procul a Brivate Vietoriacum casuum 
exstitisse , Gregorium tamen de Victoriaco in. Came 
pania, vulgo Vitri, ih diccesi Catalauncnst , hic lo: 
qui cum Valesio existimamus. 

ἃ Colb., Archisilum, et sic semper. 


8355 


ΠΙΒΤΟΆΙΑ FRANCORUM. LIBER TERTIUS. 351 


hxe et hsec locutus fuero, statim irruentes interflcite A luitque puerum clam abstrahere, sed non potuit. 


eum. Ingressus autem Aregisilus ait Munderico : 
Quousque hic resides tanquam unus ex insipientibus ἢ 
Nunquid poteris 1 16 diu regi resistere? Ecce ablato 
tibi cibo, cum te fames oppresserit, ultro egredieris, 
et traderis in. manus inimicorum, et morieris quasi 
tnus ex canibus. Audi potius consilium meum, et 
subde te regi, ut vivere possis, tu et filii tui. Tunc 
ille his mollitus sermonibus, ait 7Si egred'or, com- 
prehensus a rege interficior et ego, et filii mei, et 
omnes amici qui mecum sunt congregati. Cui Aregi- 
silus ait : Noli timere, sed si vis egredi, accipe sa- 
eramentum de bac culpa, et sta securus coram rege. 
Ne timeas, sed eris cum eo, sicut prius fuisti. Ad 
haec Mondericus respondit : Utinam securus sim 
quod non interficiar. Tunc Aregisi'us positis super 
sltarium sanctam * manibus, juravit ei ut securus 
egrederetur. Dato igitur sacramento, cgrediebatur 
Mundericus de porta castelli, tenens manui Aregi- 
sili. Populus autem spectabat Ὁ a longe aspicieus 
eum. Tunc pro signo ait Aregisilus : Quid aspicitis 
tam intente, o populi? Nunquid non vidistis prius * 
Mundericum? Et statim irruit populus in eum. Atille 
intelligens, ait : Evidentiss:me cognosco, quod fece- 
ris per hoc verbum signum populis ad me interficien- 
dum. Verumtamen dico tibi, quia perjuriis me de- 
eepisti, 16 vivum ultra uullus aspiciet, et emissa 
Jancea in scapu'as ejus, perfodit eum, ceciditque et 
mortuus est. Evaginatoque deinceps Mundericus 
gladio cum suis, magnam stragem de populo illo fe- 
eit, et usquequo spiritum exbalavit, interficere qnemn- 
€unque assequi potuisset, non desti'it. Quo inter- 
fecto, res ejus fisco collatae sunt. 

XV. Theudericus vero et Childebertus foedus 
jnierunt, et dato sibi sacramento, ut neuter contra 
elterum moveretur, obsides ab invicem acceperunt, 
«wo facilios firmarentur qux fuerant dicta. Muli 
tunc filii senatorum in hac obsidione 4 dati sunt: 
sed orto iterum inter reges scandalo, ad servitium 
poblieum sunt addicti. Et quicunque eos ad custo- 
diendum accepit, servos sibi ex his fecit. Multi ta. 
Ten ex eis per fugam elapsi, in patriam 119 re- 
dierunt, nonnulli in servi:io sunt retenti ; inter quos 
Aualus nepos beati Gregorii Lingonici episcopi, ad 
publicum servitium marcipatus est, custosque equo- 
rum destinatus. Erat enim infra Treverici termini 
territorium cvidam barbaro * serviens. Denique Lea- 
tus Grego'ius ad inquirendum eum misit pueros. Quo 
lavento, obtulerunt homini munera, se! respuit ea, 
dicens : Hic de tali generat'one decem auri libris re- 
dimi dehet. Quibus redeuntibus, Leo quidam de co- 
quina domini sui, ait : Utinam me permitteres, et 
forsitan ego poteram eun reducere ex captivitate. 
(3viso autem domino, dírcetus venit ad locum : vo- 


* Aliquot mss. e! editi, altare sanctum. 

b Chesn. cum Bec., exspectabat, 

4 BHeg., An nuuqvid non vidistis antea. Ed. aliquot 
enm Bec. An nunquie vidistis prius. 

4 fd κεῖ, obsides dati sunt. 

* fd est Franco. Quemadmodum enim veteras in« 


Tunc locans secum hominem quemdam, ait * Vent 
mecum, et venumda me in douio barbari illius, sit- 
que tibi lucrum pretium meum : tautum liberioreu 
aditum habeam faciendi iJ quod decrevi. Accepto 
vero sacramento, homo ille abiit, et vendito eo 
duodecim aureis discessit. Sciscitatus autem emptor 
a rudi famulo quid operis sciret, respondit : In 
omnibus qux manaducari debent f in mensis domi 
norum , valde scitus suin operari : nec metuo quod 
reperiri possit similis mei in hac scientia. Verum enim 
dico tibi, quia etiam sj regi epulum cupias prapara- 
re, fercula regalia componere possum, nec quisquam 
me :nelius. Et ille : Ecce enim dies solis adest, sic 
enim barbaries vocitare diein dominicum cousueta 


B est, in hac die vicini atque parentes inei iuvitabun- 


tur in domo mea. Rogo ut facias iibi prandium quod 
admirentur, et dicant, quia in domo regis. melius 
non aspeximus. Et ille : Jubeat, inquit, dominus 
meus congregari pullorum gallinaceorum multitudi- 
nem, el faciam qux przeipis. Prapara:is ergo qua 
dixerat puer, illuxit dominica dies, fecitque epulum 
magnum, deliciisque refertum, Epulantibus autem om- 
nihus, et laudantibus prandium, parentes illius disces- 
serunt, Dominus enim dedit gratiam puero huic , et 
accepit potestatem) super omnia qux habebat domi- 
nus suus in promptu. Diligebatque eum valde, et 
omnibus 190 qui cum eo erant ipse dispensabat 
cibaria et pulmenta. Post anni vero curriculum, cum 
jn securus esset dominas illius de eo, abiit in pra- 
tuti, quod erat domui proximum, cum Attalo puero 
custode equorum: οἱ decubans.iu terra Cun: eo a 
longe, aversis dorsis, ut non cognosceretur quod lo- ' 
querentur sium , dicit puero : Tempus est eniui , ut 
jam cogitare de patria debeamus. Ideoque inoneo te, 
ut hac nocte cum equos ad claudenduin adduxeris, 
sopore non deprimaris , sed cum priuiu.n te. vocità- 
vero ad-is, et ainbuleius. Vocaverat enim Barbarus 
ille rnultos parentum suorum ad δρυΐ, inter quos 
erat et gener ejus, qui aeceperat fi'iam illius. Media 
sutem nocte a convivio surgentibu:, et quieti datis, 
prosecutus est Leo generum domini sui cum potu, 
porrigensque ei bibere , in metatuim ejus. Ait itaque 
ad eum homo : Dic tu, o creditor soceri mei, si νᾶ Ὁ 
leas, quando voluntatem adhibebis, ut assumpüisequi- 
tibus | Al. equis] ejus eas in patriam tuam? Hoc quasi 
joco delec:ans dixit. Similiter et ille joculariter ve- 
ritatem respondens , ait : Hac nocte delibero, si Dei 
voluntàs fuerit. Et ille: Utinam , iuquit, custodiant 
me famuli mei , ne aliquid de rebus meis assumas. 
Et ridentes discesserunt. Dormientibus autem cun- 
ctis , vocavit Leo Attalum : stratisque equitibus in- 
terrogat δ si haberet. gladium. Respondit : Non est 
mibi, nisi tantum lancea parvula. At ille ingressus 


colze dic^bantur Romani, ita czteri, ut jam observa- 
vimus, B«rbari dicebantur : quod passii apud Gre- 
gorium occurrit 

t Editi eum Bec., mandi debent. 

& Edit., Alta'um ex stratu a0. Interroqat, etc. 


256 


(5. QWERNA 1 EPISCOPI TURONENSIS — - 


256 


mansionem domini sui apprehendit scutum ejus ac A Matutinas motum est, erat enim dies dominien, pul- 


frameam. Quo interrogante quis esset, aut quid sibi 
velit, respondit : Ego sum Lfo servus tuus , et su-. 
scito Attalum ut surgat velocius, et deducat equos 
ad pastum ? detinetur cnim sopore quasi ebrius. Qui 
ait: Fac ut libet, Et haec dicens obdormivit. lile 
vero egressus foras, niunivit puerum armis, invenit- 
que. januas atrii divinitus reseratas, quas iu initio 
noctis cum cuneis jnalleo percussis obseraverat pro 
custodia caballorum. Et gratias agens Domino, suu- 
ptis reliquis equitibus equis] secum, discesserunt α 
unum etiam volucrum * cum vestimentis tollentes. 
Venieutes autein ad Mosellam 5 fluvium , 39] cum 
transireut illum , et detinerentur a quibu:dam, reli- 
cus equitibus [equis] et vestimentis, enatantes super 


santesque januam presbyteri , ingressi sunt. Expo- 
suitlque puer de domino suo. Cui ait presbyter : Vera 
est enin) visio mea : nam videbam dus iu bac nocte 
columbas advulare, et consedere in manu mea , ex 
quibus 192 una alba, alia autem nigra erat. Dixe«4 
yuntque pueri presbytero ; indulgeat Dominus pro 
die sua saucta *. Nam nos rogamus, ut aliquid victus 
prebeas : quarta enim illucescit dies, quod nihil pa- 
Bis pulmentique gustavimus. Occultaiis autem pueris, 
praebuit eis infusum cum vino panem, et abiit ad 
Matutinas. Secutusque est et barbarus, iterum inqui- 
rens pueros : sed illusus a presbytero regressus eet. 
Presbyter enim amicitiam cum beato Gregorio auti- 
quam habebat, Tunc resumptis pueri epa viribus , 


parma positi amnem , in ulteriorem egressi sunt ri- D per duos dies in domo presbyteri commorantes, abs- 


vam. Et inter obscura noctis ingressi silvam, latue- 
runt, Tertia enim nox advenerat, quod nullum cibum 
gustantes iter terebant. Tunc nutu Dei reperta arbore 
plena pomis , quam vulgo prunum * vocant , come- 
dunt; et parumper sustentati ingressi sunt iter Camn- 
panis : quibus pergen!ibus, audiunt pedibulum 
ejuitum currentium, dixeruntque 2 Prosternamur 
terr», ne appareamus hominibus venieutibus. Et 
ecce ex improviso stirps rubi magnus adfuit, post 
quen transeuutes , projecerunt se terra cum gladiis 
evaginatis , scilicet ut si adverterentur, confestim $e 
quasi ab improbis franea 4 defensarent : verumta- 
men cum venissent in locum illum coram stirpe spi- 
neo restiterunt; dixitque unus, dum equi uriuam 
projicereut ; Vae mihi , quia fugiunt hi detestabiles, 
nec reperiri possunt ; verum dico per salutem meam, 
quia δὶ invenirentur, unum patibulo eondemnari, et 
alium gladiorum ictibus in frusta discerpi juberem. 
Erat enim barbarus ille qui hzc aiebat, dominus 
erum, de fihemensi urbe veniens, et hos inquirens : 
el reperisset utique iu via, si nox obstaculum non 
prebuisset. Tunc motis equitibus [equis] discesserunt. 
lli autem nocte ipsa attigerunt ad urbem , ingressi- 
que invenerunt hominem, quem sciscitati sunt ubi- 
nam esset domus Paulelli presbyteri, Indicavitque 
cis. Qui dum per plateam praterirent, signum ad 


᾿ * Cod. Bellov., voluclum. Corb. vero, voluclum ve- 
&timenti tollentes. 
. b Mosam legendum esse vix dubitari potest, ut 
monet Valesius in Notitia Galliarum. Nam Rhermorum 
Ínter et Trevirorum urbes Mosa interfluit, qux utram- 
jue dicecesim disterminat, et transmissa Mosa statim 
mpauia occurrit : 4.18 omnia Mosella aptari non 
possunt. Immo quocumque leco Mosellam illi trans- 
misissent, vix cis pos-ibile fuisset hac ipsa die Rlie- 
fuos advenire. Cum tamen niss. omnes et editi ha- 
heant Mosellam, Gregorii textum immutare non 
lieti t, maxime cum certum videatur illos viau rectam 
secutos non fuisse. Non enia tres erant itineris dies 
á Treviris ad Mosam, cum hic fluvius non magis al 
erbe Trevirensi quam ἃ Rbemensi distet, scilicet de- 
cen et octo circiter leucis. 
᾿ * Dell. et alii, pruna. 
᾿ 3 Carb. et Bell. non habent, framea. 
* Quia scilicet illis temporibus non licebat dicbus 
dominicis antc Missam quidquam cibi aut potus su- 
iInere. | - 


cesserunt; et sic usque ad sanctum Gregorium per- 
lati sunt, Gavisus autem pontifex visis pueris , flevit 
super collum Attali ! nepotis sui. Leonem autem a 
jugo servitutis absolvens cum omni generatione sua, 
dedit ei terram propriam, ia qua cum uxere ac libe- 
ris liber vixit omnibus diebus vite ουξ. 

XVI. Sigivalduss autem cum in Arverno babita- 
ret, nulta mala in ea faciebat, Nain et res diversorum 
pervadebat, et servi ejus non desistebant ἃ furtis, 
bomicidiis, ac superveutis^ diversisque sceleribus ς 
nec ullus inutire ausus erat coram e's. Unde factum 
est, ut ipse villam Dulgiatensem, quam quoudam be- 
nedictus Tetradius episcopus ! basilicze sancti Juliani 
reliquerat, temerario ausu pervaderet. Sed cum in- 
gressus in domum illam fuisset, statim amens eff. cius 
lecto deculuit. Tunc inulier admonita per saccrdoterm, 
elevatum in basternam, ut in aliam vi'lam traustulit, 
sanuin recepit, Et accedens, exposuit ei omnia quae 
yertulerat. Quod ille audiens, vota beato Marty i vo- 
vens, ea qui» simplum abstulerat ! , duplicata restituit, 
Meminimus οἱ hujus virtutis in libro Miraculorum 
saucti Juliani (cap. 14). 

193 XVH. Igitur Dinifiok episcopo apud Turo- 
nos decedente, Ommatius tribus annis praefuit. {116 
enim ex jussu Chlodomeris regis, cujus «upra meini- 
nimus, ordinatus est, illo quoque iBigrante, Leo se- 


f Is, ut v:detnr, postea. fuit comes Eduensis, cui 
Sidonius scripsit epistolam 18, lib. v. 

€ Qui 8upra cap. 13 a Theodorico rege pro arbis 
custodia relictus fuerat. 

b Editi, super numerum. 

! Mic fuit episcopus Biturie nis οἱ ex Gregorio 
ipso diseimus lib. n Mirac., cap. 154. Dici ur vero a 
Gregorio benedictus : qua voce non cegnomen, sed 
epitbetum honoris causa ipsi datum intelligi debet. 
Sic in lib. de Glor. Couf., eap., 86 , benedictus Agri- 
colaus ; apud Tertullian. tib. de Priescript., benedi- 
ctus Eleutherus. Plura exeuipla δὲ cupis , adi Sirinen- 
dum inepist. 9 lib. Apollinar. Sidonii. 

i Ed. cum DBec., que vi abstulerat. 

k Aliquot e fiti, Dlong-to. Cieterum hoc capite eum 
cap. ultuno libri i et fiue lihri x, ubi episcopos Tu- 
ronenses Gregoriu$ enumerat, collato, patet quam 
parum sibi ipsi constet, tum in assignando pontifi- 
catis episcoporum "Turonensum temporé, fum ig 
ordine quo sedem franc obtinucruut. lloc tamen ca 
pul liabetur ip. onibus uiss. 


951 


DIII$TORIA FRANCORUM. LIDER TERTIUS. 258: 


ptem mensibs3 ministravit. Hie fuit vir strenuus at- A regina, fllii tui domini nostri expetunt, quid de pue- 


que ulilis ia fabrica operis lignarii, Quo defuncto, 
"Theodorus et Pioculus episcopi, qui de partibus 
Burgundie &dveneramt, ordinante Chrotechilde re- 
sina, tribus annis Turonicam rexerunt Ecclesiam. 
Quibus defenc(is, Froncilio ex senatoribus substitvi- 
tur, Anno igitur tertio episcopatus sui, cum dominici 
Natalis nox alma populis effulsisset, idem pontifex 
priusquam ad vigilias descenderet, jussit sibi pocu- 
lum ainistrari. Adveniens auteth. puer, sine mora 
porrexit, Quo hausto, mox spiritum fudit : unde in- 
dubitatum est. veneno eum fuisse neeatum. (Quo de- 
cedente, lnjuriosus unus e civibus, quintus decimus 
post beatum Martinum, cathedram pontificalem sor- 
Utus est. 

XVI. Dum autem Chrotechildis regina l'arisios 
sBoraretur, videna Childebertus, quod mater sua (i- 
lios Chlodomeris, quos supra metnoravimus, unico 
affectu diligeret, invidia ductus, ac metuens ne fa- 
vente regina admit'erentur in regnam, misit clon 
ad Írauem suum Chiotlhacharium regem, dicens : 
Mater nestra filios fratris nostri secum retinet, et vult 
cis regaum dare 4. Debes velociter adesse Parisios, 
et babito communi consilio pertractare oportet, quid 
de his Geri debeat : utrum incisa esesarie ut reliqua 


plebs habeantur 5, δὴ certe his interfeciis, regnum ger-: 


mani nostri inter nosmelipsos zequalitate habita divi- 
datur. De quibus ille verbis valde gavisus Parisios 
venit, Jactaverat enim Childebertus verbum in populo, 
ob hoc los conjungi 1 944 reges, quasi parvulos illos 


ris agendum censeas, utrum ineisis crinibus eos vi-' 
vere juheas, an utremque jugulari. At il!a exterrita: 
nuntio, et nimiam felle commota, pricipue cum gla- 
dium cerneret evaginatum ac f;rcipem, amaritu- 
dine praventa, ignorans in ipso dolore qüid diceret ,' 
sit simpliciter : Satius enim mibi est, si ad regnum 
hon eriguutur, mortuos eos v.dere quam tonsos. At 
ille parum admirans dolorem ejus, nec scrutans quid: 
deinceps plenius pertractaret, veuit celeriter nuntians 
ac dicens : Favente regina opus coeptum perficite τ᾿ 
ips. enim vult expleri consilium vestrum. Nec mora' 
apprehensum Chlothiacharius puerum seniorem bra- 
chio elisit in terram, defigen:que cultrum * in axillam' 
crudeliter interfecit. Quo vociferante, frater ejus ad. 


B pedes Childeberti pros'ernitur, apprehensisque ejus 


genibus, aiebat cum lacrymis : Succurre, piissime' 
pater, te et ego peream sicot frater meus, Tunc Chil-- 
debertus laerymis respersa facie, 3: 1395 Rogo, 
dulcissime frater, ut ejus nihi vitam tua largirate! 
concedas : e£ quie jusseris pro ejus anima conferam, 
tantum ne interficiatur. At ille conviciis actum 4, ait: 
Aut ejice eum a te, ant certe pro eo morieris, Tu, in- 
quit, es incestator * liujus causz et tam v. lociter de' 
fide resilis ἢ IIz:c ill» audiens, repulsum a se puerum: 
projecit ad eum : ipse vero aecipiens trausfixum cul- 
tro in latere, sieut fratrem prius fecerat, jugwlavi :: 
deinde pueros cum nutritiis peremerunt.. Quibus ipn- 
terfectis, Chlothachbarius ascensis equit bu: [ Af. equi-]: 
abscessit, parvipendens de interfectione nepotum :' 


elevaturos in. regno. Conjuncti sutem miserunt ad C sed et Chitlebertus in suburbana concessit. Regina: 


reginam, quz tuuc ig ipsa urbe morabatur, dicentes : 
Dwige parvulos ad nos, ut sublimentur in regno. At 
illa gavisa , nesciens dolum illorum, dato pueris esu 
potuque, direxit eos dicens : Non me puto amisisse 
Glium, si vos videam in ejus regno substitui. Qui ab- 
euntes, apprehensi sunt stam, ae separati a pueris 
et nutritoribus suis, custodiebantur utrique, seorsum 
pueri, et seorsum lii parvuli. Tunc Childebertus at,jue 


Chlothucharius miserunt Arcadium, cujus supra me-: 


minimus (Cap. 9 et 12), δ reginam, cum forcipe al- 
que evaginato gladio, Qui veuiens ostendit regina 
utraque, dicens : Voluntatem tuam, o gloriosissima 


^ Sic Corb. et Bell. Alii fere omnes cum editis, 
tult eos regno donari. 

. b De jure regalis capillitii agit Hotomannus, 
cap. it Franco- Galliz. Przeclarum est ea de re Aga- 
thize hominis Greci testimonium, libro 1 : Solemae 
est Fraucorum regibus nunquam tonderi.... casaries 
ota decenter eis in. humeros propendet, anterior coma 
e jroute diacriminata iu uIrumque latus deflexa. Neque 
fero, quemadmodum Turcis et Barbaris, impeza iis 
et squalida sordidaque est coma, ve] complicatione in- 


decealer cirrata, sed suiegmata varia ipsi sibi adhibent, 


diligenterque curant , idque velut insigne quoddam ezi- 
wuaque honoris prerogaiiva regie generi apud eos tri- 
bitur. Subditi enim orbiculaim toudentur , neque εἰς 
proliziorem comam alere (acile permittitur. ldem p u- 
ribus laudat Francorum mores ei urbanitatem. Parcior 


est in iis laudandis Procopius, quod sapius impera-. 


torum conatibus obstiterin. Morem nutriendi capillos 
a principibus regie stirpis receptum non semel in- 
ferius laudat Gregorius , ut lib. vi, cap. 21, lib viu, 


vero compositis corpusculis feretro, eum niag&o psal«- 
lentio, immensoque luctu usque ad basilicam sancti 
Petrif prosecuta, utrumque pariter tumulavit. Quo-. 
rum unus decem anmormu erat, alius vero septene; 
nis. Tertium vero Chlodoualdum comprehendere non 
potuerunt, quia per auxilium virorum fortium libe-- 
ra'us est. Is postpusito regno terreno, ad Domiuin 
tranaiit, et sibi manu propria capillos incidens, cle- 
ricus factus est : bonisque operibus insistens, presby - 
ter ab hoc mundo migravith. ΠῚ quoque regnum 
Chlodomeris inter se z:xqua lance diviserunt. Clirote- 
childis vcro regina talem se tantamque exhibuit, wt: 


cap. 10, ete, Vide Savaronis et. Sirmondi notas in: 
epist. Apollinaris Sidonii, lib. 1, epist. 2. 

€ Corb., defizumque cultrum , pro defixoque cultro, 
Colb. autem, cum Reg. , et editis aliquot, habet ae- 
cellam yo axillam. Regi. , sub ascella. eg. et Bec., 
in ascella. 

4 Sic Corb., Bell., Bec. et Colb. At czteri habent, 
at ille furore actus. 

* Sic iidem mss, cum Chesnio. Reg. habel inseru - 
tator ; legm., incentor. Editi ut. plurimum, incasp a« 


tor. 

f (fodie sahciz Gevovef:p, ut jam supra monuimus, 
Hoc scelus circa annum 526 patratum videtur, quod 
seriug, anno scilic-t. 552 aul sequenti, admissum. 
fuisse Valesius contendit. 

& Virus fortes, quorum ope Chiodealdus mortem 
evasi!, eos esse, qui pos:ea vulgo barones appellati 
sunt, censet Val.sius lib. vir Rerum ἔγϑης.. 

b Obiit cirea annum 560, d:e 7 Septewbris, que 
ejus festivitas celebratur. Condidit. monasterium in 


E cM enn ἘΡΙΞΟΟΡΙ TURONENSIS 


ab ommibus henoraretut : assidua Và. Sf E osynis, A circui.u pretioso foates : 4 part& autem Oceidentis, 


pernox in vigiliis; in castitate atque omoi Yyopestate 
puram se semper exhibuit; predia ecclesiis, mona- 
steriis, vel quibuscunque locis sanctis necessaria 
providit, larga ac prona voluntate distribuit, ut puta- 
re:ur eo tempore non regina, sed propría Dei ancilla * 
ipsi sedulo deservire. 19 Quam non regnum (ilio- 
rum, non ambitio seculi, nec facultas extulit ad rui- 
nam, sed humilitas evexit ad gratiain. 

XIX. Erst enim tunc eL Leatus Gregorius apud 
urbem Lingonicain, magnus Dei sacerdos, s'gais et 
virtutibus clarus 5. Sed quia hujus pout. ficis memi- 
pimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci D.vio- 
nensis, in quo maxime erat assiduus, huic inseram 
lectioni. Est autem casuum jfiimissimis muris, in 


montes sunt uberrimi, vineisque replcli, quia tam 
nobile incolis Falernum porrigunt, ut respiant Ca- 
billonum f : nam veteres ferunt ab Aureliauo hoe 
imperatore fuisse zxdificatum. “ 

XX. Theudericos autem &lio 147 suo Theude- 
berto Uvisigardem cujusdam regis 5 filiam despou- 
saverat, 

XXI. Gottbi vero cum post Chlodoveehi mortem 
multa de his quz ille acquisierat b, pervasissent, 
Theudericus Theudebertum , Chloihaeharius vero 
Guniliariura. seniorem filium suum ad bsc requ- 
renda transmittant, Sed Gunthbaries usque Ruthenos 
accedens, nescio qua faciente causa, regressus est ; 
Tbhbeudebertus vero usque ad Biterrensem civi atem 


media planitie et satis jocunda compo:itum, terras B abiens, Deas ! castrum obtinuit, atque bir:e predam 


valde fertiles habens aique fecundas *, ita ut arvis 
semel scissis vornere, semina jaciantur, et magna 
fructuuu opulentia subsequatur. A Meridie habet 
Oscaram fluvium, piscibus valde przedivitem; ab 
Aquilone vero alius fluviolus 4 venit, qui per portam 
ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rur- 
sus portam egreditur, totum munitionis locum placi- 
da unda circumfluens : ante portam autem molendi- 
has mira velocitate divertit. Quatuor poit a quatuor 
plagis mundi sunt positz : totumque zdificium tri- 
ginta tres turres exornant : murus vero illius de 
quadris l»pidibus usque in vigiuti pedes, desuper a 
minnto lapide zdificatus habetur, habens in altum 
pedes triginta, in latum pedes quindecim : quz 


diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Capra- 
riam i, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, 
omnem locum illum incendio concremandum, eosque 
qui ibidem resident eaptivandos. 

XXII. Erat autem ibidem tunc matrona, Deuteria 
k nomine, utilis valde atque sapiens, cujus vir apud 
Biterris ! urbem concesserat. Qua misit nuntios ad 
regem, dieens : Nullius tibi, domine piissime, resi- 
stere potest, Cognos: imus dominum nostrum : veni, 
ei quod fuerit beneplacitum in ocilis tuis facito. 
Theudebertus autem ad castrum veniens, cum pace 
ingressus est; subditumque sibi cernens populum, 


ejus venit; at il'e, speciosam eam cernons, amore 


cur civitas dicta non sit, ignoro 5. Habet «nim in C ejus ca; itur, suoque eam copulavit stratui. 


vieo Nowientum dicto, tribus milliaribus infra Parisios 
ad Sequanam, qui vulgo hodie dicitur Saínt-Claud, 
ubi ecclesia collegiata, destructo jam pridem tnona- 
sterio, nunc visiur, in qua ejus sacrum corpus asser- 
vatur, Vitam ejus ex ms. cod. S. Germani a Pratis 
habes in Actis SS. Ord. Benedictini $xculo 1, ubi 
habitum sacra religionis suscepis-e a sancto Severino, 
qui alius est ab Agaunensi abba e, memoratur, num. 
8. Joannes abbas de sancto Flodoaldo subscripsit 
conventui Attiniacensi sub Pippino rege anno 765; 
quem liuic monasterio przfui-se non dubitamus. Ve- 
teres enim ch in litteram f nonnunquam mutaverunt. 

* ld est sanctimonialis. Vide infra lili. 1v, cap. 1. 

b Ejus vitam scripsit noster Gregorius, quam habes 
infra inter Vitas Patrum, cap. 7. 

* Sic Bel. et Fegimn.; at caeteri. mss. et editi, terra 
talde [ertili atque (ecunda. 

4 Hic Susio vocatur, qui ex valle cognomine trihusg 
milliaribus supra Divionem exoritur. De 

lib. 1t, cap. 592. 

. * Nec hudie civitatis jure gaudet Divio, id est epi- 
scopali cathedra non nobilitatur; licet fuerit Burgun- 
diunuim ducum sedes, tot:usque provincize caput, su- 
premique senatus s«des etiam nunc existat. 

f Sic habet Corb. In Bellov. et Colb. legitur Sca- 
lononum ; egm. Calonum ; Bec. et exteri cum editis, 
Scalonum. Corbeieusis lectionem pra'tulimus : nam 
sensus est vina ita generosa nasci Diviofie, ut Cabil- 
lonensibus vinis uon indigeant ipsius cives. Scalonum 
Tamen pro Ascalonum interpretatur Savaro, id est vi- 
num ex urbe Palzstisze Ascalona advectum : Ascalona 
qui vicina erat Gaze, unde vina Gazitina, de 
quibus infra Jib. vi, cap. 29. Claudius Robertus ad 
calcem Gallis Christianz,, anno 16296 editz, plura 
de Divione habet, ibique col. 59 legendum putat hic 
δυνά Gregorium Chalybonium, Nam Chalibonium, uti 


ra su- D 


refert, vinum, wu! quo solo Persarum reyes. uterentur, 
sicul aqua so;ius Coaspis, commendatur a Syrüe urbe 
Chaulibone. 

& Scilicet Waeconis Largobardorum regis, ut re- 
fert Paulus Diac. lib. 1 de Gestis Langob., cap. 21. 

b Theodorieus Italize rez audita Chlodovei victoria 
apud Vogladum reportata, ibbam seu Eblhsnem ducem 
cum copiis in Gallias misit, qui Francis Wisigottho- 
rum regnum invadentibus re»isterent. Quas causa 
fuit, ut Franci soluta Arelatensi obsidione fogati, 
nihil przter Aquitaniam acquisierint, Theodoricus 
vero, dimissa Wisigoutliis regni parte, regiones ultra 
Rhodanum sitas, quas Odoacer Eurico Alarici patri 
dimiserat, occupavit. Belium exinde fere continuum 
fuit inter Chlodoveum et Theodoricum ac eorum 
successores. Qua tandem occasione es Gallize pars 
Prancoram imperio subjecta fuerit, dicetur in nolis 
ad cap. 3l. 

i Hunc locum Blondellus et alii putant esse Monta- 
dié. Mavult Valesius hac voxe desiguari Diou, in 8e- 
ptimania. . 

i Capraria etiam nunc subsistit, volgo Cabriere, 
wquali fere intervallo a Leuteva, Agatlia et Biterris 
distans, sed ad Biterreusem diocesim atinens, ut 
observat Valesius. . 

k Mss. nonnulli, et quidem vetustiores, Deoteria ; 
Valesius tamen legendum censet Deuteria; indeque 
conjicit hane mulierem genere Gallam, seu, ut tuuc 
loquebantur, Romanam fuisse. Inscitise vero Frede- 
garium arguit, quod scripserit Deoteriam, seu Teo- 
leriam. Sed tunc scriptores ita promiscue litteras su 
el o, sicut et d et t, adhibebant, ut vix quidquam 


certi ex liarum litterarum mutationibus statai t 
! Sic mss. omnes cum Chesn.; plerique ed., Bi- 
ternc& 


» «ὦ» a t 


255 


.. CES WCTE EpiscOPI. TURONENSIS 


Hi 


ullius venti in illo loto sensere. Vli quoqué Wttentes Α stzbilem consuctudinem, ut si quis el; de regibus 


muntios ad eum, pacem εἰ concordiam pelierunt : 
qua data, ad propria sunt regressi. Quod nullus amt 
bigat banc per obtentum reginz beati Martini fuisse 
virtntem. : 

XXIX. Posthee Childebertus rez in Hispaniam 
abiit; quam ingressus cum Chlothaehario, Cresarau- 
gustanam civitatem eum exercitu vallant atque obsi- 
dent. Αἱ illi in tanta bumilitate ad Deum conversi 
sunt, ut induti ciliciis, abstinentes a cibis et poculis, 
eum tunica beati Vincentii martyris muros civitatis 
psallendo circuireat : mulieres quoque amicte n gris 
polliis, dissoluta czesarie, superposito cinere, ut eas 
putares virorum funeribus deservire, plangendo se- 
quebantur. Et ita totam spein suam locus ille ad Do- 
mini misericordiam retulit *, ut diceretur ibidem 
Ninivitarum jejunium celebrari : nee zstüimaretur 
aliud posse fieri, 13} nisi eorum precibus divina 
mi:ericordia inflecteretur. Hi autem qui obsidebant, 
nescientes quid obsessi ageren!, cwm viderent sic 
murum circuiri, putabant eos aliquid agere maleficii, 
Tuuc apprehensum unum de civitate rusticum, ipsi 
interrogant, quid hoc esset quod agereut. Qui ait: 
Tunicam beati Vincentii deportant, et cum ipsa, ut 
eis Dominus mi-ereatur, exorant. Quod illi timentes, 
se ab ea civitate removerunt : tamen acquisita ina» 
xima Hispanis parte, cum magnis hi spoliis in Gal« 
lias redierunt 5, 

XXX. Post Amalaricum vero, Theoda rex [A/. 
Theuda] ordinatus est in Hispaniis. Quo interfecto, 


non placuisset, gladio eum appetercnt, et qui l;buig^ 
set animo, hunc sibi statuerent regem. 

XXXI. Et quia Theodoricus rex ltilise 4 Clilodo- 
vechi regis sororem in matrimonio babuit, mortuus 
parvulam (iliam cum uxore reliquit. lec autem cum 
adulta faceta esset, per levitatem animi sui relicto 
matris consilio, quz ei regis. filium pruvideba 
vam suum, Traguilanem * nomine, accepit, et cum 
eo ad civitatem, qua defensari possit, aufugit, Cum- 
que 13. mater ejus contra eam valde frendercet, 
peteretque ab ea ne humiliaret diutius nobile ge: us, 
sed dimisso servo similem sibi de genere reyie, 
quem mater providerat, deberet accipere, nullatenus 
voluit acquiescere. Tunc mater ejus contra eam (reu- 


B deus, exercitum commovit, At illi venientes super 


eos, Traguilanem interfecerunt gladio, ipsam quoque 
cedentes in domum matis reduxerunt. Erant autcm 
sub Ariana secta viventes. Et quia consuetudo «orum 
est, ut ad altarium venientes, de alio calice reges 
communicent, et de alio f populus minor, venenum 
in calice illo posuit de quo mater commuuicatura erat. 
Quo illa hausto, protinus raortu: est ; non eni n dubium 
est tale maleficium esse de parte diaboli. Quid contra 
h:ec miseri hreretici respondebunt, utin Saneta 5e0r «nmi 
loeum babeat inimicus ? Nos vero Trinitatem ip una 
sequalitate pariter et omnipotentia conf(itentes, etiam 
si mortiferum bibamus, in nomine Pawis et Filii et 
Spiritus sancti, veri atque incorreptibilis Dei, nihil 
nos nocebit. Indignantes ergo liali eontra hanc ma- 


Theudeglsilum levaverunt regem. [5 dum ad cenam C lierem, Theodsdum regem Tusci:e. invitantes, super 


eum amicis suis epularetur, et esset valde latus, 
cum subito, exstinctis in recubitu luminaribus *, ab 
inimicis gladio percussus interiit : post quem Agila 
regnum accepit. Sumpserant enim Gotthi banc dete. 


ὁ Cod. Bell. et Regm. cum editis plerisque, ad 
Dominum misericordie contulit. Boch. s., Dominum 
misericordem. 

b Auonymus, qui sub Theedorico rege scripsit 
Ges:a Francorum, rcfert Childebertum urbis episco- 
pum accersivisse, ab coque aliquid ex D. Vincentii 
reliquiis pestulasse, Qui, inquit, dedit ei sto'am ejus. 
T unc acquisita, etc. Childebertus vero Darisios veniens, 
£c. lesiam in honore B. Vincentii martyris a'dificavit. 
llc fuit occasio celeberrima ba-ilicz:e exzditicandie, 
qua, ctiam S. Crucis nomine insignita apud Fortu- 
p»aum in lib. de Vita S. Germani, postea. reguin 


se regem statuunt. Hic vero cum dulicisset qux» inere- 
trix ista commiserat, qualiter propter servum, quem 
acceperat, in matrem exstiterat! parricida, succenso 
vehementer balneo, eam in eodem cum una puella 


ptores celebrem, qu: nupsit Eutharico, viro princip 
ex nobili Amalorum stirpe. H:c autem post patris 
simul et viri obitutn, Athanagildi filii sui, qui non- 
dum administraudo regno par erat, tutelam suscepit, 
eoque defuncto , ad Theodatum seu Theodaliadum, 
qui ex stirpe regia erat, sceptrum transferri curavit. 
Sed ille beneficii accepti immemor, Amalasunthbam 
in insulam laci Volsiniensis exsulare coegit, ac paulo 
postea strangulari jussit. Cujus mortis ulciscenda 
Specie Justnia»us bellum in Gotthos movit, quod 
lProcopius et alii auctores fusius describunt, et tau- 
dem Gotthis fatale fuit. Ex his patet quagtum a vero 


uogtrorum , Stirpisque regize principum. couditorium D aberraverit Gregorius in hoc capite, quod tamen im 


fuit, ut passim Gregorius memorat. Nuuc sub S. 
Germani a Pratis nomine nota est, de qua non semel 
inferius ageudum. Porro Victor Tunnonensis in ex- 
peditionis bujus narratione non dissentit a Grego- 
rio : at qui postea subsecuti sunt Hispani auctores, 
n2g'am cladem ea occasione Franc's a Theodisclo 
duce illatam fuisse scribunt. Vide Cointium ad an. 542. 


* Sic Hell. et Corb.; ezteri cum ed., cereis aubi:o 
exstinciis in recubitu ab, etc. ἰἴλης | essimam ocei- 
dendorum regum licentiam exstirpare conati sunt 
Vie paniarum. episcopi variis iu conciliis, uti observa- 
vit Cointius ad an. 584. 

4 Theodoricus, cognomento Magnus, Ostrogottho- 
Tum rex, obiit Olybrio cons. ex Mario, id est an. 526. 
Ex Anaflede Chlodovei sorore, non filia, ut quidam 


volunt, suscepit Amala:untliam, apud ejus xvi scrie . 


omnibus mss. et editis, et quidem integrum habetur. 


* Colb. et aliquot ed., Trauvillanem. Bell., Tra- 
Tuillonem. ltegm., Straguilonem. Nide Fredegar. cap. 


f! Mos adhnc seculo vut i» Romana Ecclesia vige 
bat, tt ex unico calice omnibus porrigeretur eum. 
munio, ut colligere licet ex epistola 9 Gregorii LI ad 
sanctum Donifacium Moguntinum, ubi poutifex seri- 
bit corgruum non esse duos vel tres calices in aliaris 
ponere cum Missarum solemnia celebrantur. 

8 Sic, omnes mss. preter. Bell. qui prima manu 
habet Scam, et alia manu sectam : quam vocem la- 
bet edit. 1. Sed retinenda est «ox Sancta, quo nomi- 
ne intelligitur sacra Eucharistia et quidem Ric sut 
unica specie. Lege Mabillonii Commevctarium 
vium in Ordivem Romanum tomo 1l Musei Italici. 


.- 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER. TERTIUS. 


ineludi prseepit. Qux nec mora, inter arduos vapo- À gens, regi transmisit. Magna enim ei felicitas in his, 


res ingressa, in pavimento 133 corruens, mortua 
atque consumpta est. Quod cognoscentes hi reges 
Childebertus et Chlothacharius consobrini ejus, nec 
pon et Theudebertus, quod scilicet tam turpi fuerit 
interfecta supplicio, ad Theodadum legationem diri- 
gunt, exprobrantes de morte ejus, atque dicentes: Si 
hzc quiz egisti nobiseum non composueris, regnum 
tuum suferemus, et simili poena te damnabimus. Tunc 
ille timens, quinquagena eis millia aureorum trans- 
mis:t *. Cbildebertus autem, ut erat semper conira 
Chlothacharium regem invidus atque versutus, enm 
Theudeberto nepote $uo conjunctus, diviso inter se 
hoe auro, nibil exinde dare regi Chlothachario vo- 
jwerupt, At-ille super thesauros Chlodomeris ag- 
gressus, multum illis amplius 
abstui, — 

XXXU. Tbeudebertus vero in ltaliam abiit b, et 
exinde multum acquisivit. Sed quia loca illa, ut fer- 
tpr, morbida sunt, exercitus ejus in diversis febri- 
bus eorroens, vexabatur. Multi enim ex his in illis 
loeis mortui snnt. Quod videns Theudebertus, ex ea 
reversus est, roulta secum spolia ipse, vel soi defe- 
rentes ; dicitur tamen tunc temporis usque Tjcinum 
accessisse civitatem, in qua Buccellinum * rursum 
direxit. Qui mipore illa Italia capta, atque in di- 
tiogeim regis antedicii redacta , majorem petiit ; Ip 
qua conira Belljssarium 5 multis vicibus pugnans , 
victoriam obtinuit. Cumque imperator vidisset, quod 
Bellissarius crebrius vinceretur, amoto eo, Narsetem 


quam hi fraudaverant, B 


conditionjhus fnit. 

XXXIII. Asteriolus f tunc et Secundinus magni 
cum rege habebantur. Erat autem uterque sapiens, et 
rhetoricis imbutus litteris. Sed Secundinus plerum- 
que legationem imperatori a rege missus intulit, et 
ob hoc jaetantiam sumpserat, ae nonnulla contra 
rationem exercebat. Qua de causa factum est, ut in- 
ter illum atque Asteriolum lis sva consurgeret : 
quae usque ad hoc profecit , ut oblitis verborum 
objeetionibus propriis se manibus lacerarent δ. Cum- 
que hxc per regem pacificata fuissent , et Secundi- 
nus adbuc de sua cxede tumeret 5, nata est inter eos 
rursum intentio [ Αἰ. contentio ]. Et rex suscipiens 
Secundini causam , ÁAsteriolum in ejus potestatem 
dedidit. Qui valde humiliatus est , et ab honore dc- 
positus : sed per Uvisigardem reginam iterum est 
restitutus. Mortua sutem illa, consurgens iterum 
Secundinus, eum interfecit. Nam hic moriens filium 
dereliquit, qui cum crevisset, et esset adultus, co- 
pit patris sui velle injuriam vindicare. Tunc Secun- 
dinus timore perterritus, dum de villa in villa: ante 
eum fugeret, cum se jam videret eo Imminente non 
posse evadere, ne in manus inimici eorrueret, 135 
veneno se, ut dicitur, interfecit. 

XXXIV. Desideratos autem Viridunen-is episco- 
pus !, eui Theudericus rex multas irrogavit injurias 
eum post multa exitia, et damna atque xrumnas, ad 
libertatem propriam Jam Domino Jubente rediisset , 
el episcopatu, ut diximus, apud Virldunensem ur- 


in ejus locum statuit. Bellissarium vero comitem $ta- C bem potiretur, videns habitatores ejus valde paupe- 


boli, quasi pro humilitate, quod prius fuerat, posuit. 
Buecellinus vero contra Narsetem magos certamioa 
1246 gessit ; capta omoi talia, usque in mare ter- 
minum dilatavit ; tliesauros vero magnos ad Theu- 
deberium de lialia direxit. Quod cum Nar.-es impe- 
ratori posuisset in notitiam, imperator conductis 
pretio gentibus , Narseti solatium mittit, ^onfligens- 
qme postea vietus abscessit. Deinceps vero Buccelli- 
mus Siciliam occupavit, de qua etiam tribua exi- 


e Nen 6s» ecossione, qua fabulesa eat, ut dixi- 
muB, pecunias Fraucorgm regibus dedit Thbeodatus: 
sed ingentem tamen eig summam pollicitus fuer.t 
zm Provincia ac aliis regionibus , quas Ostrogotthi 
ia οἴ idebant, € earum opein aversus Jus- 
üaianum imploraret. Sed re adhuc infecta Vitigos 
Theodato substitutus, non solum pecunias ac regio- 
mes pollicitas Francis tradidit ; sed ejiam Alaman- 
mos, qui post Tolbiacense prelium in lialiam pro- 
fugi sedes a Theodorico acceperant , eoruin dominio 
, 8 seribit Agathias. 

b Sic et Marius ad an. 559, quo scilicet Apio erat 
consul. Plura de hoc bello Procopius, qui Francus 
violate fidei accusat, quod post susceptas a Justi- 
piano legationes ac munera, sese tamen Gotthis 
coajenxissent ; aut potius Goithis ac Romanis inter 
sese certantibus , ipsi utrisque infesti Italis partein 
maximam diripuiseent ac invasissenL. 

ὁ Reg. et omnes ferme editi, Buccilenum. Hune 
Burilinum Procopius et Agathias appellant. ]s erat 
metione Alemannus : cumque in ejus exercitu Franci 
sieani permisti essent cum Aletmanuis, quorum ple- 

nondum Christiani, aut certe variis supersii- 
tionibus adhuc dediti erant , Procooius eontra Fran- 


ParaoL. LXXI. 


D 


res a'que destitutos, dolebat super eis ; et cuia ipse 
per Theuderieum de rebus suís reman:isset extra- 
neus, nec Baberet de proprio qualiter eos consola- 
retur, bonitatem et clementiam circa omnes Theu- 
deberti regis cerneus, misit ad eum legationem, 
dicens : Faina bonitatis tus in universam terram 
vulgatur, cum tanta sittua largitas, ut etiam non 
petentibus opem prastes. Rogo, si pietas t ia habet 
aliquid de pecunia , nobis commodes, qua cives nos- 


ουῦ γι mores passim scribit. At multo :»quior egt 
Agatbjas lib. 1, qui ait : Non enim feri sunt Franci, 
ut multi barbarorum , ec. Christiani enim sunt rectis - 
simarum sententiarum , etc. 

4 Miaorem ltaliam appellat Gregorius Liguriam 
86 Yenetiam, ut observat Valesius lib. viii Rerum 
Francicarym. 

* Sic editi et cod. Ttegm. semel. Sed alii inss,, 
etiam vetustissimi , semper habent Belssarium. lic 
autem famosus ille Belisarius designatur, de quo, 
sicut et de Narsete eunucho, plura dicere superva- 
caneum esset. ' 

! Reg., Etteriolus semel, tum Alteriolus. Secun. 
diuus vero is esse videtur, quem ob m Joannis 
Reomaensis abbatis epi-tolam divinitus fuisse puni- 
tum memorat Jonas in Vita ejusdem saneti lib. n, 
cap. 1, ubi dicitur Secundinus patricius. 

$ Sic Corb. et Bellov. Alii cum editis, verberarent 

à Sic iidem codd. cum Bec., Reg. et ltegui. Colb., 
*umuerat. Editi, timeret. u 

t S, Nitono successit, subscripsitque concilio Ar- 
vernensi anno 535 ,'et Aurelianensi v, an. 519; obiit 
an. 5350. Sanctus dicitur a Wasseburgio. 


207 


S. GRECO EPISCOPI TURONENSIS IHST. ΕἸΑ ΝΟ. LID, Ml. 


φδὲ 


tros relevare valeamus. Cumque. lii negotium exer- A bem Trevericam deducentes , popili seVientis sedi- 


eeutes, respousum * in civitate nostra, sicut reli- 
qux» hahent, prazstiterint , pecuniam tuam cum usu- 
ri« legitimis reddemus. Tunc ille pietate commotus, 
septem ei millia aureorum przstitit. Quz ille acci- 
piens , per cives suos erogavit. At illi negotia exer- 
ventes, divites per hoc effecti sunt , et usque hodie 
magni habentur. Cumque antedictus episcepus de- 
bitam pecuniam ohtulisset regi , respondit rex : Non 
habeo necessarium hoc recipere ; illud mihi suffi- 
cit, si dispensatione tua pauperes qui opprimeban- 
tur inopia, per tuam suggestionem, vel per meam 
largitatem sunt relevati. Et nihil exigens, antedictos 
cives divites fecit. 


XXXV. Defuncto autem apud urbem supradictam 


tionem sna przedicatione eomprimerent, Quibus euá- 
tibus, nocte dum in stratu Buo decumberét, subito 
per somnium vocem magnam-enitit , dicens : Heu, 
heu ! Succurrite qui adestis, et auxiliuni fefte pelr- 
eunti! A quo clamore expergefacti Qui adéranl, 
interrogant quid hoc esset. Respondit ille : Ausanius 
amicus meus cum Papiauilla * conjuge, quos olim 
interfeci, ad judicium ine arcessebant, dicentes: 
Veni ad respondendum, quía causaturus es nobiscum 
coram Domino. Zelo enim ductus ante 3naos. aliquot 
conjugeimn. innocentem, amicumque peremerat. lgi- 
tur accedentibus episcopis ad antediciam urbem; 
cum strepentis populi seditionem ferre non possent 
197 eum in eceles'a abdere voluerunt, scilicet pe 


memorato antistite , Agiricus quidam e civibus ia ca- B "etes eum iu arca, ét desuper sternentes vesti- 


thedram ejus subrogatur. Siagriue 5 autem filius ejus 
reminiscens injurias patris, qualiter a Sirivaldo ad 
regem Theudericum incusatus , non solum spoliatus, 
verum etiam supplieiis affectus fuisset, oppressum 
cum armata manu Sirivaldum taliter interfecit. 
Tunc mane facto, cnm nebula esset condensa , 136 
et vix adhuc disrumpentibus tenebris aliquid quis 
posset diteernere, venit ad villam ejus in Divionensi 
lerritorio, cui nomen est Floriacum *: egressoque 
domum wno amicorum, putantes ipsum Sirival- 
dum esse, interfecerunt eum ; et revertentibus 4, 
quasi victoriam obtinuissent de inimico, indicat eis 
vnus ex familia, non eos dominum interfecisse, sed 
subditàm. At illi regressi, requirentes eum, cellu- 


menta, qua erant ad usum ecclesiz. Populus autem 
ingressus , perscrutatusque uríiverses angulos eccle- 
sie, cum nihil reperisset, frendens egrediebatar. 
T*nc unus ex saspicione locotus, ait: En arca , in 
qua non est inquisitus atfversarios noster. Dicentibus 
vero custodibus, nibil in ea aliud nisi ornameuta ee- 
clesiz contineri, illi clzvem postulant, aiesttes : Nisi 
reseraveritis velocius, ipsi eam sponte confringimas. 
Deniqtfe reserata arca , aihotis linteaminibus, inven. 
tum extrshunt, plaudertes atque dicentes : Tradidit 
Deus inimicum nostrum in m:snus nostras. Tune ez- 
dentes eum pugnis, sputisqne perurgentes 1, vinctis 
post tergum manibus 98 columnam fapidibus obrue- 
runt. Fuit 2utem In cibis 138 vaMe vorax : sed 


lam, in qua dormire solitus erat, repertam aggre- ( 45 sumebat, quo celerius ad manducandum eom- 


diuntur. Ad eujus ostium diutissime pugnantes, nihil 
ei poterant pravvalere. Dehinc cruto ab uno latere 
pariete ingredientes , gladio eum interfecerunt. Post 
mortem enim Theuderici hic interfectus est. 
XXXVI. His denique .gestis Theudebertus Tex 
sgrotare cospit. Ad quem mediei multa studia im- 
penderunt ; sed nihil valuit, quia eum jam Dominus 
vocari jubebat. Ergo cum diutissime agrotasset, ab 
ipsa infirmitate deficiens , reddidit spiritum. Franci 
vero cum Partiientum in odio magno haberent, pro 
eo quod eis tributa antedicti regis tempore inflixis- 
set, eum persequi cceperunt. [lie vero in .periculo 
positum se cernens, coufugium ab urbe facit, et a 
duobus episcopis suppliciter exorat, ut eum ad wr- 


* Sic mss, Ed. vero, sponsionem. — 

b Reg., Colb. et Bad., Siacrius. Et infra pro Siri- 
venido aliquot editi et m:s., Siriruldo. Sisgrius autem 
lilius. fuit Desiderati, qui injurias, de quibus cap. 
precedenti, quas pater sub Tbeodorice pertulerat, 
ultus est. De Agerico plura inferius. 

e Vieus ad OUscaram fluvium in diccesi Lingo- 
n2Lsi , vulgo Florey. 'ertinet ad monasterium Ca- 
billonense sancti Marcelli. 

4 Regm., exsultantibus eis. 


Wioveretur, sumpto aloe velociter'digerebet, sed et 
strepitus ventris absque vlla auditorum reverentis ia 
publico emittébdt, Hoc ergo exitu consemmatus in- 
Yerlit. 


XXXVII. Gravem eo anno, et selite asperiorem 
hyemem fecit 5, ita tt torrentes concatensti gelu , 
perviam populis iter, tanquam reliqua bumus, przs- 
berent. Aves quoque rigore affecta vel fame, abequé 
ullo bominum dolo, cum mágn:s essent nives, mana 
capiebantur. A transitu igitur Gblodoveebhi asque in 
transitum Theudeberti, compotantur anni trigints 
septem b. Mortoo ergo Theudeberto, quarto decime 
regni sui anno, regnavit TheodobaMus ! filius ejus 
pro eo. | 


* Co!b., Papia illius cgnjuge, sed mendose; nam 


D 
patet ex sequeniibus Papianillam Parthenii ipsius uxo- 


rem fuisse, quam zelotypia laborans occiderat. 

! Sic mss. ; at plerique editi, perungentes. . 

€ Phrasis est Gallica, quam habent mss. omnes 
prater Bec. qui cum ed. habet , Gravis. . . asperiet 
hiems fuit. 

h Col. , triginta ses. 

| Sic bec. ; alii T'heodovaldus. Vide supra eap. 21. 


^ 


^ 


139-140 INCIPIUNT CAPITULA LIBRI QUARTI. 


J. De obitu Chrothechildis regine. 


| 1. Quod Chloihacharius rez tertiam partem fructuum ecclesiis auferre volnit. 


111]. De usoribus et fiis 
AV. De Feeieal geh: rei 


heodobaldt regis. 
X. De rebellione Sazonum. 


X1. Quod Catonem ex Jussu regis ad episcopatum Turonici petierint. 
Ὁ 


ΧΙ. De Anastasio presby 


XIII. De levitate et malitia Chramni ; et de Cautino ac Firmino. . 
XIV. Quod Chlothacharius contra Saxones ivit altera vice. 


XV. De episcopatu sancti Enfronii. 
XVI. De Ghremno et sat 

A VII. Quod Chramnus ad Child 
XVIII. De A ie duce. 


tum Iransáit. 


ejus , et malis que gessit ; vel qualiter Divionem αάνε.. 


ustrapio 
XIX. De obitu sancti Medardi episcopi , et ejus ura. ᾿ 
rel jus sepult 


XX. De obitu Childeberti , et i 
XXI. De obitu Chiothacharii regis. 
XX1]. Divisio regni inter filios du. 
AXI. Quod Sigibertus contra 
XXIV. De patri Celsi. 
XXV. De uxoribus Guntchramni, 
XXVI. De uxoribus Chariberti. 
XXVII. Quod Sigibertus Brunichildem accepit. 
ΧΧΥ 1]. De uxoribus Chilperici. 

XX4X. De secundo Sigiberti contra Chunos bello. 


hunos abiit : εἰ Chilpericus civitates ejus pereasit. 


XXX. Quod Arverni ad capiendam Arelatensaem urbem jussu Sigiberti regis abieresu. 


XXXI. De Taureduno castro, et altis signis. 
XXXIH (Novam " wr Juliano monacho. 


E. 
m ")} De Burdigalensi monacho. 


XXXVJIH [ Al. xxxu]. De regibus Hispanorum, 
XXXIX A xxxn ].. De imperio Justini. 

XL { At. $xsme ]. De interitu Palladii Arverni. 
XLI ( Al. axzv 
XLI ( Al. xxxvi ). De Eunii coghnomenio 


Quod Alboinus cum Langobardis IHtaliem occupavit. 
ummoli origin. 


XLIII [ Al. xaxvin ]. De bellis Mummoli cun Langobardis, 
XLIV [ Al. xxxvnt |. De Archidiacono Massiliemii. 
XLV ( Al. xxsix ]. De Lengobordis et Mummolo. 


XLVI ( M. xt]. Qvod Mummoltus Turonis vest. 
XLV1I [ AL xu]. De imerus Andarchii. 


XLV1II [ Al. xun ]. Quod Theodobe tu civitates asit. 
XLIX | A kun |. diit 


. xum ]. De Latta monesterio. 


4, ( AL xcv]. De Sigiberti reliquis gestus ; et quod Parisios venit. 


LI | AL. xcv ). Quod Chil 
4111 Al. 1501]. De obitu Sigiberti regis. 


pericus cum Guntchramno [adus iniit ; et de obitu Theodoberti füii ejus. 





LIBER QUARTUS, 


1451 Ι.. lgiter Chroteehildis regina plena dierum, A basilicam illam ipsa construxerat ^, in qua et Geue- 


benisque eparibus predita, apud urbem Turoni: àm 
obiit, tempore lujmriosi episcopi : qux Parisios cum 
megno psallento ^ depertala, iu sacrario Lasi icze S. 
Petri, ad latus Chlodovechi regis sepulta est a filils 
suis , Childeberto atque Chlothachario regibus. Nam 


& Sic mss. omnes przter Regm. qui habet, psal- 
tantium choro, et Bec. cum ed., psallentiwn praeconio. 
8. Chiotiklis festum celebratur die 5 Junii. Ejus vita 
edhta est ex ms. cod, S. Germani a Pratis in. Acts 
$S. Ord. Benedictiniszculo 11 ad annum 545, quoqui- 
dew circiter anno obiisse dicenda est jaxta Cointii 
calculum , si quidem Injuriosi mors auno 546 consi- 


vefa beatissima est sepulta. 

Wl. Denique Chlothaeharius rex indixerat, ut omaes 
Ecclesis regni sui tertiam partem fructuum fise» 
dissol verent. Quod, licet inviti, cu omnes episcopi 
couseusissent atque subscripsissent, viriliter boe 
gnanda sit. . 

b Bssilicam saneti Petri, ubi religio monastici ordi- 
nis vigerel Parisios, ab eadem exstructam fuiuse legi- 
tur in Vita sancte Balthildis. Bell., S. Genovesa. Sic 
veteres scribebant. Vide Liturgiam Gallican. Mabit. 
lon. lib. n, $ 16. 


9 


S. QREGORII EPISCOPI TURGNENSIS 


272 


beatus lujuriosus respuens subscribere dedignatus A cessit, declmus sexins post exitum beati Martini. 


est, dicens : Si volueris res Dei tollere , Dominus re- 
gnum tuum velociter auferet : quia iniquum est, ut 
pauperes quos tuo debes alere horreo, ab eorum 
stipe tua 149 horrca repleantur. Et iratus contra 
regem, nec valedicens abscessit. Tune commotus 
rex, timens etiam virtutem beati Martini , misit post 
cum cum muncribus, veniam precans , et hoc quod 
fecerat damnans, simulque rogans , ut pro se virtu- 
tem beati Martini antistitis exoraret. 

111. Chlothacharius denique ipse rex de diversis 
mulieribus septem filios habuit, id est de Ingunde, 
Guntharium, Childericum, Charibertam, Guntchram- 


num, Sigibertum , et Chlotsindam filiam ; de Are: . 


gunde vero sorore Ingundis, Chilpericum; de Chun- 


IV. Chanso quoqae Dritannorem comes tres fratres 
suos interfecit, Volens autem sdhuc Macliavum inter- 
ficere, comprehensum atjue catenis onétatum in 
carcere retinebat, qui per Felicem Namnetieum epi- 
scopum a morte liberatus est. Posthsee juravk fratri 
suo, ut el fidelis esset ; Bed fiescio quO casu sacra- 
mentum irrumpere voluil : quod Chànao sentlens, 
iterum eum persequebatur. At ille, eum se evadere 
non posse videret, post aliués comftémi fepionis illius 
fugit, nom'ne 1/45 Cliononiorem *. I$ eüm sentiret 
persecutores ejus appropimquare, sub ierra eum in ' 
loculo abscondit , componens desuper et more tu- 
mulomi-, parvdrhqü. él Spíratülum "resertans;' uude 
halitum resumere posset. Advenientibns auiem per- 


sena habuit Clramnum. Qua autem causa fuerit, ut B secutoribus ejus dizerunt : Eecb lie Maeliavus mer- 


uxoris sux€ sororem acciperet , dicamus. Cum jam 
Ingundem in conjugio accepisset, et eam unico amore 
diligeret, suggestionem ab ea accepit, dicente : Fecit 
dominus meus de ancilla sua quod libuit, et suo me 
Strato ascisit : nunc ad complendam mercedem, 
quid famula tua suggerat, 1/43 audiat dominus meus 
rex. Precor ut sorori mez, s»rvze vestra, utilem »t- 
que habentem * virum ordinare dignemini, une 
non humilier, sed potius exaltata servire fidelius 
possim. Quod ille audiens, cum esset nimium luxu- 
riosus, in amorem Aregundis incenditur, et ad villam 
jn qua ipsa residebat dirigit [Jt. vadit], eamque sibi 
jn matrimonio sociavit. Qua accepta, ad Ingundem 
rediens, ait : Tractavi mercedem illam. imp'ere, 


tuus atque sepultus jacet, Quod iffi audientes , atque 
gaudentes, et super tümuluin ilfum bib»nies, renun - 
averunt fratri eum mortaum esse. (ued ilie au- 
diens, regnum ejus integrüm aceepit: mm semper 
Britanni sub Francoruni pote$taté post obitum regis 
Chlodovechi fuerunt, et comites , bon reges 4 appel- 
lati sunt. Maeliavus autom de sib terra cotisufgbas, 
Veneticam  urbeni expetlit, ibique toasüraum, et 


episcopus ordinatus est. Mortuo autem Chanaone, 


hie apostatavit , et demissis capillis; uxorew quam 
post clericatam reliquerat, cam regno fratris sifnul 
accepit : sed ab episcopis excommunicalus est, cut 
qualis fuerit interitus , sequenter seribemus ( lih. v, 
cap. 46). Obiit autem Baudinué episcepus anno sexto 


quam me tua dulcedo expetiit, Et requireus virum C epi:copatas sui : in. cujus locuin Guntllariug abbes 


divitem atque sapientem, quem tu.e sorori deberem 
adjangere, nihil melius quam meipsum inveni. Itaque 
noveris, quia eam conjugem accepi, quod tibi di«pli- 
cere non credo. At illa : Quod bonum, inqait, vide. 
tur in ocu!is domini mel faciat : ta:itm ancilla tua 


cum gratia regis vivat. Guntbarius vero, Clramnus * 


atque Childericus , vivente patre morti sunt. Exi- 
tum vero Chramni in posterum scribemus. Alboi- 
nus ^ quoque rex Langobardorum Clhilotsindam filiam 
- regis acce,it. Obiit autem. Injuriosus episco,us urbis 
Turo:ice decimo οἱ septimo episcopatus sui anno : 
eui Baudiaus, ex domestico Chlothacharii regis, suc- 


* ]d est divitem. fteg. et ediii 2, /mbilem, : 

b Corb., Albuenus, Dell., A'boenus. De hoc fusius 
Paulus lib. 1 et 1 de gestis Langobardorum. Ad Chloi- 
sindam vero scripsit bea'*us Nicetius Trevirensis epi- 
geopus, cujus epistolam ia À ppendice proferemus. 

* Reg., Clonomorem. De hoc agit auctor. Vitze 
S. Gilda, qux babetur apnd Surium, et Boliaad:um 
d:e 19 Januarii, et in S:eculo 1 Denedictino. 

4 Pluribu; disserit Valesius lib. vt Rerum Francic., 
n^g. 281 et seqq., utrum Britanni sub propriis regi- 
bus fuerint, ct quo tempore? Eos in Aremoricam, 
56 Lugdunensem tertiam , sub l'lacidi Val^n'iniaui 
imp, principatu ez majori liritannia transiisse refert, 
qui domitis incolis rogioui suas leges et nomeu im- 
posuerunt; an vero ἰ ec regio Fraucorum re;ibus pa- 
ruerit ambigi posse ceuset, cum eam constet «ub 
propriis priacipibus semper exs i:isse, quos aliqua do 
comites, aliquaudu duces, immo et nonnunquam :e- 
pes varii auctores appellarunt. Deiade regni nomine 
krittonum regiomen: scriptores passim, et ipsc etiam 


subrogatur, decimus septimus pest transitum sancti 
Martini. , 

V. Denique * éum beatus Quiutianus, sieut bopra 
d.simus, ab hoc mundo migraeset , sanctus Gallus ia 
ejus cathedram, rege opitulsnte, sahefitulub ei. 
llujus tempore cum loes illa , quám | in£uipá?idni ! 
vocant, per diversas regiones deszviret, ét mauiew 
tine Arelatensem provinciam depopelaretur, senctes 


"Gallus non tantnm pro »e, quantum pro poptilo sho 


trepidus erat. Cumque diu noctüque Domínum de- 
precareiur, ut vivens plebem suam vastari noa eer- 
neret, per visum noclis apparuit ei angelus Domini , 


Gregorias bile, ét dlias non semel, designaverunt. Et 
quidem Brittonum principes szxpius adversus Francos 
bellum gessere, suis legibus semper usi sunt, sub 
hereditariis suis principibus viventes, cuin in abis 
regionibus comites aut duces nostcorum regum nutu 
frequenter mutarentar. Iizec pro tuenda apad frit- 
toues regia dignit«te; quibus alii opponnnt: Gregorii 
locum, quem illustramus , aliorumque veterum seri- 

torum auctoritatem, qui diserte asserunt. [BSriuones 

rancorum regibus paruisse; quibus aliisque, qua 
fasius exponit Valesius , anti uorum auctoram locis 
expeusis, concludit Brittona:, e'si sepius armis de« 
mitos, nanquam tamen aut Merovingicse f milis, aet 
Carolovingica: Francorum regilus certa ieperii eon- 
fessione paruisse. — . 

9 D»cst hos caput in Cerb., Bell.. Colb. et Bey. S. 
Galli Vita habetur inter Vitas Pa'rum, cap. 6. . 

f Sic dicejatur, quod nasceute in inguine , vel im 
a1illa ulcere, in modum serpentis interfiveret, 


475 


HISTOMA FRANCORUM. LIBÉR QuAnTUS. 


214 


qui tam cxsariem, quam vestem 145 In similitu- A viginti 3hnis potior. Quid enim mihl nunc restat, 


dino nivis candidam eflerebat ; et ait ad eum :. Bene 
enim (adis, e sacerdos , quod eic Domipum pro pe- 
pulo tuo supplicas c exaudita est enim orstio tua ; et 
eepe eris cum populo tuo 3b bec in(rmitate Jibera- 
tus, nullusque te vivente in regione ista ab hac strage 
. leperiet.. Nunc antem ne timeas: post octo vero 
.a«nnos time. Unde manifestum fuit, transactis his 
.ammis, eum a smculo discossurum. Expergefaetus 
aujera , et Deo gratias pro hae consolatione agens , 
quod eum por codestem nuntium eqníortare digaa- 
δὲ est, Rogationes illas instituit, ut media Quadra- 
, getima psaliendo, ad basilieam beasi Julianl martyws 
dtànece pedestri venirent. Sunt autem in lioc itinere 
quasi stadia tresenta sexaginta ^. Tunc etiam in su- 


τὴ εὶ ut episcopatum , quem: fidelis servitus promere- 
4f, accipiam ? Vos ig tur. revertimini ad civitates 
. vestras, et si quid utilitati vesirx:? competit, exer- 
ceie ; nam ego canonice assumpturus sum hunc hono- 
rem. Hxc audientes episcopi, et iu eum vanam g'oriam 
exsecrantes, discesserunt. — — 

NM. Tgitar * eam consensu clericorum ad episco- 
patem electus, cum adhuc non ordinatas cuuctis 
ipse prxesset, Cautino archidiacono diversas minas 
Intendere ccepit, dicens : Ego te removebo, ego ta 
"humiliabo, ego tibi inuMss neces impendi pracipiam. 
€ui flle : Gratiam , inquit, toam, domine piissiue, 
-hebere desidero, quam si mereor, unum tibi benc- 
ficium prostabo. Sine ullo enim labore tuo, et absque 


bita contemplatione parietes vel domorum vel eccte- B «flo dolo, ego ad. regem pergam, et episcopatum tibi 


eierem eigosri videbsatur. Unde a rustícis bre sc&i- 
200 Than voesbatur. Cum autem regiones alias , ut 
. Gàximaus , lues illa .consumeret , ad civitatem Arver- 
nam, «sagi Galli intercedente oratione, non eutgit. 
Unde ege? noa porvam censeo gratiam, qui hoc me- 
puit, «t paster positus oves suas devorari defendento 
&emino nom videret. Cum autern ab hoc mundo 
enigrasset, οἱ ablatus in ecelesiam deportatus fuisset, 
Cate preibyter continuo a clericis de episcopatu lau- 
des »ocepit, et omnem rem ecelesix, tanquam si jam 
esset opiscoyus, in susm redegit potestatem : ordi- 
.8240c08 6 removet , orinisteos respuit, euncia per $e 
osdiget. 

VL Episcopi. tamcn qui advenerat. ad ssnotum 


obtinebo, nihil petens, nísi ut promerear gratam 
'tuam. At ille suspleans eum sibi velle illudere , bec 
valde despexit. Hic vero cum se cerneret bumiliari,, 
atque calumnis subjici, languore simulato, et per 
moctem civitaterh egrediens , Thcodohaldum regem 
petiit, annunifans transitum sancti Galli. Quod ille 
sudiens , vel qui cum eo erant, convocatis sacerdo- 
tilius apud Mettensem civitatem, Cautinus archidiaco- 
nas episcopus ordinatur. Cum autem venissent nuntii 
'€atonis presbyseri , hic jam episcopus erat. Tunc ex 
]otsu regis 1&7: traditis ei clericis, et omnibus qu 
hi de rebus eeclosis exhibuerant; ordinatisque qui 
cum eo pergere deberent episcopis et camerariis, 
Arvernos eum direxerunt. Qui a clericis et civibus li- 


Gallum sepeliendum, postquam eum sepelieraut, (?'benter exceptus, episcopus Arvernis ὁδὶ datus. Grau- 


dixerunt Catoni presbytero : Videmus quia te elegit 
ars maximas populorum : veni, consenti nobis , et 
-esnedioentes consecremus te ad episcopatum. lex 
were parvulus est, et si qua tibi ascribitur culpa; nos 
suscipientes te sub de(ensione nos Fa, cuin proceri- 
bus et primis regui Thoodobaldi regis agewvs , ne 
eil ulla excitetor injuria ; nos quoque (intantum fi- 
deliter creua , ut spondeamus pro te) omnia, etiam 
si damoi siquid sopervenerit, de nostris 146 pro- 
priis facultatibus id reddituros. At ille cothurno va- 
nz confiatus glorie, ait: Nostis enim fama currente, 
me ab initio ziatis mex semper religiose vixisse, 
Yvacasse jejuniis, eleemosynis delectatum fuisse, con- 
tinuatas stepius exercuisse vigilias, psallentio vero 


des postea inter ipsum et Catonem presbyterum 
inimicitize ort: sunt : quia nullus unquam potuit 
flectere Catonem ,. ut episcopo suo subditus esset. 
Nam et divisjo elericorum fecta est, et alii Cautino 
episcopo erant subditi , alii Catoni presbytero : quod 
eis fuit maximum detrimentum. Cautinus autem epi- 
scopus videns eum nulla ratione posse flecti, ut sibi 
esset subditus, tam ei quam amicis ejus, vel qui- 
cunque ei consentiebant, omnes res ecclesix abstulit, 
reliquitque eos inanes ac vacuos. Quicunque tamen 
ex ipsis ad eum convertebantur, iterum quod perdi- 
derant, recipiebant. 

Vili. Reguante vero Agilane apud Hispaniam, cuin 
populum gravissimo dominationis sux jugo attereret, 


fsgi crebra perstitisse smtione nocturna, Nee me Do- D exercitus imperatoris Hispanias est ingressus, ei 


minus Deus meus patitur hac ordinatione privari, 
eui izntum fainulatum exhibui; nam et ipsos cleri- 
talus gradus canonica sum semper institutione gorii- 


was. Lector decem annis fui, iu subdiaconatus officio 


quinque annis ministravi, diaconatui vcro quindecim 
annis mancipatus fui, presbyteríi autet jam honore 


4 Duodecim circiter leucis dissita est Brivate a 
Cleromontaas urbe 


b Wie . eum Bad.; osteri , unde hos non. 

« Ordinstorum .ofücium vel ex hoc loco licet ia- 
telligere. isc. Ambianensis ín Privilegio 
Corboiensi vetat , ne quis episcopus ex suis succes- 
soribus , aut archidiaconus, seu quislibet ordinator 
ecclesiao Ambianensis, ad prefitum monasterium ac- 
cedere, aut... presumat  ujsi ab abbate rogatus 


civitates aliquas pervasit. Interfecto autem Agilane, 
kthanagildus € regnum aecepit. Qui multa bella 
contra ipsum exercitum postea egit, e& eos plerumn- 


que devicit; civitalesque, quas male pervaserant, ex — ' 


parte auferens de ppgtestate eorum. 
IX. Theodobaldus vero cum jam adultus esset, 


(uerit. 

4 Deest boc caput in Bell., Corb., Colb. et Reg. 

* Et hoc caput deest iu mss. 4 supradeetis. 

4 Regm. cum Bad., Atkanagel duz , mendose. is 
Agilanem, adjuvante Liberio patricio, quei Justinia- 
nus in Hispaniam miserat, devicit; sed postea in 
pellendis Graecis, qui urbes aliquot occuparant , uaui- 
tum desudavit. 


215 


8. GR GORII EPISCOPI TURONENSIS 


479 


Uvaldetradam * dusit exorem. Mone "Theodobaldum A rent. Cumque Catoni regis voluntatem patefecissent, 


ferunt mali fuisse ingenii, ita ut iratus cuidam, quem 
suspectum de rebus suis babebat , fabulam fingeret, 
dicens : Serpens ampullam vino plenam reperit, per 
Cujus os ingressus, quod intus babebatur avidus hau- 
sit : a quo inflatus 1468 vino, exire per aditam quo 
ingressus fuerat, non valebat. Veniens vero vini 
dominus, eum ille exire niteretur, nec posset, ait ad 
serpentem : Evome prius quod inglatisi, et tunc 
poteris abscedere liber. Quse fabula magnum ei ti- 
morem aique odium preparavit. Sub eo enim et 
Buccellinus, eum totam Italiam in Francorum regnum 
redegissot, a Narsete interfectus est, 5 Italia ad par- 
tem imperatoris capta, nec fuit qui eam ultra recipe- 
ret. Sub hujus tempore uvas in arbore, quam sam- 


auspendil 606 8 responso paucis diebus. Hi vere re- 
gredi eupientes , dicuat : Pande nobis volentaiem 
twam, ut sciamus quid debeamus sequi; alioquin 
revertimur ad propria. Non enim nostra to velantate 


 expetivimus, sed regis prseceptiene. At ille, ut erat 


vans gleris cupidus , adunata pauperum caterva, 


' elamorem dari praecepit his verbis : Cur nos deseris, 


bone pater, filios, quos nunc usque eduessti? Quis 
mos cibo potuque reficiet , si tu abieris? regampe nc 
mos relinquas, quos alere consuesti. Tunc ille cen- 
versus ad clerum Turonicum , ait : Videtis nunc, 
fratres charissimi, qualiter hze moeltitade pauperum 
me diligit; non possum eos relinquere et ire vobis- 
eum. istud bi responsum accipientes, regressi suat 


bucum * voeamaos , absque vitis conjunctione natas y Turonis. Cato autem áinicitias cum Chramao nexue- 


vidimus; et flores ipsarum arborum , qux nigra, ut 
nostis, grana proferre solitz» sunt, racemorum grana 
dederunt, Tunc et in circulum iun: stella 4 quinta 
ex adverso veniens introisse visa est. Credo heec 
»igua mortcm ipsius regis anpuntiasse. lpse vero 
valde infrmatus, a cinctura deorsum se volutare 
aon poterat 5. (ui paulatim decidens, septimo regni 
sui anno mortuus est, regnumque ejus Chlotliacha- 
rius rex accepit, copulans Vuldetradam vxorem 
ejus strato Suo, Sed increpitus a sacerdotibus, reli- 
quit eam, daus el Garivaldum ducem , dirigensque ! 
Arvernis Chramnum filium suum. , 

X. Ko € anno rebellantibus Saxonibus , Chlotha- 
eharius rex, commoto contra eos exercitu, maximam 
eorum partem delevit , pervagans tojam Thoringiam 
ac devastaus, pro eo quoil Saxonibus solatium ppes- 
buissent 5. 

Xl. Decedente ! vero apud wrbem Turonicam 
Guntbario episcopo, per emissionem, ut ferunt, Cau- 
tini episcopi, Cato presbyter ad guberusndam Ture- 
niea urbis Ecclesiam petebatur. 149 Uude factu 
est, ut conjuncti clerici, cum Leubaste wartyrario i 


et abbate, cum magno apparatu Arvernuui propera- 


4 Sic Corh., Bell., Bec. et Reg.; alii Waldetrudum, 
aut Uldotradam. Hsc [οἱ W«chonis Langobardo- 
rum regis altera filia, Wisegardis Theudeberii uxóris 
soror, de quibus Paulus lib. 1, cap. 21. 

b De expeditionibus Buccelini in Italiam, praeter 
lios auctores, legendi potissimum Procopius et Aga- 
thias, qui fuse de bellis inter Justinianum et Gotthos 
jn Italia motis, quibus sese Frauci szpius intermis- 
euere, scripserunt. lidem de legationibus hinc et inde 
inissis ea de causa. Buccelinum anuo 554 fuisse in- 
teremptum censet Valesius, Hainingum vero, alte- 
rum Franciei exercitus ducem , anno sequenti , cum 
jam Leutharius Bueceliui írater. prada onustus jn 
patriam reverti festinaus , ipter Tridentum ac Vero- 
ham fuisset defuuctus. (uis quidem Francorum cla- 
des appendix ad Marcellinum comitem, Marius in 
Chronico, Paulus diaconus, aliique auctores, sed 
variis amnis, commemorant. Porro licet ea .9ccasione 
Franci ea qu: in Italia possidebunt penitus amiserint, 
uec tunc temporis quisquaui πνου» fuerit ad ca re- 
cuperanda ; certum est tamen Chlotarium p'stea ali- 
q^id iu Italia po:sedisse, ut ip-e Sugibertus lilius ejus 
testatur infra lib. ix, cap. 29, et Langobardi in [talia 
commanenutes tributa Fiaucorum regibus peudebant, 
δ. lib. x, cap. 5. 


pat, promissionem ab eo accipiens, ut si contigerit in 
articulo temporis illius regem mori Chlothacharium , 
statim ejecto Cautino ab episcopatu, iste praeposere- 
tur Ecclesiz. Sed qui cathedram beati Martini con- 
temptui habuit, quam voluit non accepit : impletum- 
que est in eo quod David cecinit, dicens : Nolni 
benedictionem, et prolongabitur ab eo (Psal. cvin, 18). 
Erat enim vanitatis cothurno elatus, nullum sibi pu- 
tans in sanctitate baberi preestantiorem. Nam quadam 
vice conducta pecunia mulierem clamare fecit in 
ecelesia, quasi per energiam, οἱ se sanctum magnum, 
Deoque cbarum confiteri; Cautinum autem episco- 
pum omaibus sceleribus criminosum, iadigaumque 
qui sacerdotium debuisset adipisci. 

XN. Denique * Cautinus assumpto episcopatu, ta- 
jem se reddidit, ut ab omnihus exsecraretur, vino 
vitra modam deditus : nam plerumque in tantum ia- 
fundebatur potu, ut de convivio 3 850) vix ἃ quatuor 
portaretur. Unde facium est, ut epileptieus fleret ia 
sequenti : quod sapius populis mauifestatem — fuit. 
Erst enim et avaritiz intantum incumbens, ut cujus- 
cunque possessionis flues ejus termino adhasissent, 
interitum sibi putaret, si ab eisdem aliquid noa mi- 


e Mor, *., saucum. 

4 Sic. Corb, et BRegui.; czteri fere, lune quina 
stella; alii, stellam. 

« Reym., diu non. potcrat stare. Boc. εἰ Bell., se 
judicare. 

! Regm., dirigens Arsernis ad filium suum Chram- 
num. 

€ Hoc caput deest in Reg. et Colb. 

à Aliquot, suppetias prastitissent. E: pro te'amTho- 
ringiam, habent, Tornacum, Thoringium. Marius Tiu- 
ringie devastationem ob przstita Saxonibus auxilia 
post alteram Chlotarii expeditionem centigi«se 
an. 15 P. C. Basilii, id est 5560, privrem auno praece- 
douti, quo Theodebaldus obiit, consignat. 

i Hoc caput non habeut Corb. et Bell. 

i Concilium Aurelian. iranno 555, can. 15, statuit, 
ul abbates, marigyrarii, eic., 4 ia,id est .Biterai 
dimissorias, dure non presumant. Martyrerii diceban- 
tur, quod martyrum oratoriia prebéesent. Ex formula 
Andegavensi, num. 48, temo (V Analect. Mabillon., 
colligitur martyrariou motriculae seu. mosocoqwie 
pauperum praefuisse. - * 

k Hoc caput deest in Corb., Bell., Reg..et Colb. 


27 


 IHSTORIA FRANCORUM. LIBER, QUARTUS. . 


278 


nuisset : et a majoribus quidem cum rixa et scandalo A tus fuit, ut presbyter caput foras educeret, majors 


auferebat, a minoribus autem violenter diripiebat. 
Quibus et a quibus, ut Sollius * noster ait, « nec da- 
bat pretia contemnens, nec accipiebat instrumenta 
desperans.» Erat enim tunc temporis Anastasius 
presbyter, ingenuus generc, qui per chartas gloriose 
mesnoris Chrotecbhildis reginz proprietatem aliquan 
póssidebat : quem plerumque conventum episcopus 
rogabat humiliter ac suppliciter, ut ei chartas supra- 
dictse reginz daret, sibique possessionem hanc sub- 
deret. Sed ille cum voluntatem sacerdotis sui implere 
differret, eamque episcopus nunc blanditiis provocaret, 
DuBC minis terreret, ad ultimum invitum urbi exhi- 
beri prsecepit, ibique impudenter teneri ; et, nisi in- 
«rumenta daret, ipjuriis affici et fame necari jussit. 


quo totus egrederetur aditum liberius patefecit, ἢ" 
terea operientibus nocturnis tenebris diem, nec 
adhuc usquequaque diffusis, aliud eryptze ostium pe- 
tit ; erat enim seris fortissimis clavisque lirmisgims 
obseratum ; verumtamen non erat ita levigatum, ut 
inter tabulas aspicere homo non posset. Ad hos adi- 
tus. presbyter caput reclinat, advertitque bominem 
viam prztereuntem. Hunc, licet voce tenui, vocat. 
Exaudit ille, nec mora, securem mauu tenens, sudes 
ligneas, quibus sera continebantur, incidit, aditum- 
que presbytero patefecit. At ille de nocte consur- 
gens, ad domum pergit, satis virum obsecrans, no 
de eo cuiquam aliud enarraret. Dominum igitur suam 
ingressus, inquisitis ehartis, quas ei memorata re- 


Sed ille virili repugnans splritu, nunquam prabuit B gina. tradiderat, ad Chlothacbarium regem defert, 


instrumenta, dicens : Satius sibi esse ad tempus 
inedia tabescere, quam sobolemn in. posterum mise- 
ram derelinqui. Tunc ex jussu episcopi traditur cu- 
stedibus, ut nisi has chartulas proderet, fame neca- 
retur. Erat enim ad basilicam saucti Cassii P inartyris 
crypta antiquissima abditissimaque, ubi erat sepul- 
crum magaum ex marmore Pario, in quo grandxvi 
cujusdam bowinis corpus positum videbatur. in boc 
sepelero super sepultum vivéns presbyter sepelitur, 
operiturque lapide, quo prius sarcophaguin fuit ob- 
tectum, datis ante ostium custodibus. Sed custodes 
Adi quod lapide premeretur, cum esset. hyems, ac- 
censo igne, vino soyiti calido obdormiuut. At yres- 
byter, tanquam novus Jonas, velut de. 15]. ventre 


indicans qualiter ἘΞ ab episcopo suo vivens se- 
pulturz fuerat mancipatus. Stupescentibus. autém 
omnibus, et dicentibus, nunquam, vel Neronem, vel 
Herodem tale facinus perpetrasse, ut- hono vivens 
sepulcro reconderetur, advenit ad Chlothacharium 
regem Cautinus episcopus : sed accusante presby. 
tero, victos confususquo discessit. Presbyter sutem 
aeceptis a.rege praceptionibus, res seas ut libu.t 
defensavit posseditque, ac suis posteri$ dereliquit. 
In Cautino aotem nihil sancti, nihil pensi. fuit : de 
omuibus enim scripturis, tam ecclesiasticis qvam 
secularibus, adplene immunil fuit. Judswis valde 


eliarus ac subditus. erat, non pro salute, ut pastoris. 


€ura debet esse sollieita, sed pro coumnparamdig spe- 


Ioferi, ita de conclusione tumuli Domini misericor- C ciebus, quas cum bic blandiretur, et illi se adulatores 


dix; flagitabat. Et quia, spatiogum erat, ut diximus, 


sarcophaguin, etsi &» integrum. vertere non poterat, 
manus (amen ig parte qua voluisset libere exteude- 
hat, Mapahat enim ex ossibus mortui , ut. ipse re- 
ferre erat solitus, ictor letbalis, qui non salu ex- 
terna, verum etiam interna viscerum quatiebat. Cum- 
que pallio aditus narium obseraret, quaudiu flatum 
continere poterat, nibil pessimum sentiebat : ubi au- 
tem se quasi suffocari putabat, remoto paululum ab 
ere pallio, vo» modo per os aut. per nares, verum 
etiam per ipsas. uj ita dicam, au:es, odorem pesti- 
ferum Dnauriebat. Quid plura? Quando divinitati, ut 
eredo, condoluit, manum dexterain ad spondam sar- 
copbagi tendit, reperitque vectem, quj decedente 


manifestissime declararent, majori quam euimstabant 
pre:io venumdabant 5. 

ΧΕ. Chramnus 4 vero his diebus apud Arverium 
pesidebat. Multae enim causse tuuc. per eum irratio- 
nabiliter. gerebantur ; et ob lioe acceleratus est * de 
mundo : multum enim maledicebatur a populo. Nut 
lum autein. bominem diligebat, a quo cousiliumn bo- 
num utileque posset aceipere; nisi collectis vilibus 
personis ztate juvenili fueiuantibus, eosdem tan- 
tunnnodo diligebat !, eorumque consiliuni audiens, ita, 
ut filias senatorum datis pr:eceptionibus, eisdem vi- 
dentibus trahi 6 juberet. Firininuim ἃ comitatu urbis 
graviter injuriatum abeyit, et Salustium Evodii [Al, 
Euvodi] filium subrogavit. Sed Firminus cum socru 


opertório, inter ipsum ac labium sepulcri reinause- Disua ecclesia. petiit. γα! auteu  Quadragesiutae 


rat. Qeem paulatim commovens, sensit cooperante 
Dei adjutorio, lapidein amoveri. Verum ubi ita remo- 


a Bad., Solinys; sed nostra lectio melior. Hic 
quippe Apollinaris Sidonius designatur, qui et dice- 
betur Caius Sollius. Locus 3utem a Gregorio lauda- 
tua babetur in epistola 1, lib. 11, qux est ad Hecdi- 
eium, ubi tur de Serenati vitiis, qui res aliorum 
invadebat 9 dato pretio, quod eos couteiuneret ; 
μος accipiebat instrumenta, id est literas seu tabu- 


Y 

b De hac lib. : de ecclesiis Claromont. Exstat ho- 
die, vt monet Savaro, parochiali titulo insignita. 
Wide supra lib. 1, ad cap. 51. De S. Cassio et sociis 
agent Bollandiani ad diem 15 Febr. quo eoru. 
festam celebratur. 

* Chesu. et Frehb., venumdabat. 


dies : et Cautigus.episcopus iu. Drivateusem  diesce- 
sim 5 psallendo- adire disposuerat, juxta iustitutio- 


4. [lloc ut deest in reg. δὲ Colb. Confer illu 
cum cap. 66 libri 1 de Gloria Mart. 

* Sic miss, Editi vero, celerius ablatus est. 

f Sic iidem tss. At editi liabent, collectas viles 
personas atate juvenili fluctuantes fovebat et diligebat. 

£ Sic Corb. ; alii mss., vi detrahi juberet. Ed., da- 
lis pre&dationibus, seu, dans praedonibus, eisdem σὲ 
detrahi, etc. Firminus hic laudatus, eruit e.uoblli Fir- 
tmiuorum familia, qui praefecti prztorio. et. patricii 
luerunt, uti ex novellis ValestiBiani ei Marciani li- 
quet. Eos auteni ex Arvernis. oriundoy. fuisse putat 
Savaro in notis ad epist. 2 Sidonii, lib. ix, qua est 
wi ΒΓ ΜΝ. 

5 Dicet lie pig nui designat ; nau Drivaie, ubi 


2:9 


S. GREGORII EPISCOPI TÜRONENSIS 


480 


wer) sancti ΟἽ}, sieut supra. scripsimus. Egressus À contemnerent reddere. fii incitatus verbis, àd eos 


est igitur episcopus ab urbe eum magno fletu, me- 
twcns ne aliquid in ítinere adversi 163 perferret : 
intendebat enim et ipsi rex ἃ Chramnus minas. Qui 
dum iter ageret, misit rex lmnacharium et Scaptha- 
rium primos de latere suo 5, dicens : lie et vi abstra- 
lite Firminum, Csesariamque socrum ejus de ecclc- 
sia. Discedeple * vero episcopo cuim psallentio, sicut 
supra memoravimus, hi qui missi fuerant a Chranino, 
Ingrediuntur ecclesiam, ac Firminum Casariamque 
variis collocutionum dolis mulcere tentant. Veruin 
ubi diutissime alia ex aliis deambulantes per éccle- 
siam colloquuntur, et in hoc qui confugerapt inten- 
derent ex animo qua dicebantur, ad regias 4 sedis 
s&0r2, qua tunc reseratm fuerant, appropinquant. 


dirigit. Cumque jam prope terminum ifloràm esset, 
Saxones legatos ad eum mittunt, dicentes : Non eniin 
sumus contemptores tui, et eà qua fratribus * δὲ ne- 
potibus tuis reddere consuevimus, non negamus, et 
majora adhue, si quzsieris, reddemus. Unum tan- 
tum exposcimus, ut sit pax, ne tuus exercitus et 
noster populus collidatur. Hsc audiens Chiothacha- 
rius rex, ait suis : Bene loquuntur hi bomines : &on 
incedamus super eos, neforte peccemus in Deum. At 
jlli dixerunt : Scimus enim eos mendaces, oec oum- 
nino quod promiserint impleturos. Eainus super eos. 
Rursum Saxones obtulerunt medietatem  faeultatis 
suz, pacem petentes. Et Cblothaebarius rex ait suis : 
Desistite, quiso, ab his hominibus, ne super nos 


Tunc Imnacbarius Firminum, Seapibarius * C:esariam B Dei ira concitetur. Quod illi non aequieverunt. Rur- 


apprelensos inter brachia ab ecclesia ejiciunt, para- 
tis. pueris qui susciperent : quos statim in exsilium 
direxerunt. Sed die altera depressis somno custodi- 
bus, ipsi se liberos sentientes, ad beati Juliagi basi- 
Leam copfugiunt, et sic ab exsilio liberantur : res 
tamen eorum fiseo eollatuw sunt. Cautinus autem 
episcopus, cum suspecius esset quod et ipee injuria- 
reier, ac memoratum iter terens equum haberet 
sirstum, vidit post tergum homines venientes cum 
caballis, qui ad oeeursum ejus veniebant, et ait: Vae 
Dübi, quia hi sust tuos Chramnaus direxit ad me 
somprebendenduin. Et ascenso equite [Al. equo), re- 
lieto psallentio, solus usque in porticum basilicae 
8ancti Juliani, ambobus urgens calcaneis coruipe- 


sui Saxones obtulerunt vestimenta, pecora, vel 
omne corpus faéultatis suz, dicentes : Hzc omnia 
tollite cum medietate terra nostre : tantum uxores 
et parvulos nostros relinquite liberos, et. bellum in- 
ter nos non committatur. Franci autem nec hioc ac- 
quiescere voluerunt. Quibus ait Chlothacbarius rex : 
Desistite, qüzso , desistite. ab bac intentione. Ver- 
bum enim directum non babemus; nolite ad bellum 
ire, in quo disperdamini. Tamen si eo ire ! volueri- 
tis spontanea voluntate, ego non sequar. Tunc illi 
ira commoti contra Chlothacharium regem, super 
eum irruunt, et scindéntes tentorium ejus, ip-um 
quoque conviciis exasperaptes, ac vi detraheutes, 
interficere voluerunt, si cut illis abire differret. f]:e 


dem, pene exanimis percurrit. Sed nos bzc narran- C Videns Chlotbacharius, invitus fuit. cum eis. At illi 


tes, Sallustii sententiam, quam ip detractores histo- 
riograpborum protulit, memoramus ; ait enim !:« Ar» 
duum videtur res gestas scribere : primum, quod 


facta dictis exequauda sunt ; deiude quia plerique. 


delieta, qua repre'.enderis, malevolentia ét Invidia 
dieta putant. » Sed cepta sequamur. 

XIV. Igi:ur Chlothacharius post mortem Theodo- 
baldi cun. reguum 154 Francie € suscepisfet, at- 
que illud circumiret, audivit a suis iterata insania 
elfervescere Saxones, sibique esse rebelles; et quod 
tributa, qu:e annuis singulis eonsweverant ministrare, 


eelebris ecclesi S. Juliani. ex dioecesi erat Arver- 
neusi. C:eterum bac voce aliquando provincia metro- 
pulitani Jurisüictioni subjeeta designatur, aliquando 
vero pluies provincie patriarch» , primaii , sive 
exarcho pareutes. Quoi et in civili reipublice: admi- 
nistrstione locuu babuit ; hinc dioecesis Orientis, etc., 
quandoque vieuu aet pagum designat, ut hic, et in- 
fra lib. vit, cap. $3; nunc. vulgo pro episcopi ju- 
risdietiune, quam medii ivi Scripteres frequeuter 
peroebiau apellahant sumitur. Vide Can:ii Glossar. 
et Sirmond. in epist, 16 Sidouii lib. 1x. Porro Lita- 
uia iustitutio, de quà hic Gregorius, babetur supra 
€ap. 5, quod iauwen deest in 4 miss. 

* Observa hic Clürauinuin. regem. appellari, quod 
fuerit regis filius. Alia ejusinodi exempla passi re- 
peries apud Gregorium. 

b Directos de latere vegis habemus quoque in for- 
mula ultima lib. : apud Marcul(um. Quod nomeu le- 
gui pontificii e fuana curia in provincias missire- 

neat. 


* Aliquot ι..85. et ed., acscendcnte. 


inito certamine, maxima ah adversariis internecione 
155 ceduntur : tantaque ab. utroque exercitu mul- 
titudo cecidit, ut nec s&stimari, net numerari penitus 
possit. Tunc Chlothacharius valde confusus pacem 
petiit, dicens se non sua voluntate super eos venisse. 
Qua obtenta, ad propria rediit. 


XV. Turonicl 1 autem audientes regressum fuisse 
regem de cede Saxonum, facto consensu ἃ in Eufro- 
niuni presbyterum, ad eum pergunt, dataque sugges- 
tione, respondit rex : Preceperam enim, ut Cato 
presbyter illic ordiuaretur : οἱ edt est spreta jussio 


4 |d est portas. Corb., ad rejas. Regis etiam 
erant valve seu cancelli quibus presbyterium clau- 
debatur. Vide Mabillonii /Comimnentariumn | in-Ordinem 
Roman. num. 20, et ipsos OrdinexRom. ton. 1l Mu- 
8ei Italici. . 

* |n Bec. semel prior Imnacrius, semper vero alter 
Captaríus dicuntur. 

! ]nitio libri de Bello Catilinario. 

5 Nota Theodebaldi portionem hic ream Francia 
appellari. Vide Gointium ad an. 558, ubi tuse disserit 
de Francie uomine ; probatque cujuslibet partis Frau- 
cix regui reges, diclos fuisse reyes Fraucorum. De 
qua re inulu ibi congerit. 

, ^ Valesius legendum putat fratri , quod soli 'Thee- 
dericoac lilio ejus Theodeberto et nepoti Theodebaldo, 
qui Chlotarii nepotes hie dicuntur, Saxones tributa 
persolvisse diei possuit. 

i Bec., Colb. et Reg. cuin edi£is aliquot, si abire. 
Et infra pro fuit cum eis, idein habent abüt, eum eis. 

1 Deest hoc caput iu Blelluv. et Curb. 

k Couseusus erat in.trumcntum publicum, quo de 


ς cea EPISCOPI TULONNSIS. 


284 


enist *. Cun dixerint, Pase securitas, Ae repen- A sponte sua de basilica sancta periturus exiret : a6- 


tinus illis superveniet interitus, 5G sicut dolores 
parturientis, οἰ non effugient ^,( 1 Thess. v, 2, 5). 
Dominus autem per Evangelium ait : Qui non andit 
verba mea, assimilebitur viro sulto, qui edificavit do- 
mum auam super arenam : descendit. pluvia, advene- 
funi flumina, flacerunt venti, εἰ irruerugt in domum 
ilum, el cecidit, et facta est ruina ejus magna (Matth. 
vit, 27). Cbrampnus vero ad basilicas * ab autedicto 
sacerdote susceptus est, ibique comedeng panem, ad 
Childebertum pertendit. lufra tamen muros Divio- 
heuses non est. permissus intrare. Fortiter tunc rex 
Chiothacharius contra Saxones decertabat. Saxones 
, enim, ut audierunt 4, per Childebertum commoti, 
atque indignantes contra Francos superiori anno, 
 exeuntesque de regione sua in Franciat venerunt, 
et usque ad Diviiam * civitatem predgs egerunt, 
nimiumque grave [A/. grande] scelus peryetrati sunt. 
XVI. Tunc Chramnus jam accepta Uviliachsrii f 
Alia, Parisios aceedens, secum Chüdebertum regem 
censuiugit in fide atque charitate, jurans se patri 
0566 certissimam inimicum. Childebertus autem rez, 
dum Chiothacharius contra Saxones decettaret, ig 
Campsniam Rhemenseum accedit, et usque Hbetnis 
civitatem properans, cuncta praedis atque incendio 
devastavit. Audierat epim fratrem suum a Saxoni- 
bus fuisse peremptum, et regno suo cuncta subjici 
&smans, quie adire potuit wiiversa pervasit. 
XVIl. Tunc et Austrapius dux Giiramnumg me- 
tuens, in basilicam sancti Martini con(uyit ; cui tali 


cedens quidam vasculum illi cum aqua setnivivo de- 
tulit ad potandum. Quo accepto, velociter judex loci 
advolavit , ereptumque de manu ejus, terrz diffudit. 
Quod velox Dei ultio, et beati antistitis virtus est 
subsecuta. Es namque die judex , qui ista gesserat, 
correptus a febre, nocte media exspiravit; mec per- 
venit in crastinum ad illam horam, qua in basilica 
ssncti poculum de manu excusserat fughivi. Post 
illud miraculum , omnes ei opulentissime que erant 
necessaria detulerunt. Redeunte autem in regnum 
suuin rege Chlothachario, maggus cum eo est ha- 
bitus. Tempore vero ejus, ad clericatum accedens 
apud Sellense castrum δ, qued ia. Pictava habetur 
dicecesi , ordinatur : futurum ut decedente Pientie 


B antistite, qui tunc Pictavam regebat Ecclesiam, ipse 


succederet. Sed rex Charibertus in aliud vertit sen- 
tentiam. Denique cum Pientius episcopus ^ ab hac 
luce migrasset , apud Parisios civitatem Pascentius, 
qui tunc abbas erat basilice saneti Hilarii, ei sue- 
cedit, ex jussu regis Chariberti , clamante Austrapio 
Sibi huuc redhiberi * locum : sed parum ei aetati 
profuere sermones. Ipse queque regressus ad c»s- 
tru) suum, mota super se Theifilorum i sedhione, 
quos Szpe gravaverat, laucea sauciatus 100 cro- 
deliter vitam finivit. Digsceses vero suas Ecclesia 
Pictava recepit. - 

XIX. Tempore * quoque Chlothacharli regis, sanc- 
tus Dei Medardus episcopus, consummato boni ope- 
ris cursu, et plenus dierum, sanctitate y rzcipuus , 


in wibulatione posito non deluit diviuum auxilium. (C; diem obiit. Quem Chlothacharius rez cum summe 


Naim cum Chramnus ita eum coustringi jus-isset, ut 
uullus illi 159 aliventa prebere prasumeret, et 
ia arelius custodiretur, ut nec aquam quid.m ei 
haurire liceret, quo facilius compulsus inedia, ipse 


* Sie Corb. et Bell.; alii cum editis, nocte , ita ve- 
niet. Regm. infra, tunc repentinus veniet interitus. 

» Hie desinit eodex Regius, quamvis initio hujus 
libri indes omnium ipsius capitum habeatur, et non 
sit lacerus. Tum proxime subjungitur Reginovis Chro- 
. icon eadem omuino manu, qua Gregorii libri, con- 
seriptum. 

9 Colb. et Regm. basilicam , forte sancti Benigni 
aut 8. Joanni, qui nunc intra muros urbis cop- 
clusz supt. Ex hoc loco patet tunc iu Gallia tres lec- 
tiones in Missa legi solitas fuisse, quarum prior eret 
veteris Testamenti, secunda ex Apostolo, tertia ex 
Evangelio. Vide Liturgiam Gallicanam Mabillonii. 

4 δα Corb. et Beil.; aiii plerique, ut asserunt. 

* Sic Corb. et Bell.; vulgo dicitur esse Deus 
prore Coloniam Agrippinam. Sed mirum est. bunc 

um civitatem appellari, qui hodie Tuitium dici- 
tur, celebris ob abbatiam, cui praefuit Rupertus ab- 
has. Divi meminit Ammianus Marcellinus lil. 
Xxvi et xxvii. Hic Gregorius, sicut et supra passim, 
appellat regionem Transrhenanam simpliciter F;an- 
eam. Colb. babet Mustiam. Editi ut plurimum, Nu- 


liam. 

f Alii cum Colb., Wilicharii. «8 er&t dux Aqui- 
t3niz ; filia ejus, qux Chramnuo nupsit, Chalda ap- 
pellatur in libro de Gestjs Francorum. 

& Etiam nunc sub prisco nomiue notum, vulgo 
Selle *ui Celle , ubi abbatia canonicorum regularium. 

h δὶ Pientius , ut observat Deslius, apud Metulum , 
vulgo Mile, in sua divecesi obiit, hac Giregoiii verba 


honore apud Suessionas civitatem sepelivit , et ba- 
silicam super eum fabricare coepit ; quam postea Si- 
gibertus filius ejus explevit, atque composuit. Ad 
cujus beatum sepulcrum vidimus vipetorum compe- 


apud Parisios , ad Pascentium , non vero ad Pien- 
tum sunt referenda. Porre Pientio et Austrapio hic 
memoratis cura exsiruendi inonasterii sancte lRade- 
gundis fuerat commissa, ipsa Baudonivia attestaute. 
Pa:scentio Fortunatus Vitam S. Hilarii a se scriptam 
nuncupavit. Pientii vero , vulgo S. Pien, lestum ce- 
lebratur die 15 Martii. 

! [tegin, reddi debere, Bec., redeberi, 

| Teifali seu Toaifali, una ex his gentibus barba. 
ris, qux sseculo quinto ineunte Gallias inundarunt. 
liorum »liquot sedes fixere apud Pictoues , δὲ nomen 
dedere vico Teifalia dicto, qui etiam nunc superest 


D sub nomine Tifaugis , unlgo Tifauge, inter Clicchio- 


nem οἱ Moritaniam, posius ad fluvium Separim 
Fuere et Taifali gentiles, quorum una cum Sermatis 
apud Pictones pressum fuit, ex Notitia provingis- 
run imperii Komarfi.. Adi Vales. lib. viu Herum 
Francic., aut in Notitia Galliarum ea de re disseren- 
161}. 

k Deest hoc caput in. Cerb. οἱ Bell.; babetur in 
cateris, et indicatur inter capita libri sv im cod. 
Regio. De S. Medardo a:itur item in lib. de Glor. 
Conf. cap. 95. Obitum ejus consignat Cointius an. 
545; Valesius an. 560. Etiam nune prope Suessio- 
nas exstat basilica cum insigni monasterie ord. Be- 
nedictini sub sancii Maur! congregatione , wbi sepul- 
crum B. Medardi visitur iu crypta subterrauea. For- 
tubalus prater ejus vitam, scripsit de eodem carm. 
17 Luri 11, ubi de basi:ica a Sigiberto períecta agit. 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 


des atqoe catenas disruptag couíractasque jacere, Α non permisit, Mane autem faeto, uterque commeto 


qum usque hodie in testimonium virtutis ejus, ad 
ipsum beati sepalerum reservantur. Sed ad supe- 
yiorea redesmus. 

XX. Childebertus igitur rex :xgrotare coepit, et 
ewm diutissime apud Parisios lectulo decubasset, 
obiit; et ad basilieam beati Vincentii 4, quam ipse 
eenstruxerat, est sepultus. Cujus regnum et thesau- 
ros Chliethacharius rex accepit : Ultrogottham Ὁ 
vere et filias ejus duas in exsilium posuit. Cbram- 
mus autem patri reprzsentatur, sed postea infidelis 
exsiit. Cumque :6 cerneret evadere non posse, 
 Brixanniae petiit : ibique cum Cbonobro * Britanno- 
rem comite, ipse et uxor ejus, ac filie latuerunt. 
Wiliseharies autom socer ejus 4 ad basilicam sancti 


exercitu ad bellum contra se properant. ibatque 
Chilothacharius rex tanquam novus David contra Ab- 
salonem filium pugnaturus, plangene atque dicens : 
Respice, Domine, de cxlo, et judica causam meam, - 
quia injuste a filio injurias patior. Respice, et judica 
juste; illudque impone judicium , quod quondam iu- 
ter Absalonem et patrem ejus David posuisti. Con- 
figentibus igitur pariter, Britanporum comes terga 
vertit, ibique οἱ cecidit. Denique Chramnus fugam 


iniit, naves in mari paratas habens : sed dum uxo- 


rem et filias suas liberare voluit, ab exercitu patris - 
oppressus, captus atque ligatus est. Quod cum Chlo- 
thachario regi nuntiatum fuisset, jussit eum cum 
uxore et filiabus 164 igni consemi : inclusique ia 


Martini confagit. Tunc ssncta basilica a peccatís po- B tugurio cujusdam pauperculi *, Chramnus super 


puli ac ludibriis, 40:5 in ea Gebant, per Wiliaeha- 
rium conjugemque ejus succensa est, quod non 101 
sine gravi suspirio memoramus. Sed et civitas Turo- 
niea ante »nnum jum igni consumpta fuerat, et to- 
«s ecelesim in eadem constructs, desert relictas 
sunt. Pretinus beati Martini basilica , ordinante Cbhlo- 
thacharie rege, stanno eooperta est, et in illa, ut 
prius (werat, eiegsntia, reparata. Tanc dus acies 
locustarum apparuerunt, qux: per Árvernum atque 
Lemeviciaum * transeuntes , ut ferunt, Romaniacum 
eempum venerunt, jn quo, prelio magno inter se 
acto, maxime sunt collise. Chlothaeharius autem 
rez, contra Chramaum frendens, cum exercitu ad- 
versas eum in Britanniam dirigit. Sed nec ille con- 


scamnum extensus orario suggillatus est; et sic post- 
ea super eos incensa casula, cum uxore et filiabus 
interiit. 

XXI. Rex vero Chlothacbarius anno quinquagesimo 
primo regni sui, cum multis muneribus limina beati 
Martini expetiit δ, οἱ adveniens Turonis ad sepul- 
crum antedicti antistitis, cunctas actiones quas for- 
tasse negligenter egerat replicans, et orans cwm 
grandi gemitu, ut pro suis culpis bestus confessor 
Domiui misericordiam exoraret, et ea. qua irratio- 
nabiliter commiserat, suo obtentu dilueret. Exin re- 
gressus, quinquagesimo primo regni sui anno, dum 
in Cotia silva Ὁ venationem exerceret, a febre corri- 
pitur, et exinde Compendium villam rediit : in qua 


ta patrem egredi timuit. Cumque in uno campo C cum graviter vexaretur a febre, siebat : Vua! Quid 


eonglobaws uterque resideret. e&ercitus, et Chram- 
nus cum Britannis contra patrem aciem instruxisset, 
iwcambente nocte a bello cessatum est. E3 quoque 
nocte Cbenober comes Britannorum dicit ad Chram- 
num : injustum censeo te contra patrem tuum debere 
egredi. Permitie me bac nocte, ut irruam super 
eum, ipsumque cuin toto exercitu proeternam. Quod 
Chramnus, ut credo, virtute Del. praeventus, fleri 


8 [jac est basiliea S. Germani a Pratis diets, de 
qua supra 3d cap. 29 lib. nt, ubi in medio chori vi- 
siter etiain. nunc Childeberii regis sepulcrum, ta- 
eeisi non taste antiquitatis. Ejus depositio in au- 
tographo Usuardi Martyrologio die 25 Decembris 
eousignatur, quo die siagulis annis ejus anniversa- 
rium com solemai pompa etiam nunc celebramus. 
« Noa facile reperias, inquit Valesius, lib. vi1 RAc- 
rum Francie., cujus pietas et de summis Ecclesiz 
rebus sollicitudo mulis οἱ magnis experimentis tes- 
Aintior foit, quam Childeberti. » id probant loca ss- 
€f8 , quz exstruxit, dotavit, protexit; concilis, qua 
eo Curante frequenter celebrata. sunt, pontilicum 
Ronanorum , aliorumque episcoporum epistolz, om- 
nium ferme cjus zvi auctorum testimonia. Ob suam 
bn cultum divinum pietatem, rez atque. sacerdos ἃ 
Fortuaato appellatur, q i et eum passim, tum in 
Vita saneti Germani, tum iu carminibus plurimum 
laedat. Vide Vales. libro laudato, et alios auctores 
passim. Ejus Constitutionem adversus paganorum 
reliquias dabimus in Appendice. 

» Uxorem scilicet Childeberti regis, ac duas filias 
ejus , Chrotbergam et Chrotesindau.. 

* Alii, Covnobro; Bell., Chonoo, et sic infra, Corb. 
Chonoo. Et sic in isto eapite legitur bis, tam pro 
Chonvber, quaui pro Chonobro. Sed et :upra ia Cap. 


putatis , qualis est ille Rex coelestis, qui sic tam ma. 
gnos reges interficit! In hoc enim tzedio positus, spi 
ritum exhalavit. Quem quatuor filii sui cum magm 
honore Suess:onss deferentes , in basilica beati M«- 
dardi sepelierunt. Obiit autem post ynum decurrer- 
tis anui diem, quo Cbramnus fuerat interfectus. 
XXII. Chilpericus vero post patris funera, us- 
sauros qui in villa Brinnaco ! erant congregati, 8. 


4 ejusdem libri iv, col. 114, lin. 20, pro Chaname 
legitur in eodem Corb., Chonoone , quanquam iden 
alias dicitur Chanao, 

4 Corb. et Bell., Williachariws autem sacerdos dd. 
Corb. et aliquot editi, Willichariws, ut suyra. 

* Beil., Lemajecinum... Romanicum campum. 

* Alii, inclusilque... pauperculwe. Marius ad amu 
560 refert eum cum uxore et filiis crematum (δυο. 

8 ltineris comes fuit beatus Germanus l'arisicum 
episcopus, qui ea occasione Pictavos perrexit, Fade 
gundi pro rege veniam petiturus, ut narrat Bautoni 
via in Vita S. Radegundis. Tune prvcul dubio Agsae- 
tem abbatissam beuedixit, ut dicitur infra lil. 1x, 
cap. 42, 

h Etiam nunc nomen retinet , /a forét de Luise, 
Compendio proxima. Cointius pluribus probat Chlo- 
tarium anno 50 regni sui obiisse , Valesius diquot 
diebus annum excessisse probabile existima, : quo 

cto legendum esset saltem hujus capitis initb «mme 

. Henschenius censet hic. scribendum 53. Chlota- 
rius obiit ex Mario anno 20 post Consulatum Bis.lii, 
id est an. 561, Ind. ix. 

! Alii, Brennaco , vulgo Braine, oppidum mibuy 
circiter leucis ab Augusta Suessicwum distans vefSug 
HKhenmos , ubi imignis abbatia Ordinis Prenonstra. 
leusis S. Evvdio dicata. 


281 


s. GAEGOlAU EPISCOPI TURONENSIS 


cepit, e&t ad Francos utiliores petiit, ipsosque mune- Α mento, nc unquam contra eum agere deberet : quod 


ribus iuollitos sibi subdidit. Et mox Parisios iugre- 
ditur, sedemque Childeberti regis occupat, sed non 
diu hoc ei licuit possidere; nam conjuncti fratres 
ejus eum exinde repulere, et sic inter se lii quatuor, 
id est Charibertus, Guptcliramnus , Chilpericus, st- 
que Sigibertus, divisionem legitimam faciunt. Dedit- 
que sorp * Chariberto regnum Childeberti , sedem- 
que habere Parisios; Gunthcbramno vero regnum 
Chlodomeris, ac tenere sedem Aurelianensem 5 ; 
Chilperico vero regnum Chlotbacharii patris ejus , 
cathedramque 1683 Suessionas habere; Sigiberto 
quoque regnum Thbeuderici, sedemque habere fhbe- 
mensem *. ' 

XXIIJ. Nam post mortem Chlotlhacharij regis Chuni 


postea peccatis facientilzus est irruptum. 

XXIV. Cum autem Gontehraumus rex regni par- 
tem, sicut (ratres sui, obtinuisset, amoto Agroeeula 9 
patricio, Celsum patriciatus bonore d. favit, virum 
procerum statu f, in seapulis 164 validuin, lacerto 
robustum, in verbis tumidum, in responsis opportu- 
num, jurís lectione peritum : cui tanta deinceps ba- 
bendi cupiditas exstitit, ut ssepius ecclesiarum res 
auferens , suis ditionibus subjugarit. Nam eum au- 
disset quadam vice [sais prophetz leetionem ie ec- 
clesia legi , in qua ait: Ve his qui. jungunt domum 
ad domum, οἱ agrum ad agrum copulant usque. ad 
terminum locí (Isai. v, 8), exclamasse fertor : Ineon- 
grue hoc Y: mihi et filiis meis. Sed reliquit filium, 


[Al. Hunni] Gallias appetunt, eontra quos Sigibertus B qui absque liberis functus, meximam partem facul- 


ezercitum dirigit, et gesto contra eos bello, vicit at- 
que lugavit : se.| postea rex eorum amicitas eum 
eodem per legatos meruit. Dum autem cum eis turba- 
tus essct Sigibertus , Chilpericus frater ejus Rhemis 
pervadit, et alias civilates, qux ad eum pertinebant, 
abstulit. Ex hoc cpim inter eos, quod pejus est, b-1- 
ium civile surrexit. Rediens autem Sigibertus victor 
ἃ Chunis , Suessionas civitatem occupat , ibique in- 
ventum Theadobertum, Chilperici regis filium , ap- 
prehendit, et i» exsilium transmittit. Accedens au- 
tem contra Clilpericuso , bellum commovit : quo 
victo atque fugato, civitates suas in uam dominatio- 
nem restituit. Theodobertuim vero fllium ilius, apud 
Ponticonem v.l'am 4 custodiri jussit. per annum in- 


tatis ecclesiis, quas pater exspeliavorat , dereliquit. 

XXV. Guntchramnus autem rez. bonas, prine Ve- 
mesendam, cojusdam suorum ancillam, pro conce- 
bina thoro subjunxit, de qua Gundobadum fium 
suscepit. Postea vero Mareavrudem δ, filiam Magna- 
rli, in matrimonium acceyit. Gundobadum 5 vero &- 
líum saum Aureliauis transmis4. Amula autem Mar- 
catrudis post liabitum fiiam, in hujus im: rtem gras- 
satur !, et transinissum, αἱ aiunt, venenum iu po- 
tum, occidit ]. Quo mortuo, ipsa judicio Dei fllium 
suum quem habebat perdidit, et odium regis incur« 
rit, dimissaque ab eodem , non multo post tempore 
mortua est. Post qnam rex Austrechildem *, eo- 
gnomento Bobilam, accepit, de 488 iterum deos fios 


tegrum, quem postea, ut erat. clemens, muneribus C liabuit, quorum senior Chlotharius , junior Chlodo- 


ditstum patri reddidit sanum, dato tamen sibi sacra- 


Δ Sgre dicitur, quod sor&ito regni partes divide- 
ΘΓ, ut ebservat Valesios initio lib, vii Rerum 
Tranc. Nonnulli tainen volunt hauc divisionem patre 
hut vivente fuisse factam. 

b Guntramanu suunquam Aurelianis sedisse 608» 
endit Valesius. 

€ Sic omues 1η85. et editi, excepto unico Chespio, 
«Ui habet AMettensem. Verum quidem est in eod. 
(olb., qui -oàn fuit monasterii 5. Arnulli Metteneis, 
lodie legi Mettensem; sed. id ab aliquo nebulone 
hetum est, qoi detrito priori vocabulo, istud substi- 
bit. Deinde eertum est Siyiber'um apud Rbemos 
Isbuisse regiam , quam urbem Chlodoveus Theodo- 
rco fllio suo natu maximo rcgni caput attribueraL; et 
Theodebertus Theodorici filius cum Cabillone in 
Horbum incurrisse! , HRbemos revertens in itipere 
déunctus et, ut testatur Fortunatus ia. Vita sancti 
Gemani. Hinc vetus auctor qui S. Quinidii Vasio- 
ne&sis epi-copi gesta scripsit, ut eum, qni »ub Chlo- 
ἀαεὶ Bhiis et uepotibus vixit, ubique eelebrem fuisse 
osenderet ;: Fama — ip.ius, iuquit, fiomain nen latuit, 
Rema Gallorum , Rhemis denique cum suis Germauni- 
cissopulis ... non texerunt. Germanos Rhemis attri- 
bui, quod illi regibus Austrasiz: , cujus regoi urbs 
. Rh erat caput, subjecti essent. His cousen- 
Nux vetus auctor, qui Gesta Fraucurum sub prima 
regum nostrorum stirpe conscripsit , Rorico, aliique 
Werque, qui lthemos sedeu regiam fuisse testantur. 

ramium, Peiaviutp , Cointium aliosque recentiores 
praterinitto. Scaliger, lad. Valesius et alli, hemos 
' &nl, iive εἰ Metas , regni sedem fuisse scribunt, re- 
gesque Metiensium et leimorum appellant ; οἱ qui- 
dem nemo inficjari potest , jlerosque ex postremis 
Au-tnelas regibus apud Mettas potissimuin conse- 
isse. 


meris dicebatur. 


4 Villa regia ad Saltum fluvium in pago Perteusi, 
baud procul a Victeriaco Incenso in Campania, quam 
Papirius Massonus male cum Ponte-icauus pr 
Senonas confudit. Véde lib. jv de Re diplomatica ubi 
.de PPalatiis, num. 118. 

* Sic Bell. et Bec. cum edit.; at Corb., Regm. 
et Colb., Agrícola. De Celso non semel inferius, 
Obiit ex Marii G&renioo ἐν Cons. Justini junioris, id 
et an. 970. Silvim ipsius matris epitapbiuu refert 
Chesnius tomo 1, pag. 517. Patricii autem dignitas 
in Gontramni regno à Burgundionum regibus deriva- 
bat, qui cum eam ab imperatoribus accepissent , eo- 
que tomine vociuari sapius delectarentur , iis etinm 
exatinctis , qui postea sub regibus nostris illis pro- 
vinciis praefecti sunt, Paurícii nemen ut plurimum 
tulere, Vide Valesiun lib. vt Herum Franeie., et 
Bignonium in llb. 1 Marculá Formul., num. ὅδ. 

Status pro statura etiam apud agctores ποῦ iu- 
fimos, sacros et profanos, occurrit. Vide Glossar 
Caug. et notam 275.in mov. edit..sanoti Paulini. 

8 Colb., Mercatrudem. De Magoario, seu Magum 
chario infra jb. v, cap. 17. . 

b Sie Bell. et Bec. ; Regin., Gundebaudum. Colb., 
Gundebadum; alii, Gundebaldum. 

| Quz sequuntur usque ad bae verba capitis se- 
quenus , Exactis a Leontio episcopo, desunt in Bec., 
Colb., Regu. et Bad. Quz autem bic habentur nemo 
dixerit. interpolata, cum his omissis textus sit evi- 
denter omuino mancus et interruptus. 

i Sic Corb. pro iransmisso.... veneno. Bell. cum 
ed., in potum ei dari curavit. 

k Sic Corb. Alii, Austrigildem. Apud Chesn. al. 
codex, cognomento Bobilanam. Dell., Rebillam. 


28) 


fliSTORJA FRASCURUM. LIBER GÜARTUS. 


165 XXVI. Porro Charibertus * rex Ingobergam A quam presbyter D'arisiaeze urbis portas ingresos re- 


accepit oxorem, de qua filiam habuit, qu: postea imn 
Cantiam 5, virum accipiens, est deducta. Ilabebat 
tune temporis Ingoberga in servitium suum duas 
puellas pauperis cujusdam filias, quarum prima vocs- 
batur Marcovefa *, religiosam vestem habens; alia 
vero Merofledis : in quarum amore rex valde deti- 
nebatur; erant enim, ut diximus 4, artificis fanarii 
fili. mula ex hoc Ingoberga, quod a rege dilige- 
2entar, patrem earum Secretius operari fecit , fütu- 
rum ot dum lizc rex cerneret, odio filias ejus habe- 
ret : quo operaute vocavit regem. lll : autem sperans 
aliquid novi videre, aspicit liunc eminus lanas * re- 
gias Ccomponentem : quod videns, commotus in ira, 
reliquít ingobergam, et Merofledem accepit. Habuit 
et aliam puellani opilioris, id est pastoris ovium f, 
filism, nomine Theudechildeui , dé qiia et fertur ἢ- 
lium Bhzhuisse, qui Οἵ processit ex alvo, protinus 
dé'atus e&t ad sepulcrum. Hujus fegis tempore apud 
otbem Ssnctonicarm Leontius δ, congregatis provin- 
cie suse episcopis, Emerium ab episcopatu depulit , 
asserens non cánonice eum fuisse hoc honore dona» 
tum. Decretüm enim regis Chlothacharii habuerat, 
ut sbsque metropolitani consilio behediceretur, qui 
non erat prisens. Quo ejecto consensum * fecere in 
flerseliam, tune Burdegalensis urbis presbyterum, 
quod regi Chariberto subseriptum propriis manibus, 
pet NMuncnpstum presbyterom  trausmiserunt.. Qni 
veniens Turonis, rem gestam beato Eufronio pandit, 
deprecans ut hoe consensum subscribere dignaretur, 


gís przsentiam adiit, hzc effatus est : Salve, rea 
gloriose. Sedes enim apostolica eminenti: tux sa- 
lutem mittit uberrimam. Cui ille : Nunquid, ait, Ro- 
manam 1 adisti url.ei, ut paps illlus nobis salutem 
deferas ? Pater, inquit presbyter, tuus Leontius cum 
provincialibus suis salutem tibi mittit, indicans -Emu- 
lum, sic enim vocitare consueverant Emerium in in- 
fantia suá, ejectum ab episcopatu, pro eo quod prz- 
termissa canonum sanctione , urbis Sanctonicz epi- 
scopatum ambivit. Ideoque consensum ad te direxc. 
runt, ut alius in loco ejus substituatur : quo fiat, ot 
dum iransgressores canonum regulariter arguuntur, 
regní vestri potentis £:vis prolixioribus propagetur. 
Ile eo dicente, frendens rex eum a suis conspecti« 


B bus extrahi jussit, et plaustro spinis oppleto imponi 


desuper, et in exsilium protrudi precepit, diceus : 
l'utasne quod non est super quisquam de filiis Chlo- 
thacharii regis, qui patris facta cus:odiat, quod hi 
episeopum, quem ejus voluntas elegit, absque nostro 
judicio projecerunt? Et statim directis viris religio- 
sis, episcopum in loco restituit, dirigens etiam quos- 
dam de camerarils suis, qui exactis a Leontio epi- 
scopo mille aureis, reliquos juxta possibilitatem con- 
démnarent episcopos : et sic priucipis 1 est ultus 
injuriam. Postheec Marcovefam, Merofledis k seilicet 
sororem, conjugio copulavit. Pro qua causa a saneta 
Germano episcopo excommunicatus uterque est. Sed 
cun eam rex relinquere nollet , pereussa judicio Dei 
obiit. Nec multo post et 197 ipse rex post exm de- 


qnod vit Dei manifeste respuit. 1 Θ( Igitur pest- C cessit Chariberts ! : cujus post obitum Theaudeehil« 


a Corb. mendose, Sigibertus ; alii , Haribertus. 

b Hzc est Aldebergá, sive Bertha, qu: Ethelber- 
to Canis regi in Anglia nupta, mariti. suf totinsque 
gentis eonversioni plurimum allaboravit cum S. Au- 
gustipno, aliisque monachis ἃ Gregorio Magno missis. 
Letaldum episc., ut putant, Silvanectensem, secum 
tiabsbat, eujus memoria cetebratur die 24. Febr. Pro 
Cantia, cod. Bell. et alii, quibus usi sunt qui editio- 
nes plerasque Cliesuio anteriores curarunt, habent 
Ganlia, cui vocabulo particulam ia praecedentem 
jangentes, nomen fecerant Ingantia, quasi hsec regi- 
na δὶς faisse! appeliath. Vide Bedam lib. ix, cap. 25, 
Guillelm. Malmesbur. , etc., et confer cap. 26, lib. 
1x, infra. 

« Cod. Dell., Marocovefa. 

4 δὶς ommes ni$6. et editi, priter Cbesn. qui Β4- 
bet, ut dicebatur. 

* Sic Corb. ct Bell. Editi pleriqne, Lascias. 

f |kec verba, id est pastoris ovium, desiderantur in 
e 'itis ; sunt autem in codd. Corb., Bellovac. et Pala. 
ti40. llc vero in Bell. dicitur Teudegildis. Regm., 
T eotigildis. t.d., Theudegildis, seu Teodegildis. 

K f$ tuit Durdegalensjs cpiscopus, de quo Fortu- 
natus lib. 1v, carm. 10, et alias passim ; distinguert- 
dus ab alio ejusdem nominis episcopo Arelatensi , 
paulo ant:qu.ore, de quo idem Fortuidatus lib. tw, 
carm. 9. Leontiun simul et Emerium laudat idem 
auctor lib. 1, carm. 19. Variis conciliis interfuit. 
Leontii lestum celebrant Burdigalenses die 1? kalend. 
Decembris. 

5 De consensu vide supra cáp. 15. 

! Sic. Bell.; cxteri cum ed., Turonicam. Licet 
enim alis quoque sedes episcopales tuuc apostolice , 
ut vel ex hoc loco patet, et episcopi. oues aposto- 
lici, ut omnes sciunt, dicerentur ; id tàmen cun ab- 
solute et absque adjuncto scdis aut episcopi nomine 


dicebatur, inteliigebatur potissimum ἀ.: Romana sede, 
ejusque pontifice. Idem dicenduin de paps nomine, 
quod ante. Gergorii Vll tempus omnibus episcepit 
commune erat. Videsis Cointium ad aunum 5062 ea 
de re disserentem. (nfra, pro pater... luus, cd. cum 
Bcec., patris.. fui. 

) Sie mss. Editl vero habent patris. Corb. et Regm., 
principis est ulta iujuria. 

,;, Miquot ms3. et ed. mendose, Marcorei Fanero?. 

18. 

1 Chariberti v'tia psssim commemorat Gregorive 
ejus vero laudes (usus prosequitur Fortunatus libre vi, 
carm. 4, quod ideo eju: regni initio videtur scriptum. 
Sequens vero est de Theodechilte, sed alia ἃ Cbari- 
berti uxore, sicut et. ejusdem Fortunati carmen 56 
libri v, quam Theodor ci uxo- em et Thevdeberti ma- 
trem fuisse su-picaiur Drouverus. Sed que ibi For- 
tunatus scribit, uxori Theodorici attribui. no: posse 
probat Vatesies lib. «u Herum Francic., unde exisii- 
mat eam potius esse ejusdem Theodorici filiam, «t 
1 ireodeberti «ororem, liane scilicet ipsam, quae, teta 
Procopio lib. iv Betti Gothici, quanquam cjus nomen 
reticeat, postquam llermegiselo, tnm R «ligeri War- 
norum regibus n" t, tandem in. Galliam reverti 
coacia (uit, De eaxdem, uti Valcsio videtr, agit Gro- 
gorius in libro de Gtoria Conf. , quam edam eamdem 
esse conjicit cum Tlico.techille, qua monasterinm 8, 
Petri Vivi prope. Senonas. exstruxisse diciiur, Deui- 
qne Suavegoriham reginam Theudechildis regine ma- 
trem laudat Frodvsardu- lib. i Hist. Rhemessis, qua 
partem Vimsiaci ville, ub: tunc anachoreue degebant, 
ecclesi.e lenmeusi dedit, easque Theodorici uxorem, 
et filiam fuisse etiom Marlotus lib. n Metrop. Rhe- 
immensis, cap. 20, cum Volesio censet. Cointius tamen 
sd agnum 564 contendit Theodechildem, quam Pro« 
copius regi Warnorum nupsisse tradit, fuisse Chla- 


491 


Δ. GREGORII EPISCOPI TUBONENSIS 


d'$ unà reginarum ejiis, nuntios ad Guntchramnum A gnis opibus destinavit. Nam Calsuintha atate senior 


regem dirigit, se uliro offerens matrimonio ejus. 
Quibus rex hoc reddidit in responsis : Accedere ad 
me ei non pigeat cum thesauris suis : ego enlm ac- 
eipiam eam, faclanique magnam in populis, ut scili» 
cet májoré mecum honore quam cum gérinano meo, 
qui nüper defunctus est, potiatur. Αἱ illa gavisa, col» 
lectis otnnibus, ad eum profecta est. Quod cerhens 
rez ait : Rectius est enim, ut bi thesauri penes me 
liabeantur, quam post [Ed. apud] hanc, quz indigne 
germani mei thorum adivit. Tune ablatis multis, 
paucis relictis, Arelatensi ehm monasterio destinavit. 
fizc veto s»gre acquiescens jejuniis ac vigiliis affici 
per occultos nuntios Gotthuim quemdam a»dvocat [A]. 
adivit], promittens quod si se in Hispanias deductam 


quam Brunichild s erat. Qux cum ad Chilpericum 


regem venisset. cum grandi honore suscepta. ejusque 


est sociata conjugio : a quo etiam magno amore di- 
ligehatur. Detvlerat enim secum magnos thessuros. 
Sed per smorem Fredegundis , quam prius habuerat, 
ortum est inter eos grande scandalum. Jam euim in 
lege catholica conversa fuerat, et chrismata *. Cum- 
que se regi quereretur assidue injurias perferre, di- 
ceretque nullam se dignitatem cum eodem habere, 
petiit ut relictis thesauris , quos secum detulerat, li- 
beram redire permitteret ad patriam. Quod. ille per 
ingenia dissimulans, verbis eam lenibus demulsit. Ad 
extremum eat suggillari 169 jussit a puere , mor- 
tuamque reperit in strato, Post eujus obitum Deus 


conjugio copularet, cum thesauris suis de monaste- B virtutem magnam ostendit. Lychnus enim ille, qui 


rio egrediens, libenti eum anlmo sequeretur. Quod 
ille, nihil dubitans , repromisit. Cumque hzc col- 
leetis rebus , factisque voluclis [Af. volucris), a coe- 
Bobio pararet egredi, anticípavit voluntatem ejus 
industria abbatisse * : deprebensaque fraude, eam 
graviter casam custodize mancipare przcepit , in qua 
usqne ad exitum vit». presentis, non mediocribus 
attrita passionibus, perduravit. 

XX Vil. Porro Sigibertus rex, cum videret quod 
fratres ejus. indignas sibimet uxores acciperent, et 
per vilitatem suam etiam ancillas in matrimonium 
sociarent, legationem in Ilispaniam mittit, et cum 
muitis muneribus Brunichildem Athanagildi regis (i- 
Nam petiit. Eret enim puella elegans opere, 368 


fune suspensus ceram sepulero ejus ardebat , nullo 
tangente, fune disrupto in. pevimentum corruit : et 
fugiente ante eum duritia pavimenti, tanquam ia ali- 
quod iolle elementum descendit, atque medina eat 
suffossus, nec omnino cóntritus : quod non sing 
grandi ἴ miraculo videntibus fuit. Rex autem cum 
eam mortuam deflesset, post paucos dies Fredegun- 
dem recepit in matrimonio. Post quod factum, repu- 
tantes ejus [Bell. εἰ} fraures, quod sua emissione an- 
tedicia regina faerit interfecta, eum de regno ἀεὶ» 
ciunt. Habebat autem tanc Chilpericns tres filios de 
Audogera priore regina sua : id est Theodobertum, 
cujus supra memiuimus (Cap. 22), Merovechum δὲ- 
que Chlodovechum. Sed ad cepta redeamus. 


venusta aspectu, bonesta moribus aique decora, pru- ὦ XXIX. Chuni 6 vero iterum in Gollias venire co- 


dene consilio, et blanda colloquio. Quam pater ejus 
ὅθε denegans , cum magnis thesauris antedicto regi 
transmisit. llle vero congregatis senioribus secum, 
praeparatis epulis, eum immensa l:eritia atque jocun- 
ditate eam accepit uxorem. Et quia Arianz legi sub- 
^ jecta erat, per priedicationem sacerdotum , atque ip- 
sius regis commonitionem b conversa, beatam in 
unitate confessa Trinitatem credidit, atque chrismata 
est, quie in nomine Cbristi catholica perseverat *. 
XXVHI. Quod videns Chilperieus rez, cum jam 
plures haberet uxores, sororem ejus Galsuintham 4 
expetiit, promittens per legatos se alias relicturwm : 
tantum condignam sibi, regisque prolem mereretur 
accipere. Pater vero ejus bas promissiones accipiens, 


'autem Gaganus ! ; 


nabantur, adversus quos Siziberius cum exercitu di- 
rigit, habens secum magnam multitudinem virorum 
fortium. Cumque conf gere deberent, isti magicis 
artibus i:.structi, diver-as eis fantasias ostendunt, et 
eos valde superant. Fugiente autem exercitu Sigi- 
berti, ipse inclusus a Chunis retinebatar, nisi postes, 
ut erat elegans et versatus, quos noa poteit superare 
virtute przlii, superavit arte douandi, Nam datis mu- 
neribus fadus cum rege iniit b, ut omnibus dicbus 
vitze sux nulla inter se przlia commoverent : idque 
ei magis ad laudem, quam ad aliquod pertinere ep- 
probrium justa ratione pensatur. Sed et rex Chaae- 
rum multa manera regi Sigiberto dedit. Vocabatur 
omnes enim reges gentis illius 


8ism suam, sicut anteriorem, similiter ipsi cum ma- D hoc appellantur nomine. 


dovei ex príori uxore filiam, sororem Theodorici et 
Theodeberti amitam, De Cbhariberti obitu vide lib. de 
Gleria Confess., cap. 19. 

* fleec erat Liliola, tertia loci abbatissa, quam prz- 
eesserant dux Cesari. 

b Sie Colb. Kditi babent commotienem. Bad., cem- 
munionem. 

e Sie Corb., Bcc. et Bell., et recte quidem ; nam 
sesibente Gregorio adhuc ii vivis erat, qux anno 614 
discerpta fuit. Editi perseveravit ; Colb., permansit. 
Sigiherti et Bruvechildis nuptias celebravit Fortuna- 
4us libro vi, carm. 9. 

4 Cerb., Bell. et Freh. : al., Galsuendam, et infra, 
nan Galwenda &late seniore a Brunechilde erat. 

* De ejus nupiiis, conversione el morte cecinit 
Foriuuatus caem. 7 libr. vi. 


t Alii cum edit., "igno. 

& Videsupra cay. 22, et Paulum Diac. lib. n de 
Gestis Langob., cap- 10, ubi Chani, qui et Avares di- 
cuntur. Valesius libro ix. Rerum Francic. fusius agit 
de Chunis Avaribus, quem consule. 

^ Cod. Regnm., [πε ini.t. 

i Sie Corb. et Bec. cum editis aliquot; Regm., 
Garganus ;.alii, Chaganus aut Caganus. Mos hie Hun- 
nis peculiaris nou. (uit, ut omnes su:e gentis reges 
idem nomen ferrent. Sic olim /Egyptii reges prime 
Pharaones, tum Ptolemzi vocati sunt, Perszs Arss- 
cidz, Aihenieuses Cecropid;e, /Ethiopes Candaces, 
Langob:rdi Flavii, etc., ut Cxsares et Augustes 
prietermittam,. Sic hodie Presbyter Joannes. dicitur 
rex AEthiopuin, etc. 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS . 


érem* de lychola Incentibus, avis alia fecit. Jam vero À per orationem remedia conferebat. Qui sub hoe tem- 


adveniente ipsa elade, tanta swages de populo illo 
faeta est per totam regionem illam, ut nec numerari 
possit. quante ibidem ceciderint legiones. Nam cum 
ja sarcofagi aut. tabulze defecissent, decem aut 60 
sawplius in una humi fossa sepeliebantur. Numerata 
sunt autem quadam Dominica in uua beati Petri ba- 
silica P trecenta defunctorum corpora: erat enim 
et ipsa mors subita. Nam nascente in inguine aut in 
ascella vulnere ja modum serpeals, iia inficieban- 
tur hemines illi * 1778 a veneno, ut die altera aut 
tertia spiritum exhaiarent. Sed et sensum vis illa 
veneni auferebet ab homine. Tunc et Cato presby- 
ter mortuus est d. Nam eum de hac lue multi fugis- 
seat, ille tamea populum sepeliens, e Missas dicens 


pore iuis, dierum atque virtutum plenus ex boe 
mundo est assumptus in requie. 

1745 ^ XXXIII. Transiit tunc et abbas monasterii 
ipsius, cui Sunnialfus ἢ successit, vir totius simplicitatis 
et cbaritati, Nam plerumque hospitum pedes ipae 
abluebat, manibusque ipse tergebat; unurfi tantum, 
quod gregem commissum noo timore, sed supplica- 
tione regebat. Ipse quoque referre erat solitus, du- 
ctum se per visum ad quoddam flumen igneum, in 
quo ab una parte littoris concurrentes populi cen 
apes ad alvearia mergebantur : et erant alii u-que ad 
cingulum, alii vero usque ad ascellas, nonnulli vsque 
meutum, clamantes cum fletu se vehementer aduri. 
Erat enim et fons super fluvium pesilus ita angustus, 


viritim *, neaquam ab eo leco discessit. Hic autem B ui vix unius vestigii latitudinem recipere posset. Ap- 


prosbyter mealtas humanitatis, el satis dilector paupe- 
rum fuit : et credo hee causa ei, si quid superbi.e 
habuit, medicsmentum fuit, Cautinug autem episco- 
pus, own diversa locas, banc cladem timens, cir- 
cumisset, ad eivitatem regressus est, et banc iucur- 
rens, parasceve Passionis deminicze obiit, Nam ipsa 
hora et Teiwradius comsobrinus ejus mortuus est. 
Tunc et Lugdunum, Bitirix, Cavillonum ! atque Di- 
vionum πὸ bac infirmitate valde depopulata sunt, 

* XXXll. Erat € tunc. temporis apud. Randanemee 
menasterium civitatis Arvernice presbyter praeclare 
virtot.s, Julinnus nowine, vir masgam abstiaentia, 
qoi neque viaum neque ullum pulmeaiom utebatur, 
ciliciwm omni tempore sub tunicam habens, in vigiliis 


parebat autem et in alia parie littoris domus magna 
exuinsecus dealbata. Tunc iis qui cum eo eraat, 
quid sibi baec velint interrogat. At illi dixerunt : De 
boc enim ponte prsecipitabitur, qui ad distringendum 
commissum gregem fuerit repertus ignavus ; qui vero 
sürenuus fuerit, sine periculo transit, et inducitur 
Ixtus in domum quam coospicis ultra. Heec aud:ens 
ἃ somno excutitur, multo deinceps monachis severior 
apparens, 

* XXXIV. Quid etiam apud quoddam monasterium 
eo tempore actum sit, pandam : nomen autem umo- 
nachi !, quia superest, nomiuari nolo, ne cum hsc 
scripta ad eum pervenerint, vanam ineurrens gloriam 
reviiiscat. Quidam juvenis ad monasterium veniens, 


primus, in ογδιίουυ a590duus : cui inergamenos curare, C abbeti so eemmendavit, ut in Dei servitio degeret : 


eze08 illuminaro, vel reliquas. infirmitates depellere 
per invocmionem dominici nominis, et signaculum 
saneta crucis facile eret. kdem oum stando pedes ab 
humore haberet infecios, et ei diceretur, cur contra 
possibilitatem corporis semper ataret, dicere cum joco 
spiriteeli erst solitas : Faciunt opus meum, dum et 
via cOWmoS8 69, ucc se 60rum sustentaiio Domino 
jubente relinquit. Nam vidimus eum quadam vice in 
besiliea beati Juliani mertyris inerguneaum verbo 
tantem curasse : quartanarüs οἱ aliis febribus sepe 


Audoeno edita, cap. 47, uhi vocabuli bujus significa- 
tio exponitur tomo V xpicileg. De s «mem ec- 
cleiarum vide cardinal. Hona lib. s de Rebus Litur- 
gic., pe 25, et Mabillon. lib. 1 de Liturgia Gallic., 
cap. 8. 
4 ἢδ hac lihellas de ecclesiis Claromont. esp. 54. 
Auno 1149, à Willelmo comite et Delphino Alverni 
restaurata, tradita. fuit. Prsemonstratensibus, uti ob- 
servat Savaro. οἱ Ch 
Counptures οἱ m fuere apad Ciarummontem b si- 
. hes 8. Petro dicatz. Hic locus de percchieli [ntelti- 
genduse exi, de qua landstus liber cap. 6. 
. * Sie Bell. ; at Gorb. et Bec. cum plerisq. edit., 
"(6 inficiebatur homo ille. Alii, interficiebatur. De hac 
clade Manus in Chronico ad an. 571. V. lib. de Mi- 
"a. δ ulieni, cap. 435. 
hoe presbytero vide supra cap. 6 et 

* Bell., Colb. εἰ atiquet editi, wrilier, quod 
hic sonat. 

! Sie mss. cum Chesn.; plerique ed., Cevallormum. 
Dsd., Cabilu, qux revera civitas hic designatur, nou 

to l'revinciz, vulgo Careillon. 
€ Hoc caput et quinque sequentia. desunt io editis 


D 


vitium Hlius loci, aec emniao sabia possit implere 
quaaia εἰ injengebenter, δ omnia imploiprum in 
nemine Demini pollicetur; sicque eolloctos est ab. 
abbate. Factum est autem pest. paucos dies, dum in 
buwilitale atque sanctitate se ia omnibus exhiberet, 
wet expellentes rmaenechi 170 de horrea aanosas, 
quasi (Ceres tres, ad solem sictare ponerent, quas 
buie cust. dire. precipiant. Cum aniem reficienubus 
aliis, hie ed cu:todiam resideret anaonn, subito ng- 


et in mss., quamvis in. capitum indice ia mss. Bec- 
censi et tensi et in edit'one per Jedecum 
Badiwm procurata iodicentur. In vet. editis et scripte 
pr cap. δὶ aut. 42, habeimr cap. 47. Hiec antem 

sbemus ox ms. cod. sacri monasterii Casinensis, ab 
annis 700 exarato. Et quidem stylus et modi loquendi, 
casuum mutationes, sicut et ea 4825 compleetuntur, 
Gregorii nostri geniwem sapiunt ; Vitam sancti Niectii 
8 sc ipso scriptam laudat cap. 56. Ranianense mo- 
easteriem dirutum 93i; δἱ vious, vulgo ' 
nemen retinct, paulo infra Dorsz et Elaveris confiuxem 
Situs δι 0 Arvernoes. 

ἃ Bed. in titu'o, Os Symnulpho abbate. Rega. et 
Bec., de Sumninifo abbate. Ejusmodi visiones babeatut 
in Actis 8S. Peryetaa: et Foliciteus. 

! |n capitulorum indice je mes. ot in. Dad. 
de Burdegalensi monacho. Similo faetum 'exaut in 
Dialogo 1 Sulpicii Severi, eap. 5, ubi abbas virgis 
csdi jussit. peerum, qui aspidem im pallio tulerat 
iMwsus ; et disceret Deo in hamilitate servire, non in 
signis et eirtutibus gloriari, quia melior esaet infirmita- 
tis consch . ἘΝ eame. 


207 HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 208 


bilatum est ccelum, et ecce imber validus cum ru- A ut scilicet quod meritis obtinere non poterat, pra- 
more venti festinus ad annonc congeriem appropin- miis obtineret. Erat quidem elegans in conversatione, 
quabat : quod cernens monachus, quid agere, quid βορὰ non erat castus in opere; et plerumque inebria- 
facere nesciebat. Tractans autem quod si ceteros bat barbaros, sed raro reficiebat egeuos; et, credo, 
vocaret, pre multitudine hoc recondere in liorrea hic causa obstitit, ut non obtineret, quia non per 
non valerent, cuncta postposita, ad orationem con- Deum sed per homines adipisci voluit hcs honores. 
vertitur, Dominum deprecans, .ne super triticum — Sed nec illud potuitimmutari, quod Dominus per os 
illud imbris illius gutta descenderet. Quod cum se sancti Quintlani locutus est: Quia non surgit de 
terra» dejiciens exoraret, divisa est nubes, et circa stirpe Hortinzi, qui regat Ecclesiam Dei. Congregatis 
annonam pluvia valde diffusa est, nullum granum igitur Avitus archidiaconus clericis in ecclesia Ar- 
tritici, si dici fas est, humectans. Cumque reliqui verna, multa [/. nulla] quidem promisit, sed tamen 
monachi cum abbate hac consentientes, velociter αἱ accepto consensu * ad regem petiit, voluitque ei tunc 
annonam colligerent advenissent, cernunt hoc mira- Firminus, qui in hac civitate comes positus fuerat, 
culum, requirentesque custodem, inveniuntque [Leg. impedire : sed ipse non abiit. Amici autem ejus, qui 
invcniunt] baud procul arenae dejectumorantem.Quod — in hac causa directi fuerant, rogabant regem, ut 
videns abbas, se post eum prosternit, et pertranseunte D saltem una dominica ! proteriret, ut. hic non bene- 
pluvia, consummata oratione vocat ut surgeret. Quem — diceretur : quod si propalaretur, mille aureos regi 
apprehensum verberibus agi precepit, dicens: Oportet darent ; sed rex liis non annuit. Factum est ergo ut 
enim te, fili, in timore et servitio Dei humiliter congregatisin unum civibus Arvernis, beatus Avitus, 
crescere, non prodigiis atque virtutibus gloriari. qui tunc temporis, ut diximus, erat archidiaconus, a 
Reclusumque in cellulam septem dies, eum sicul (jero et populo electus cathedram pontificatus acci- 
culpabilem jejunare precepit, quo ab eo vanam 610. peret, quem rex in tanto honore dilexit, ut parumper 
riam, ne ei aliquod impedimentum generaret, 3VéT-  ri;orem canonicum preteriens 5, iu sua eum pra- 
teret. Nunc autem idem monachus, ut a fidelibus entia benedici juberet, dicens : Merear de manu 


viris cognovimus, in tanta abstinentia est devotus, 
ut diebus Quadragesime nullum alimentum panis 
accipiat, nisi tantum die tertia plenum calice thisin:e 
hauriat : quem Dominus orantibus usque vite. con- 
summationem, ut sibi placeat, custodire dignetur. 


ejus eulogia accipere. δὺς enim in gratia fecit, ut 
apud Mettensem urbem benediceretur. Idem accepto 
episcopatu magnum se hominibus probuit, justitiam 
populis tribueus, pauperibus opem, viduis solatiuin, 
pupillisque maximum adjumentum.Jam si peregrinus 
ad eum advenerit, ita diligitur, utin eodem &e habere 


* XXXV *. Defuncto igitur, ut diximus *, apud C et patrem recognoscat et patriam, qui cum magnis 


Arvernum Cautino episcopo, plerique intendebaut 
propter episcopatum, offerentes multa, plurima 1'76 
promittentes. Nam Eufrasius presbyter, filius quon- 
dam senatoris Ennodi *, susceptas a 8518 species 
magnas, regi per cognatum suum Deregesiluin niisit, 


΄ 


* Ceput istud et alia hic ἃ nobis nunc primum edita 
tanquam sincerum Gregori fetum laudavit antiquus 
Vite saucti Aviti. Arvernorum episcopi scriptor, qui 
suam narrationem ab isto capite inchoavit, et non- 
rulla subjJuuxit ex capite sequenti. Lectiones varias 
referre sufficiat. Sic vero incipit : Arverna igitur civi- 
(ate secundum szculi dignilatem beatus Avilus, non 
inAmis nobilium natalibus ortus esl, qui lempore pueri- 
liz sus usque ad archidiaconi arcem Deo disponente 
perducíus est. Defuncio itaque Cautino episcopo pleri. 
que injendebant in. episcopatum,.... Ennodii suscepit 
species... mulla quidem bona secundum Deum Ecclesi 
promisil ; (tamen..... sed si prastolaretur..... eulogias 
accipere. Hzc enim gratia..... advenial..... castitatem. 
Eodem lempore apud Lugdunum, Galliarum civitatem, 
tanctus Nicelius eleclus est, el. consecralus in episcopum 
fut. Huo usque Gregorius Turonensis. Hzc ille auctor, 
qui ante annos sexcentos scripsit, ut conjicere licet 
ex codicis vetustate, unde primum descripta sunt. 
Avitus porro ssepius a Gregorio laudatus, ecclesiam 
apod Thigernum construxit ex cap. 67 librl 1 de 
Gioria Mart, reparavit ecclesiam ὃ. Antoliani ex 
Cap. 65. Obiit anno 594, die 20 Septembris, quo ejus 
festum recolitur. Sepultus est in ecclesia 8. Marie 
de Portu ἃ se constructs, quam principalem licet 
appellatam, ἃ cathedrali tamen distinguendam esse 
contendunt viri eruditi. Vide Savaronis notas in lib. 
de ecclesiis Ciaromont., cap. 2. 

5 Scilicet supra cap. 31 hujus libri. 


PATBOL. LXXI. 


virtutibus floreat, et omnia quie Deo suut placita 
177 ex toto corde custodiat, iniquam in omnibus 
exstirpans luxuriam, justam Dei inserit castitatem. 

* AXXVI. Decedente vero apud Parisios post sy- 
nodum illam, quie Saffaracum expulit *, Sacerdote 


* Savaro legit Euvodi. SÍG pro Evodii scriptum hoo 
nomen passim in veteribus codd. occurrit. 


* [n libro de Vitis l'atrum, cap. 4, ubi plura de 
Hortensio. 


e Sic instrumentum electionis, cap. 26, non semel 
Gregorius appellat. De sancto Avito sepius agit 
Gregorius infra, et (in libris Miraculorum. Vide et 
Fortunatum lib. i5, carm. “41 et duobus seqq. Ejus- 
dem laudesa Gregorio invitatus cccinit carm. 4, lib. v, 


Dpremissa ai ipsum Gregorium epistola. Ceterum 


Savaro de Originibus Claromontensibus, pag. 137 et 
seqq. Jaudat hoc libri rv Historie Gregorii caput, ejus- 
que epitomen scripsit, unde patet ea capita que híc 
primum damus ex cod. Casinensi, in aliis quoque 
codicibus exstitisse, quorum unus saltem Savaroni 
fuerit notus. 


! Dominicis solummodo diebus flebant episcopo- 
rum conesecrationes. Vide concil. Carthag. nit, can. 39. 


ε Quod ordinationes ἃ metropolitano in propria 
provincia fleri couveniret secundum canonum prse- 
scripta. Sic et ipse Gregorius Rhemis ab JEgidio 
consecratus est. 


^ Saffaracus episcopus  Parislensis — exauctoratua 
est in synodo Parisiens| ri, quam anao 9555 Birmon- 
dus, &àn. 551 Cointius consignant. 


10 


299 


S. GBEGORII EPISCOPI TURONENSIS 


300 


Lugdunensi episcopo, sanctus Nicetius ab ipso, sicutA quem &epe propter facinus adulterii sanctus Dei, 


in libro Vite ejus scripsimus *, electus suscepit epi- 
&copatum, vir totius sanctitatis egregius, cast: con- 
vereationis. Charitatem vero, quam Apostolus (Rom. 
Xi, 17) cum omnibus, si possibile esset, observare 
precepit, hic possibiliter ita in cunctis exercuit, ut 
in ejus pectore ipse Dominus, qui est vera charitas, 
cerneretur. Nam etsi commotus contra aliquem pro 
negligentia fuit, ita protinus emendatum recepit, 
tanquam 8i non fuisset offensus. Erat enim castigator 
delinquentium, pornitentiumque remissor, eleemo- 
8gynarius atque strenuus in labore : ecclesias erigere, 
domos componere, serere agros, vineas pastinare di- 
ligentissime studebat. Sed non eum ha res ab ora- 
tione turbabant. Hic viginti duobus annis sacerdotio 


dum esset in corpore, non solum a communione re- 
moverat, sed etiam szpius caedi praeceperat, et nun- 
quam ei ad emendationem ducere potuit, hic ascen- 
dens super tectum domus illius, cum detegere cce- 
pisset, ait : Gratias tibi ago, Jesu Christe, quod post 
mortem iniquissimi Niceti super hunc tectum calcare 
promerui. Adhuc verba in ore pendebant, et statim 
subductus a pedibus ejus robur in quo stabat, ceci- 
dit ad terram, crepuitque et mortuus est, Cum autem 
episcopus vel conjux ejus multa contra ratiopem 
agerent, apparuit cuidam sanctus per somnium, di- 
cens: Vade, et dic Prisco ut emendetur ab operibus 
malis, et fiant opera ejus bona. Martino quoque 
presbytero dices : Quia consentis his operibus, casti- 


ministrato migravit ad Dominum, qui nunc magna p gandus eris; et si emendare perversitatem tuam no- 


miraculaad suum tumulum exorantibus prestat. Nam 
de oleo cicindeli, qui ad ipsum sepulcrum quotidie 
accenditur, ciecorum oculis lumen reddidit, deemo- 
nes de obsessis corporibus fugat, contractis membris 
: restituit sanitatem, et omnibus infirmis magnum in 
hoc tempore habetur presidium. Igitur Priscus epi- 
BCOpuUs, qui ei successerat, cum conjuge sua Susanna 
copit persequi ac interficere multos de his, quos 
vir Dei familiares habuerat, non culpa aliqua victos, 
non in crimine comprobatos, non furto deprehensos, 
tantum inflamgante malitia invidus, cur ei fideles 
fuissent. Declamabat multa blasphemia ipse cum 
conjuge de sancto Dei, etcum diu multoque tempore 


]ueris, morieris. At ille evigilans, locutus est diacono 
cuidam, dicens: Vade, quaso, eo quod sis amicus 
in domo episcopi, et haec loquere sive episcopo, sive 
Martino presbytero. Promisit sediaconus elocuturum, 
sed retractatus noluit ea fari. Nocte autem cum 8e 
Sopori dedisset, apparuit ei sanctus, dicens : Cur non 
dixisti quie tibi abbas locutus est ? et clausis pugnis 
capit guttur ejus caedere. Mane autem facto, inflatis 
faucibus cum magno dolore, accessit ad viros, et 
omnia quie audierat intimavit. At illi parvipendentes 
ea quie audierant, phantasiam somniorum esse dixe- 
runt. Martinus vero presbyter statim in febre et 
grotans convaluit; sed cum 1779 semper * adora- 


observatum fuisset ab anterioribus pontificibus, utC torio episcopo loqueretur, et consentiret et in malis 


mulier domum non ingrederetur ecclesie, heec cum 
puellis etiam in cellula, in qua viri beati quieverant, 
introibat. Sed pro his commota tandem divina ma- 
jestas ulta est in familia Prisci episcopi. Nam conjux 
ejus diemone arrepta, dimissis crinibus per totam 
urbem insana vexabatur, et sanctum 178 Dei, 
quem sana negaverat, amicum Christi confessa, ut 
Bibi parceret declamabat. Episcopus ille a typo quar- 
tanc correptus tremorem incurrit. Nam cum typus 
ille recessisset, hic semper tremens habebatur ac 
stupidus. Filius quoque, omnisque familia decolor 
esse videbatur ac &tupida : ut nulli sit dubium, eos 
a sancti viri virtute pereussos. Semper enim Priscus 
episcopus, ejusque familia, contra sauctum Dei ne- 


actibus ac blasphemiis qu:e in sanctum evomebant, 
iterum in febre redactus spiritum exhalavit. 


* XXXVII. Sanctus vero Friardus hoc nihilominus 
tempore, quo sanctus Nicetius obiit plenus dierum, 
sanctitate egregius, actione sublimis, vita nobilis ; 
de cujus miraculis quzedam in libro, quem de Vita 
ejus scripsimus * memoravimus. In cujus transitu 
adveniente Felice episcopo, cellula tota contremuit, 
unde non ambigo aliquid ibidem fuisse angelicum, 
quod sic locus ille ipso transeunte tremuerit, quem 
episcopus abluens, atque dignis vestirhentis invol- 
vens, sepulture mandavit. 


XXXVIII [ΔΑ]. xxxi]. Ergo, ut ad historiam re- 


fariis vocibus oblatrabant, ipsumque sibi amicump curramus ἃ, mortuo apud Hispaniam Athanagildo 


esse dicentes, quicumque de eo improperia evomuis- 
set. Jusserat enim in primordio episcopatus sui awli- 
ficium domus ecclesiastice exaltari ; et diaconus 


* [In libro de Vitis Patrum, cap. 8, quod cum isto 
loco confer. 


» Sie forte legendum, in febrem incidu, οἱ roro- 
lans convaluit : sed cum semper adulaloria... consen- 
firel ei in, etc. 

* In libro de Vitis Patrum, cap. i0. 


4 Capitum numero ob addita ex cod. Cassin. ac- 
ereto, Chesnianos numeros e regione ad marginem 


rege, Leuva cum Leuvieldo fratre regnum accepit. 
Defuncto igitur Leuvane, Leuvieldus frater ejus to- 
tum regnum occupavit. Qui uxore mortua, Gunth- 


usque ad libri finem apponemos, ob citationum com- 
moda. Ceterum omnes mss. preter Bec. habent, 
Ergo ut ad historiam recurramus, aut, redeamus. Editi 
vero ut plurimum, £o autem tempore moriuo. Et infra 
Corb., Athanieido... Leuveido. &diti aliquot, Athanoldo. 
Leuvigüdi siacerum nomen, ei regni tempus di- 
scimus ex antiqua inscriptione sepulcro cujusdam Got- 
thi apposita, quz hodieque in ecclesia υἱοὶ Truwillar 
dicti, duabus leucis a Narbonensi urbe dissiti, visi- 
tur. Quo in loco antiqua sdificiorum rudera, et aque- 


801 


ΗΙΒΤΌΒΙΑ FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 


309 


suentham * regine DBrunichildis matrem accepit, A Uvarinarium Francum, et Firminum Arvernum. Qui 


duos filios de prima uxore habens, quorum " unus 
Sigiberti, alius Chilperici filiam desponsavit. Ille 
quoque inter eos regnum «equaliter divisit, interfi- 
ciens omnes illos qui reges interimere consueverant, 
non relinquens ex eis mingentem ad parietem. 
XXXIX (Al. xxxii]. Defuncto * igitur apud urbem 
Constantinopolitanam Justiniano imperatore, Justi- 
nus ambivit imperium, vir nimia avariti; deditus, 
contemptor pauperum, senatorum exspoliator : cui 
tanta fuit cupiditas, ut arcas juberet fieri ferreas, in 
quas numismatis aurei talenta ^ congereret ; quem 
etiam ferunt in haeresim Pelagianam dilapsum. Nam 
non post multum tempus exsensus * effectus, Tibe- 
rium Cesarem sibi ascivit ad defensandas 180 pro- 
vincias suas, hominem justum, eleemosynarium, 
equum, discernentem, obtinentemque victorias : et, 


euntes evectu navali. Constantinopolitanam sunt ur- 
bem éngressi, locutique cum imperatore, quz petie- 
runt obtinueruut. Àd sequentem tamen annum 8 in 
Galliam sunt regressi. Postlic autem Antiochia 
AKgypti, et Appamnia Syrite, maxime civitates, a. Per- 
sis capta» sunt, et populus captivus abductus. Basi- 
lica tunc sancti Juliani Antiochensis martyris gravi 
incendio concremata est. Àd Justinum autem * im- 
peratorem Perse-Armeni cum magno serici intexti 
pondere venerunt, petentes amicitias ejus, atque 
narrantes se imperatori Persarum esse infensos. Ve- 
nerant enim ad eos legati ejus, dicentés : Sollicitudo 
imperialis sciscitatur, si foedus initum cum eo custo- 
diatis intactum. hespondentibus illis, omnia ab his 
pollicita illibata servari, dixerunt legati : In hoc ap- 
parebit vos ejus amicitias custodire, si ignem, ut ille 


quod omnibus supereminet bonis, etiam verissimum B veneratur, et vos veneremini. Respondente populo 


Christianum. Denique Sigibertus rex legatos ad Jus- 
tinum f imperatorem misit, pacem petens, id est 


ductus primorum temporum reliquie supersunt. In 
scriptionem vero huc integram proferimus : 


Ww ἡ 







IN l 


HiC- REdVIES CQ iy 
CE. ΒΟ MEM-ORIOSRDON 
Ὡς. “ΝΠ VIXIT. PRVS 
MEHVS AEHOSXXXV OBIET 
SVBdiE KKKAGVSTAS 
INdlCTIORE XV'AHIO 
XIII REGHOdOMII 
NOSTRI: KEGVIKdI 
REGIS ^ 






1 





) 


Z^ 


"m 
- 
- 
- 
m 
- 
- 
- 
- 
- 
- 
- 
- 
- 
- 
Led 
p 
- 
Ld 
Pd 
-— 
pau 


7777 m» 


nequaquam se hac facturum, ai tepiscopus qui co- 
ram erat : Que est in igne deitas, ut venerari queat? 
quem Deus ad usus hominum procreavit, qui fomen- 
tis accenditur, aqua restinguitur, adhibitus urit, 
neglectus ! tepescit. Haec et his similia episcopo pro- 
sequente, legati furore succensi, actum conviciis 
fustibus czedunt. Cernens autem populus sacerdotem 
suum sanguine cruentatum, super legatos irruunt, 
manus injiciunt, interimuntque : et, sicut diximus, 
hujus imperatoris amicitias petierunt. 

XL [Al. xxxiv]. Palladius autem Brittiani! 484 
quondam comitis ac Casarie filius, comitatum in 
urbe Gaballitana Κ, Sigiberto rege impertiente, pro- 
meruit, sed orta intentio! inter ipsum et Parthenium 
episcopum, valde populum collidebat. Nam ple- 
rumque conviciis, ac diversis opprobriis, ac crimi- 


C nibus obruebat episcopum, pervadens res ecclesic, 


spoliansque homines ejus. Unde factum est ut, hac 
intentione crescente, cuin ad presentiam jam dicti 
principis properassent, et diversa sibi invicem ob- 
jectarent, mollem episcopum, effeminatum Palladius 
vocitaret : Ubi sunt mariti tui, cum quibus stuprose 


* Editi cum Bec., Gunsventham ; al., Grandiswintham. 

^ Hermenegiidus Ingundem duxit uxorem, Reoca- 
redus vero higunthem Chilperici flliam desponsavit 
sed nunquam duxit, ut dicetur inferius. ' 
" * Hoc caput in Corb., Bellov. et Colb. habetur 
post caput sequens. Editorum tamen ordinem reti. 
numus. 

ἃ Sic Edit. ; Golb. et Corb., numismata auri. 

* Sic Corb., Bec. et Bell.; que vox familiaris est 
Gregorio. Editi et Paul. Diac. 1. mt cap. 11, habent 
amens. 

f Sic Corb. et Bell. Editi 
ad Juslinianum. 

€ Corb. et Bell., /n alium annum. 

^ Sic Colb.; at Corb., Persiani. Bec., ad Justinía- 
num... Persesiri Armeni. Ceteri ed., ad Justinianum 
aulem imp... cum magno avri pondere. Persarme- 
nios memorat Procopius lib. 1v de bello Gotthico. 
Armeniam majorem appellatam fuisse Persarmeniam 
dicit Valesius, quo Persis esset subjecta. | 

! Alii, at ubi eril neglectus. 

J Cod. Bellov., Dritani; ail. Britanni. Editi vetereg 
Brictiam. Vorro caput istud deest in Bec . et Bad., ]1- 
cet ibidem in capitum indiculo memoretur. 

* Editi. plerique mendose, Gallicana ; Colb., Calli- 
tana; sed hic Gabalis urbs indicatur, hodie vicus Ja» 
vouls, sede episcopali apud Mimatem stabilita. 

! Sic mss. et infra, pro contentione, quod habent 
editi. 


vero cum Colb. et Bec, 


Ὁ 


303 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


304 


ac turpiter vivis ἢ Sed hzc in sacerdotem verba pro-A injurias patris ulcisci. Unde factum est ut unum ex 


- Jata, divina confestim ultio subsequens abolevit. Nam 


anno sequenti semotus a comitatu Palladius Arver- 
num regressus est : Romanus vero comitatum ambi- 
vit. Factum est autem, ut quadam die in urbe Ar- 
verna uterque conjungeretur, et altercantibus inter 
8e pro hac actione comitatus, audivit Palladius se a 
Sigiberto rege debere interfici : sed falsa hzc et 
maxime a Romano emissa deprehensa sunt. Tunc 
ille timore perterritus, ita in angustiam gravem re- 
dactus est, ut minaretur se propria dextera perimere ; 
cumque a matre vel a cognato suo Firmino intente 
attenderetur, ne perficeret quod mente amara con- 
ceperat, per intervalla horarum elapsus a matris 
aspectu, ingressusque cubiculum, accepto spatio so- 


famulis concupiscens, virum veneno necaret ἃ : 
quo defuncto, cum famulo abiit ; sed apprehensi, pa- 
riter interfecti sunt. Langobardi deinceps alium su- 
per se regem statuunt. 

XLI [Al. xxxvi]. Eunius quoque, cognomento 
Mummolus, a rege Guntchramno patriciatum pro- 
meruit : de cujus militize origine, altius quaedam re- 
petenda putavi. Hic etenim Peonio * patre ortus, 
Antissiodorensis urbis incola fuit. Peonius vero 
hujus municipii comitatum regebat. Cumque ad 
renovandam actionem !, munera regi pef filium 
183 transmisit, ille datis rebus paternis, comi- 
tatum patris ambivit, supplantavitque genitorem, 
quem sublevare debuerat. Ex hoc vero gradatim 


litudinis, evaginato gladio, cornuaque ensis pedibus B proficieus, ad majus culmen evectus est. Igitur pro- 


calcans, acumen ad pectus erexit, impressusque de- 
super, gladius ab una ingressus mamilla in spatulam 
dorsi regressus est : erectusque iteruin, similiter al- 
tera mamilla perfossus cecidit, et mortuus est : quod 
non sine diaboli opere perfectum scelus mirati su- 
mus. Nam prima 182 eum plaga interficere potuit, 
si non diabolus sustentaculum prabuisset, quo hac 
nefanda perageret. Currit mater exanimis, et supra filii 
corpusculum orbata collabitur, atque omnis familia 
voces planctus emittit. Verumtamen ad monasterium 
Chrononensem * delatus sepulture mandatur, sed non 
juxta Christianorum cadavera positus, sed nec Mis- 
sarum solemnia meruit *. Quod non ob aliam causam 
nisi ob injuriam episcopi, hiec ei evenisse probatur. 


rumpentibus Langobardis in Gallias Amatus patri- 
cius, qui nuper Celsi successor exstiterat, contra eos 
abiit, commissoque bello terga vertit, ceciditque € 
ibi. Tantamque tunc stragem Langobardi feruntur fe- 
cisse de Burgundionibus, ut non possit colligi nume- 
rus occisorum : oneratique preda discesserunt ite 

rum in Italiam. Quibus discedentibus, Eunius, qui 
et Mummolus, arcessitus a rege, patriciatus culmen 
meruit. Irruentibus iterum Langobardis in Gallias 
etusque Mutias-Calmes * accedentibus, quod adjacet 
civitati Ebredonensi, Mummolus exercitum movet, et 
cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumda- 
tisque Langobardis cum exercitu, factis etiam conci- 
dibus, per devia silvarum irruit super eos : multos 


XLI [Al. xxxv]. Alboinus vero Langobardorum ( inerfecit, nonnullos cepit, et regi direxit. Quos ille 


rex, qui Chlothosindam regis Chlothacharii filiam 
habebat, relicta regione sua, Italiam cum omni illa 
Langobardorum * gente petiit. Nam commoto exer- 
citu, cum uxoribus et liberis abiere, illuc comma- 
nere deliberantes. Quam regionem ingressi, niaxime 
per septem annos pervagantes, spoliatis ecclesiis, 
eacerdotibus interfectis, in suam redigunt potesta- 
tem. Mertua autem Chlotliosinda uxore Alboini, aliam 
duxit conjugem, cujus patrem ante paucum tempus 
interfecerat. Qua de causa mulier in odio seinper 
virum habens, locum opperiebatur, in quo posset 

* Sic appellatur in Bellov. et Corb. In Colb. et 
apod Chesn., Chronensium ; plerique alii editi, Diro- 


nensium. Huc S. Gallus, postea Arvern. episc. se- 
cessit, ut in ejus Vita dicitur, iuter Vitas Patrum, 


per loca dispersos custodire precepit, paucis quo- 
dam modo per fugam elapsis, qui patrie nuntiarent. 

XLIII [Al. xxxvi. Fueruntque in hoc prelio Salo- 
nius ! et Sagittarius fratres atque episcopi, qui non 
cruce coelesti muniti, sed galea aut lorica seculari 
armati, multos manibus propriis, quod pejus est, 
interfecisse referuntur. Ha&xc prima Mummoli in cer- 
tamine victoria fuit. Posthiec Saxones, qui cum Lan- 
gobardis in Italiam venerant, iterum prorumpunt in 
Gallias, et infra territorium Regense, id est apud 
Stablonem villam castra ponunt, discurrentes per 


comites dicebantur, civitatibus seu oppidis in certum 
tempus preponere: quibus munera prestantibus, si 
de iis nemo querebatur, facile in idem temporis sps- 
tium magistratus concedebatur. Hec etlam erat 


cap. 6. Hodie vulgo Cornon, seu Cournon appellatur, T) quandoque ad superiores dignitates pertingendi via, ut 


ubi Collegium canonicorum sub S. Martini titulo. 

» Observa hic missas pro defunctis olim dici soli- 
tas, .si id ipsis utile fore speraretur. Vide Mabillo- 
nium lib. i1 Liturgie Gallic., num. 10, 

* Editi complures, cum quatuor millium Langobar- 
dorum. Marius in Ghronico Alboini in ltaliam migra- 
tionem revocat ad an. 569; ejus vero necem ad 572. 

4 Hwc erat Rosemunda, Cuunimundi Gepidarum re- 
gis filia, que primo Alboinum maritum necari pro- 
curavit, tum Helmigisum adulterum veneno interfl- 
cere conata, reliquum veneni ab ipso Jam media 
parie ebibitum libere coacta, simul periere. Vide 
Paul Historiam Langobardorum, lib. 1, c. 27, et 
lib. it, cap. 28 et 29. 

e Editi aliquot. Panio. Colb., Pionto. 

ft ]d est ut comitiva sibi prorogaretur. Solebant 
enim tunc reges nostri judices seu prefectos, qui 


Mummolo contigit. 
officium signatur. V. Bignon. in 
form. 1t. 

& Editi. plerique, Armatus Pericius, qui nuper (Celsi 
successo". Concurrunique ibi. Sed apud Paulum Dia- 
conum lib. imn, cap. 3, dicitur quoque Amatus Patricius. 

» Sic Bellov. At Corb., Austicascalmes ; Bec., Mis. 
tias-calmes. Editi nonnulli, Musciascalies. Nostram 
lectionem habet Paulus lib. rti Histor. Langob., c. 4, ubi 
et hanc Langobardorum incuisionem describit. 

! Editi aliquot, Saívinus, quod sic legerent pro 
Salunius, ut in C$ib. Salonius Kbredunensis, Sagitia- 
rius Vapincensis épiscopi fuere. 

} 8:6 veteres mss. ; Chesn., Staplonem, Hie locus 
hodie dicitur vulgo S/íobion, vel &stab/on, in dioecesi 
Regiensi, de Riez, in Provincia. 


Actionis autem nomine sspius 
lib. 1 Marcuifi, 


305 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 


306 


villas urbium vicinarum, diripientes predas, capti-A ingenio nescio quo fuit : unde nonnulli hoc dolo se- 


vos abducentes, vel etiam cuncta vastantes. Quod 
cum Mummolus comperisset, exercitum movet, ir- 
ruensque super eos, multa ex his millia interfecit, et 


usque 184 ad vesperam cedere non destitit, donec . 


nox finem faceret. Ignaros enim repererat homines, 
et nihil de his qua accesserant autumantes. Mane 
autem facto statuunt Saxones exercitum, proparan- 
tes se ad bellum. Sed intercurrentibus nuntiis pacem 
fecerunt, datisque muneribus Mummolo, relicta uni- 
versa regionis preda cum captivis, discesserunt * : 
jurantes prius quod ad subjectionem regum, sola- 
tiumque (It. auxilium] Francorum redire deberent in 
Gallias. Igitur regressi Saxones in Italiam, assuinptis 
secum uxoribus et parvulis, vel omni supellectile fa- 


ducti, aurum dantes et 8:8 accipientes, pauperes fa- 
cti sunt. Ili vero ad Sigibertum regem transeuntes, 
in locum unde prius egressi fuerant, stabiliti sunt. 

XLIV [4]. xxxvii]. [ἢ ἢ regno autem Sigiberti ΓΘ" 
gis, remoto ab honore Jovino rectore Provincia, Α]- 
binus in loco ejus subrogatur. Magnam inter eos ini- 
micitiam hec causa gessit. Igitur advenientibus ad 
cataplum Massiliensium navibus transmarinis 5, Vi- 
gilii archidiaconi homines septuaginta vasa, qua 
vulgo orcas * vocant, olei liquaminisque furati sunt, 
nesciente domino. Negotiator autem cum cognovisset 
sibi rem furto ablatam fuisse, inquirere diligenter 
copit, quo furtum in loco fuisset reconditum. Haec 
inquirens, audiit a quodam, quod homines Vigilii 


cultatis, redire in Gallias destinantes, scilicet ut ag archidiaconi perpetrassent. .Perveniunt hec ad ar- 


Sigiberto rege collecti, in loco unde egressi fuerant, 
stabilirentur. Feceruntque ex se duos, ut aiunt, cu- 
neos : et unus quidem per Niceam urbem, alius vero 
per Ebredunensem venit, illam revera tenentes viam, 
quam anno superiore tenuerant : conjunctique sunt 
in Avennico* territorio. Erat enim tunc tempus 
messium, et locus ille maxime fructus terre sub 
divo [Ed. dio] habebat, nec quidquam ex his domi 
iacole recondiderant. Denique accedentes in areas, 
segetes inter se dividunt ; colligentesque ac trituran- 
tes, frumenta comedebant, nihil ex his, eis qui labo- 
raverant, relinquentes. Verum poftquam expensis 
fructibus ad littus Rhodani amnis accesserunt, ut 
transacto torrente, regno se regis Sigiberti confer- 
rent, occurrit eis Mummolus, dicens : Non transibi- 
lis torrentem hunc. Ecce regiones domini mei regis 
depopulastis, collegistis segetes, pecora devastastis *, 
tradidistis domus incendiis, oliveta ac vineta succi- 
distis. Non ascendetis, nisi satisfaciatis prius his 
quos exiguos reliquistis. Alioquin non effugietis ma- 
nus meas, nisi ponam gladium super vos, et uxores 
et parvulos vestros, et ulciscar injuriam domini mei 
Guntchramni regis. Tunc illi timentes valde, 185 
dantes multa numismatis ἃ aurei millia pro redem- 
ptione 8ua transire permissi sunt : et sic Arvernis 
pervenerunt. Erat tunc vernum tempus, proferebant 
ibi regulas * &ris incisas pro auro, quas quisque vi- 
dens, non dubitabat aliud, nisi quod aurum proba- 
tum atque examinatum esset. Sic enim coloratum 


chidiaconem, qui inquirens el inveniens, nequaquam 
publicare, sed excusare suos coepit, dicens : Nun- 
quam de domo mea egressus est, qui tale auderet 
admittere. Taliter, inquam, excusante archidiacono, 
negotiator ad Albinum pergit : causam exserit, et 
archidiaconem in crimine fraudis hujus mistum ac- 
cusat. Die aulem sanclo Natalis dominici, episcopo 
in ecclesia adveniente, archidiaconus indutus alba 
adest, episcopum, 186 ut mos esti, invitans ad 
altare debere procedere, ac solemnitatem diei sanct 
opportuno debere tempore celebrare. Nec mora, Al- 
binus de sede exsiliens, apprehensum archidiaconem 
detrahit, pugnis calcibusque cadit, et custodia car- 
cerali coarctat?. Pro quo nunquarn obtinere potue- 
runt, nec episcopus, nec cives, nec ullus major natu, 
nec ipsa vox totius populi acclamantis, ut datis fide- 
jussoribus, diem sauctum archidiacono liceat cum 
reliquis celebrare, atque accusatio ejus in posterum 
debere audiri: sed nec ob ipsa sacrosancta solem- 
nia metum habuit, ut ministrum dominici altaris 
tali in die non auderet arripere. Quid plura? Quatuor 
millibus solidorum archidigconem condemnavit : qui 
in presentia regis Sigiberti veniens, quadrupla 88- 
tisfactione, insequente Jovino, composuit. 

XLV [ΑἹ]. xxxix]. Posthzec tres Langobardorum 
duces *, id est Amo, Zaban, ac Rhodanus, Gallias 
irrupere. Et Aino quidem Ebredunensem carpens 
viam usque Machovillam ! Avennici territorii, quam , 
Mummolus inunere meruerat regio, accessit : ibique 


* Editi ita comma apponunt, ut ϑᾶχο! 63 cum. cap- D tigisse patet ex capitis titulo, quod de archidiacono 


tivis discessisse videantur; at «ex Paulo Diacono 
lib. 117, cap. 5, patet has voces cum captivis esse 
PIecedentibus conjungendas, cum ipse habeat, reli. 
elis captivis et universa preda in ltaliam reverluntuf. 
Vide et ejusdem Pauli cap. 6 et 8. 

» Sic mss. Editi vero cum Bec. habent Arvernico. 
M prsferenda mss. jectio; nam iufra a Mumimolo 
int:rcepti sunt in Rhodani transitu: quod fieri non 

wisset, si jam in Arvernico territorio fuissen', 
bus: & Rhodani ripis posito. Designatur itaque hoc 
la loco Avenionense territorium. Nobis favet Frede- 
garius, c. 68. 

* Plerique editi addunt (rucidastis. 

4 Cod. Corb., numismata. 

* Alii habent, (eguias. 

! Hoc caput deest in Corb. et Bellov. 

€ In plerisque editis, Advenientibus (transmarinis. 
Cetera omissa sunt. Hec porro apud Massiliam con- 


Massiliensi inscribitur. Calaplus autem pro portu fre- 
quenti sumitur apud Sidonium. Vide Amaltheon Jo- 
sephi Laureutii. 

» (tolb., arcas; sed retinenda nostra lectio. Orca 
quippe vasis est species usitata. 

' Mos erat ut episcopo celebraturo ad ecclesiam 
accedenti archidiaconus cum reliquo clero in albis, 
thuribulis fu'srigontüibus occurreret. Vide — Paulum 
Emeritensem, e:c., apud Mabillor. lib. 1 de Liturgia 
Gallic., cap. 7. 

j| Plerique editi, 
omissis. 

* Kx iis erant ducibus, qui post Clebi regis necem, 
anno 574, Langobardis prefuerunt. 

! Sic auo mss. veteres Corb. et Bellov. ; ceeteri 
cum editis Mach;o-villam, preter Colb. in quo vox 
villam desideratur. Paulus Diac. 1. ΠΙ, c. 8, habet 
sicut veteres mss., Machovillam. 


archidiaconum — coarctat, ceteris 


807 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


fixit tentoria. Zaban vero per Diensem * descendens A sit, in quibus victor exstitit. Nam post mortem Cha- 


urbem, usque Valentiam venit, ibique castra posuit. 
Rhodanus autem Gratianopolitanam urbem aggressus 
est, ibique papiliones extendit. Et Amo quoque Are- 
latensem debellavit provinciam, cum urbibus qu» 
cireumsitee sunt. Et usque ipsum Lapideum cam- 
pum *, qui adjacet urbi Massiliensi accedens 5, tam 
4e pecoribus, quam de hominibus denudavit : Aquen- 
sibus autem obsidionem paravit, de quibus viginti 
duabus libris argenti acceptis 18'7 abscessit. Sic- 
que et Rhodanus ac Zaban in locis quibus accesse- 
rant, fecerunt. Quo cum. Mummolo perlata fuissent, 
exercitum movit, ethhodano, qui Gratianopolitanam 
urbem debellabat, occurrit. Sed cum Iseram 4 fluvium 
exercitus laboriose transiret, nutu Dei animal amnem 


riberti, cum Chilpericus Turonis sc Pictavis perva- 
sisset, qu:e Sigiberto regi per pactum in partem ve- 
nerant, conjunctus rex 188 ipse cum Guntchramno 
fratre suo, Mummolum eligunt, qui has urbes ad 
eorum [Al. verum] dominum revocare deberet. Qui 
Turonis veniens, fugato exinde Chlodovecho Chilpe- 
rici filio, exactis a populo ad partem regis Sigiberti 
sacramentis, Pictavos accessit. Sed Basilius ac Bi- 
gharius ! Pictavi cives, collecta multitudine, re- 
sistere voluerunt : quos de diversis partibus cireum- 
datos oppressit, obruit, interemil; et sic Pictavos 
accedens, sacramenta exegit. Hiec interim de Mum- 
molo dictu sufficiant € : reliqua in posterum sunt 
dirigenda. 


ingreditur, vadum ostendit: et sic populus in ulte-g  XLVII (AL. xii]. De Andarchii* vero interitu lo- 


riorem ripam egreditur. Quod videntes Langobardi, 
nec morati, evaginalis gladiis hos appetunt, com- 
missoque bello, in tantum c«si sunt, ut Rhodanus 
eauciatus lancea ad montium excelsa confugeret, 
Exinde cum quingentis viris qui ei remanserant, per 
devia silvarum prorumpens, ad Zabanem pervenit, 
qui tunc urbem Valentiam obsidebat : narravitque ei 
omnia quz acta fuerant. Tunc datis pariter cunctis 
in predam, ad Ebredunensem urbem regressi sunt: 
ibique eis cum innumero exercitu Mummolus in fa- 
ciem venit, commissoque praelio, Langobardorum 
phalange usque ad internecionem case, cum paucis 
duces in Italiam sunt regressi. Cumque usque Sigu- 
sium * urbem perlati fuissent, et eos incole loci 


cuturus, prius genus ordiri placet, et patriam. Hic 
igitur, ut asserunt !, Felicis senatoris servus fuit, 
qui ad obsequium domini deputatus, ad studia litte- 
rarum cum eo positus, bene institutus emicuit. Nam 
de operibus Virgilii, legis Theodosiane libris, arte- 
que calculi adplene eruditus est. Hac igitur scientia 
tumens, despicere dominos ccepit : et se patrocinio 
Lupi ducis!, cum ad urbem Massiliensem ex jussu 
regis Sigiberti accederet, commendavit. De qua re 
gressus, hunc secum abire * precepit, insinuavitque 
eum diligenter Sigiberto regi, atque ad serviendum 
tradidit : quem "ille per loca diversa dirigens, locum 
prebuit militandi. Ex hoc quasi Honoratus l habitus, 
Arvernum venit: ibique cum Urso cive urbis ejus 


dure susciperent, presertim cum Sisinnius magister c, amicitias illigat. Interim, ut erat acris ingenii, filiam 


militum a parte imperatoris in hac urbe resideret : 
simulatus Mummoli puer in conspectu Zabanis, Si- 
sinnio litteras protulit, salutemque ex nomine Mum- 
moli dedit, dicens : En ipsum in proximo. Quod au- 
diens Zaban, cursu veloci ab urbe ipsa digressus 
preteriit. His auditis Amo, collecta omni praeda in 
itinere, proficiscitur : sed resistentibus nivibus, re- 
licta preda, vix cum paucis erumpere potuit. Exter- 
riti enim erant virtute Mummoli. 

XLVI [Al. XL]. Multa enim Mummolus bella ges- 


* Alii. editi, Deensem, quod perinde. est. Est nam. 
que Dia seu Dea Vocontiorum civitas episcopalis, 
etiam nunc celebris. Tamen Bell. habet Verdunen- 
sem, et Corb. Virdunensem, quanquam prima manu 
Scriptum fuisset Vinsunensem. Sed correctio ejusdem 


est sevi ac codex ms. Et quidem Freherus in mar-D 


gine monet, in ms. scilicet Palatino, haberi Virdu- 
nensem. Unde Valesius existimat duo hanc urbem 
nomina habuisse, Latinum unum, Deam scilicet, al- 
terum Gallicum, quod est Virdunum. ldem auctor 
alio in loco observat in Provincia fluvium esse, no- 
mine Verdunum, vulgo Verdon, ex quo forte locus 
aliquis hic designatus nomen habuerit. Paulus Diac., 
qui lib. i1 has omnes Langobardorum et Saxonum 
expeditlones narrat iisdem ferme verbis ac Grego- 
rius, cap. 8, ubi de hac ipsa irruptione loquitur, 
habet Diensem. 

» Vulgo, ia Crau, ut Cointius monet. 

* Bell., accipiens (am. 

4 Sic Corb. et Bellov.; alii, Eseram aut [saram, 
vel eum aspiratione Heseram, [liseram: que varia 
lectiones in aliis quoque scriptoribus occurrunt, sed 
eumdem fluvium designant, vulgo l'/sére, qui in 88 - 


ejus desponsare desiderans, loricam, ut ferunt, in 
libellari quo chartz:e abdi solitze sunt, recondit, di- 
cens mulieri, conjugi utique Ursi : quia multitudi- 
nem aureorum meorum amplius quam sexdecim mil- 
lia in hoc libellari reconditam tibi commendo, quod 
tuum esse poterit, si mihi filiam tuam preestiteris 
desponsari. Sed 


.... Quid non mortalia pectora cogis, 
Auri sacra fames ? (Vírg. Zneid. ($0. mm.) 


189 Promisit mulier hxc simpliciter credens, 


baudia ortus, Rhodano paulo supra Valentiam mis- 
cetur. 

e Alil, Stosium ; hodieque nomen Segusii retinet, 
volgo Suze, ad Duriam amnem. E 

t Bd. aL, Siagrius. Regm., Pasüius ac Siagrius. 
Fortunati carmen 18 libri iv, epitaphium est Basilii 
cujusdam illustris viri Pictaviensis, qui forte idem 
est de quo hic loquitur Gregorius. 

& Reliqua, etc., ad finem capitis desunt in omnibus 
fere mss. 

& Corb. et Bell, Andarici, sed eum infra Andar- 
chium appellant. Colb., Anparchi. 

! Colb. cum plerisque editis, Facilis. 

)]s fuit Campanie Rhemensis dux, de quo QGre- 
gorius infra non semel. Ejus laudes prosequitur For- 
tunatus lib. vir, carm. 7, 8 et 9. 

* Beil., habere. 

! ]d est, quasi unus ex lis qui res civiles et pu- 
blicas nomine principis gerebant, quibus Honorati 
titulus concedebatur. De hoc titulo plura habes apud 
Vales. in notis ad Ammian. Marcell, et Cangium in 
Glossario. 


309 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 


310 


absente viro, huic desponsari puellam. At ille regres-A exusta dirueret, excitantur, emittunt voces *: sed 


Bus ad regem, preeceptionem ad judicem loci exhibuit, 
ut puellam hanc suo matrimonio sociaret, dicens : 
Quia dedi arrham in desponsatione ejus. Negavit au- 
tem vir ille, dicens: Quia meque te novi unde ais, 
neque aliquid de rebus tuis habeo. Quia intentione 
pullulante, ac vehementius increscente, Andarchius 
expetiit Ursum regis presentia arcessiri. Cumque 
venisset apud villani Brennacum *, requirit hominem 
alium, Ursum nomine, quem ad altarium clam ad- 
ductum jurare fecit, ac dicere: Per hunc locum 
sanctum et reliquias martyrum beatorum, quia si 
filiam meam, tibi in matrimonio non tradidero, sex- 
decim millia solidorum tibi satisfacere non morabor. 
Stabant enim testes in sacrario, auscultantes occulte 


non fuit qui exaudiret, donec tota domo adusta ipsos 
pariter ignis absorberet. Ursus vero metuens, basili- 
cam sancti Juliani expetiit, datisque regis muneribus, 
res Suas in solidum recepit. | 

XLVIII (Al. xix]. Chlodovechus vero Chilperici 
filius, de Turonico ejectus, Burdegalam abiit. Denique 
cum apud Burdegalensem civitatem nullo prorsus 
inquietante resideret, Sigulfus quidam a parte Sigi- 
berti se super eum objecit: quem fugientem cum 
tubis et buccinis, quasi labentem cervum fugans, 
insequebatur, qui vix ad patrem regrediendi liberum 
habuit aditum. Tamen per Andegavis regressus, ad 
eum rediit. Cum autem intentio inter Guntchram- 
num f et Sigibertum reges verteretur, Guntchramnus 


verba loquentis, sed personam que loqueretur peni- B rex apud Parisios omnes episcopos regni sui congre- 
tus non videntes. Tunc .Andarchius demulsit verbis gat, ut inter utrosque quid veritas haberet, edice- 
lenibus Ursum, fecitque eum sine regis presentia rent. Sed ut bellum civile in majoré pernicitate cres- 
reverti ad patriam. Factoque ex hoc juramento, ceret, eos audire peccatis facientibus distulerunt. 
breve &acramentorum regi illo protulit discedente, Chilpericus autem rex in ira commotus, per Tlieodo- 
dicens ^: Hac et het mihi Ursus scripsit; et ideo ^ bertum filium suum seniorem, qui a Sigiberto ali- 
glorie vestre preceptionem deposco, ut filiam suam — quando apprehensus sacramentum dederat 5 ut ei 
mihi tradat in matrimonio. Alioquin mihi liceat res fidelis esset, civitates ejus pervadit, id est Turonis 
ejus possidere, donec sexdecim millibus solidorum οἱ Pictavis, et reliquas citra Ligerim sitas. Qui Picta- 
acceptis, me ab hac causa removeam. Tunc adeptis vis veniens, contra Gundobaldum * 191 ducem 
preceptionibus, Arvernum rediit : ostendit judici pugnavit. Terga autem vertente exercitu partis Gun- 
jussionem regis. Ursus autem se in Vellavum * terri- dobaldi, magnam! ibi stragem de populo illo fecit ; 
torium contulit. Cumque res ejus huic consignaren- sed et de Turouica regione maximam partem ! in- 
tur, et hic in Vellavum accessit. Ingressusque unam  cendit, et nisi ad tempus manus dedissent, totam 
Ursi domum, coenam sibi precepit praeparari, atque — continuo debellasset. Commoto autem exercitu, Le- 
aquas quibus'ablueretur calefieri jubet. Sed cum servi movicinum, Cadurcinum, vel reliquas illorum pro- 
domus minime rudi domino parerent, alios fustibus, , vincias! pervadit, vastat, evertit; ecclesias incendit, 
alios virgis cedit, nonnullis capita percutiens san- ministeria detrahit, clericos interficit, monasteria 
guinem, elicuit. Turbata ergo familia, preparatur. virorum dejicit, puellarum deludit *, et cuncta de- 
190 ccena, abluitur hic aquis calidis, inebriatur vastat: fuitque illo in tempore pejor in ecclesiis 
vino, et se collocat super stratum. Erant autem cum . gemitus, quam tempore persecutionis Diocletiani. 

60 septem pueri tantum. Cumque non minus somno — XLIX (AJ. xLuj. Et ! adhuc obstupescimus et ad- 
quam vino sepulti- altius obdormissent, Ursus con- miramur, cur tant: super eos plage irruerant: sed 
gregata.familia, ostia domus, qua erat ex ligneis recurramus ad illud quod parentes eorum egerunt, et 
fabricata tabulis, claudit: acceptisque clavibus, me- isti perpetrant. Illi post praedicationem sacerdotum, 
tas * annona quee aderant, elidit; ac cirea domum et de fanis ad ecclesias sunt conversi; isti quotidie de 
supra domum aggregatis his acervis annona, qua ecclesiis praedas detrahunt. Illi sacerdotes Domini ex 
tunc in manipulis erat, ita ut operta ex his domus toto corde venerati sunt, et audierunt ; isti non solum 
cerneretur omnino. Tunc immisso per partes diversas non audiunt, sed etiam persequuntur. Illi monasteria 
igne, cum jam super hos infelices materia a«lificii et ecclesias ditaverunt; isti eas diruunt ac subver- 


* Colb., Brinna. D procuravit. Religio tamen fuit id mutare, cum Guni- 


» Sic Colb., Bec. et Regm. At Chesn., ili protulit ; 
alii editi, ilo protulit díscedenti. Bellov. brevius, iilo 
protulit, dicens. 

* Editi plerique cum Bec. et Colb., Villabum. Regm. 
et Bad., Villanum ; sic et infra. At Vellavum designari 
certum est, hodieque vulgo ie Velay. Vide notas ad 
cap. 25, lib. x. . 

4 Mete vocabulum pro frugum acervo usurpari mul- 
tis exemplis probat Aiteserra in hunc locum. V. Hinc- 
inarum in Vita 8. Remigii. 

* Alli, ezcitantur ad eémissas voces. 

f Censet Valesius, et post eum Cointlus, legendum 
esse Chüpericum. Nam Gregorius ibi et capitibus se- 
quentibus de bello inter Chüpericum et 8igibertum 
zmaoto loquitur: ad quos jn pacem revocandos Gun- 
tramnus episcopos aug ditjonis Parisios convenire 


chramnum omnes editi simul et mss. habeant. Hic 
synodum Paris, 1v laudari censet Cointius, quee anno 
513 habita fuit. 

€ Supra cap. 23. Caeterum plerique editi cum ali- 
quot mss. habent quondam apprehensus, etc. 

* Bel. et Corb., Gundoaldum ; Regm., Gundobau- 
dum; Al. Guniwaldum. 

! Alii, Zuronicam regionem mazima ez parle. Que 
sequuutur sic refert Regm., Ef nisi se ad tempus de- 
dissent... devastassel. 

) Corb. et Bell, illarum propinquas. Bad., reliquas 
provincias. Regm., reliquas illarum partium cewoaltes. 
Bec., illarum urbium provincias. 

* Sic mss.,, at editi plerique, puellas: Freh., «i. 
puellam, et iufra cum Bec., persecutoris. 

! Hoc caput deest in Bell. et Corb. 


81 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS QU 


312 


tunt. Quid de Latta 4 monasterio referam, in quoA timens, ne colliso 198 utroque exercitu, etiam 


beati Marlini habentur reliquie ? Cum ad eum unus 
cuneus hostium adventaret, et fluvium, qui propin- 
quus est, transire disponeret ut monasterium exspo- 
liaret, clamaverunt monachi, dicentes: Nolite, o 
barbari, nolite huc transire: beati enim Martini istud 
est monasterium. Hxc audientes, eorum multi com- 
puncti a Dei timore regressi sunt. Viginti tamen ex 
ipsis, qui non metuebant Deum, neque beatum con- 
fessorem honorabant, ascendentes navem illuc trans- 
grediuntur, et inimico stimulante, monachos czedunt, 
monasterium evertunt, resque diripiunt, de quibus 
192 facientes sarcinas, navi imponunt. Ingressique 
fluvium, protinus vibrante carina huc illucque ferun- 
tur. Cumque amisso solatio remorum', hastilibus 


regnum eorum corrueret, pacem petiit, civitatesque 
ejus, quas Theodobertus male pervaserat, reddidit ; 
deprecans, ut nullo casu culparentur earum habita- 
tores, quos ille injuste igni ferroque opprimens ac- 
quisierat. Vicos quoque, qui circa Parisios erant, 
maxime tunc flamma consumpsit ; et tam domus 
quam res relique ab hoste direpte sunt, ut etiam 
et captivi ducerentur. Obtestabatur enim rex, ne 
heec fierent : sed furorem gentium, qua de ulteriore 
Rheni amnis parte venerant, superare non poterat ;. 
sed omnia patienter ferebat, donec redire posset ad 
patriam, Tunc ex gentilibus illis contra eum quidam 
murmuraverunt, cur se a certamine subtraxisset. 
Sed ille, ut erat intrepidus, ascenso equo, ad eos 


lancearum in fundum alvei defixis remeare conaren-p dirigit, eosque verbis lenibus demulsit, multos ex 
tur, navis sub pedibus eorum dehiscit, et uniuscu- eis postea lapidibus obrui prexipiens. Sed nec hoc 
jusque ferrum , quod contra se tenebat, pectori Sine beati Martini fuisse virtute ambigitur, ut hi sine 
defigitur, transverberatique cuncti a propriis jaculis bello pacificarentur. Nam in ipsa die qua hi pacem 
interimuntur. Unus tantum ex ipsis, qui eos incre- fecerunt, tres paralytici ad beali basilicam sunt 
pabat, ne ista committerent, remansit íllesus, Quod — directi f, quod in sequentibus libris, Domino juvante, 


si hoc quis fortuitu evenisse judicat, cernat unum 
insontem plurimis evasisse de noxiis. Quibus inter- 
fectis, monachi ipsos et res suas ex alveo detrahen- 
tes, illos sepelientes, res suas domui restituunt. 
. . L (AI. ΧΩ]. Dum hzc agerentur, Sigibertus rex 
gentes illas ^, qua ultra Rhenum habentur, com- 
movet, et bellum civile ordiens, contra fratrem suum 
Chilpericum ire destinat. Quod audiens Chilpericus, 
ad fratrem summ Guutchramnum legatos mittit. Qui 


disserimus. 

LI [Al. xLv]. Dolorem enim ingerit animo ista 
civilia bella referre. Nam post annum iterum Chil- 
pericus ad Guntchramnum fratrem suum legatos 
mittit, dicens: Veniat frater mecum [A/. meus], “οἱ 
videamus nos, et pacificati persequamur Sigibertum 
inimicum nostrum. Quod cum fuisset factum, seque 
vidissent, ac muneribus honorassent, commolto Chil- 
pericus exercitu usque Rhemis accessit, cuncta in- 


conjuncti pariter feedus ineunt, ut nullus fratrem, cendens atque debellans. Quod audiens Sigibertus, 
suum perire sineret. Sed cum Sigibertus gentes illas " iterum convocatis gentibus illis, quarum supra me- 
adducens venisset, et Chilpericus de alia parte cum moriam fecimus, Parisios venit, et contra fratrem 
suo exercitu resideret, nec haberet rex Sigibertus suum ire disponit, mittens nuntios Dunensibus et 
super fratrem suum iturus, ubi Sequanam * fluvium  Turonicis, ut contra Theodobertum ire deberent. 
transmearet , fratri suo Guntehramuo mandatum Quod illi dissimulantes, rex Godegiselum et Gunt- 
mittit, dicens: Nisi ne permiseris per tuam sortem  chramnum 194 duces in capite dirigit. Qui com- 
hunc flüvium transire, cum omni exercitu meo super moventes exercitum, adversus eum pergunt. At ille 
te pergam. Quod ille timens, foedus cum eodem iniit, derelictus a suis, cum paucis remansit: sed tamen 
eumque transire permisit. Denique sentiens Chilpe- ad bellum exire non dubitat. Ineuntes autem pra- 
ricus, quod Guntchramnus, scilicet relicto eo ad lium, Theodobertus evictus in campo prosternitur, 
Sigibertum transisset, castra movit, et usque Avallo- etab hostibus exanime corpus, quod dici dolor est, 
cium ἃ Carnotensem vicum abiit. Quem Sigibertus spoliatur. Tunc ab Arnulfo 5 quodam collectus, ab- 
"insecutus, campum sibi preparari petiit *. Ille vero  lufüsque, ac dignis vestibus est indutus, et ad Eco- 


* Colb., Lala. Bec.. de Lettat. Erat fortasse monas- — Superest hzc epistola tanto pontifice ad pacem prin- 


terium hic memoratum ín vico, qui etiam nunc $Si- 
van ia Lale seu la Laite appellatur, haud procui a 
Severiaco, Sivré, Bellismo et Noviliaco, Neuilli, sito. 

^ Chol., Sigiberlus ires gentes, etc. 

* Sic mss. omnes. preter Colb. et Chesn. qui ha- 
bent Segonam, quasi hic Sagona sive Arar, vulgo /a 
Saóne, designaretur. Editi vet. habent quoque $e- 
quanam. Et quidem ex QGregorii lib. i1 de Mirac. 
S. Martini, cap. 7, patet hic legendum esse Sequa- 
nam. De hac re vide etiam lib. 1 de Gloria martyr., 
cap. 72. 

* Hic vicus est ad flumen Lidericum, qui postea 
Allocium seu Alogium, vulgo A//uye, dictus est. In 
plerisque ms8. et editis scribitur A/ocium. Bec., ad 
Valocium. 

* Tunc temporis scripsit ad Brunechildem Sigiberti 
Uxorem beatus Geimanus Parisiorum antistes, ut 
excidium, qucd toti regioni imminebat, averteret. 


cipes Christianos adhortante. digna, quam in Appen- 
dice referemus. 

f Horum trium Pparalyticorum curationem refert 
Gregor. lib. i1 Mirdc. S. Martini, cap. 5, G et 7. 

& Colb. et Bec. cum Chesn., Aunuifo. De more 
abluendorum defunctorum apud gentiles et Christia- 
nos plura habet V. Cl. Ant. Dadinus Alteserra in 
cap. 5 lib. n Hi:t. Gregorii nostri, ubi ex Aimoino 
in Vita S. Abbonis, cap. 20, observat interemptorum 
corpora illota sepeliri solita fuisse. Abbo quippe cum 
ipsis quibus indulus erat veslimenlis, υἱὲ mos esl sepe- 
liri interemptos, illotus eliam lapideo tumulatus saroo- 
fago fuit. Forte Theodebertus lotus fuit ac alis 
vestibus indutus ob regiam digni'atem, vel quod non- 
dum mos ille inolevisset. Reges autem, episcopos et 
abbates, dignis, id est, ut puto, sum dignitati com- 
petentibus indutos 'vestibus, sepeliri solitos fuisse 
probant complures Gregorii loci. 


X. 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUARTUS. 


314 


gem * civitatem sepultus, Chilpericus. vero A gens, magnus per adulationes cum rege effectus est; 


yens quod iterum se Guntchramnus cum Si- 
) pacificasset, se infra Tornacenses muros cum 
et filiis suis communivit. 
[A4 xLvi]J. In eo anno fulgor per ccelum dis- 
88 visus est ^,.sicut quondam ante mortem 
iacharii factum vidimus. Sigibertus vero ob- 
civitatibus illis, qu:ecitra Parisios sunt positae, 
Rothomagensem urbem accessit, volens 
n urbes hostibus cedere. Quod ne faceret, a 
rohibitus est. Regressus inde, Parisios est in- 
8 : ibique ad eum Brunichildis cum filiis venit. 
Franci, qui quandam ad Childebertum aspexe- 
eniorem, ad Sigibertum legationem mittunt, 
0s veniens, derelicio Chilperico, super se ip- 


competitor rerum alienarum, testamentorumque ef- 
fractor ; cui talis fuit vita» éxitus, ut non mereretur 
voluntatem propriam morte imminente complere, 
qui aliorum voluntates sepe destruxerat. Chilperi- 
cus autem in ancipiti casu defixus, in dubium habe- 
bat, an evaderet, an periret, donec ad eum missi 
veniunt de fratris obitu nuntiantes. Tunc egressus a 
Tornaco cum uxore et filiis, eum vestitum apud 
Lambros * vicum sepelivit. Unde postea Suessionas 
in basilica sancti Medardi, qnam ipse eodiflcaverat, 
translatus, secus Chlothacharium patrem suum se- 
pultus est. Obiitautem quarto decimo regni sui anno, 
slate quadragenaria. 198 A transitu ergo Theude- 
berti senioris usque ad exitum Sigiberti, supputan- 


gem stabilirent. Ille vero hax audiens, misitp tur anni viginti novem i, Inter exitum vero Sigiberti 


atrem suum in supra memorata civitate 5 obsi- 
ipse illuc properare deliberans. Cui sanctus 
inus episcopus dixit : Si abieris, et fratrem 
interficere nolueris, vivus et victor redibis : sin 
aliud cogitaveris, morieris. Sic enim Dominus 
domonem dixit : Foveam quam fratri tuo para- 
eam corrues (Prov. xxvi, 27). Quod ille, pec- 
facientibus, audire neglexit. Veniente autem 
. villam, cui nomen est Victoriacum ἃ, collec- 
.ad eum omnis exercitus, impositumque super 
sibi regem statuunt. Tunc duo pueri cum 
validis, quos vulgo scramasaxos * 195 vo- 
nfeclis veneno, maleficati a Fredegunde re- 
un aliam causam se gerere f simularent, utra- 


et nepotis sui Theodoberti, fuere dies decem et octo. 
Mortuo autem Sigiberto, regnavit Childebertus filius 
ejus pro eo. 


À principio usque ad diluvium, anni bis mille du- 
centi quadraginta duo. A diluvio autem usque ad 
Abraham, auni nonagenti quadraginta duo. Ab 
Abraham vero usque ad egressum filiorum Israel ex 
/Egypto, anni quadringenti sexaginta duo !. Ab 
egressu filiorum Israel ex /Egypto usque ad cditica- 
tionem templi Salomonis, anni quadringenti octo- 
ginta. Ab zdificatione ergo templi usque ad deso- 
lationem ejus, et transmigrationem in Babyloniam, 
anni trecenti nonaginta *. A transmigratione igilur 


4 latera feriunt. At ille vociferans, atque, usque ad passionem Domini, anni sexcenti sexaginta 
ns, non post multo spatio emisitspiritum:ibique octo !. A passione Domini usque ad transitum sancti 
wegisikus cubicularius ejus corruit; ibi et Si- Martini, anni quadringenti et duodecim. A transitu 
uiquondam ex Gotthiá venerat, multum la- sancti Martini usque ad transitum Chlodovechi regis, 
j est, et postea ab Chilperico rege comprehen- anni centum duodecim. A'transitu Chlodovechi re- 
icensis cum cauteriis candentibus omnibus gis usque ad transitum Theudeberti, anni triginta 
ris, ac membratim separatus 5, crudeliter vi- septem *». A transitu Theudeberti usque ad exitum 
εἰν]. Fuit autem Charegisilus ille tam levis Sigiberti, anni viginti novem. Qui sunt simul anni 


quam gravis cupiditate ; de minimis consur- 


*., Bell. et Freh., Colosinensem. Colb., Eco- 
"* Bec. et Mor. 5., Ecolinensem. 

Corb. ; alii cum editia, fulgur.... visum est. 
Bacensi scilicet, ex cap. precedenti. 

us est, ut monet Mireus, inter Duacum et 
ias ad Scarpam fluvium, vulgo Vitry hodie- 
stus, quem Hariulfus 


pellat. 

b., seruwmasazos. Regm., scramazos. Colb., 
i$0£0s. Vox est barbara que significat cuitel- 
n€ficos, seu gladiolos breves, a Saxonico saz 
chs. Adi Vossium de Vit. Latin. sermon. 1. 11, 
l, Mor. &, ete., suggerere. Sigiberti necem 
} consignat Marius, quam tamen anmo prse- 
contigisse volunt viri eruditi. 


in Chronico Centnlensi , 
publicam in surburbano Atrebatensis urbis 8ι- ἢ 


quinquies mille septingenti septuaginta quatuor ». 


& Corb., separatis. 
* Vicus est ad Scarpam flavium inter Camaracum 
et Atreba'as situs. Cognatus in Historia Tornacensi 


hunc prope Duacum, qua iter est Atrebatum, locat. 


Dehac Chilperici sortis mutatione Fortunatus lib. 1x, 
carm. 1. 

! Corb. et Colb. cum Bad; 28. 

] Colb. 452. Bec., 442. 

* Sic Cod. Bell. et Corb., quem numerum ita scri- 


bunt cccLxL. Regm., Bec. et Bad. habent 340. Colb. - 
et Chesn., 361. Alii editi, 360. . . 


! Colb., Chesn. et Bad., 648. Nullus est numerus 
in cod. Regm. 

* Cod. Colb., 34. 

ὁ Sic mss, cum Bad., qui computus congruit sin- 
gulis articulis, ut habentur in nostro textu. Ceteri ta- 
m«n editi habent quadraginta quatuor. 


MEENMERKILILILIILLILIRRRRRRÓRRRRÉRRCRRRRRRÓRÓRÓRÓÓSÓÉ——————À————————— J-————-— CO ÁÉÁ—É«— ——————————À— ÁsÉcí—QÀ! 


197-199 INCIPIUNT CAPITULA LIBRI QUINTI. 


hüdeberti junioris regno εἰ de matre ejus. 
d Merovechus Brunichi 4, accepit uzorem, 
lum conira Chilpericuy, de malitia Rauchingi. 
id Hoccolenus Turon, t et / 

. nw 


- 


V. De episcopis Lingonicis, et Namnetico. 

VI. De Leonaste archidiacono Biturigo. 

VII. De Senoch reciauso. 

VIII. De sa ncio Germano Parisiorum episcopo. 


1 


31£ 8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


IX. De Caluppane reclauso. 

X. De Patroclo reclauso. 

ΣΙ. De Judais conversis per Avilum episcopum. 

XII. De Brachion» abbate. 

XIII. Quod Mummolus Lemovicas vástatit. 

XIV. Quod Merovechus lonsoralus ad basilicam sancti 
Martini confu, it. 

XV. Bellum inter Sarones el Suetos. 

XVI. De interitu Macliati. 

XVII. Quod | Guntchramnus rez Alios: Magnacharii 
inlerfecíl, suosque perdidil ; el de dubietate Pascha. 

XVIII. De ecclesia Cainonensi ; el quod Guntchramnus 
rez cum Childeberlo conjunctus est. 

XIX. De Prazleztato episcopo, et inleritu Merovechi. 

XX. De eleemosynis Tiberii. 

AXI. De Salonio el Sagillario episcopis. 

XXII. De Winnoco Brittone. 

XXII. De obitu Samsonis filii Chilperici. 

XXIV. De prodigiis ostensis. 

XXV. Quod Gunichramnus Boso Alias suas de basilica 
sanct Martini abstulit, et Chülpericus Piciavis invasit. 

XIVI. De interitu Daconis εἰ Dracoleni (Cod. Gorb,, 
Dacoleni εἰ Dralgteni ducis). 

XXVII. Quod ezercitus in Britannias αδίϊε. 

XXVIII. De ejectione Salonti et Sagittarii, 


XIII. De descriplionibus a Chilperico impositis. 

III. De vastatione Britannorum. 

IXII. De imperio Tiberii. 

XXXII. Deáinsidiis Britannorum. ΝΕ 

XXIII. Le Basilica sancti Dionysii injuri 
mulierem. 

IIIIY. De prodigiis. 

XXIV. De dysenteriz morbo et filiis Chilperici 1 

XXIVI. De Ausirechilde regina. 

AXXVII. De Heraclio episcopo, et Nanlino comit 

XXXVIII. De Martino Galliciensi episcopo. 

XIIII. De persecutione Christianorum in Hispa 

AL. De interitu Chlodovechi. 

XLI. De Elafio εἰ Eunio episcopis. 

XLI. De legatis Galliciensibus, ac prodigiis. 

11.111. De Maurilione Cadurcorum episcopo. 

ILIY. De altercalione cum hzretico. 

ILV. De his quz Chilpericus scripsit. 

XLVI. De obitu Agrzcule episcopi. 

XLV. De obitu Dalmatii episcopi. 

ALYVIII. De comitatu Eunomii. 

ALIX. De malitia Leudas(is. 

L. Dé insidiis quas nobis fecit, et qualiter ipse i 
tus est. 

LI. Quz beatus Salvius de Chilperico pradizit. 





LIBER QUINTUS. 
dorologis. 


199 Taedet me bellorum civilium diversitatesA Scrutamini diligenter veterum scripta, et 1 


qua Francorum gentem et regnum valde proterunt, 
memore : in quo, quod pejus est, tempus illud, 
quod Dominus de dolorum praedixit initio, jam vide- 
mus. Consurgit pater in filium, Alius in patrem, fra- ' 
ter in fratrem, proximus in propinquum (Matth. x, 
21). Debebant enim eos exempla anteriorum regum 
terrere, qui ut divisi, statim ab inimicis sunt inter- 
empti. Quoties et ipsa Urbs urbium, et totius mundi 
caput, iniens bella civilia, ruit! quo cessante, rur- 
gum quasi ex humo surrexit. Utinam et vos, o reges, 
in his preliis, in quibus parentes vestri desudave- 
runt, exerceremini,ut gentes vestra pace conterrita, 
vestris viribus premerentur ! Recordamini quid ca- 
put victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui 


quid civilia bella parturiant. Requirite quid 
᾿ thaginiensibus scribat Orosius * : qui cum ἢ 
tingentos annos subversam dicat civitatem e 
nem eorum, addidit : « Quo res eam tandiu s 
concordia. Quz» res eam post tanta destrui 
pora? discordia. » Cavete discordiam, cave 
civilia, quae vos populumque 201 vestruu 
gnant. Quid aliud sperandum erit, nisi cum 
tus vester ceciderit, vos sine solatio relicti, 
a gentibus adversis oppressi protinus corru 
te, o rex, bellum civile delectat, illud quod . 
lus (Gal. v, 17) in hominem agi meminit, 
ut spiritus concupiscat adversus carnem, . 
virtutibus cedant, et tu liber capiti tuo, id & 


adversos ἃ reges interfecit, noxias gentes elisit, pa- p sto, servias, qui quondam radici malorum ἢ 


trias gentes subjugavit : quarum regnum vobis 
200 integrum illesumque reliquit. Et cum hoc fa- 
ceret, neque aurum *, neque argentum, sicut nunc est 
in thesauris vestris, habebat. Quid agitis? quid quari- 
tis ?quid non abundatis? In domibus delicie ὁ super- 
crescunt ; in promptuariis vinum, triticum, oleum- 
que redundat ; in thesauris aurum atque argentum 
coacervatur. Unum vobis deest, quod pacem non 
habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus tollit alteri 
suum? cur alter 4 concupiscit alienum ? Cavete 
illud, quaeso, Apostoli : Si invicem mordctis et come- 
ditis, videte ne ab invicem consumamini (Gal. V, 15). 


* Alil, diversos. 

» Hinc patet Chlodoveum filiosque ejus non mul- 
tum argenti coacervasse. Unde supra lib. 111, cap. 7, 
qheodoricns adeo egre ferebat disci argentei pr Y&- 

onem 

* Corb. et Bell., In domibus milhilia. 


compeditus. 

I. igitur interempto Sigiberto rege apud V 
cum villam, Brunichildis regina cum filiis. 
residebat. Quod factum cum ad eam perlatum 
et conturbata dolore ac luctu, quid ageret ig 
Gundobaldus ! dux apprehensum Childebertur 
ejus parvulum furtim abstulit, ereptumque &j 
nenti morte, collectisque gentibus super qu 
ejus regnum tenuerat, regem instituit, vix lug 
tis unojam peracto: qui die dominici Natalis 
ccepit. Anno igitur primo regni ejus, Chilper 
Parisios venit, apprehensamque Brunichilde 


ὁ Alii, alteri suum, cum alter concupiscit alie 

. Liber quartus, potissimum ἃ cap. 6, , pen 
est de Carthaginiensibus. 

f Sic editi cum Regm.; mss, plerique, g 
dus. Corb. Gundovaldus rez. 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


818 


gensem civitatem in exsilium trusit, thesau- A autem, qui a sorte Sigiberti se ad Chilperieum trans- 


jus quos Parisios detulerat, abstulit : filias 
| Meldis * urbe teneri precepit. Tunc Roc- 
' cum Genomannicis Turonis venit, et prae- 
et multa scelera fecit : quod in sequenti qua- 


iriute beati Martini pro tantis malis qus. 


reussus interiit, memorabimus *. 

lpericus vero filium suum Merovechum cum 
Pictavis dirigit. At ille relicta ordinatione 
uronis venit, ibique et dies sanctos Pasche 
Kultum enim regionem illam exercitus ejus 
Ipse vero simulans ad matrem suam ire velle, 
igum petiit, et ibi Brunichildi regina con- 
, eamque sibi in matrimonio sociavit. Haec 
diens Chilpericus, quod scilicet contra fas 


tulerat, et multis ab eo muneribus locupletatus est, 
caput belli istius fuit; sed in campo victus, primus 
fuga dilabitur: villas vero quas ei rex a fisco 203 
in territorio Suessionico indulserat, abstulit, οἱ basili- 
(88 contulit beati Medardi. Ipse quoque Godinus non 
post multum tempus repentina morte preventus, 
interiit. Cujus conjugem Rauchingus ! accepit, vir 
omni vanitate repletus, superbia tumidus, elatione 
protervus; qui se ita cum 'subjectis agebat, ut non 
cognosceret in se aliquid humanitatis habere, sed 
ultra modum humane malitiae atque stultitia! in 
8uos dessviens, nefanda mala gerebat. Nam si ante 
eum, uL assolet *, convivio urentem puer cereum te- 
nuisset, nudari ejus tibias faciebat, atque tandiu in 


e canonicam uxorem patrui accepisset, valdepB his cereum comprimi, donec lumine privaretur : ite- 


dicto citius ad supra memoratum oppidum 
At illi cum hec cognovissent, quod eosdem 
. decerneret; ad basilicam sancti Martini, 
er muros civitatis ligneis tabulis fabricata est, 
im faciunt. Rex vero adveniens, cum in mul- 
Yiis eos exinde auferre niteretur, et illi dolose 
tantes facere, non crederent, juravit eis di- 
i, inquit, voluntas Dei fuerit *, ipse hos sepa- 
1 conaretur. Hoc illi sacramenta audientes *, 
ica egressi suut, exosculatisque et dignanter 
. epulavit cum eis. Post dies vero paucos, 
to secum rex Merovecho, Suessionas ζ rediit. 
ium autem ibidem commorarentur, collecti 
e Campania, Suessionas urbem aggrediuutur, 


rum cum illuminatus fuisset, similiter faciebat, usque- 
dum tota tibi: famuli tenentis exurerentur. Quod 
Bi vocem emittere, aut se. de loco illo alia in parte 
movere conatus fuisset, nudus illico gladius immine- 
bal ; fiebatque ut hoc flente, iste magna letitia ex- 
sultaret. Aiebant enim quidam, eo tempore. duos de 
famulis ejus, ut sepe contingit, mutuo se amore di- 
lexisse, virum scilicet et puellam. Cumque hzc di- 
lectio per duorum annorum aut eo amplius spatia 
traheretur, conjuncti pariter ecclesiam petierunt. 
Quod cum Rauchingus comperisset, accedit ad Sacer- 
dotem loci; rogat sibi protinus reddi suos famulos 
excusatos. Tunc sacerdos ait ad eum :, Nosti enim 
quc veneratio debeat impendi ecclesiis Dei. Non enim 


ue ex ea Fredegunde regina, atque Chlodo-(:; poteris eos accipere, nisi ut fidem facias de perma- 


lio Chilperici, volebant sibi subdere civitatem. 
it Chilpericus rex comperit €, cum exercitu 
rexit, mittens nuntios ne sibi injuriam face- 
excidium de utroque eveniret exercitu. Illi 
hsec negligentes, preparantur ad bellum: 
moque prelio invaluit pars Chilperici, atque 
partem sibi adversam, multos ex ea strenuos 
utiles viros prosternens, fugatisque reliquis 
mas ingreditur. Qu: postquam acta sunt, rex 
' conjugationem Brunichildis, suspectum ha- 
apit Merovechum filium suum, dicens, hoc 
n ejus nequitia surrexisse: spoliatumque ab 
datis custodibus libere * custodiri praecepit, 
8 quid de eo in posterum ordinaret. Godinus 


Regm. et Bad.; Bec. Meledum. Ali tres 

leledus. Editi plerique, Meledis, vulgo Meauz. 

, HBHuoculenus, Regm., Rotolenus. Bec., Ruc- 

, et infra, cap. 4, Ruccolinus, seu Rululenus. 

& cap. 4, et ih lib. n de Miraculis sancti Mar- 
z 


» 22. 

ique editi cum Bec., [07Ὑ8έ. Bad., foret, ipse 
]rare non conarer. 

. Geipientes, Et infra Colb., epulatus est cum. 
, Sesiones, et inferius. Regm. vero et Bec., 
wet Yalesius hic sibi ipsi contrarium esse Gre- 
, qui Chilpericum Suessionibus commorantem 
et tamen de eo sic loquitur, quasi ibi non ad- 


| ilostres honestorum semper hominum cu- 


nente'eorum conjunctione; similiter et ut de omni 
pcena corporali liberi maneant, repromittas! . At ille, 
cum diu ambiguus cogitatione siluisset, tandem con- 
versus ad sacerdotem, posuit manus suas super altari 
cum juramento, dicens: Quia nunquam erunt a me 
separandi, sed potius ego faciam, ut in hac conjun- 
ctione permaneant: quia quanquam mihi molestum 
fuerit, quod absque mei consilii conniventia » talia 
204. &int gesta, illud tamen libens amplector, quod 
nec hic ancillam alterius, neque hzc extranei ser- 
vum acceperit. Credidit sacerdos ille simpliciter 
promissioni hominis callidi, reddiditque homines ex- 
cusatos, Quibus ille acceplis, et gratias agens, abs- 
cessit ad domum guam, et statim jussit elidi arbo- 


D 


stodie committebantur, ut notat Hieronymus In lib. i 
advers. Vigilantium. "Vide lib. τ de Gloria Mart., 
cap. 45. Delicatam custodiam appellat Pontius in Vita 
sancti Cypriani, num. 15. 


! Alii, Rauchtnchus. 
j Corb. et Bell., ultra modum atque siulfitiam. 


* Sic in libro πὶ Dialog. S. Gregorii, cap. 20, mo- 
nachus quidam 8. P. Benedicto ad mensam sedenti 
lucernam tenebat. : 


! Exstat ea de re formula apud Bignonium, inter 
veteres incerti auctoris num. 22. Vide et ejusdem 
viri el. notas. | 

- Colb. cum aliquot editis, convenientia. Bec., con- 
hibenlía. 


319 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


rem, truncatamque columnam ejus per capita cuneo A quoque clavos Cenomannici, qui tunc cum eodt 


scissam ^ praecepit excavari, effossaque in altitudine, 
trium aut quatuor pedum humo, deponi vas jubet in 
foveam. Ibique puellam ut mortuam componens, pue- 
rum desuper jactari praecepit: positoque opertorio, 
fossam humo replevit, sepelivitque cos viventes, di- 
cens : Quia non frustravi juramentum meum, ut non 


. separarentur hi in sempiternum. Qu:e cum sacerdoti 


nuntiata fuissent, illuc cucurrit velociter, et incre- 
pans hominem, vix obtinuit ut detegerentur. Verum- 
tamen puerum vivum extraxit, puellam vero reperit 
suffocatam. [n talibus enim operibus valde nequis. 
simus erat, nullam aliam habens potius * utilitatem, 
nisi in cachinnis ac dolis, omnibusque perversis re- 
bus. Unde non immerito taliter excessita vita, qui 


venerant, impletis follibus ἢ portant, annonas 
tunt, et cuncta devastant. Sed dum haec Roce 
agit, a Deo percutitur, morboque regio croci 
fectus, mandata aspera remittit, dicens: Nisi 
projeceritis Guntchramnum ducem de basili 
cuncta virentia qua» sunt circa urbem atteran 
dignus fiat aratro locus ille. Interim advenit di 
ctus Epiphaniz, et hic magis ac magis torqut 
pit. Tunc accepto a suis consilio, amne transat 
civitatem accedit. Denique cum psallentes de 
sia! egressi ad sanctam basilicam properarer 
post crucem precedentibus signis, equo super 
ferebatur. Verum ubi basilicam sanctam it 
mox furor minantis intepuit * : regressusque 


talia gessit cum frueretur hac vita, quod in poste- p clesia, nihil cibi ea die accipere potuit. Exind 


rum digesturi sumus (ib. IX, cap. 9). Siggo quoque 
referendarius 5, qui annulum regis Sigiberti tenuerat 
et ab Chilperico rege provocatus erat, ut servitium 
quod tempore fratris sui habuerat, obtineret, ad 
Childebertum regem Sigiberti filium relicto Chilpe- 
rico transivit, resque ejus quas in Suessionico habue- 
rat, Ansoaldus 3 obtinuit. Multi autem et alii de his 
qui se de regno Sigiberti ad Chilpericum tradiderant, 
recesserunt. Uxor quoque Siggonis non post multo 
temporis spatio * obiit : sed ille aliam rursus accepit. 

IV. His diebus Roccolenus, ab Chilperico missus, 
Turonis advenit cum magna jactantia, et ultra Lige- 
rim castra ponens, nuntios ad nos direxit, ut scilicet 
Guntchramnum, qui 205 tunc de morte Theodo- 


valde anhelus esset, Pictavis abiit. Erant eni 
sanct:e Quadragesima, in qua fetus cuniculorut 
comedit. Dispositis vero actionibus, quibus in 
dis Martiis cives Pictavos vel affligeret, vel dam 
206 pridie auimam reddidit: et sic superb 
morque quievit. 

V. Eo ! tempore Felix Namnetice urbis epis 
litteras mihi scripsit plenas opprobriis, s 
etiam fratrem meum ob hoc interfectum, e 
ipse cupidus episcopalus, episcopum interf 
Sed ut hec scriberet, villam ecclesie cone 
Quam cum dare nollem, evomuit in me, ut di: 
nus furore, opprobria mille. Cui aliquando e 
pondi: « Memento dicti prophetici: Va his q 


berti impetebatur, a basilica sancta deberemus ex-(; gunt domum ad domum, ct agrum ad agrum co 
trahere. Quod si non faceremus, et civitatem, et om- — Nunquid soli inhabitabunt terram (Isai. v, 8)? 


nia suburbana ejus juberet incendio concremari. Quo 
audito mittimus ad eum legationem, dicentes: Hoc 
ab antiquo facta non fuisse, quz hic fieri deposce- 
bat; sed nec modo permitti posse, ut basilica sancta 
violaretur. Quod si fieret, nec sibi fore' prosperum, 
nec regi qui haec jussa mandasset; metueretque ma- 
gis sanctitatem antistitis, cujus virtus hesterna die 
paralyticam f direxisset. Nihil ex his ille formnidans, 
cum in domo ecclesie ultra Ligerim resideret, do- 
mum ipsam, qua clavisaffixa erat, disfixit €. Ipsos 


4 


* Corb., Ejus per capita cuneos. Chesn., ejus pro 
capita cuneo. Bec., columplam... effossamque, etc. 

» Regm., nu/lam prorsus aliam habens. At in Corb. 
et Bell. desunt hec, valide nequissimus, etc., usque 
ad perversis ?ebus. 

* Referendarius tunc dicebatur, qui hodie cancel- 
larius, De ejus officio et prerogativis vide Mabillon, 
de Re Diplomat. lib. 11, cap. 11, et Bignonium in 
formulam 25 lib. 1 Marculfl. Infra provocalus, id est 
promotus. 

*Sic mss.; at plerique editi, Ansovaidus. 
Ansolvaldus. 
^ * Regm., non post multum lemporis spalium. 

f Colb. cum Chesn., paralytica membra ; sed mulier 
paralytica dicitur in lib. ir de Miraculis S, Mariini, 
cap. 27, ubi hiec eadem historia narratur. 

€ Sic Corb. ; alii, dissecat. 

δ Folles Sunt sacculi scortei, seu ex corio facti. V. 
Juvenal, sat. 13. 

; Sic Corb., Bell. et Bec. ; alii cum Chesn., devas- 
tabo. 


Bec., 


habuisset Massilia sacerdotem !' nunquam naves 
aut reliquas speciesdetulissent, nisitantum chau 
quo majorem opportunitatem scribendi ad 
infamandos haberes. Sed paupertas charüe 
imponit verbositati. » Immense enim erat cup 
atque jactantie. Sed ego ista postponens, nme 
milis appaream, illud explicabo qualiter gel 
meus » ab hac luce migraverit, et quam vek 
percussorem ejus Dominus praestiterit ultionen 
sgenescente beato Tetrico ecclesi: Lingonicee 


jEx institutione Perpetui infra lib. x, et 
Epiphaniz vigilig, agebantur in ecclesia, id es 
thedrali: exinde autem, uti ex presenti loeq 
mus, processio flebat ad basilicam sancti Mai 
ea primo signa seu vexilla defer bantur, tesi 
quandoque etiam sacre reliquie, etc., quod δὲ 
Gregorii locis patet; qui mos hodieque im ] 
catholica in processionibus perseverat. 


X Colb., increpuit. Bell. et Corb., intreputt. ' 


t Deest hoc caput in Corb., Be!l. et Colb. 
tur autem in Casin. Bec, Regm., elc. 
passim agit Gregorius; sicut et Fortunatus, 4 
laudes pluribus celebravit, petissimum lib. ug 
3, 4 et seqq. subscripsit conc. Turon. 1H, 4 
et Paris. 1v, an. 573. 


" Ex JEgypio scilicet allatam. V. notas im. 
cap. 6. . 


* Petrus vocabatur, diaconus ut ex. seqq 
De quo vide lib. 11 de Gloria Mart., cap. 24. ' 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


932 


m Lampadium diaconum, quem creditorem A coni cum filio Silvestriconjungitur, machinans atque 


lejecisset, et frater meus, dum pauperibus, 
male spoliaverat, opitulari cupiens, consen- 
. ejus humiliationem, odium ex hoc incurrit. 
beatus Tetricus a sanguine sauciatur? : cui 
la medicorum fomenta valerent, conturbati 
'La pastore ut pote destituti, Mondericum" ex- 
qui a rege indultus, ac tonsuratus, epi- 
rdinatur, sub ea quidem specie, ut dum bea- 
icus viveret, hic Ternodorense castrum * ut 
sbyter regeret, atque in eo commoraretur : 
e 907 vero decessore, iste succederet. In 
ro dum babitaret, iram regis incurrit. Ásse- 
enim contra eum, quod ipse Sigiberto regi, 
8 fratrem suum Guntchramnum venienti, 


confirmans patrem suum ab ipso fuisse maleficiis in- 
terfectum. At ille atate juvenis, sensu levis, contra 
eum 208 commovetur, ipsum impetens publice par- 
ricidam. Porro ille hac audiens, facto placito in 
presentia sancti Nicetii episcopi, avunculi matris 
mee, Lugdunum dirigitur ; et ibi Siagrio episcopo! 
coram aslante, et aliis sacerdotibus multis, cum 
Sccularium principibus, se sacramento exuit, nun- 
quam se in mortem Silvestri mistum fuisse. Post 
duos vero annos instigatus iterum a Lampadio filius 
Silvestri, assecutus in via Petrum diaconum, lancea 
sauciatum interfecit. Quod cum factum fuisset, de eo 
loco elevatus, et ad Divionense delatus castrum, se- 
cus sanctum Gregorium proavum nostrum sepelitur;. 


| et munera probuisset. Igitur extractus a p Iste vero homicida fugam iniens, ad Chilpericum re- 


nexsilium super ripam Rhodani in turri qua- 
ta atque detecta retruditur : in qua per duos 
i08 cum grandi cruciatu commoratur. Obti- 
xato Nicetio episcopo, Lugdunum regreditur, 
tque cum eo per duos menses. Sed cum ob- 
on posset a rege, ut in locum unde dejectus 
'estitueretur, nocte per fugam lapsus ad Si- 
n regem 4 transiit, et apud Arisitensem * vi- 
scopus instituitur, habens sub se plus minus 
$f quindecim, quas primum Gotthi quidam 
nt, nunc vero Dalmatius 5 Ruthenensis epi- 
vindicabat. Quo abeunte iterum  Lingonici 
um propinquum, vel [I. et] nostrum, vel beati 
episcopum * expetunt. Sed tamen ut eum 
L fratris mei hoc instinctu fecerunt. Interea 
16 beato Tetrico, hic tonso capite presbyter. 
Ir, accepta omni potestate de rebus ecclesia: 
) ut benedictionem episcopalem Lugduni ac- 
ler parat. Qua dum aguntur, ipse quia jam 
epticus erat, ab hoc morbo correptus, aspe- 
ra sensum factus, et per dies duos assidue 
ugitum, tertia die spiritum exhalavil. Quibus 
, Lampadius, ut superius diximus, ab honore 
ate privatus, in odium [Ed. odio] Petri dia. 


δὶ apoplexi, que ex sanguinis effuslone ori- 
reptus est. 

, Ut notant Bollandiani ad 18 Martii, Munde- 
eu, ut alii scribunt, Modericus, Ansberti fa- 
bi senatoris flius, S. Arnulfi episc. Mettensis 
jui clarus miraculis obiisse dicitur. 


gem transiit, facultatibus suis fisco k regis Gunt- 
chramni dimissis, Cumque per diversa vagaretur pro 
commisso scelere, nec ei esset locus firmus ad com- 
morandum ; tandem, ut credo, contra eum sanguine 
insonte ad divinam potentiam proclamante, in quo- 
dam loco dum iter ageret, innocentem hominem eva- 
ginato gladio! interemit.. Cujus parentes condolen- 
tes propinqui exitum, commota seditione, extractis 
gladiis, eum in frusta concidunt, membratimque di- 
spergunt. Talem justo judicio Dei » exitum miser 
accepit, ut qui propinquum innocentem interemerat, 
ipse nocens diutius non maneret: nam tertio hac 
ei evenerunt anno. Denique post transitum Silvestri, 
Lingonici iterum episcopum flagitantes, Pappolum, 
qui quondam archidiaconus Augustodunensis fuerat, 
accipiunt : qui multa, ut asseruut multi, egit iniqua, 
qui a nobis preetermittuntur, ne detractores fratrum 
esse videamur : tamen qualem is habuerit exitum, 
non omittam. Anno octavo 209 episcopatus sui, 
dum dicceses ac villas Ecclesi; circuiniret πα, qua- 
dam nocte dormienti apparuit illi beatus Tetricus 
vultu minaci; cui ita dicit : Quid tu, inquit, hic, 
Pappole? Ut quid sedem meam polluis? ut quid ec- 
clesiam pervadis? ut quid oves mihi creditas sic di- 


! [d est parochias, qui loquendi modus aliis etiam 
auctoribus familiaris fuit, ut observat Savaro in epist. 
16 libri ix Apollinaris Sidonii. Hd autem parocbie 
cum Septimania fuerant sub dominio Wisigotthorum, 
qui ibi instituerant episcopum. 

& Regm., sanctus Martinus episcopus. Bad., Matius 


i'6dorum oppidum, vulgo Tonnerre, comita-I) episcopus. Ceterum pro Nunc vero, legendum esset 


sitate illustre. Haud dubiumni quin ejusmodi 
un episcopi, qui archipresbyterorum vicibus 
nur apud plerosque auctores chorepiscopi 
ati. 

Casin.; alii, ad Síigiberli régnum. Nondum Si- 
8 erat occisus, cum hec contigere. 

πι., Ariensem, sed mendose. Nam aliquot 
FuMitenses episcopos ex variis auctoribus re- 
Valesius in Notitia Galliarum. Haud diu tamen 
la sedes. Incertum porro est quis fuerit locus 
wm ex hoc Gregorii loeo intra Ruthenice 
Ss fines contineri disclmus. Est namque vi- 
éat dictus, qui Latine Arisifum dici potuisset. 
um vicus montanus nomine A:re. Plerique ta- 
dstimant Arisiténsís porine designari pagum 
ntorium, longum Clreilor sex leucas, quod 
πρὸ appellatur /4riq, 


tunc vero, aut certe vindicat, 
in Notitia sua legit tum. 

lib Regm., Teirici episcopi. De quo supra ad cap. 16 
ib. 1v. 

' ls est episcopus Augustodunensis apud 8. QGre- 
gorium celebris, qui sedi su& pallii honorem, et se- 
dendi primo 1loco praerogativam obtinuit ab eodem 
S. pontifice. 

!ln basilica S. Joannis, hodie parochie titulo in- 
signita. 

* Regm., suis, quz erant ez fisco regio dinissis, 

! [dem codex, hominem forte gladio interemit. 

" Editt, Juzia judicium Dei. 

" Visitaude — dicGcesis solemnem consuetudinem, μὲ 
episcopis mos est, appellat Severus Sulpicius epist. 1 
ad Euseb. De hac passum Gregorius et ali auctores 
anüqui. 


pro vindicqpat. Valesius 


823 


a regione. Et hac diceus, virgam quam habebat in 
manu, pectoriejus cum ictu valido impulit. In quo 
ille evigilans, dum cogitat quid hoc esset, fixa in 
loco illo defigitur, ac dolore maximo cruciatur. In 
hoc igitur angore manens, abhorret cibum potumque, 
et mortem jam sibi proximam prestolatur. Quid 
plura ? Tertia die cum sanguinem ore projiceret, ex- 
spiravit; exinde elatus Lingonas, est sepultus. In 
cujus locum Mummolus abbas*, quem Bonum co- 
gnomento vocant, episcopus substituitur: quem 
multi magnis laudibus prosequuntur: dicentes eum 
6686 castum, sobrium, moderatum, ac in omni boni- 
tate promptissimum, amantem justitiam, charitatem 
omni intentione diligentem. Qui accepto episcopatu, 


. B. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS : 
gpergis ? Cede loco, relinque sedem, abscede longiusA dabit : et qui non habet, ipsum. quod habet auf 


ab eo (Matth. xi, 12). Et illud : Ecce sanus, 
es, jam noli peccare, ne quid tibi deterius e 
(Joan. v, 14). Nam perstitisset hic in sanitate, : 
deum non induxisset super divinam virtutem. 
enim admonet et arguit Apostolus, dicens: 

enim jugum ducere cum infidelibus. Quz enim 
cipatio justitiz cum iniquitate ? Aut quz societa: 
cum tenebris * ? Quz autem " communicatio Christ 
Belial ? Aut que pars fideli cum infideli ? Quis . 
consensus templo Dei cum idolis ? Vos estis enim 
plum Dei vivi. Propterea exite de medio eorum, 

paramini ab his, ait Dominus ! (II Cor. v1, | 
Ideo doceat unumquemque Christianum hsc ( 
ut quando celestem accipere meruerit medic 


cognoscens quod Lampadius multum de rebus frau- p terrena non requirat studia. 


dasset ecclesie, ac de spoliis pauperum agros, vi- 
neasque, vel mancipia congregasset, eum ab omni re 
nudatum a presentia sua jussit abigi. Qui nunc iu 
maxima paupertatedegens, manibus propriis victum 
querit. Hxc de his sufficiant. 

VI. Anno vero *quo supra, id est quo mortuo Si- 
giberto Childebertus filius ejus regnare ccepit, multe 
virtutes ad sepulcrum beati Martini apparuerunt, 
quas in illis libellis scripsi, quos de ipsius miraculis 
componere tentavi. Et licet sermone rustico, tamen 
celare passus non sum, 4118) aut ipse vidi, aut a fide- 
libus relata cognovi. Hic tantum quid negligentibus 
evenerit, qui post virtutem celestem terrena medi- 
camenta quzsierunt, exsolvam : quia sicut per gra- 


VII. Sed $ et illud commemorare libet, qui 
quales viri hoc anno a Domino sunt vocati. 
magnum eum et Deo * acceptabilem ego censet 
talis de nostra terra suo paradiso collocatur. 
benedictus Senoch presbyter, qui apud Tt 
211 morabatur, sic migravit a seculo. Fuit: 
genere Theifalus, et in Turonico clericus faci 
cellulam quam ipse inter parietes antiquos ὦ 
suerat, se removit: collectisque monachis, 
rium, quod multo tempore dirutum fuerat, m 
vit. Idem super infirmos multas virtutes fecit 
in libro Vite ejus scripsimus !. 

VIII. Eo anno! et beatus Germanus Paris 
episcopus transiit : in cujus exsequiis, multis 


tiam 210 sanitatum, ita et per castigationem stul-e tibus quas in corpore gesserat, hoc miraculur 
torum virtus ejus ostenditur. Leonastes BituriguS ἃ £firmationem fecit. Nam carcerariis accfíamat 
archidiaconus, decidentibus cataractis, lumine caruit corpus in platea aggravatum est, solutisque € 
oculorum. Qui cum per multos medicos ambulans, rursum sine labore levatur: ipsi quoque qui 
nihil omnino visionis recipere posset, accessit ad ba- fuerant, in obsequium funeris usque ad basilit 
gilicam beati Martini: ubi per duos aut tres menses qua sepultus est, liberi pervenerunt. Ad sepul 
consistens, et jejunans assidue, lumen ut reciperet autem ejus multas virtutes, Domino tribuept 
flagitabat. Adveniente autem festivitate, clarificatis dentes experiuntur: ita ut quisque, si justa p 
oculis cernere coepit ; regressus quoque domum, vo- velociter exoptata reportet. Si quis tamen sf 
cato quodam Judzo, ventosas quarum beneficio ocu- virtutes illius, quas in corpore fecit, sollicli 
lis lumen augeret, humeris superponit. Decidente inquirere, librum Vitze illius, qui a Fortuna 
quoque sanguine, rursus in recidivam cscitatem — gbytero compositus est, legens cuncta reperiet! 
redigitur. Quod cum faetum fuisset, rursum ad tem- IX. Eodem » quoque anno et Caluppa ree 
plum sanctum regressus est. Ibique iterum longo obiit. Hicautem ab infantia sua semper reli 
Spatio commoratus, lumen recipere non meruit. fuit, et apud monasterium Melitense* terrd 
Quod ei ob peccatum non prestitum reor, juxta illud. | verni conversus, in magna se humilitate fi 
dominicum oraculum : Qui habet, dabitur ei, e abun- ^^ prebuit, sicut in libro Vitee^ ejus scripsimus 


* Sic Regm. Editi vero cum Bec., ficta, qua voce 
utitur item Gregorius lib. 11 de Mirac. 8. Martini, 
cap. 10. Est autem ficta, ut putat Alteserra, dolor 


subitaneus, quasi! clavus infixus, sicut medici πλευρῖτιν, , 


telum appellant. Nostra lectio rem magis exprimit. 

» ]g fuit abbas S. Joannis Reomaensis in agro Tor 
nodorensi, qui sancto Silvestro successerat; ipsi vero 
substitutus est Leopardinus. Mummolus jam episcopus 
subscripsit concil. Matisc. 1 et 11. 

* Hoc caput deest in Corb. et Bellov. 

ἃ Becc. et Colb., Leonastis. Regm., Leonastis Bi- 
twricensis.  Freh., Leuvastis. Edit! preter  Chesn., 
Leonastes. Biturigis. 

* Regm., Luci ad tenebras... ad Belial. 

. f Idem, dicit Dominus. 


€ Hoc caput deest in Corb., Bellov. et Colb. 

^ Regm,, et ideo. Et infra alii, qui tales.., 
cavit, -. 

! |nter Vitas Patrum cap. 15. De Telfalorum 
vide supra lib. 1v, cap. 19. 

J Corb. et Bellov., Eo tempore beatus. t 

* ld est basilicam S. Crucis et S. Vincent, 
compluribus seculis sancti confessoris no 
designatur. Obiit die 28 Maii quo celebratur 
tivitas.' 

! Exstat apud Surium et Bollandum 28 Mall 
seculo 1 Actorum SS. Ord. Benedictini. 

» Deest hoc caput in Corb., Bellov. et Colb. 

* Regm. et Bad., Meletense. 

* Est inter Vitas Patrum, cap. 11. 


ἀ: 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


326 


Fuit * autem in Biturico termino reelausus A synagogam Judaeorum multitudo tota sequentium, 


e Patroclus, preshyterii honore preditus, 
mncltitatis ac religionis vir, magne abstinen- 
1i plerumque ab inedia diversis incommodis 
wur. Vinum, siceram, vel omne quod ine- 
potest, non bibebat prater aquam parumper 
linitam : sed nec pulmento aliquo utebatur. 
victus erat panis in aquam infusus, atque sale 
espersus : hujus oculi nunquam caligave- 
$rat autem iu oratione assiduus, quam si pa- 
*pretermisisset, aut legebat aliquid, aut scri- 
Frigoriticis ^, pustulis laborantibus, vel reli- 
orbis, sepe per orationem remedia confere- 
d οἱ alia signa multa fec:t. qu: per ordinem 
1 est enarrare. Cilicium semper puro adhibe- 


destructamque a fundamentis, campi 9193 planitiei 
assimilat ^. Alia autem die sacerdos eis legatos mit- 
tit, dicens: Vi ego vos confiteri Dei Filium non im- 
pello, sed tamen pradico, et salem scientix i vestris 
pectoribus trado. Pastor suin enim dominicis ovibus 
superpositus, et de vobis ille verus Pastor, qui pro 
nobis passus est, dixit habere se alias oves qui non 
sunt ex ovili suo, quas eum oporteat adducere, ut 
fiat unus grex et unus pastor (Joan. X, 16). Ideoque si 
vultis credere ut ego, estote unus grex, custode me 
posito; sin vero aliud, abscedite a loco. Illi autem 
diu eestuantes atque dubitantes, tertia die, ut. credo, 
obtentu pontificis, conjuncti in unum ad eum man- 
data remittunt, dicentes: Credimus Jesum Filium 


pori. Qui octogenaria setate abscedens a sw- B Dei vivi, nobis prophetárum vocibus repromissum ; 


dgravit ad Christum. Scripsimus et de hujus 
)ellum *. 

Et quia sember Deus noster sacerdotes suos 
are dignatur, quid Arverno de Judwis hoc 
ontigerit, pandam. Cum eosdem plerumque 
Avitus * episcopus commoneret, ut relicto 
16 legis Mosaicz, spiritualiter lecta intellige- 
Christum Filium viventis Dei, prophetica et 
auctoritate profnissum, corde purissimo in 
itteris contemplarentur ; manebat .jn pectori- 
um, jam non dicam, velamen illud, quo fa- 
ysi obumbrabatur, sed paries, sacerdote quo- 
ipte, ut conversi ad Dominum, velamen ab 
re rumperetur *, quidam ex his ad sanctum 


ut baptizaretur expetiit, renatusque Deo per( 


] sacramentum, cum albatis reliquis in albis 
procedit. Ingredientibus autem populis por- 
itatis, unus Judeorum super caput conversi 
oleum fetidum, diabolo instigante, diffudit. 
um cunctus abhorrens populus voluisset eum 
lapidibus, pontifex ut fieret non permisit. Die 
reato, quo Dominus ad colos post redemptum 
m ascendit gloriosus, cum sacerdos de eccle- 
esilicam € psallendo procederet, irruit super 


t et hoc caput in iisdem 3 mss. 
passim memorat Gregorius, id est 
borantes, quod accessio febris a frigore inci- 
i&fulas ot plurimum habent editl, pusulas vero 
tamen proprie sunt tumores seu ve- 
m Cute; pusule vero morbi genus, vulgo 8a- 
aut ignis S. Antonii, dictum. 
* Vitas Patrum, cap. 9. 
Β., Ádjutus. Eum laudat Fortunatus lib. ri, 
M. Yide supra lib. rv, cap. 35. Hanc Judeeo- 
| Àvito episcopo procuratam conversionem 
. Qescripsit Fortunatus lib. v carm. 4, ad- 
ipso Gregorio nostro, cui carmen cum pre- 
Pistola nuncupatum est. Sic autem gratiam 
omini commendans incipit ets 


merabilibus famulis, operator opi me, 

ut semper laus tua, Christe , sonet, 
Fans animum, votum effectumque ministrans, 
sine quo nullum prevalet esse bonum. 


(orb. et Bell, qui locus sic expressus de 
intelligitur. Ceteri tamen editi et scripti 
gal; et sic idem locus legem et prophetas 


et) ideo petimus ut abluamur baptismo, ne in hoc 
delicto permaneamus. Gavisus autem nuntio pontifex, 
nocte sancta Pentecostes, vigiliis celebratis, ad bap- 
tisierium foras muraneum egressus est: ibique 
omnis multitudo coram eo prostrata, baptismum fla- 
gitavit. At ille pra» gaudio lacrymans, cunctos aqua 
abluens, chrismate liniens, in sinu matris Ecclesiam 
congregavit. Flagrabant cerei, lampades refulgebant, 
albicabat tota civitas de grege candido: nec minus 
fuit urbi gaudium, quam quondam Spiritu sancto 
descendente super apostolos, Jerusalem videre pro- 
meruit. Fuerunt autem qui baptizati sunt, amplius 
quingenti. Hi vero qui baptismum percipere * nolue- 
runt, discedentes ab illa urbe, Massilie redditi sunt. 

XII. Transiit ! postheec et Brachio abbas cellulae 
Manatensis. Fuit autem genere Thoringus, in servi- 
tium Sigivaldi quondam ducis venationem exercens, 
sicut alibi scripsimus » , 

214 XIII. Ergo ut ad propositum revertamur, 
Chilpericus rex Chlodovechum filium suum Turonis 
transmisit. Qui congregato exercitu, in terminum ^ 
Turonicum, et Andegavum usque Santonas transiit, 
eamque pervasit. Mummolus » vero patricius Gunt- 
chramni regis, cum magno exercitu usque Lemovi- 


f [n die Parasceves, qua publice in Ecclesia pro 
Judeis oratur, ut velamen ab eorum oculis tollatur. 
Vide Mabillonii notam (in Missale Gothic., num. 29 
Liturgi: Gallic., lib. i1J. 

€ Vigilie apud Turonos ex Perpetui institutione eo 
die flebant in basilica sancti Martini. 

: à Sic Corb. Alii, desiruensque... locus assimilatur. 
Regm., desiructamque redegit in campi planitiem. 

! Cod. Regm., justitiz solem. 

j| Hec verba, et ideo, usque ad permaneamus, de- 
sunt in Corb. et Bellov. . 

» In Corb. et Bell. deest percipere. Et infra, pro 
redditi sunt, Colb. habet redierunt. Porro Jude! postea 
etiam Massilie ad baptismum suscipiendum adacti . 
fuisse videntur, ex S8. Gregorii M. epist. 45 lib, r, 
Virgilio Arelat. et "Theodoro Massiliensi episcopis 
inscripta. 

! Deest hoc caput in Corb., Bell. et Colb. 

» |n cap. 12 libri de Vitis Patrum. In Regm. dicl- 
tur Praco. Menatense monasterium etiam nunc exstat 
in diccesi Claromontensi Ord. 8. Benedicti. — 

* Sic Corb. et Bell. Ceteri autem, inler terminum. 

* [In capitum indiculo cod. Colb. dicitur Momole- 
nus. 


a 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


cinum transiit, et contra Desiderium ducem Chilpe- À ticorum non fuerat, Christianorum nunc ten 


rici regis bellum gessit. In quo prelio cecidere de 
exercitu ejus quinque millia ; de * Desiderii vero vi- 
ginti quatuor millia. Ipse quoque Desiderius fugiens 
vix evasit. Mummolus vero patricius per Arvernum 
rediit, eamque [A/. eaque] per loca exercitus ejus de- 
vastavit, et sic in Burgundiam peraccessit. 

XIV. Posthec Merovechus cum in custodia a pa- 
tre retineretur, tonsuratus est, mutataque veste, qua 


clericis uti mos est, presbyter ordinatur, et ad mo- . 


nasterium Cenomanhicum, quod vocatur Aninsula * , 
dirigitur, ut ibi sacerdotali erudiretur regula. Hac 
audiens Guntchramnus Boso, qui tunc in basilica 
sancti Martini, ut diximus, residebat, misit Riculfum 
[41]. Rigulfum] subdiaconum, ut ei consilium occulte 


fieri, ipse exercitum commovet, et illuc diri, 
Anno autem secundo Childeberti regis, eu 
ret Merovechus patrem suum in hac delil 
intentum, assumpto secum Guntchramno 
Brunichildem pergere cogitat, dicens: 
propier meam personam basilica domni Mar 
lentiam perferat, aut (A/. et] rezio ejus per 
ptivitati subdatur. Et ingressus basilicam, 
gilias ageret, res quas secum habebat, ad se 
beati Martini exhibuit, orans ut sibi sanctus 
reret, atque ei concederet graliam suam, ut 
accipere posset. Leudastes tunc comes cum 
ei in amore Fredegundis insidias tenderet, 8 
mum pueros ejus, qui in pago egressi 216 


proberetexpetendi basilicam sancti Martini. Qui cum B circumventos dolis gladio trucidavit, ipsumqt 


abiisset, ab alia parte Gailenus * puer ejus advenit. 
Cumque parvum solatium qui eum ducebant habe- 
rent, ab ipso Gaileno in itinere excussus est, oper- 
toque capite, indutusque veste seculari, beati Mar- 
tini templum expetiit. Nobis autem Missas celebran- 
tibus, in sanctam basilicam, aperta reperiens ostia, 
ingressus est. Post Missas autem petiit, ut ei eulo- 
gias * dare deberemus. Erat autem tunc nobiscum 
Ragnemodus Parisiacz?e sedis episcopus, qui sancto 
Germano successerat. Quod cum refutarenius, 915 
ipse clamare coepit et dicere, quod non recte eum a 
communione sine fratrum conniventia suspendere- 
mus. Illo autem hec dicente, cum consensu fratris 
qui presens erat, contestata causa canonica *, eulo- 


mere cupiens, si reperire loco opportuno p 
Sed ille consilio usus Guntchramni, et se ul 
siderans, redeunte Marileifo f archiatro de p 
regis, comprehendi precepit : cczesumque gra 
ablato auro argentoque ejus, el reliquis re 
secum exhibebat, nudum reliquit. Et inte 
utique, si non inter manus cedentium elapst 
siam expetisset : quem nos postea indutum v 
tis, obtenta vita Pictavum remisimus. Met 
vero de patre atque noverca multa crimina ] 
tur: qui cum ex párte vera essent, credo a 
non fuisse eo, ut haec per filium vulgarent 
in sequentibus cognovi. Quadam enim die a 
vium ejus ascitus £, dum pariter sederemus 


gias a nobis accepit. Veritus aulem sum, ne dumqQ citer petiit aliqua ad instructionem anime ] 


unum a communione suspendebam, ju multos existe- 
rem homicida. Minabatur enim aliquos de populo 
nostro interficere, si communionem nostram non 
meruissét. Multas tamen pro hac causa Turonica re- 
gio sustinuit clades, His diebus Nicetius vir neptis 
Ies, propriam habens causam, ad Chilpericum re- 
gem abiit cum diacono nostro, qui regi fugam Mero- 
vechi narraret. Quibus visis, Fredegundis regina ait : 
Exploratores sunt, et ad sciscitandum quid agat rex 
advenerunt, ut sciant quid Merovecho renuntient. 
Et statim exspoliatos in exsilium retrudi precepit, 
de quo mense septimo expleto relaxati sunt. Igitur 
Chilpericus nuntios ad nos direxit, dicens: Ejicile 
apostatam illum de basilica: sin autem aliud, totam 


regionem illam igni succendam. Cumque nos rescri- p 


psissemus, impossibile esse quod temporibus here- 


* Hec verba, de Desiderii vero viginti quatuor mü- 
lia, desunt in Bellov. 

» Colb. in Cenoniacum, qui vocalur Annisola, Ad- 
huc subsistit a condiioris et primi abbatis sancti Ca- 
Iiefl nomiue, vulgo Saint-Caiais dictum, sub ordine 
S. Benedicti et Congregatione S. Mauri. Observa hic 
Me;oveum in monasterio versatum fuisse ut clerica- 
libus muniis erudiretur, et vestem clericalem ἃ 82- 
culari fuisse dissimilem. Et quidem Gregorius Ma- 
gnus jussit epist. 10 lib. v, ut pueri Angli in Gallie 
monasteriis in flde erudirentur. 

* Sic Corb, Bell. et Regm.; ceteri Gaulenus. 

* Nota est eulogiarum acceptio pro quolibet mu- 
nusculo, maxime ἃ viris piis misso, cum alias in re 
ΒΔΟΙΆ panem benedictum sigaiflcet. Hincmarus in 


vero reserato Salomonis libro, versiculum 
mus occurrit arripui, qui hzec continebat: 
qui adversus aspexerit ^ patrem, effodianf δὶ 
de convallibus (Prov. 11, 17). Illo quoque nt 
ligente, consideravi hunc versiculum a Dom 
paratum. Tunc direxit Guntchramnus ! pue 
mulierem quamdam, sibi jam cognitam a 
Chariberti regis, habentem spiritum pythor 
qua erant eventura narraret. Asserebat : 
ipsam sibi ante hoc tempus, non solum anr 
et diem et horam, in qua rex Charibertus o 
nuntiasse. Qua» hac ei per pueros mandata 
Futurum est enim ut rex Chilpericus hoc at 
ciat, et Merovechus rex exclusis fraliribt 
capiat regnum. Tu vero ducatum totius r 
annis quinque tenebis. Sexto vero anno in t 


Capitulis anni 822, num. 7: Ut de oblatis ᾿ς 
runtur a populo, el consecralioni supersunt, vel 
.bus, etc., post Missarum solemnia, qui comi 
non fueruni parati, omni die dominico el diel 
exinde accipiant, etc. 

* Regm., contestatus causam canonicam. 

t Alii, MareleifBRegm., Marilefio. 

€ Colb., accessi. 

* Corb., ezasperat. Colb., qui aversus dispem 

! Sic Corb., Bell., Colb. et Becc. cum B 
Guntchramnum, que unius litterule mutatio d 
puerum a Guntramno, non a Meroveo Gunt 
ad pythonissam consulendam missum fuisae. 

1Sic Corb., Bell. et C€oib.; ceteri cum 
Merovechus inclusis fratribus. Vox rez estin ὃ 


599 


ÜUISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS 


tatum *, quz super Ligeris alveum sita est in dextra À ut ei beatus Martinus rescriberet, utrum liceret ex- 


ejus párte, favente populo, episcopatus gratiam 
adipisceris, ac senex et plenus dierum ab hoc mundo 
migrabis. Cumque hzc pueri redeuntes domino nun- 
tiassént, statim ille *anitate elatus, tanquam 917 
si jàm in cathedra Turonicz ecclesise resideret, ad 
me hzc detulit verba. Cujus ego irridens stultitiam, 
dixi : A D. o hxe poscenda sunt: nam eredi non de- 
beut qus diabolus repromittit. 1{|{ b autem ab initio 
mefidaz est, et in. veritate nunquam stetit (Joan. vim, 
44). lllo queque cum confusione discedente, valde 
irridebam hominem , qui talia credi putabat. Deni- 
que quádam nocte vigiliis in basilica sancti antistitis 
celebrátis, dum lectulo decubans obdorinissem, vidi 
angelum per aera volantem. Cumque super sauctam 


trabi Guntchrámnum de basilica ejus, an non. Sed 
Baudegilus f diaconus, qui hanc epistolam exhi- 
buit, chariam puram cum eadem quam detulerat, ad 
sanctum tumulum misit, Cumque per triduum ex- 
speclasset , et nihil rescripti reciperet δ, redivit ad 
Chilpericum. llle vero misit alios, qui a Guntchramno 
sacramenia exigerent , ut sine ejus scientia hà basi- 
licam non reiinqueret. Qui ambienter jurans pallam 
alta;is fidejussorem dedit i, nunquam se exinde sinc 
jussione regia -egressuram. Merovechus vero mon 
credens pytlonissz, tres libros euper sancti sepul- 
crum pósuit, id est Psalterii, Regum, Evangeliorum : 
et vigilaus tota íocte, petiit uL sibi beatus coufexsor 
quid eveniret ostenderet, et utrum possit regnum 


basilicam prateriret , voce magna ait: Hen heu! B accipere, an non, ut Domino indicante cognosceret !. 


percussit Deus Chilpericum, et omnes (ilios ejus; 
nec superabit de his qui processerunt ex lumbis ejus, 
qui regat regnum illius in eternum. Eraut ei eo tem- 
pore de diversis uxoribus filii quatuor, exceptis fi- 
lisbus. Cum autem hiec in posterum impleta fuissent, 
tuuc ad liquidum cogaovi falsa esse quz proiise- 
rant harioli. Igitur commorantibus bis apud basili- 
eam sancti Martini, misit ad Guntchramifum  Boso- 
nem FredegunJis regina, quaeque ei jam pro morte 
Theoduberti patrocinabetur ecculte, dicens ; Si Me- 
rovechum ejicere potueris de basilica ut interficia- 
tur, magnum de me munes accipies. At ille prxesto 
putans esse interfectores, ait ad Merovechum: Ut 
quid hic quasi segnes et timidi residemus, et ut lie- 
betes circa basilicam hauc occulimur? Veniant enim 
equi mostri, οἱ acceptis accipitribus, cum canibus 
exerceamur venatioue, s;;ectaculísque patulis jocun- 
demur. Hoc enim agebat * callide, ut eum a sancta 
besilica separaret. Guntchramnus vero alias s&ue 
bonus. Nám ad perjuria nimium praeparatus erat, 
verumtamen nulii amicorum sacramentum dedit, 
quod non protinus omisisset. Egressi itàque, ut di- 
3imaus, de basiliea, ad Jocundiacensem demum ἃ ci- 
vitati proximam progressi suat: sed $168 ἃ nemine 
Merovecbus nocitus est *. Et quia impetebatur tunc 
Guutchramnus de iuteritu, ut diximus, Theodoberti, 
misit Cbilpericus rex nuntios et epistolam scriptam 
ad sepulcrum sancti Martini, qux habebat insertum, 

5 |d de Turonensi episcopatu intellexit Valesius ; 
at Turonensis urbs ad Llevam Ligeris sita est. Ad 
dexteram Ligeris sunt Nivernum, Aurelia, Namnetz; 
de posuema hac id potius intelligeudum Cointius 
censet, nec repugnat Gregorii textus. 
» pre sequuntur usque ad serit, desunt in Corb. 

e Editi cum Bec., aiebat. 

4 Locus ost ad Carum fluvium contra Turonos, 


vulgo Jouay, dictus. 
* Sic Corb. et Bec. ; alii. nescitus est. Casin., no- 


(us est. 
* Sic Corb. et Bell. ; at Regm. et Bad., Baudigisi- 
lus. Colb., Baidegisilus. Bec., Baudegisilus. Editi ali- 


quot, ΝΒ. 
6 (μευ. οἱ Bell., rescribere ceperit. 
b |tegm., consensu. 
& Eat scilicet tanz;endo, 
ἃ lixc cossuetudo, potissimum ubi agebatur de 


PavnoL. LX XI. 


Posthec continuato triduo in jejuniis, vig.liis, aque 
orationibüs, ad beatum tumulum iterum accedens, 
revolvit librum , qui erat Regum : versug auteu 
primus paginde quam reseravit, hic erat : Pro eo 
quod dereliquistis. Dominum Deum vestrum, et ambu- 
lastis post deos alienos , nec fecistis rectum ante con- 
&pectum ejus : ideo (radidit vos Dominus Deus vester 
in manibus inimicorum vestrorum (111 Beg. ix, 9). 

Psalterii autem versus hic est inventus: Verumta- - 
men propter dolositatem posuisti eis mala : dejecisii 
vos, dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desola- 
tionem ? subito defecerunt : perierunt. propter. iniqui- 
tates suas (Psalm. Lxxi,18. 19). In Evangeliis autem 
boc est. repertum: Scitis quia post. biduum Pascha 


C fiet, et Filius homi tradetur. ut erucifigatur (Matth. 


xxvi, 2). In his responsionibus ille confusus , fleus 
diutissime 919 ad sepulcrum beati antistitis, a»- 
sumto secum Guntchramno duce, cüth quingentis aut 
eo amplius viris discessit. Egressus autem basilicam 
sanctam, cum iter ageret per Antissiodorense terri- 
torium, ab Erpone * duce. Guntchramni regis com- 
prehensus est. Comque ab eo detineretur, casu ne- 
scio quo dilapsus, basilicam saucti Germani ! in- 
gressus est. Audieus hzc Guntchramnus rex , in ira 
commotus Erponem sepliugentis 5: aureis dainnat, ct 
ab honore removet, dicens : Retinuisti, ut ait frater 
meus, iuimicum suum. Quod si hoefacere cogitabas, 
ad me eum debuisti prius adducere; sin autem aliud, 


rebus szecularibus, valde 8. Augustino displicebat , 
ex epist, 55, alias 119. Sortes sanctorum, et alias 
ejuswo-li. divinationes damnarunt Concilia. Gallic. 
Agath., cau. 42, Aurel. 1, can. 32, eic. ; qu: tandew 
penitus abrogatze sunt in tertio Capitulari an. 789, 
ubi cap. 4 legitur : Ut nullus in Paulterio, vel. in 
Kvangelio, vel in aliis rebus sorlire presumat, nec di- 
vinationes aliquas obser. are. Quo auiem ritu fleret id 

sacros libros sortilegium, disce ex V. Cl. Ste- 
phani Baluzii nolis in. eumdem locum. Vide supra 
not. in lib. i, cap. 57. Mus iile etiam apud gentiles 
invaluerat. Sic Hadrianus apud Spartiauum ex fortui- 
to versu, qui primus iu Virgilio occurrisset, futürum 
augurabatur. 

legin., Herpone; Bec., Herbonem. 

! Jukta urbem Antissiodorum, ubi etiam nunc sub- 
sistit, sed in urbe, cum percelelri monasterio Ordi- 
uis Benedictini, sub sancii Mauri Congregaiione, 

- Corb., septuaginta. 


4 


-δὸ Ν S. GKEGORII EPISCOPI TURONENSIS 852 


*ec tangere debueras quem tenere dissimulabas. A — XVI. ln Britauniis bec acta sunt. Macliavus quon- 
Exercitus autem Chilperici regis usque Turonis ac- — dam et Dudicus Britannorum cowites d, sacramentum 
cedens, regionem illam in praedas mittit, succendit, inter se dederant, ut. qui ex eis superviveret, filios 
atque devastat: nec rebus sancti Martini pepercit, — partis alterius tanquam proprios defensaret. Mortuus 
sed quod iaunu tetigit, sine ullo Dei intuitu, aut — atem Dodicus reliquit filium, Theodericum nomiue. 
timore diripuit. Merovechus prope duos menses ad — Qo, Macliavus oblitus sacramenti, eXpul-o a patria, 
antedictam basilicam residens, fugam iniit, et ad — regnum patris ejus accepit, [lic vero multo tempore 
Brunichildem reginam usque pervenit: sel ab Au- — profugus vagusque fuit : cui tandeim inisertus Deus * 
sirasiis non est collectus. Pater vero ejus exercitum — Collectis secum a Drilannia viris, se super Macliavum 
contra Campanen-es commovit, putans eum ibidem — objecit, eumque cum filio ejus JacoL gladio interemit, 
occultari: sed nibil nocuit, nec eum potuit repe- —parteuique regui, quai quondam pater ejus tenuerat, 
- Fire. iu sua potestate restituit; partem vero aliam Waro- 
XV. Et quia tempore illo, quo Alboinus in Italiam — €hus f Macliavi filius viudicavit sibi, 
jugressus est, Chiothacharius et Sigibertus Suavos. et 
alias gentes in loco illo posuerunt *; bi qui tempore 
Sigiberti rcgresti sunt, id est qui cum Alboino fue- B 
rant, contra hos consurgunt, volentes eos a regione 
tila exirudere ac delere. At illi obtulerunteis tertiam 
gertem terrx, dicentes : Simul vivere sine colli»ione 
possumus. Sed illi contra eos irati, eo quod ipsi hoc 
8niea tepnuissent, nullatenus pacificare.vo'uerunt, De- 
bine 490 obtulerunt cis iterum isti medietatem : 
postbsec «uas partes, sibi tertiam relinquentes. Nolen- 
tibus autem illis, obtulerunt cum lerra omnia pecora, 
4antum ut a bello cessarent. Sed nec hioc illi acquie- 
*cenles, ceriamen expelunt. Et inter se ante certa- 
4nen, qualiter uxores Suavorum dividerent, et qui 
«uam post eorum exitum acciperet, tractant, putan- 
4es eos jam quasi interfectos habere, Sed Doinini mi- XVIII. Cainone vero ! Turouico vico, dum ipso 
. &eratio, quae justitiaun facit, in aliam partem volun- — glorioso Resurrectionis Dominicze die Missae celebra- 
4atem eorum retorsit, Nam coufligeutibus illis : eraut Q rentur, ecclesia contremuit, populusque conter: itus 
eutem viginti sex inillia Saxonum, ex quibus viginti 84 pavore, unam vocem dedit, dicens quod ecciesia 
snillia ceciderunt ; Suavorum quoque sex millia qua- — caderet : cunctique ab ea, etiam pereffractis ostiis 
. dringeuti, et octoginta P tantuin prostrati sunt : reli- — per fugam lapsi sunt. Magna posthac lues populum 
qui vero victoriam obtinuerunt. llli quoque qui ex — devastavit. Posth:ec. Guntcliramnus rex ad Childe- 
Saxonibus remanserant, detestati sunt, nullum se eo-  bertum nepotem suuin legatos initlit, pacem petens, 
rum barbam, neque capillos incisurum, nisi prius se — ac deprecaus eum videre. Tunc ille cuin proceribus 
de adversariis ulciscerentur. Quibus iterum decertan- — suis ad eum venit : qui ad pontein, quem Petreum & 
tibus, in inajore excidio corruerunt, et sic a bello — vocitant, conjuncti sunt, cousalutantes atque invicem 
cessatum est c. osculantes 86. Guntchraimnnus rex ait : Evenit impul- 


XVII. Guntchramnus vero rex duos Magnacharii € 
quondam íilios 991 gladio interemit, pro eo quod 
iu Austrechildem ^ reginam, ejusque soboles multa 
detestabilia atque exsecranda proferrent; facultates- 
que eorum fisco suo redegit. Ipse quoque duos filios 
suos subito morbo oppressos perdidit i, de quorum. 
funere valde contristatus est, eo quod orbatus abs- 
que liberis remausisset. Eo anno dubietas Paschae 
fuit. In Galliis vero nos cum multis civiiatibus quarto 
decimo Kalendas Maias! sanctum Pascha celebravi- 
mus. Alii vero cum Hispanis, duodecimo Kalendas 
Aprilis solemnitatem hanc tenuerunt : tamen ul fe. 
runt, foutes illi, qui in Hi$paniis nutu Dei complen- 
tur k, in nostro Pasclia repleti sunt. 


^ Confer caput hoc cum 45, libri iv. Caeterum, ut. rii. Guntramnus Marcatrudem Magnacnarii ducis fi- 
monent Valesius et Cointius, Sigibertus solus Suevis — liam duxerat, qua ob Guidobadum privignum, quem 
locuw inbabiiandi dederat, nam tunc jam defunetus— Guntramnus ex veneranda habuerat, veneno subla- 
erat Chlotarius. Emendandus quoque Paulus Diaco- — tum dimissa, Austri ildeiv ejus ancillam duxit. Quod 
nus, qui Gregorium incaute secutus, in bunc errorem — Guntio et Wiolicus Magnacharii filii ferre nou vale- 


im peg. ban!, idque tandem exitii causa eis fuit. Magnacha- 
Sic Corb. et Bellov. ; Colb. idem etiam habebat; D rii mortem anno 566 consignat Marius Aventicensis. 

sed postea addita &unt post millia, hiec verba ex qui- * Alii, Austrigildem. 

bus, ut con(iceretur seg millia, ez quibus quadringenti i Chilouomerem scilicet et Ghlotarium, quorum 

et octoginta, eic.; quam lectionem Bec. et editi ba-— epitaphia refert Chesnius tomo 1 Histor. Franc., pag. 

bent, quibus favet Paul. Diac.^lib. 14, cap 7. δι. Eosdem Hegios ac egregios adolescentes vocat 

e Witichindus ionaclius Corbeiensis in Saxonia, ^ Marius ad an. 511. 
qui sub Otthone M. floruit, observat Su»vos Transal- | Colb., Martias, sed mendose. 
benses regionem quaii incolebant occupavisse 5axo- * De his fentibus vide Cointium ad annum 497, 


nibus in l'alaif migrantibus ; ideoque sua adhuc setate — num. 3. Dubietas hzec orta ex eo quod Frauci Victo- 
eosdem aliis quam Saxones legibus usos esse, quam- — rii laterculum sequebantur, ut in conci'io Aurelian. 
. vis in Saxonia sedes haberent, IV, Can. 1, an. 941, statutum fueiat; Hispani vero 

4 Hegim., duces, comiiesque. Macliavas ordinatus — antiquum Latinorum canonem. Adi Cointium ad δι. 
fuerat eyiscopus Venetensis, supra lib. 1v, cap. 4,et— num 539, num. 115. 


licet apostata, nunquam Lauren passus est se v.Yenie 1 Castrum est ad Vingennam positum, quod vulgo 
alium oruinari. | Chinon appellatur, unde receutiores Chinonium cor- 
e Editi, qui tandem miserante Deo. rupte efforiaruut. 
f Bell., Varrocus. * Complures eunt. hujus nominis vici in Galliis, 


€ Colb., Magnaxi. Colb. et aliquot edi, Maginha- — vulyo Pierre-Pont dicti, qui autem hic memuratur, 


EU 


553 HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 35 
£u peccatorum mcorum, ut absque liberis * remane- A cere, nisi et ego vos simili sorlé remunerarem. ἔλο- 


rem : et ideo pelo, ut bic nepos meus mihi sit filius. 
Et iraponens eum super cathedram suam, cunctum ei 
regnum tradidit, dicens : Una nos parma protegat, 
unaque hasta defendat. Quod si filios habuero, te 
nihilominus tanquam unum ex his reputabo, ut illa 
cam eis, tecumque permaneat charitas, 499 quam 
tibi hodie ego polliceor, teste Deo. .Proceres vero 
Childeberti similiter pro eodem polliciti sunt. Et 
munducantes simul atque bibentes, dignisque se 
muneribus honorautes, pacifici discesserunt. Tunc 
ad Chilpericum regem legationem mittentés, ut red- 
deret quod de eorum regno minuerat : quod si dif- 
ferrel, campum przepararet ad bellum. Quod ille de- 
spiciens, apud Suessionas atque Parisios circos aedi- 


flcare precepit, eosque populis spectaculum pr- p 


bens 5. 

XIX. His ita gestis, audiens Cbilpericus, quod 
Pratteztatus Rothomagensis episcopus contra utilita- 
tem suam populis munera daret, eum ad se arcessiri 
pracepit. Quo discusso *, reperit cum eodem res 
Brunichildis reginz commendatas : ipsisque ablatis, 
cum in exsilio usque ad sacerdotalem audientiam re- 
tiaeri precepit. Conjuncto autem Concilio, exhibitus 
est. Erant autem episcopi ὁ qui advenerant apud 
Parisios, im basilica sancti Petri apostoli. Cui rex 
8it : Quid tibi visum est, o épiscope, ut inimicum 
meum Merovechum, qui filius esse debuerat, cum 
amita sua, id est patrui sui uxore, conju .geres? An 
ignarus eras, qua pro hac causa Canonum statuta 


cedente vero rege ad metatum * suum, nos eefiocti 
in unum sedebamus in secretario basilica beati Pe- 
tri. Confabulantibusque nobis, subito advenit Aetius 
archidiaconus Parisiaca Ecclesiz, salutatisque nobis, 
ait : Audite me, 0 sacerdotes Domini, qui in uaum 
collecti estis. Aut enim hoc tempore exaltabitis 
nomen vesirum, el bone famz gratia refulge- 
bitis; aut certe nullus vos amodo pro Dei sacerdoti- 
bus est habiturus, si personas vesiras sagaciter 
non erigitis, 2ut fratrem perire permittitis. Hxe eo 
dicenté, nullus sacerdotum ei quidquam respondit; 
timebant enim regine furorem, cujus instinctu heec 
agebantur. Quibus intentis, et ora digito comprimen- 
tibus, ego aío : Attenli. estote, quase, sermonibus 
meis, o sanctissimi sacerdotes Dei, et praesertim vos, 
qui faniliariores esse regi videmini : adhibete ei 


consilium sanctum atque sa erdotale, ne exardesesus . 


in ministrum Dei, pereat ab ira ejus, et regnum 
perdat, et gloriam. Hzc me dicente, silebant omnes. 
Tllis vero silentibus adjeci : Mementote, domini mei sa- 
cerdotes, verbi prophetici quod ait : Si viderit specu- 
lator iniquitatem hominis, et non dixerit, reus erit ani- 
"ur pereuntis (Ezech. xxxui, 6). Ergo nolite silere, 
sed predicate, et ponite ante oculos regis peccata 
ejus, ne forte ei aliquid mali contingat, et vos rei st 
tis pro anima ejus. Án ignoratis quid novo gestum 
fuerit tempore? quomodo apprehensum Sigimundum 
Chlodomeris retrusii in carcerem? dixitque ei Avi- 
tus ἴ Dei sacerdos : Ne injicias manum in eum, et 


sanxissent? Etiam non hic solum excessisse probaris, c cuin Burgundiam petieris, 994 victoriam obtinebis, 


sed etiam cuin illo egisti, datis muneribus, ut ego 
interficerer. Hostem autem filium patri fecisti, se- 
duxisti pecunia plebem, ut nullus mccum fidem ba- 
bit3m cu-tudiret; voluistique regnum meum in ma- 
Bum a.lerius tradere. Hiec eo dicente, infremuit 
ineltitudo Francorum, voluitque ostia basilice rum- 
pere, quasi ut extractum sacerdotem lapidibus urge- 
fet : sed rex proliibuit (ieri. Cumque Pr:zetextatus 
episco;us ea que rex dixerat, facta negaret, 
ià93 advenerunt falsi testes, qui ostendebant spe- 
cies aliquas, dicentes : Hac et hiec nobis dedisti, ut 
Merovecho fidem promittere deberemus. Ad hac ille 
dicebat : Verum enim dicitis, vos a me sepius mu- 
neratos, sed non hc causa exstitit, ut rex ejicere- 


llle vero abnuens qua ei ἃ sacerdote dca fuerant, 
abiit, ipsumque cum uxore et filiis interem:t; petiit : 
que Burgundiam, ibique oppressus ab exereitu, inter- 
empius est. Quid Maximus imperatot? Nonne eum 
beatum Martinum δ compulisset communicare cuidam 
bamicide episcopo, et ille, quo facilius addictos 
morti liberaret, regi impio consensisset, prosequente 
Regis aeterni judicio, ab imperio depulsus Maximus, 
morte pessima condemnatus est? Hac ine dicente, 
non respondit u!lus quidquam, sed erant. ownes in 
teuti et stupentes. Duo tamen adulatores ex ipsis, 
quod de episcopis dici dolendum est, nuntisveruut 
regi dicentes, quia nullum majorem inimicum in suis 
causis quam me haberet. lllico unus ex aulicix cursu 


tur a regho, Nam et cum vos mihi et equos optimus, D rapido ad me reprzsentandum dirigitur. Cumque 


et res alias preberetis, nunquid poteram aliud fa- 


dicitur Pont-Pierre, situs in silva Vosago ad Mobam 
fluvium, inter Motam et Novuru-castellum; vix hodie 


noius. 
ὁ Habebat filias duas Guntramnus, Chlodobergem 
et Cblotildem ; sed id pro nihilo duccb.t, 
quod regno capessendo inliabiles essent juxta legem 
Salicam, quz? semper in omnibus regni divisiouibus 
locum babuerat, et exinde habuit. Nuuquau enitn, 
ez quo Francorum iinperium subsistit, iulieres ad 

dum iu regia dignitate admiss:e fuerunt. 

» Regm., eosque speciaudos populis prebuit. Dad., 
ἐπ eis populo spectaculum prabiturus. Porro hic de- 
trita. est scriptura cod. Bellov., usque ad bec verba 
sequentis eapitis, el ora digito, elc. 

€ Corb., Bec., etc., quem discussum, casuum mu- 


venissem, stabat rex juxia tabernaculum ex ramis 


tatione, quam sibi familiarera faisse fatetur non se- 
mel Gregorius. 

4 Erant numero 45, ex libro vit infra, eap. 10. 

4 Neteres metatum pro solo hospitum vel militomn 
hospitio adbibebant : sequioris sevi scriptores pro 
quolibet domicilio. ' 

f ftegm., uL semper alias, Adjutus., Vide supra 
lib. 1. cap. 6. Porro hic sacerdotis nomine episco- 
pum non intelligit Gregorius, ut sepe alias. Nam 
$aucius Avitus erat soluumo-io abbas Miciacensis. 

& Corb., Dell. et Colb. labent Germanum. Vulga- 
tam tamen c:slterorum leciionem retinuunus ; quod 
hoc ipsuu sancto-Martino contigisse referat Sulpicius 
Severus in Dialogo 3, ubi sanctus Martinus F:licis 
ordinationi interfuissc narratur. 


555 


S. GREGORII EPISCOPI TÜRtONENSIS 


336 


factum, et ad dexteram ejus Dertehramnus episcopus, A tatus me impugnante opprimeretur. Dicebant euim: 


ad hevam vere Ragnemodus * stabat : et erat ante 
es scamoum ^ pane desuper plenum cum diversis 
fetculis, Visoque me rex ait : O episcope, justitiam 
cunctis largiri debes, et ecce ego justitiam a te non 
seeipio; sed, ut video, consentis iniquitati, et im- 
pletur in te proverbium illud, quod corvus oculum 
eurvi non eruit. Ad hzc ego : Si quis de nobis, o 
rex, jusiitite tramitem transcendere voluerit, a te 
porrigi potest : si vero tu. excesseris, quis te corri- 
piet? Loquimur enim tibi, sed si volueris audis; si 
. autem nolueris, quis te condemnabit, nisi ἘΔ qui se 
prenuntiavit esse Justitiam? Ad hzc ille, ut erat ab 
adulatoribus contra me accensus, ait : Cum ommni- 
bus enim inveni justitiam, et tecum invenire non 
possum. Sed scio quid faciam, υἱ noteris in populis, 
et injustum te esse omnibus perpatescat. Convocabo 
. enim populum Turonicum, et dicam eis : Vocifera- 
mini coitra Gregorium, quod sit injustus, et nulli 
hominum justitiam praestet. Illis quoque hsec cla- 
mantibus respondebo, 4995 Ego qui rex sum, justi- 
liam οὐ eodem invenire non possum, et vos qui 
minores estis invenietis? Ad hxc ego: Quod sim 
injustus, tu nescis. Scit enim ille conscientiam meam, 
Cui occulta eordis sunt manifesta. Quod vero falso cla- 
more populus te iusultante vociferatur, nibil est, quia 
sciunt omnes a te bzec emissa. Ideoque non ego, sed 
porius tu iu acclamatione notaberis. Sed quid plura? 
llabes legem et Canones. flc 4e diligenter rimari 
eportet : et tunc qux praceperint, si non observa- 


Jum omnium episcoporum promissionem habemus: 
tantum (u adversus non incedas. Quibus ego re- 
spondi : Si mihi mille libras auri argentique donetis, 
nunquid aliud facere possum, nisi quod Dominus 
agere precipit? Unum tan£wun polliceor, quod ea 
qua cieteri secundum Canonum statuta consenserint, 
sequar. At illi non 996 intelligentes que dicebam, 
gratias agentes discesserunt. Mane autem facto, ali- 
qui de episcopis ad me venerunt, simile mandatum 
feren':es : quibus ego similia respondi. 
Convenientibus autem nobis in basilica sancti Pe- 
tri, mane rex adfuit, dixitque : Episcopus euim in 
[urtis deprehensus, ab episcopali officio ut avel'atur 
Canonum auctoritas sanxit. Nobis quoque respon- 


B dentibus : Quis ille sacerdos esset, cui furti crinen 


irroga:etur? respondit rex : Vidistis enim specivs, 
quas nobis furto abstulit, Ostenderat euiyi nobis 'an:e 
diem tertiam rex duo volucla f, speciebus et diversis 
ornamentis referta : qus appretiabautur amplius 
quam tria millia solidorum. Sed et sacculum cum 
numismatis 8 auri poudere tenentem quasi millia 
duo. Ifec enim dicebat rex, sibi ab episcopo fuisse 
fursta. Qui respoudit : Recolere vos credo, disce- 
dente ἃ ltothomagensi urbe Drunichilde regina, quod 
vencrim ad vos, dixique vebis, quia res ejus, id e.t 
quinque sarcinas , commendatas baberei : et fre- 
quentius advenire pueros ejus ad me, ut ea redde- 
rem, et nolui sine consilio vestro. Tu autein dixisti 
mihi, o rex : Ejice lic a te, et ievertantur ad mu- 


veris *, noveris tbi Dei judicium imminere. At ille C$ tierem res sux, ne inimicitia inter me et Childeber- 


quasi me demulcens, quod dolose faciens putabat 
.qie-mon intelligere, conversus ad juscellum quod 
eoram erat positum, ait : Propter te li»c  juscella 
paravi, in quibus nibil aliud prater volatilia, et pa- 
rumper ciceris continetur. Ad hzec ego, cognoscens 
adulationes ejus, dixi : Noster cibus esse debet fa- 
cere voluntatem Dei, et non his deliciis delectari, 
wt ea qu:e precepit, nullo casu pretermittamus. Tu 
vero qui alios de justitia culpas, pollicere prius quod 
legem et Canones non omittas : et tunc. Credimus 
quod justitiam prosoquaris. llle vero porrecta dexte- 
Ta, juravit per omnipotentem Deum, quod ea quz 
lex et Cauones edocebant, nullo pretermitteret pa- 
eto. Posthzc accepto pane, hausto etiam viuo dis- 


tum nepotem meum pro his rebus debeat pullulare. 
Reversus ergo ego ad urbem, unuin voluclum tradidi 
pueris : non enim valebant amplius ferre. Reversi 
iterum req'irebaut alia : iterum consului ^ maguiti- 
centiam vestram. Tu autem praceypisti, dicens : 
Ejice, ejice heec a te, o sacerdos, ne faciat scanda- 
lom hsec causa. Iterum tradidi eis duo ex his : duo 
autem alia remanserunt mecum. Tu autem, quid 
nunc calumniaris, et me furti arguis, cum lixc causa 
non ad furtum, sed ad custodiam debeat deputari? 
Ad hec rex : Si hoc depositum penes te habebatur 
ad custodiendum, cur solvisti unum ex Lis, et lim- 
bum aureis contextum filis ia partes dissecast:, et 
dedisti per viros, qui me a reguo dejiceren: ! Prae- 


eessi ὁ, Ea vero nocte, decantatis nocturnalibus [) textatus episcopus respondit : Jam dixi ubi superius, 


hymnis, ostium mansionis nostr:e gravibus audio 
engi verberibus : missoque puero, nuntios Frede- 
gundis regin:z? astare cognosco, Quibus introductis, 
salutationem regina suscipio. Deinde precantur pue- 
ri, ut in ejus causis contrarius non existam, simul- 
que ducentas argenti promittunt libras *, si Przetex- 


ἃ Bertramnus erat episcopus Burdegalensis, Ra- 
guemodus vero Parisiensis ; uterque a Fortunato 
psssim laudatus, de quibus s:epius «nfra. 

b dd est mensa biumilis, Gallice dicitur un banc, ex 
quo derivavit vox. banquet, nd designandum convi- 
vium. 

c ftegui,, observare volueris. 

4 Regwu., disces it. 


quia munera eorum 997 acceperam, ideoque cum 
non haberem de prasensti quod darein, hire prz- 
sumpsi , et eis vicissitudinein munerum tribui. Pro« 
prium mihi esse videbatur, quod (ilio ineo Meroveche 
erat, quein de lavacro regenerationis excepi. Videns 
autem rex Chilpericus, quod eum his calumniis su- 


e Cod. Regm., marchas. 

! Sic Corb., Bell. et Colb., quam vocem alias pro 
involucris in his mss. positam jam animadvertimus. 
Sic el pro speciebus, habenl species, mutato casu. 

€ Colb., uunismate. Sed Gregorius ponit bc, sicut 
51 jam alias, numismatis, pro numismatibus. 

» Alii mss. et editi, consiliatus sum. 


357 


III STORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


S38 


perare nequiret, attonitus valde, a (Al. ac] conscien- A judicium contra eum scriberetur, ne in perpetuum 


tia confusus, discessit a nobis; vocavitque quo-dam 
de adulatoribus suis, et ait : Victum me verbis epi- 
scopi fateor, et vera esse qua dicit scio. Quid uunc 
faciam, ut. regine de eo voluntas adimp'eatur? Et 
ait : Ite, et accedentes ad eum dicite, quasi consi- 
liom ex vobismetipsis dantes : Nosti quod sit rex 
Chilpericus pius atque compunctus , et citó flectatar 
2i inisericordiam : humiliare sub eo, et dicito ab eo 
objecta a te perpetrata fuisse. Tunc nos prostrati 
omnes coram pedibus ejus, dari tibi veniam impe- 
tramus. llis seductus Pratextatus episcopus, pollici- 
tus est se ita facturum. Mane autem facto, conveni- 
mus ad consuetum locum : adveniensque et rez, ait 
ad episcopum : Si munera pro munmeribss his homi- 


cummunicaret, Quibus conditicnibus ego restiji, 
juxta promissum regis, ut nihil extra Cauones gere 
retur. Tunc Prztexatus a nostris raptus oeu!is, in 
custodiam positus est. De qua fugere tentans [Al. 
cum fugerei] nocte, gravissime casus, in insulam 
maris, quod adjacet civitati Constanitinze *, in exsi- 
lium est deirusus. 

Posth:ec sonuit, quod Meroveehus iterum basili- 
cam S. Martini conaretur expetere. Chilpericus vero 
custodiri basilicam jubet, et omnes claudi aditus. 
Custodes autem unum Wstium, per quod pautci cleriei 
ad officium ingrederentur, relinquentes, reliqua ostia 
clausa tenebant : quod non sinc txdio populis fuit. 
Cum autem apud Parisios moraremur, signa in coelo 


nihus es largitus, cur saeramenia postulasti, ut D apparuerunt, id est viginti radii a parte Aquilonis, 


fidem Merovecho servarent? hespondit episcopus: 
Pet, fateor, amicitias eorum haberi cum 60 : et 
non solum hominem, sed, si fas fuisset, angelum de 
caelo evocassem, qui esset adjutor ejus. Filiug enim 
mibi erat, ut. szpe dixi, spiritalis ex lavaero. Cum- 
que bsc altercatio altjus tolleretur, Prztextitus epi- 
scopus prostratus solo, ait: Peccavi in evum et co- 
ram te, o rex misericordissime, ego sui bomicida 
ne'andus : ego te interficere volui, et filium tuum in 
solio tuo erigero, Hac eo dicente, prosternitur rex 
coram pedibus sacerdotum, dicen- : Audite, o plissi- 
ini sacerdotes, reum crimen exseerabile confiteutem. 
Cumque nos flentes regem elevassemus a 5010, jussit 
eum basilicam egredi. Ipse vere ad metatum dis- 


tessil, UÜransmitiens librum Canonum, in 998 quo C 


erat quaternio novus annexus, labens canones quasi 
apostolicos *, continentes bze : « Episcopus ín ho- 
micidio, adulterio, et perjurio deprehensus, ἃ sa- 
cerdotio divellatur. » His ita lectis, cum Pratextatus 
st.Fet siupens, Bertcbram»us episcopus ait : Audi, 
o (rater et coepiscope, quia regis gratiam non babe;, 
ideoque nec nostra charitate uti poteris, prinsquawm 
regia imdulgen'iam mer-aris, His ita gebtis, petiit 
rex, δ aut tunica ejus scinderetur, aut ceutesimus 
octavus psalmus, qui maledictiones Ischariothicas 
continet 5, super caput ejus recitaretur; aut certe 


* Ji sunt, qui etiam nunc vulgo canones apostolici 
appellapiur, quorum auctoritas in ecclesia Gallicana 
uulla tunc erat. De his Hincmarus loquitur opusc. 24. 
Qui autem hic laudatur, num. 21 est ; sed non sin- 
cere a Pratextati adversariis relatus est. Nihil quippe 
i» eo babetur de homicidio, pro qua voce legitur in 
ipso canone furto. De qanonum Collectione, quam 
bic Gregorius laudat, et de canonibus apostolicis vie 
Cointiom ad aunum 577 de iis fusius disserentem. 
Ex hoc autem loco V. Cl. Paschasius Quesnelius, in 

à ἱ xvi δά opera S. Leonis papz, probat 
bienysii Exigui collectionem nonduu tunc temporis 
i Galliis fuisse receptam. Dionysius quippe c:eteris 
canones apostolicos pr:zoiitlit, quog in codice Galli- 
c3u0 [une non exstitisse indicant verba Gregorii re- 
prehendentis Regem, quod novum quaternioneu ca- 
mones quasi Ápostolicos continentem | inseruissel. Et 
quklem habeinus pra manibus verustissimum codi- 
cem Cinonmu Ecclesiz Gallicanz, ex Ms. Corbeiensi 
wiipore Vigilii papz conscripto, iti quo et isti cano- 
ut, desiderantur, et czeterorum Canonum Gracoruin 


qui ab Oriente surgentes ad Occidentem properabant : 
ex quibus unus prolixior et aliis supereminens, eit 
est in sublime elatus, mox dofecit; et sic reliqui qui 
secuti fuerant, evanuerunt. Credo interitum Mero- 
vechi pronuntiasse. Merovechus vero dum in Rhe- 
mensi Campania latitaret, nec palam se Austrasiit 
crederet, a Tarabannensibus * circumventus est, di- 


«entibus, quod relicto patre ejus Clilperico, ei se 


subjugarent, si ad eos accederet. Qui velociter as- 
sumtis secum viris fortissimis, 499 δὰ eos venit. 
Mi prieparatos detegentes dolos, in villam eum 
quamdam concludunt, et cireumseptum cum armatis 
nuntios patri dirigunt. Quod ille audiens, illuc pro- 
peraye destinat. Sed hic eum in hospitiolo quodam 
relineretur, timens ne ad vindictam inim corum 
multas lueret poenas, vocato ad se Gaileno familiari 
$uo, ait : Una nobis usque nunc et anifta et cousi- 
lium fuit : rogo ne patiaris me manibus inimicorum 
tradi; sed accepto gladio irruas in me: quod ile 
nec dubitans, eum cultro confodit. Adveniente aute: 
rege, mortuus est repertus 5. Éxstiterint. tinc qui 
assercrent verba Merovec!i, que superius diximus, 
aregina fuisse conficia; Mer.vechum vero ejus 
fuisse jussu clam interemptum. Gailenum vero ap- 
prehensuin, aliscissis manibus οἱ pedibus, aurihus, 
et narium summnitatibus, et aliis multis cruciatibus 


versio alia est ab ea quam Dionysius Exiguus exor- 
navit. Lege viri eruditi di-sertationem supra lauda- 


p tam de autiquo Ecclesi Gallican:z codice. 


b Quod psalmi bujus verba, Et episcopatum ejus 
accipiat. alte, contra Julam lIschariotem laudaverit 
Peirus Actuum 14, ut ostenderet ipsuin ab apostolatu 
decidisse. 

€ Urbs est episcopalis Normannia, vulgo Coutances, 
nemini ignota, a qua haud procul dissita est Cesarea 
insula, vulgo Jersey, olim ad Normanniam spectans, 
sed qux: nunc est Sutbamptoniz Angle provincim; 
s0'a, cuu Garnseia sibi vicina, Anglis superest ex 
avita Normannia lizreditate, 

4 Tarvenua Morinorum urbs sxculo proxime etapso 
diruta, cujus sedes episcopalis in tres episcopatus 
d.visa fuit, Bononiensem , Audoniaropolitanum el 
]prensem. 

4 Mortem ejus refert Marius ad an. 5:8. Eu: 
corpus l'arisios postea delalum cet, ul habetur iníra 
lib. v:p, cap. 10. 


Φ 839 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


$10 


affectum, infeliciter necaverunt. Grindionem quoque, A amota , reperiunt et tertiam : jussuque ejus et hsec 


jntextum rotze, in sublime sustulerunt; Gucilionem 5, 
«ni quondam comes palatii Sigiherti regis fuerat, 
abacisso capite interfecerunt. Sed et alios multos qui 
rum eodem veneraut, crudeli nece diversis mortibus 
affeceru:t. Loquebantur etiam tunc homines, in hac 
cireumventione Egidium 5 episcopum et Guntehram- 
nui Bosonem fuisse maximum caput, eo quod Gunt- 
chramnus Fredegundis regins» oeeultis amicitiis po- 
iretur pro interfectione Theodoberti ; Egidius vero 

᾿ quod ei jam longo tempore esset carus. ᾿ 

^ XX. Cum autem Justiuws imperator *, amisso 
, sensu , amens effectus esset, el per solam Sophiam 
, augustam ejus imperium regeretur, populi, ut in πα» 
periore libro jam diximus (Lib, 1v, cap. 55), Tiberium 
Caesarem elegerunt, utilein, strenuum, atque sapien- 
tem, eleemosynarium, iuopumque optimum defenso- 
rem. Qui cum multa de thesauris quos $30 Justinus 
aggregavit, pauperibus erogaret, et Augusta illa eum 
frequentius inereparet, quod rempublicam redegisset 
iu pawpertatem, diceretque : Quod ego multis annis 
aggregavi, tu infra paucum tempus prodige dispergis, 
aiebat ille : Non deerit fisco nostro, tantum pauperes 
eleemosynam accipiant, aut eaptivi redimantur. Hic 
est enim magnus thesaurus, dicente Domino : The- 
snurizate vobis thesauros in celo, ubi neque erugo, 
neque Linea. corrumpit ; et wbi fures non effodiunt , 
uec furantur (Math. vi, 20). Ergo de hoc quod 
Deus dedit, congregemus per pauperes iu coelo, ut 
Pominus nobis augere dignetur in saculo. Et.quia, 


aufertur. Qua ablata , inveniunt magnum thesaurum 
habentem supra iille auri centenaria. Sublatumque 
auruin, pauperibus adhuc abundantius, ut consueve- 
rat, subminisirat : nec ei Dominus aliquid deficere 
fecit * pro bona voluntate sua. Quid ei in po:terum 
Dominus transmiserit, non onrittam. Narses ille dux 
Italie f, cum in quadam civitate domum magnam 
haberet , in ltaliam cum multis thesauris egressus €, 
ad supra memoratam urbem advenit : ibique in domo 
$ua Occulte cisternam m»guam fodit, in qua iuulta 
millia centenariorum auri Q3] ar;entique reposuit : 
ibique iuterfectis consciis, uni tantummodo seni per 
juramentum condita commendavit. Defuuctoque Nar- 
sete lixc sub terra latebant. Cumque supradictus 


B senex hujus eleemosynas assidue cerneret, pergit ad 


N 


eum , dicens : Si , inquit, mihi aliquid prodest, ma- 
gnam rem tibi, Cesar, edicam, Cui ille : Dic, ait, 
quod volueris. Proderit enim tibi, si quiddam nobis 
profuturum esse narraveris. Thesaurum, inquit, Nar- 
setis reconditum habeo, quod in extremo vitze positus 
celare non possum. Tunc Cesar Tiberius gavisus, 
mittit usque ad lucum pueros suos : precedente vero 
sene, hi sequuntur attoniti. Pervenientes que ad ci- 
sternam, deopertamque ingrediuntur, in qua tantum 
aurum argentumque reperiunt, ut per multos dies vix 
evacuaretur a depgurtanubus. Et ex loc ille amplius 
hilari erogatione dispensavit egenis. 

XXI. Igitur ^ contra Salonium Sagittariumque epi- 
Scopos tumultus exoritur. Hi enim a Sancto Nicetio 


ut diximus, magnus et verus Christianus erat, dum C Lugdunensi episcopo educati, diaconatus offücium 


hilari distribwtione pauperibus epem przstat , magis 
86 magis el Dominus subininisirat. Nam deambulans 
per pa'atium, vidit in pavimento domus tabulam 
marmoream , in qua erux Dominica erat sculpta , et 
ait : Cruce tua, Domine, frontem nostram munimus 
et pectora, et ecce crucem sub pedibus conculcamus 4. 
Kt dicto citius jussit eam auferri , defossaque tabula 
a!que erecta, inveniunt subter et aliam hoc signum 
babentem. Nuntiantesque, jussit et illam auferre. Qua 


8 Corb., Guciolonem; Dell., Ciucilonem, qui quon- 
dam palatii Sigiberti. Comes palatii prepositus erat 
regia, juri dicuido prazerat, ac res majoris momenti 
referebat ad principem ; et utl archicapellanus de 
ecclesiasticis rebus, qux ad palatium deferebautur, 
sic iste de szcularibus judicabat. Vide Dignouii notas 
in lib. 1 Marculli, formula 95. 

b Egidius seu "Egidius, episc. Rheniensis, ob sua 
tam hona quam imala facinora notissimus. Ejus laudes 
prosequitur Fortunatus lib. ir, carm. 18. Plura de eo 
Frodoardus lib. i1 Hist. Rhemensis, et passim noster 
Gregorius. 

* Vide cap. 51 inferius. Hzc autem omnia exscripsit 
Paulus Diac. lib. i de Gestis Langob., cap. 11 et 12. 

ἃ Theodosius et Valentinianus vetuerant ne signum 
crucis insculperetur in 80lo, vel lapide, vel marmore 
humi posito. L. unic., Cod. Neminem lic. sign. Vide 
et can. 6 Conc. Trullani. 

* Sic. Corb. et BeH. ; Bec., faciet; alii, permittebat. 

f Eunuchus famosi-simus Belisario substitutus, qui 
Ostrogottbos in Italia p: nitus delevit, sed ab Augusta 
inale habitus Langobardos in eamdem regionem ad- 
vocavit ; quod tamen gratis fictum existimat Valesius, 
lib. ax rer. Fraucic. 


D 


sunt sortiti : hujusque tempore Salonius Ebredunen- 
sis 1 urbis, Sagittariusque Vapigensis Ecclesiz sacer- 
dotes statuuntur. Sed assumto episcopatu, in pro- 
prium relati arbitrium , cceperunt in pervasionibus, 
exdibus, homicidiis, adulteriis, diversisque in scele- 
ribus, insano furore grassari ; ita ut quodam tempore, 
celebrante Victore Tricastinorum j episcopo solemni- 
tatem natalitii sui, emissa cohorte, cum gladiis et 
sagittis irruerent super eum, Venientesque sciderumt 


& Sie veteres mss. et edit. Chesn. vero, ingressus. 
Colb., regressus. 

» Hoc caput deest in Corb., Bell. et Colb, Exstat 
in Casin. et aliis. Confer. cap. 98 infra. Refert autem 
in hoc Gregorius, qux? saltem ἃ decennio his duobus 
episcopis, Sagittario sci!icet οἱ Salonio, contigerant. 

Í Ebrodunum, Embrun, et Vapingum seu Vapincum, 
gap, civitates in Delplinatu parum a sese invicem 
dissiize, divers» tamen provinciz ecclesiasticae. Prior 
nempe metropolis est Alpium Maritimarum, altera 
vero sub Narbonensi 1] archiepiscopo Aquensi paret. 

] Editi plerique cum Regm. et Bec., Tricassinorum. 
Retinenda tsinen nostra lectio. jam Tricassiua urbs 
est in C:unpania, vulgo Troges. At hic designatur urbs 
Tricastinorum in Delphinatu, vitlgo. Saint-Paul. de 
Trois-Cháteauz. Et quidem Eusebius presbyter, Victo: 
ris bie memorati nomine, Concilio Lugdun. i1 inter- 
fuit, et ipsemet Concilio Matisconensi 1 subscripsit. 
Natulitii autem sui soleninitas quam celebrabat, erat 
anniversaria consecrationis suae dies in episcopum, 
Et quidem hodieque in Puutificali Romano inter festa 
solemniora computatur eonsecratiouis epi 
dies, qui mos est antiquus, ut. patet ex vet. sacra: 
mentariis. | 


δι: 


IllSTOUlMA FRANCORUM. LIDER QUINTUS, 


542^ 


vestimenta cjus, ministros czciderunt, vasa et omnem A raus quod przetermissis nunc generibus feminarum, 


apparaium * praudii auferentes, relinquentes episco- 
pum in grandi contumelia. Quod cum rex Guntchra- 
mnus 232 c mperisset , congregari synodum apud 
urbem Lugdunensem jussit. Conjunctique episcopi 
cun patriarcha b Nieetio beato, discussis causis, in- 
venerunt eos de his sceleribus, quibus accusabantur, 
vakle convictos; pr:eceperuntque ut qui talia com- 
miserant, episcopatus honore privarentur. AL illi cum 
adhuc propitium sibi regem esse nosseu!, ad eum 
»ecedunt, implorantes se injuste remotos : sibique 
Vribui licentiam, ut ad papam urbis Romans acce- 
dere debeant. lex vero annuens petitionibus eorum, 
datis epistolis eos abire permisit. Qui accedentes co- 
ram papa Joanne *, exponunt se nullius ratieuis exi- 
stentibus causis dimotos 2. llle vero epistolas ad re- 
gem dirigit, in quibus locis suis eosdem restitui jubet. 
Quod rex sine mora, castigatis prius illis verbis mul- 
tis, implevit. Sed nulla, quod pejus est, fuit emenda- 
tio subeecuta : tameu Victoris episcopi pacem petie- 
rent, traditis hominibus, quos in seditionem direxe- 
rapt. Sed ille recordatus prscepti Dominici, non 
debere reddi iuimicis ala pro malis (Rom. xu, 17), 
nihil his mali faciens, liberos abire permisit. Unde 
in posterum a communione suspensus est, pro eo 
quod publice accusans, clam inimicis pepercisset, 
absque consilio fratum , quos accusaverat. Sed per 
favorem regis iterum in comnmunionem revocatus est. 
Hii veio in majoribus sceleribus quotidie misceban- 
tur : et in przliis illis, sicut jam supra meminimus 


regis vocitantur liberi, qui de regibus fucrint pro- 
creati. His auditis rex commotus valde, tam equos 
quam pueros, vel quecunque babere potuerant, abs- 
tulit; ipsosque in monasteriis a se longiori accessu 
dimotis, in quibus poenitentiam agerent, includi prz- 
cepit, non amplius quam singulos eis clericos reliu- 
quens : judices locorum terribiliter commonens, ut 
ipsos cum armatis custodire debeant, ne cui ad eos 
visitandos ullus pateat aditus. Supersiites egim erant 
his diebus filii regis, ex quibus senior zgrotare ca- 
pit. Accedentes autem ad regem familiares ejus, dixe- 
runt : Si propitius audire dignaretur rex verba ser- 
vorum suorum, loquerentur in auribus tuis, Qui ait : 
Loquimini quse libet. Dixeruntque : Ne forte innocen- 


B tes hi episcopi exsilio condemnati fuissent, et pecca- 


tum regis augeatur in aliquo, et ideo filius domipi 
nostri pereat. Qui ait : Ite quantocius , et laxale eos, 
deprecantes uL orent pro parvulis nostris. Quibus ab- 
euntibus, dimissi sunt. Egressi igitur de monasteriis, 
conjuncti sunt pariter, et se osculantes, eo quod olim 
8 se Visi non fuerant, ad eivitates suas regressi sunt ; 
et in tantum compuncti sunt, ut viderentur nunquam 
a psallentio cessare, 434, celebrare jejunia, eleemo- 
synas exercere, librum Davidici carminis explere per 
diein, noctesque in hymnis ac lectionibus meditanda 
deducere. Sed non diu haec sanctitas illibata perman- 
sit, conversique sunt iterum retrorsum : et ita plo- 
rumque noctes epulando atque bibendo ducebant, ut 
clericis matutinas in ecelesia celebrantibus, hi pocula 


(Lib. 1v, cap. 57), qux Mummolus cum Langobardis (? poscerent, et vina libarent. Nulla prorsus de Deo erat 


gessit, tanquam unus ex laicis, aecincii arma, pluri- 
mos propriis manibus interfecerunt. |n. cives vero 
suos nonnu!los commoti felle, verberantes fustibus 
usque ad effusionem sanguinis , sxeviebant. Unde fa- 
eium est, ut clamor 9393 populi ad regem denuo 
procederet ; eosdemque rex arcessiri precepit. Qui- 
bus advenientibus, noluit suis obtutibus prs»xsentari : 
seilicet ut prius habita audientia, si idonei * inveni- 
rentur, sic regis prassentiam merereniur. Sed Sagit- 
tarius felle commotus, hanc rationeiu dure susci- 
pens, ut erst levis ac vanus, et in sermonibus irra- 
üon2bilibus profluus, declamare plurima de rege 
epit, ac dicere, quod filii ejus regnum capere non 
possent, eo quod mater eorum ex fawilia f Magna- 


mentio, nullus omning cursus δ memoriz habebatur. 
Redeunte ^ aurora, surgentes ἃ cana, mollibus se 
indumentis operientes, somno vinoque sepulti, usque 
ad horam diei tertiam dormiebant. Sed nec mulieres 
deerant cuin quibus polluerentur. Exsurgentes igitur, 
abluti balneis ad convivium discumbeban! ; de quo 
vespere surgentes, ccena inbiabant usque ad illud 
lucis tempus, quod superius diximus, Sic faciebant 
singulis diebu«, donec ira Dei irruit super eos, quod 
in posterum memoraturi sumus (Lib. vui, cap. $9). 
XXII. Tunc Vuinnochus ! Britto in. summa absti- 
nentia a Britanniis venit Turonis, llierosolymam 
accedere cupiens, nullum aliud vestimentum nisi de 
pellibus ovium lana privatis babens : quem nos quo 


charii quondam ascita, regis torum adiisset : igno- p) facilius teneremus, quia nobis religiosus valde vide- 


ὁ Regum. non habet prandii. 

P Pairiarche titulum bic Nicetio datum objicit 
Cointius, ut probet ea qux" hic de Sagiitario et Salo- 
nio referuntur, ab aliquo interpolatore Gregorii Histo- 
ri» addita fuisse. Scd idem titulus Prisco Nicetii 
ssceessori datur in Concilio Matiscon. 11. Sulpicius 


epise. Bituric. dicitur patriarcha in epist. Desiderii - 
Cadarcensis 


. Chesu. tom. 1, pag. 880, nec alteri us- 
qum metropolitano concessus legitur in aliis illorum 
temporum Galliz synodis. Concilium autem Lugdu- 
nense, de quo bic agitur, 11 vulgo dicitur, habitum 
seno 


« Joannes lii, cognomento Catellinus, ad quem 
pernisse regis, ut observat Gregorius, accesserant. 

d Regm., remotos a suis honeribus. 

* ij est, absque crimine, ut passim loquitor Gre- 


gorius ; inde in Capitularibus se idomeare. Vide Alte- 
Serra: notas. 

{14 est, quz fuerat ancilla in domo Magnacharii.. 
Vide supra not. in cap. 17. 


& Sic vocabantur hore canonicz. Hodie dicere- 
mus : Nulla eis erat cura recitaudi Breviarii, Quam. 
vero religiosi essent istis. temporibus clerici, euam. 
episcopi, in hoc lvendo penso, ex compluribus 
alis Gregorii locis patet. Vide Mabillonii disquisitio- 
nem de cursu. Gallicano, parag. 6. 

hSic Cod. Casin. ; at Regm., relucente. Editi, reni-. 
dente. 


i Colb., Wanochus. Bad., Munochwus. De ejas more 
te lib. viu , cap. 55. . 


843 


S. GREGORII EPISCOP] TURONENSIS 


ji 


batur, presbyteri gratia. honoravimus *.. Ingitrudis A Sed post annum, et patrize et facultatibus redditus 


autem religiosam — consuetudinem liabebat, aquam 
de sepulcro sancti Martini colligere : qua aqua defi- 
cietite, Togat vas cum vino ad beati tumulum depor. 
τὶ, Transacta. autem noeté, id exinde hoc presby- 
tero presente assumi. mandavit, et ad se delato, ait 
presbytero : Aufer hine viuum, et unam tantum gut- 
tàm de aqua benedicta, unde parum superest, ef- 
frmde b. Quod cum fecissct, mirum dictu, vasculum 
qued: semiplenum erat, ad wnius gutta descensum 
impletom est, Idem bis aut ter ita vacuotam, per 
unam tantum gutiam. est impletum : 9355 quod non 
ambipitur et in hoc beati Martini fuisse virtutem. 
XXIIt. His ita gestis, Samson fllius Chilperici re- 
gis Junior, a dysenteria et febre comprehensus, e re- 


est (Lib. vim, cap. 26). Gantchramnus Boso relictis 
filiabus suis in basilica beati IHilarii ad Childebertum 
regem transiit. 

XXVI. Anno quoque tertio 936 Childeberti re- 
gi9, qui erat Chilperici et Guutelffamni septimus de- 
cimus annus, eum Dacco * Dagarici quondam filius, 
relicto rege Chilperico, huc illucque v»garetur, a 
Dracoleno ! dure, qui dicebatur Industrius, fraudu- 
lenter apprehensus est : quem vinctum 41 Chilperi- 
cum regem Brannacum deduxit, dato ei sacramento, 
quod: vitam illius eum rege € obtineret. Sed oblitus 
sacramenti, egit cum principe, nefarias re« asserens, 
ut moreretur. llle queque eum vinctus detineretur, 
et eerneret se penitus non evasurum, a presbytero, 


bus humanis excessit. Hic vero, cum Ghilpericas rex fy rege nesciente, poenitentiam petiit ^. Qua accepta, 


Tornací a fratre obsideretur (Lib. 1v, cap. 52), na- 
tus est : quem mater ob metum mortis a se abjecit, 
et perdere voluit, Sed cum non potuisset, objurgata 
3 rege, eum baptizari przecepit. Qui buptizatue, et ab 
ipso episcopo * susceptus, lustro uno nec perfecto 
defunctus est. Nam. et. mater ejus Fredegundis in 
bis diebus graviter zegrotavi!, sed convaluit. 

XXIV. Posthec in nocte, que erat tertio Idus 
Novembris, apparuit nob's beati Martini vigilias ce- 
lebrantibus magnum prodigium ; nam in medio lunz 
stella fulgens visa est elucere, et super ae subter lu- 
nam alix stell:e propinquz apparuerunt. Sed et cir- 
«ulus ille, qui pluviam plerumque significat, circa 
cam apparuit. Sed qux hzc flguraverint, ignoramus. 


interfectus est. Cum autem idem Dracolenus veloci- 
ter reverteretar in. patriam, his diebus Gunotehram- 
nus Beso. filias suas a Pietavo auferre conabatur. 
Quod audions Dracolenus, se super eum objecit; 
Sed. illi, sieut erant parati, resistentes, se defensare 
nitebantur. Guntchramnus vero misit unum de ami- 
cis suis ad eum, dicens: Vade εἰ dicei: Scis enim 
quod fadus inter nos initum babemus, rogo ut te de 
meis removeas insidiis. Q:antum vis de rebus (0]- 
lere non probibeo; tantum mihi, etsi nudo, liceat 
cum filiabus meis acce.lere quo voluero. At ille, ut 
erat vanus ac levie : Eece, inquit, funiculum, in quo 
alii culpabiles ligati ad regem, me ducente, directi 
sUnt : in quo et hic hodie ligandus, illus deducetur 


Nam et lunam hoc anno szpe in nigredinem versam (? Vinetus. Et hae cum dixisset, calcaneorum ictibus 


vi limus, et ante Natalem Domisl gravia fuere toni- 
uua. Sed et splendores illi eirca solem, sicnt jam 
ante cladem Arvernam fuisse commemoravimus (Lib. 
iv, cap. 31), quos rustici soles vocant, apparuerunt 4 ; 
ei mare ultra modum egressumn asserunt, οἱ multa 
alia signa apparuerunt. 

XXV. Guntchramnus Boso Turonis cum psucis 
armatis veniens, filljas suas, qnas in basilica sancta 
reliquerat, vi abstuiit, et eas usque Pietavis civita- 
tem, qux erat Childeberti regis, perduxit. Chilperi- 
cus quoque rex Pictavunm pervasit, atque nepotis sui 
bomines ab ejus sunt hominibus effugati. Ennodium 
ex comi'atu ad regis prsentiam perduxerunt. Quo 
exsilio damnato, facultates ejus flsco subdiderunt. 


& Colb. et Regm., onerarimus. Ingitrudis vero in - 


editis plerisque dicitur /ngetrudis. Regm., Ingiltru- 
dis autem religiosam consuetudinem, etc. De Ingil- 
trude infra lib. 1x, cap. 55, et lib. x, c. 12. 

b Regm., inde parum supereffunde. Cxterum ex 
hoe similibusque miraculis eensuetudinem manasse 
utat Coiniius sancti Martini nomen super vinum in- 
vocandi, illudque postea ἃ convivis potandi iu mutua. 
charifatis symbolum , quem morem postea pravus 
usus corrupit. At erediderim potius fideles olim in 
testo S. Martini, sicut et in aliis celebrioribus, pa- 
rare convivia consuevisse; idque, etsi in aliis festi- 
vitatibus abrogatum, in hac una perseverasse ob 
sancii viri celebritatem. Ilic autem de ista consuetu- 
dine non agit Gregorius, sed de aqua illa, qua beati 
viri sepulerum ablui solebat, cx qua xgri potati sx- 
pius curabantur. | 


urgens equum, ad illum veloci cursu dirigit; et casso 
eun verberans ietu, hastili diviso, ensis ad terram 
ruit. Gunichramnus vero cum super se mortem cer- 
neret imminere, invocato nomine Domini, et virtute 
magna beati Martini, elevatoque conto, Dracolenum 
arciet in faucibu:, suspensumque de equo sursum t£, 
unus de amieis suis eum laneea latere verberatum fi- 
nivit, fegatisque sociis, ipsoque sp^listo, Guntchram- 
nuscum filiabus liber abecessit. Posthzee Severus socer 
ejus a filiis apud regem graviter accusatur. Heec. ille 
audiens, cum magnis muneribus ad regem petit 497 
qui in vía apprehensus et exspolistus , atque in ex- 
silium deductus, morte pessima vitam finivit. Sed et 
duo filii ejus, Bursolenus et Dodo, ob crimen majes- 


€ [s fuisse videtur Chrasmarus Tornacensium si- 
mul et Noviomagensiutn seu Viromandensium episco- 
pus. Hic desinit codex Bellovacensis, cstera sunl 
avulsa. . 

4 [lic desinit caput in Corb. 

* Corb., Dacolenus ; Colb., Taceo Tagarici ; Bad. 
Dargo Godarici ; Regin., Dago Gadarici ; Bec., Dacco 
Gadarici. 

f Corb., Dragoleno, qui in indiculo capitum dici- 
tur Dratglenus. 

K Alii, apud regem. 

h Nota hominem in periculo positum clam a pres- 
bytero poenitentiam petiisse, quod ea ante Carolum 
vi in Francia reis ante mortem denegaretur. Vide 
Mabillon. Pref. in Szc. n Ben«sdiciin., p. 1, n. 24. 

i ftegm., equo, rursum. (7f 


"w 


IIISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


546 


tatis Hess Judicio mortis suscepto , unus ab exercitu A sentes episcopi, iltud est additum *, quod essent rei 


vi oppreseus est ; alius in fuga apprehensus, trunca- 
$3 manibus et pcdibus interiit ; resque omnes tam 
eorum , quam patris, fisco collatae suut. Erant enim. 
eis magni thesauri. e 
XXVI. Dehine Turonici, Pictavi, Baiocassini, Ce- 
nowmannici, Andegavi, cum aliis multis in Britanniam 
rx jussu Chilperici regis abierunt : et contra Waro- 
eium δ, filium quondam Macliavi, ad Vicinoniam 
b finvium resident. Sed ille dolose per noctem super 
Saxones Baiocassinos * rucns, maximani exinde par- 
tem interfecit. Post die autem tertia, cum ducibus 
regis Chilperici pacem faciens, et filiam suum in ob- 
sidatum donans, sacramento se constrinxit, quod 
fidelis regi Chilperico esse deberet. Venetos quoque 


majestatis, οἱ patriz proditores, (ua de causa ab 
t piscopatu diseiucti ( Al. dejecti ], in basilicam besti 
Marcelli sub eustodia detruduntur. Ex qua per fugam 
lapsi, disce-serunt per diversa vagantes, donee in 
civitatibus eorum alii subrogati sunt 8. 

XXIX. Chilpericus vero rex descriptiones novas et 
graves in omni rcgno suo fleri jussit. Qua de eausa 
multi relinquentes civitates illas Αἰ. suas], vel pos- 
sessiones proprias, alia regna petierunt, satius du- 
centes alibi peregrinari, quam tali periculo subja- 
cere. Statutum enim fuerat, ut possessor de propria 
terra unm ampheram vini per aripenuem 5 redde- 
ret. Sed et alix functiones iufligebanter multas , tam 
de reliquis terris, quam de maneipiis : quod impleri 


civitatem refudit, sub ea conditione, ut si mereretur B von poterat. Lemovieinus quoque populus eum se 


eam per jussionem regis regere, tribrta vel omnia, 
qu: exiude debebantur, annis singulis nullo admo- 
mente dissolveret. Quod cum factum fuisset, exer- 
citus ab eo locu remotus est. Postbec Chilpericus 
rex de paoperibus et junioribus 4 ecelesim ve! besi- 
lie: bannos jussit exigi, pro eo quod in exercitu non 
ambulasseut. Non enim erst consuetudo, ut hi ul- 
lam ex-olverent publicam fanetionem. Posthzc Wa- 
rochus obliviscens promissionis sux, volens irrum- 
pere quod fecerat, Eunium episcopum Veneticze 
urhis ad Chilpericum regem dirigit. At ille ira com- 
motus , 9368 obiurgatum eum exsilio damnari prz- 
cepit. ' 

XXVIII. Anno quoque quarto Childeberti , qui fuit 
decimus octavus Guntchramni οἱ Chiperici regum , 
apud Cavillonum civitatem synodus facta est, ex jussu 
principis Guntehramui ; discussisque diversis causis, 
contra Saionium et Sagittarium episcopos iteratur 
illa antiqua calamitas *. Objiciuntur eis crimina : et 
non Solum de adulteriis, verum etiam de liomicidiis 
accusxantur. Sed hzc per penitentiam purgarl cen- 


* Colb., Voracium, et infra, Varadium. 

b Cervicem Britaunis peninsulz secat, atque iu- 
ter Venetos οἱ Navinetem urbes iu Oceanuu Brritan- 
nicum iminerygitur. Vulgari idiomate dicitur /a Vi- 
laine. 

€ Cod. Regm., Saxones atque Bajocassinos. Ast alia 
lectio potior. llic quippe designantur Saxoues e Ger- 
mania oriundi, qui inclinatis imperii Romani viribus 
in Britanniam majorem et in Gallias irrupere , atque 
ex iis nounulii iu tractu Aremorico, ὡς finibus Bajo: 
cassium e! Namneleusium cousidentes, cum veteribus 
ircolis permis, nomen etiam utique genti. com- 
mune liabuerunt. Hiuc Fortunatus lib. in, carm. 8, 
laudat Felicem episc. N«mueticum ob Saxones ab eo 
sub jugo Christi magsuefactos. Eorum regionem Ca- 
rolus Calvus in legibus apud Silvacum appellat Lin- 

m Sazonicam. 

d Juniores hic sunt eecle.io servitores, ut vult 
Cointius, ad anuum 586 ; aiias sic appellantur Cle- 
rici eubdiaconis inferiores. Vide Concil. Masticon. 
t, ean. 8, et Dignonii Notas in Marculti. formulam 
9 lib. 1. Bannum autem lic. usurpat pro muta in- 
dicla iis qui ad bannum, id est ad placitum, militiaur 
seu delectum non accesserant. 

* jaui quippe accusati. fuerant et. condemnati: in 
eoncilio Lugdun. 1, ut dietum est supra. cap. 20, 
sed Joannis p.p:e. decreto restituti , Concilio Pari- 
sicnsi 17, auno 279 , cum aliis episcopis interfue- 


cerneret tali fasce gravari, eongregarus in c.Feudis 
Martiis, Marcum referendarium, qui Ixvc agere jus- 
sus fuerat, interficere voluit : et fecisset utique, nisi 
enm episcopus Ferreolus ! ab imminenti discrimine 
liberasset. Arreptis: quoque libris deseriptionem , 
9439 incendio multitado conjancta. concremavit : 
unde multum molestus rex, dirigens de latere sue 
personas, immensis damnis populum afflixit, sup)li- 
ciisque conterruit i, morte iulctavit. Ferunt etiam 
tunc abbates atque presbyteros ad stipitles extensos 
diversis subjacuisse tormentis , calumniantibus re- 
galibus míssis, quod in seditione populi ad incen- 
dendos libros satellites [ 7. adjutores ] sdfuissent , 
acerbiora quoque deinceps infligentes tributa. 


C XXX. Britanni quoque graviter regionem Rhe- 


donicam vastaverunt , incendio , preda, captivitate . 
qui usque Cornuiium vicum ἃ debellando progressi" 
sunt, Eunius [ Al. Eonius ] vero episcopus de exsilie 
reductus, Andegavo ad pascendum delegatur, nec ad 
civitatem suam Veneticam redire permittitur. Bippo. 
lenus ἢ vero dux contra Diitannes dirigitur, et loca 


rant. Ceterum ex hoc capite, quod omnes mss. ex- 
hibeut, certum est etiam caput 20 hujus libri , licet 
in aliquot codd. desideretur, verum esse Gregorii fe- 
ture. De eorumdem dejectione agit Marius ad buno 
ipsum annutn. 

f Colb.. attitulatum. 

€ Aridius scilicet Sagittario Vapincensi, et Emeri: 
tuis. Salonio Ehredunensi. Uterque interfuit coneilio 
Matisc. it, 3nno 585, et Aridius Valentino 11. an, 
584. Eidem scripsit tres epistolas S. Gregorius M. iu 
quibus Aregius dicitur, sicut et in ejus Vita ab aue- 
tore cosetaneo scripta, apud l.abbeum tomo 1 Biblioth, 
novi. Ipsius festum in propria ecclesia celebratur 
die i1 Maii. 4 

h Aripennem apirllabant. veteres Galli , οἱ monet 
Valesius, semijugeret continentem 120 pedes, 

! De hoc infra lib. vit, cap. 10. 

| Hegin. et Dec., contrivit. llauc csse primam Mis- 
sorum regiorum meotionem apud nostros (listoricos 
ebservat Valesius libro x Heruin. Francic. Posumo- 
dum sub Missurum domiuicorum  no.nine. celebro 
fuerunt, 

k Huuc locum Cointius appellat Cornus. Valesius 
vero ait vulgo. putaii. esse. Suini- Aubin le. Cormier. 
Cod. legm., Tornuntium. 

1 Cod. Keg. cum aliquot editis, Bypolenus ; alü 
Dipolenus , Beppolenus, 


941 


$&. GREGORII BPISCOPI TURONENSIS 


$68 


aliqua Britannis ferro incendioque opprimit : quz A sam auferentes przdam, »geos pervaduat, vineas a 


res majorem insaniam excitavit. 

XXXI. Dum hzc agerentur in Galliis ^, Justinus 
impleto imperii octavo decimo auno, amentiam quam 
ineurrerat , cum vita finivit. Quo sepulto, Tiberius 
C:esar arripuit jau olim aggressum imperium b. Sed 
cum eun secundum coasuetudinem loci ad specta- 
culum circi przestolaretur populus processuruui , pa» 
rare ei cogitans pro parte Justiniani insidias , qui 
tune nepos Justini habebatur, ille per loca sancta 
processit. Completaque oratione , vocato ad se urbis 
papa, cum consulibus ac prafectis palatium est in- 
gressus. Dehine indutus purpura, diademate coro- 
natus, throno imperiali impositus, cum immensis 
laudibus * imperium confirmavit. Factionarii quoque 


fruciibus vacuant, et captivos abducunt. Ad quos 
cum Feliz episcopus legationem misisset, emendare 
promittentes, nibil de promissis inplere voluerunt 
XXXIII. Apud ^ autem Parisios mulier quadam 
ruit in crimen, asserentibus $41 multis, quasi quod 
relicto viro cum alio misceretur. Igitur parentes il- 
lius accesserunt ad patrem, dicentes : Aut idoneam 
redde filiam tuam , aut certe moriatur, ne stuprum 
hoc generi nostro notam infligat. Novi, inquit pater, 
ego filliaan meam bene idoneam, nec est verum ver- 
bum hoc, quod mali bomines proloquuntur. Tamen 
ne crimen consurgat ulterius, innocentem eam fa- 
ciam sacrameito. Et illi : Si, iaquiunt , est innoxia, 
super tua ulum hoc beati Dionysii martyris sacra- 


opperientes ad circum , cum cognov.ssent qu: acta B mentis afirma. Faciam, inquit pater. Tunc inito pla- 


fuerant, pudore confusi sine effectu regressi sunt, 
nihil howini qui in Deo spem 9440 posuerat adver- 
sari valentes 4. Transactis igitur paucis diebus , ad- 
veniens Justinianus, pedibus se projecit imperatoris, 
quindecim ei centenaria auri deferens ob inerituu 
gratie. Quem ille secundum patienti:e sug ritum 
colligens, in palatium jussit assistere. Sophia vero 
Augusta immemor promissionis, quam quondam in 
liberium babuerat, insidias ei tentavit intendere. 
Procedente autem eo ad villam, ut juxta ritum im- 
perialem triginta diebus ad vindemi.m j«cundare- 
tur * ,vocato clam Justiniano, Sophia voluit eum eri- 
gere in imperium. Quo comperto, Tiberies cursu 
veloci ad Constantinopolitan»m civitatem regreditur, 
apprehensamque Augustam , ab omnibus thesauris 
spoliavit, solum ei victus quotidiani alimentum re- 
*[inquens. Segregatisque pueris ejns ab ea, alios po- 
suit. de fidelibus suis, mandans prorsus ut nullus de 
anterioribus ad eam haberet accessum. Justinianum 
vere objurgatum tanto in posterum amore dilezil, 
ut filio ejus filiam suam promitteret, rursumque filio 
suo filiam cjus expeteret : sed non est res sortita εἴς 
fectum. Exercitus ejus Persas debellavit , victorque 
regressus, tantam molem przdz detulit, ut eredere- 
tur cupiditati humanz posse sufficere. Viginti ele- 
phanti capti ad imperatorem deducti sunt f. 

XXXII. Britanni eo anno valde infesti eirca urbem 
fucre Namnveticam δ atque Rhedonicam : qui imnmen- 

* Nulla. hie est capitum distinctio in Colb., ubi, 
excitavit, qui cum reverterentur in Galliis, eic. 

b Reipsa Gregorius supra cap. 20 refert Justinum 
in Cesarem assumptum fuisse an. 577 Vide Chro- 
nicon Joannis de Bielaro. Gregorium exscripsit Paul. 
Diac. |. nt, cap. 12. Marius. scribit an. 579 Justino 
defuncto Tiberium successisse. Alii denique volunt 
Tiberiun , mense Septembri anno.578, Augustum 
renuntiatum fuisse a Justiuo , qui , ut aiunt, inense 
gequenti exstinetus est, anuo12 imyerii fere expleto. 

* ld est acclamationibus, quz regibus fieri solent. 

4 Corb. , nihilominus qui in Deum spem posuerat ad- 
versarios non metuit. 

* Feri Vindemiales celebres sunt apud veteres 
scriptores, sacros et profanos. Ab impp. observa- 
(as fuisse tradunt Capitolinus in Antonino, Lamprid. 
in Heliogabalo, etc. 

! Hsec vivente adhuc Justino contigisse scribunt 
loannes Biclar. in Chronico, et Evagr. lib. v Hist. 


cito ad basilicam martyris saucti conveniunt , eleva- 
tisque pater manibus super altarium , juravit filiam 
non esse culpabileui. Econtrario vero perjuraase eum 
alii a parte.! viri pronuutiont. His ergo altercanti- 
bus, evaginatis gladiis in se invicem proruunt, atque 
ante Lipsum altarium se trucidant. Erant autem ma- 
jores natu et primi apud Chilpericum regein. Sau- 
ciantur inulti gladiis, respergitur saucta humano 
cruore basilica , ostia jaculis fodiuntur et ensibus, 
atque usque ad ipsum sepulcrum tela iniqua desz- 
viunt. Quod dum vix imitigatur, locus officium perdi- 
dit 1, donec ista omnia ad regis notitiam pervenirent. 
Hi vero properantes ad przsentiam principis, non 
recipiuntur in gratiam; sed ad episcopui loci illius 


C remitti eos jussum est, ut si de hoc facinore culpa« 


biles invenirentur , non convenienter sociarentur k 
communioni. Tunc ab episcopo Ragnemodo !, qui 
Parisiacze Ecclesiz praeerat, componentes qui [ Al. 
que | male gesserant, in coumunionem ecclesiasti- 
cam suut recepti. Mulier vero non post multis diebus 
cum ad judicium vocaretur, laqueo vitam finivit. 
XXXIV. Anno quinto Childeberti regis Arverno- 
rum regionem diluvia magna presserunt, ita ut per 
dies duodecim non cessaret a pluvia : tantaque inun- 
datione Limane πὸ est infusum, ut multos ne semen- 
tem jacerent proliiberet. Flumina quoque Liger 949 
Flavarisque, quem Elacrem ? vocitant, vel reliqui 
torrentes percurrentes in eum, ila intumueruut , ut 


& Colb., Veneticam. Nostra tamen lectio melior cen. 
seri debet , tum ob mss. et editos, tum quia Felix 
episcopus erat Namnetensis. 

b Deest boe caput in Corb. et Colb. 

i Regm., aperte. 

j Ecclesia interdicta ob sanguinis effusionem. 
Vide Audoenum lib. 11 de Vita S. Eligii, cap. 20. 

k. Sic Regin. ; at alii, non invenirentur, sociarentur. 

1 Al., Heginmodo; Bad., Haimundo ; aliquot, Re« 
gnanodo. 

m Sic jam supra lib, n, cap. 9, appellavit eain Ar- 
verniz partem, quam Limaniam etiam nunc appella- 
mus ; a liuio ob fecunditatem sic dictau putat Aite« 
serra. De ea Sidonius lib. i1, epist. 1, cujus meriti 
sit, vel Gotthis credite , qui etiam Septimaniam. suam 
f[astidiunt, modo invidiost hujus anguli etiam desolata 
proprielate potiantur. 

n Sic mss. et editi, prater Colb. qui hahet. /la- 
crem, et Clhesu., Elaurem. Codd. laudat Alte:erizi, uhi, 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


SefwHBOS, quos nunquam excesserant, praeerirent. A Pordidimus dulces e& charos nobis infantulos , quos 


Qus grande de pecoribus excidium, de culturis de- 
trimentum , de sdifleiis fecere nauíragium. Pari 
modo Rhbodauus cum Arari conjunctus , ripas exce- 
dens, grave damnum populis intulit, muros Lugdu- 
nensis civitatis aliqua ex parte subvertit. Quies en- 
tibus vero pluviis, arbores denuo floruerunt : erat 
enim mensis September *. ln Turonico vero eo anno 
wane priusquam dies illucesceret, fulgor per ccelum 
Cucurrisse visus est, et ad Ürientis plagam decidisse. 
Sed et sonitus, tanquam diruentis arboris, per totam 
terram illam auditus est : quod ideo non est de ar- 
|-ore sestimandum , quia in quinquaginta aut amplius 
milliaria est auditum. Ipso anno graviter urbs Bur- 
degalensis a terrzmotu concussa est, moniaque ci- 


aut gremiis fovimus, aut ulnis bajulavimus, aut pro- 
pria manu ministratis cibis ipsos studio sagaciore 
nutrivimus; sed abstersis lacrymis cum beato Job , 
diximus : Dominus dedit, Dominus abstulit : quomodo 
Domino placuit, ita factum est. Sit nomen ejus bene- 
dictum in secula (Job. 1, 21). Igitur in his diebus 
Chilperieus rex graviter sgrotavit : quo eonvale- 
scente, filius ejus junior, necdum ex aqua et Spiritu 
sincto renatus, zegro!are coepit. Quem in extremis 
videntes, baptismo abluerunt. Quo p:rumper melius 
agente, frater ejus senior, nomine Chiodobertus, ab 
hoc morbo corripitur, ipsumque in discrimipe mostis 
Fredeguudis mater cernens, sero poenitens, ait ad 
regem : Diu uos male agentes pietas divina susiten- 


vitatis in discrimine eversionis exstiterunt ; atque B tat; nam sspe nos febribus et aliis malis corripuit, 


ita omnis populus metu mortis exterritus est , ut δὶ 
non fugeret, putaret se cum urbe dehiscere. Unde et 
multi ad civitate» alias transierunt. Qui tremor [Al. 
Umer] ad vicinas civitates porrectus est, εἰ usque 
Hispeniam auigit, sed non tam valide. Tamen de 
Pyrenzis montibus immensi lapides sunt eumimnoii , 
qui pecora hominesque prostraverunt. Nam et vico 
Burdegalenses incendium divinitus ortum exussit , 
iia vt subito comprehensi igne, tum dumus quam 
arez cum annonis incendio cremarentur ; nulluin pe- 
nitus incitamentum babens ignis alieni , nisi forsitan 
jussione divina. Nam et Aurelianensis civitas gravi 
incendio conflagravit, in tantum ut ditioribus nihil 
pevitus remaneret : et si aliquis ab i;ne quidquam 


ei emendatio non successit. Ecce jam perdimus 
filios; ecce jam eos lacrym:x pauperum, lamenta 
viduarum , suspiria orphanorum interiuunt; mec 
spes remanet cui aliquid congregemus. Thesaurisa- 
mus, nescientes cui congregemus ea. Ecce thesauri 
remanent ἃ possessore vacui, rapinis ac maledictie- 
nibus pleni. Nunquid non exuudabant 944 prom- 
ptuaria vino? nunquid non horrea replebautur fru- 
mento? nunquid non erant thesauri referti aere, 
argento, lapidibus preliosis, monilibus, vel reliquis 
imperialibus ornamentis ? Ecce quod pulchrius habe- 
bamus, perditus. Nunc, si placet, veni [Al. venite], 
ei incendamus omnes descriptiones iniquas ; suífi- 
ciatque fi-co nostro , quod suffecit patri regique 


eripuit, ab insistentibus furibus est direptum. Apud C Chlothachario. Hic. effata regina, pugnis verberans 


termiuum Carnotenum verus 5 de effracto paue san- 
guis effluxit. Graviter tunc et Biturica civitas a gran- 
dine verberata est. 

XXXV. Sed hze prodigia gravissima 9/43 lues 
est subsecuta. Nam discordantibus reg.bus, et iterum 
bellum civile parantibus, dysentericus morbus pene 
Gallias totas pracoccupavit. Erat enim his qui p:tie- 
bntur valida cum vomitu febris, renumque nimius 
dulor, caput grave vel cervix. Ea vero quas ex ore e 
projieciebantur , colore croceo , aut certe viridia 
erant ; ἃ multis autem asserebatur venenum  occul- 
tum esse. Rusticiores vero corales hoe pusulas 4 
nominabant : quod non est incredibile, quia miss:e in 
&capulis sive cruribus ventosz, procedentibus erum- 
peutibusque vesicis, decursa sanie multi liberaban- 
tur; sed et herb», qux venenis medentur, potui 
sumpiz, plerisque przesidia contuleruut, Et quidem 
primum liec infirmitas a mense Augusto initiata , 

parvulos adolescentes arripuit , lethoque subegit. 


Elarerque , quem Melacrem. ἃ e:t. Elaver fluvius, 
vulgo /l'Allier, qui ortus in Cebeunis, et lustrat.s Ar- 
vernis, infra Nivernum urbem in Ligerüin labitur. 

* Meuse Octobri hiec coutigis:e scribit Marius ad 
an. 580. 

b Corb., urbis de. 

* |n Corb. deest ez ore. 

4 Coib., Coriales hoc pustulas. Bad., Corales , hoc 
est, yustulas. Erant, ni fallor, pu:tulze in corde ortz, 
et ideo corales dictse ; vel quod sputa essent. purpu- 
Fci colori, coralio similis. 


pectus, jussit libros exhiberi , qui de civitatibus suis 
per Marcum venerant ; projectisque in ignem, ite- 
rum ad regem conversa : Quid tu, inquit, moraris? 
Fac quod vides a me lieri, υἱ et si dulces natos 
perdimus, vel penam perpetuam evadamus. Tunc 
rex compunctus corde tradidit omnes libros desceri- 
ptionum igui , conflagratisque illis, misit qui futeras 
prohiberent descriptiones. Posthzec infantulus junior 
dum nimio labore tabescit, exstinguitur ; quem cum 
maximo moerore deducenies a villa Breunaco Pari- 
sios, ad basilicam sancti Dionysii sepelire manda- 
verunt *. Chlodebertum vero componeutes in fere- 
tro, Suessionas ad basilicam sancti Medardi duze- 
runt, projicientesque eum ad sanctnm sepulcrum, 


D voverunt vota pro eo ; sed media nocte, anhelus jam 


el tenuis, spiritum exbalavit : quem in basilica san- 
ctorum Crispini atque Crispiniani f martyrum sepe- 
lierunt. Magnus quoque hic 8 planctus omni populo 


fuit; nam viri lugentes, mulieresque lugubribus ve- 


6 flic 4 Fortunato appellatur. Dagobertus, eujus, 
et Chlodoberti fratris epitaphia scripsit lib. 1x, carm. 
4 et 5. Obiere post synodum Brennacensem, ut ex 
cap. ultimo bujus libri patet. 

f Est nunc monas!erium ordinis S. Benedicti sah 
S. Mauri congreg»tione, cum Basilica insigni, cujua 
navim Calvinisue s:eculo superiori everterunt. 
nulli existimant ibi oliin exstitisse sedem episcopalem. 

€ Sic Colb. et Chesn. ; plerique editi , Magnis ua 
que huc. 


-Ά} 


ὃ. GREGORM EPISCOPI TUROMENSIS 


332 


stimentis indut:», ut solet in conjugum exseqaiis A illos, qui avunculum meum interfecerunt, 9&6 te- 


fleri, ita hoc funus sunt presecutze. Multa postea 
Cbilpericus rex ecclesiis, sive besilicis, vel paupe- 
pibus ect largitus. 

AXXVI. His diebus Austrechildis, Guntchramni 
principis regina, ab hoc inorbo consuimnpta est : sed 
priusquam nequam spiritum exhalaret, cernens quod 
evadere non posset, alta trahens suspiria, voluit leti 
&ui habere portieipes, agens ut in exsequiis ejus alio- 
rum fun: ra plangerentur. Fertur enim Herodiano * 
more regem petiisse, dicens : Adhue spes vivendi 
fuerat, 4455 si nen inter iniquorum medicorum 
manus iplerissem ; nam potiones ab illis accepte , 
mihi vi abstulerunt vitam, et fecerunt me hane lucem 
velociter perdere : et ideo, ne inulta mors mes pre- 


cum retines; sed et presbyteros huie noxse ad- 
mistos, ad convivium recipis. Deinde inimicitia 
increscente, paulatim ecpit villas ecclesiz, quas Ma. 
racharius testamento scripto reliquerat, violenter 
invadere, asserens non. debere ccolesiam ejus facul- 
tatem adipisci, a eujus clericis testator fuerat inter- 
fectus. Post ista vero, jam aliquibus ex laicis inter- 
fectis , addidit wt apprehensum presbyterum alliga- 
re!, a€ conto perfoderet, Cui adhuc viventi, retortis 
post tergum manibus, appenso ad stipitem, elicere 
quzrebant si. in hac causa fuisset. admistus. Quod 
cwn ille negaret, profluente cruore de vulnere, red- 
didit spiritum. Qua de causa commotus episcopus, 
jussit euut ab ecclesize foribus probiberi. Conveuien- 


tereat , quiso, et eum sacramenti interpositione B tibus autem apud civitatem Santonas sacerdotibus ^, 


conjure, ut, eum ab hae luce discessero , statim ipsi 
gladio trucidentur, ut sicut ego amplius vivere non 
queo, ita nec iHi post neum obitum glorientur, sed 
s unus dolor nostris pariter ae eormn smicis. Hzc 
effeta iufelicem animam tradidit. Rex. vero peracto 
ex more exsequio ^, oppressus iniqus» conjugis ju- 
remento, implevit preceptum iniquitatis ; nam duos 
medieos *, qui ei studiam adhibuerant, gladio feriri 
precepit: quod non sine peccato factum fuisse mul- 
torum censet 4 prudentia. 

XXXVII. Hae * itaque zgritudine et Nntinus 
Ecolismensis comes exinanitus interiit; sed quae con- 
tra sacerdotes vel ecclesias Dei egerit, altius repe- 
tenda sunt. Denique Maracharius avunculus ejus, 


deprecabatur Nantinus ut pacem episcopi mereretur, 
promittens se omnes Ecclesise res, quas sine ratione 
abstulerat, redditurum, atque humilem exhibere se 
sacerdoti. At ille fratrum jussioni obsudire procu- 
Fans, euncta qua? petebantur indulsit; esusam tamen 
presbyteri omnipotenti Deo commendans, comitem in 
charitate recepit. Qui post ista regressus urbem , 
domos illas quas male pervaserat, spoliat, elidit, ac 
disjicit, dicens : Et si hoc ab ecclesia recipitur, vel 
desertum inveniatur, qua de causa iterum motus 
episcopus, eum ἃ communione suspeadit. Quse dum 
aguntur, impleto beatus pontifex vitz» cursu, migravit 
ad Dominum. Nantinus quoque ab sliquibus episco- 
pis, intercedentibus premiis atque adulationibus, 


diu In ipsa urbe usus est comitatu. Quo officio ex- C communicatur. Post paucos vero menses a supradicto 


pleto, Ecclesie sociatur, clericusque factus, ordina- 
tur episcopus. Qui multum vigilanter vel ecclesias, 
vel eec!esi:e domos et erigens, et componens, septi- 
mo sacerdotii anno, injecto ab inimicis in caput pis- 
eis veneno, simpliciter accipiens crudeliter enecatur. 
Sed mon diu inultam ejus mortem pertulit divina 
clementia; nam Frontonius f, eujus consilio hoc 
&celus est perpetratum, assumpto confestim epi- 
&copatu, uno in eo degens anuo, prsecurrente judicio 
Dei, interiit. Cujus post obitum Heraclius € Burde- 
valensis presbyter, qui quondam legatus Childeberti 
senioris fuerat, episeopus ordinatur. Nantinus vero 
vb requirendam avunculi sui mortem, comitatum in 
ipsa urbe expetiit, Quo accepto, multas episcopo in- 


. morbo corripitur, qui nimia exustus febre, clamavit, 


dicens : Heu, beu ! ab Heraclio antistite exuror,, ab 
illo crucior, ab illo ad judicium voeor. Cognosco 
facinus, reminiscor ine injuste injurias intulisse pon- 
tifici ; mortem deprecor, ne diutius crucier hoc tor- 
mento. Hec cum maxima in febre 947 clamarct, 
deficiente robore corporis, infelicem animam fudit, 
indubia relinquens vestigia, hoc ei ad ultionem beati 
autistitis evenisse. Nam exanimum corpus ita nigre- 
dinem duxit, ut. putares eum prunis superpositum 
fuisse combustum. Ergo ! oinnes hxc obstupescant , 
adunirentur, et metuant ne inferant injurias sacerdo- 
tibus : quia ultor cst Dominus servorum suorum 
sperantium iu se. 


jurias rogavit. Alebat enim. episcopo : llomicidas D — XXXVII. Hoc i tempore et beatus Martinus Gal- 


4 jlerodes Ascalonita, morti proximus , petierat 
ut statim post ipsius mortem nobilissimi Judaerum 
oeceiderentur. Vide. Josephi lib. 1 de Bell. Judaico, 
cap. 21. 

P sic Corb. ; alii justitio, prxeter Casin. qui hahet, 
funeris officio. Austrigildis epitaphium profert Ches- 


nius tomo 1 scriptorum llistor. Franc., pag. 517; 


vixit anuos 22. . 

c llos Nicolaum et Donatum appellat Marius ín 
Chronico, ubi Austregildem obiisse ait anno 581, 
wense Septembri. 

ἃ |tegimn., quod non sine praecepto... novit pruden- 


* ljoc eapnt deest in Corb. et Colb. ; sie habet 
Regu, Hac itaque. pestiientia, etc. 1n. Bec., Nanti- 
nus dicitur eomes. Ecelinonsis. Varie quippe scribitur 


hujus urbis nomen Ecolesina, Egolisma, hodie Incu- 
lisa : quod semel et ierum notasse satis sit. Mara- 
charius interfuit dedication: ecclesiae Namneticze per 
Felicem episcopum, ut refert Fortuua'us, lib. ii, 
carm. 4. 

f Bec., Frontimius. 

$ |n Regm., hic dicitur Eradius, infra Erachus., 


: Sic et comes dicitur aliquando Nautinus, alias ut 


editi, Nantinus. 

banc Synodum an. 579 eonsignat Sirmondus 
tom. 1 Concil. Gallis. 

! [liec ad finem c pitis desunt in cod. Regan, 

! lloc caput deest iu Corb. et Colb Porro ltegm. 
habet Calleciensis. Et quidem veteies scribevant Gal- 
lecia pro Gallicia, 


b 


HISTOnIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


δ. 


liciensis episcopus obiit, magnum populo illi faciente A mergi : f sed ut asserunt miti, nunquam animum 


planctnm ^, Nam hic Pannonize ortus fuit, et exinde 
ad visitanda loca s»ncta in Orientem properans, in 
tantum se litieris imbuit, ui nulli secundus suis tem- 
poribus haberetur. Exinde Galliciam venit, ubi, cum 
beati Martini reliqui: portarentir, episcopus ordins- 
tur : in quo sacerdotio impletis plus minus triginta 
annie, plenus virtutibus migravit ad Domimnn 5. 
Versiculos qui super ostium sunt a parte meridiana 
in basilica saneti Martini, ipse composuit. 

XXXIX. Magna eo anno in Hispaniis Christianis 
persecutio fuit, multique exsiliis dati, facultatibus pri- 
vali, ame decocti, carcere mancipati, verberibus affe- 
cti, ac diversis sepplieiis trucidati sunt. Caput quoque 
hujus sceleris Goisvintha * fuit, quam post Athana- 


suum a fide nostra reflexit. Leuvichildusautem del 
eis unam 5 de civitatibus, in qua residentes regna- — 
reut. Ad quam cum abiissent, ceepit Ingundis predi- 
care viro suo, ut relicta h:zeresis fallacia, catholicae 
legis veritatem. agnosceret. Quod. ille din refatans; 
tandem commotus ad ejus prsedicationem, conversus 
est ad legem catholicam : ac dum chrismaretur , 
Joannes est vocitatus. Quod eum Leuvichildus an- 
Missel, ccepit causas qu:erere. qualitor eum perde 

ret. llle vero hzec intelligens, ad partem se impera ' 
toris jungit, ligans cum prefecto 949 «ejus smici- 
tias, qui tunc Hispaniam impugnabat. Leuvichildus 
autem direxit ad eum nuntios, dicens: Veni ad me, 
quia exstat causse quas conferamus simul. Et ille : 


cbildi 4 regis connubium rex Leuviehildus accepe- B Non ibo, quia infeusus es [Casin. est] mihi, pro eo 


rat ; sed quie Dei servis notam * humilitatis inflixe- 
rat, prosequente ultione divina, ipsa quoque est 
omhibus populis facta notabilis. Nam unum oculum 
pubes 9/58 alba contegens, lumen quod mens non 
babeiet, pepulit a palpebris. Erant autem Leuvi- 
childo regi ex alia uxore duo filii, quorum senior 
Sigiberti, junior Chilperiei regis filiam desponsave- 
rat. Sed Ingundis Sigiherti regis filia cum inayno 
apparatu in Hispanias directa, ab avia Goisvintha 
cum gaudio magno suscipitur; quam nec passa est 
in religione eatholica diu cemmorari, sed ut reba- 
püzaretur in Arl:na. lizresi blandis ccpit sermo- 
nibus illicere. Sed illa viriliter reluctans, ccpit di- 
eere : Suíficit satis me ab originali peccato baptismo 


quod sim catholicus. At ille datis praefecto imperato- 
ris triginta millibus solidorum, ut se ab ejus 59 3 9 
[/t. auxilio] revocaret commoto exercitu, contra eum 
venit. Hermenegildus h^ vero vocatis Grecis, conwa 
patrem egreditur, relieta in urbe conjuge sua. Cum- 
que Leuviehildus ex adverso ven ret, relictus a 90- 
latio, cum videret nihil se przvalere posse, ecclesiam 
Qui erat propinqua, expetiit, dicens : Non veniat 
super me pater ineus ; nefas est enim aut patrem a 
filio, aut filium a parre interfici. Hxc audiens Leuvi- 
childus, misit ad eum fratrein ! ejus, qui dato sacra- 
mento ne humiliaretur, ait : Tu ipse aecede, et pro- 
sternere pedibus patris nostri, et omnia indulget tibi. 
At ille poposcit vocari patrem suum ; quo ipgre/liente, 


salutari semel ablutam fuisse, et sanctam Trinitatem C prostravit se ad pedes illius. llle vero apprehensum 


in una zqualitate esse confessam. Hec me credere 
ex toto corde confiteor, nec unquam ab hac fide ibo 
retrorsum. Hae illa audiens, irscundix forore suc- 
censa apprehensam per comam capitis puellam in 
terram coliidit, et diu calcibus verberatam ac san- 
guine cruentatam, jessit exspoliarl οἱ piscines im- 


« Regm., magnum plebi sue relinquens de se plan- 


"m. 

b Fuit episcopus primo Dumiensis monasterii, tum 
Bracarensis ; qua dignitate uon 30, sed 20 circiter 
annis politus est. Festivitas ejus recolitur die 20 
Martii. Vide ejus Elogium in Actis SS. Ord. Benedi- 
eiini tomo 1, pag. 257. Ad eumdem exstat Fortunati 
epis!'ola cum carmine 1 libri v. Confer lib. 1 deMirac. 
S. Martini, cap. 11. Versus autem bic laudatos edi- 
dit Sirmondus, qui habentur etiain. in tomo xv Bi- 
blioth. Patrum, edit. Colon., etc. 

ε Goisvintha erat Brunechidis reginz, uxoris Si- 
gibti, mater, quam nempe ex Athanagildo rege 
priore suo marito babuerat, proindeque ingundis 
avia. Hauc porro Leuvigildus düxerat post. obitum 
prioris suze conjugis, Theodosiz scilicet filie Seve- 
riani ducis Carthaginensis, ex qua duos filios susce- 
perat, Hermenegildum lugundis maritum, et Recca- 
redum, cui desponsata fuit Higunthis Chilperici (ilia. 
Keccaredus deuique post iratris necem el patris obi- 
tum, »depto regno, ex Ari«no catholicus factus to- 
Gum Wisiyottkorum gentem ad fidem reciam ad- 
duxit, (ux omnia observare visum est ad totius hu- 
jus capiiis et eorum, qua inferius ea de re habentur, 
notionem. De persecuiigne vero hic memorata, vi- 
dendus quoque Isidorus in Cbronico ad γι 606. 

4 Aiii codd., Aihanagildus, Alanachiidis. Sic el 
Leurigildus, Leuvihildus, Leuvichildis, Levieldus, Le- 


osculatus est eum, ei blandis sermonibus delinitam 
duxit ad castra ; oblitusque sacramenti innuit suis, et 
apprehensum spoliavit eum indumentis suis, induit- 
que illum veste vili, regressusque ad urbem Toletum, 
ablatis pueris ejus, misit eum in exsilium ) cum wao 
tantum puerulo. 


tiheldis : quse lectiones varie iu variis codd. occur 
runt, quoties fere haec nonna repetuntos 

9 Casin., sed que diversis notam. 

! Hac, uti videtur, occasione Leuvigildus synodum 
episcoporum Arianorum Toleti coegit, ubi statutum 
est, ut qui de Flomana religione ad eorum partes ac» 
cederet, non deberet rebaptizari, sed solum imposi- 
tione mauus, communionis perceptione, et gloriam 
Patri per Filium in Spiritu saneto dando, aggregare- 


D tur. Hzc ex Joan, Biclar. &d an. 584. 


δ Hispalim scilicet, Bzxeticze caput, in qua postea 
a patre ohsessus e«t. Captus est Corduba, indeque 
Valentiam in exsiliun missus, et denique Tarracone 
occisus, ut refert Joan. Biclar. aut certe Hispali, ut 
plerisque auctoribus placet. De his infra Gregorius 
possun loquitur. 

^ Sic Corb. et Jean. Biclar. Alii, Hermenichildis, 
Hermenchildis, Ermenyildus , eic. S. Leandrum ea 
Occasione Constantinopolim profectum luisse, ut 
auxilium a Tiberio imp. sellicitaret , discimus ex 
S. Gregorii papa praef. in libres Moral. in Job. 

1 Kteccaredum, ut supra notavimus. 

) A paue jussus est interfici, quod die sancto Pas- 
cli» communionem ab episcopo Ariano sibi porrectam 
suinere recusasset, ut fusius narra: S. Gregorius M. 
lib. ut Dialog., eap. 51, et l'aulus diac. lip. in Mist. 
Langob., cap. 21, quod contigit l'arracone an. 58, 
ex Joan. Biclar. in Chronico, uhi ejus iuterfectorem, 


S. GREGORII EPISCOPI ΤΟΒΚΟΝΈΝΘΙΒ 


$56 


XL. igitur * post inortem (iliorum Chilperici, rex A secretius. Quo adveniente, ex jussu regis appreliensus 


- mense Octobri io Cotia silva plenus luctu cum conjuge 
residebat. Tunc Chlodovechum filium suum Drenna- 
cum, faciente regina, transmisit, ut scilicet οἱ ipse 
ub hoc interitu deperiret. Graviter ibi his diebus 
morbus ille, qui fratres interfecerat, szxviebat ; sed 
uihil ibidem incommodi 95 pertulit. jpse enim rex 
Calam 5 Parisiacz civitatis villam advenit. Post pau- 
eos vero dies Chlodovechuin ad se venire praecepit : 
cui qualis interitus (uerit, dicere non pigebit. Igitur 
cum in supradicta villa apud patrem habitaret, ccepit 
immature jactare, vel dicere : Ecce mortuis fratribus 
meis ad me restitit omne regnum : mihi universz 
Gellie subjicientur , imperiumque universum mihi 
fata largita sunt, Ecce inimicis in manu positis infe- 


in manicis a Desiderio * atque Dobone ducibus, nu- 
datur armis et vestibus, ac vili indumento contectus 
931 regine vinctus f adducitur. At illa iu custodia 
eum retineri przcepit, elicere ab eo cupiens, si liac 
ita ut audierat se haberent, vel cujus consilio" u-us 
fuerit, aut cujus hzc instinctu fecisset, vel cum qui- 
bus maxime amicitias colligasset. At ille reliqua de- 
negans , amicitias iuultorum detexit. Denique post 
triduum, regina viactum jussit eum transire Matro- 
nam fluvium, et in villa, cui Nuceto € nomeu est, 
custodiri, lu qua custodia cultro percussus, interiit, 
ipsoque it loco sepultus est b. interea advenerunt 
nuntii ad regem, qui dicerent, quod ipse so icLu 
proprio perfodisset ; et adhuc ipsum cultrum de quo 


ram quzcunque placuerit, Sed et de noverca sua B 5€ Perculit, in loco stare vulneris affirmabant. Quibus 


Fredegunde regina non condecibilia detrectabat. 
Quse illa audiens, pavore nimio terrebatur. Post dies 
vero aliquot, adveniens quidam ait reginz : Ut orba:a 
filiis sedeas, dolus id Chlodovechi est operatus. Nam 
ipse concupiscens unius ancillarum tuarum fil.am, 
maleflciis tuo8 per matrem ejus filios interfecit : 
ldeoque moneo ne speres de te melius, cum tibi spes 
per quam reynare debueras sit ablata. Tunc regina 
timore perterrita, et furore succensa, nova orlntate 
Compuncta, apprehensa puella in quam oculos inje- 
cerat Chlodovechus , et graviter verberata, incidi 
comam capitis * ejus jussit, ac scissee sudi impositam 
deligi ante metatum Chlodovechi praecepit. Matre 
quoque puella religata , οἱ tormentis diu cruciata, 


verbis rex Chilpericus illusus, nec flevit, quem ipse, 
uL ita dicam, morti tradiderat, instigante regina. 
Servientes quoque illius per diversa dispersi sunt. 
Mater autem ejus crudeli morte necata 1; soror illius 
in menasterium, delusa j ἃ pueris regiuz, transmit- 
tur, in quo nunc veste mulata consistit; opesque 
eorum omnes reginz delatie sunt. Mulier qux super 
Chlodovechum locuta fuerat, dijudicatur inceudio 
concremari. Qua cum duceretur, reclamare coepit 
misera, se mendacia protulisse : sed nibil proficien- 
tibus verbis, ligata ad stüijitem, vivens exuritur 
Danimis. Thesaurarius Chiodovechi a Cuppaue * sta- 
buli comite de Biturico retractus, viuctus rvgiudz 
transmissus est, diversis cruciatibus exponeudus ; sed 


elicuit ab ea professionem, qua hos serniones veros ( €um regina et a suppliciis, et vinoulis jussit absolvi; 


esse firmaret. Regi 2 exinde lize et alia hujuscemodi 
ilasinuans, vindictam de Chlodovecho poposcit. Tune 
yex in venationem directus, eum precepit arcessiri 


Sisbertum, biennio postea morte turpl punitum fuisse 
sePibit. Hermenegildi sdb martyris titulo festum die 
45 Aprilis celebratur. Ingundis uxor ejus, fugiens 
intercepta, in Siciliam perducta est, ubi exspirasse 
dicitur. Infra 13men Gregoriws lib. vir, cap. 28, 
ipsam in Aírica obiisse seribit, cum Constanti ;opolim 
8 Graecis perduceretur. Eorum filius Atbanagildus 
CP. vixit in sula Mauricii imp. Aliquot epistolas ad 
ipsum, aut ejus occasione ad alios a Childeberto rege, 
et a Brunichilde regina scriptas, iu Appendice dabi- 
mus 


49. De Cotia silva, supra lib. 1v, cap. 22. 

b ibi S. Bathildis Chiodovei ll uxor parthenonem 
celeberrimum exstruxit, ubi cum aliquandiu saucti- 
monialis vixisset, pie obiit. Locus priscuur nomen 
retinet, vulgo Chelles, quatuor leucis ab urbe distans, 
ad Matrona fuvium. De hoc Beda lib. 11. ilist., 
cap. . 

€ Sic Bad.; at Corb. et Chesn., abscissam sudi. 
Colb., absciseo sude. Bec., scissa sudi. 

.4 Regm., firmaret fiegi. Tunc. Rex, coteris omis- 
sis 


* js. est qui, referente Gregorio lib. 1x, eap. 53, 
Tetradiam , marito ejus Eulalio adhuc superstite, 
uxoreu) duxit. De quo nou semel. alibi, potissimum 
lib, x, cop. 8. Bobo autem fllius erat Muiutnolini du- 
cis, de quo lib. vi, cap. 45. 

Í Ip Corb. deest vinctus. 

ἃ Sic scribendum censet Valesius in Notitia Gallia- 
fum ; cousentit Corb. At Colb. habet Nocito; alii vero 


4 lloc caput in Regin. loco suo motum, exstat num. 


liberumque nobis obtinentibus abire permisit. 
XLI. Pust bac ! Elafius Catalaunensis episcopus, 
propter causas Q59 Bruaicbildis regina, ia ilispa- 


Noceto, vulgo Noisi, haud procul a Cala, sed ad ai- 
teram Matronz ripam. 

b [nde corpus ejus cum solemni pompa translatum 
e:t Parisios in basilicam sancti Vincentii, infra lib. 
virt, cap. 10. 

i Audovera scilicet, quam Chilpericus dimiserat, 
quod suam ipsius filiam e fonte sacro suscepis-et, si 
credauus Anonymo qui Gesta Francorum sciipsit. Id 
quippe fabulosum esse existimat Cointius ad an. 565, 
n. 4. Soror vero ejus, scilicet. Chlodovei, Basina , 
quie in monasterio sancta? Crucis Pictaviensi turbas 
postea excitavit. 

i Sic Corb. et Colb. Editi vero, reciusa in mona- 
sterio. Mss. lectionem habet Aimoinus lib. im, c. 43. 
k Ε1υ]05 facinora narrat Gregorius lib. x, c. 5. 

! [loc caput deest in Corb. et Colb. Legitnus iustru- 
mentum beati Elafii »piscopi de villis, quas S. Sie- 

ano dedit cum (ratre suo Leudomiro diacono, actum 
in Catalauni civitate, in. ecclesia pra (ati martyris, pa- 
blice sub die v 1d. Junii, anno. quarto Sigeberto rege 
Francorum, cui instrumento post donatores Egidius 
Rhenensis metropolitanus , et Beatus, cujus sees 
non exprimitur, subscripsere. Beatus, ut. existimo, 
is ipse est Beatus episcopus Ambianensis, qui Con- 
cilio Aurel.an. v interfuit an. 549. Quo pacto S. Ho- 
noratus, quem Cointius Beato circa an. 554 succes- 
sisse *cribit, ante ana. 565 Sigiberti regis 1V Ecclesise 
Ambiauensi prefectus fuisse dicendus non est. Ela- 
fius, Badio Elaphius, plerique ed. Elusius , colitar 
Ustalauni die xiv Kal. Sept. Sacrum vero illius core 
pus asservatur in monasteri^ S. l'etri iv eadem uebe, 


$61 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER: QUINTUS. 


$58 


sas in legationem directus, correptus a febre nimia, A turis ecclesiasticis valde instructus, ita ut seriem 


spiritum exbhalavit, et exinde delatus mortuus , ad 
civitatem suam sepultus est. Eonius quoque episco- 
pus, quem legatum Britannorum supra meminimus *, 
ad civitatem suam regredi non permissus, ut Ande- 
gavis posceretur de publico a rege prxceptum est. 
Qui Parisios adveniens, dum die Dominica sacre- 
sancta solemnia celebraret, emissa cum hinnitu voce 
terrze corruit. Erumpente vero ab ore ejus et naribus 
Sanguine, inter inanus deportatus est, sed convaluit. 
Nimium enim vino deditus érat, et plerumque ita 
deformiter inebriabatur, ut gressum facere uon va- 
leret. 

XLII. Mirus rex Galliciensis legatos ad Guntchram- 
mum regem direxit. Cumque per Pictavum termiuum 
prelerirent, quem iunc Chilpericus rex tenebat, 
mundalta suni ei. At ille sub custodia sibi eos exbi- 
beri prsscepit, et Parisios custodiri. Eo tempore apud 
Pietavensem civitstem lupus ex silvis veniens, per 
portam ingressus est, clausisque portis iufra muros 
ipsius urbis oppressus, eccisus est. Asserebant enim 
quidam οἱ cwlun ardens se vidisse. Liger fluvius 
mojor ab anno superiore fuit, postquam ei Caris 
b torrens se adjunxit. Ventus auster nimium violen- 
ter eueurrit, ita ut silvas prosterneret, domos erue- 
ret, sepes efferret, ipsosque homines ad internecio- 
mem usque volniaret, Erat enim spatium ejus in 
latitudinem quasi jugera septem; longitudo autem 
men potait sestimari. Nam et galli plausum cantus 
$n initio noctis ssepe dederunt. Luna contenebricata 
est, et cometes Q3 stella apparuit. Gravis autem 
]ues ia populo subsecuta est. Legati autem Suevo- 
rom * post annum dimissi, ad propria redierunt. 

ΧΕΙ. Maurilio ἃ Cadurcensis urbis episcopus gra- 
viter segretabat ab humore podagrico, sed super hos 
doleres, quos ipse humor eommovit, magnos sibi 
cruciatus addebat ; nam szpe candens ferrum tibiis 
ae pedibus degebat , quo facilius cruciatum sibi 3m- 
plius adderet. Sed cum episeopatum ejus tmulti ex- 
peterent, ipse Ursicinuin *, qui quondam referenda- 
rius Ultrogotthze regivze fuerat, elegit. Quem dum 
δήμως viveret, benedici deprecans , migravit a sz- 
celo. Fuit autem valde eleemosynarius , in Scrip- 


Ordinis S. Bened. sub. Cong. S. Vitoni. Instrumen- 
δι quo Élafius bona quadam ecclesie S. Stephani, 
δά est cathedrali, l-gavit, firinatur ex. ejusdem Vita, 
ux in us. breviario abbatie omniuur. sanctorum 
talauni, sic liabet : Cum itaque Catalaunensis eccle- 
a pastore oibata. foret , Sigibertus Chloturii filius, 
wasgei Chlodovei nepos, Elafium Lemovicibus evocatum 
"m eam sedem ecehendum curavit. /gre tandem susce- 
ate episcopali murere, totum. se converiit. Elafius ad 
4Deominum, largas eleemosynas | faciens , orationibus 
"instans, nihil pratermittens quod. ad boni pustoris offi- 
«cium pertineret. Tanti fratris amore et desiderio ductus 
Maeedemirus, relicia patria Catalaunum perrexit, Mul- 
&umm auttm eorum (raterua concordia  Catalaunensi 
«eclesie pro[uit, cui etiam hereditaria predia sua urbi 
llemericg vicina donarunut, etc. De eo in Necrologio 
21v Kal. Sept. Catalauni natalis gloriosissimi praesulis 
Elapkii fratris B. Leudomirj. Purro Beatus qm iustru- 
Weutum S. Elalii conscripsit, episcopus non erat, ut 
V ejus verbis apparet : £go quamvis indignus, tamen 


diversarum generationum , quz in libris veteris Tes» 
tamenti describitur, uod a mois difficile retinetur, 
hic plerumque meinoria recenseret. Fuit etiam et in 
judiciis justus, ae defendens pauperes ecclesize sux 
de inanu malorum judicum, juxta illud Job : Cos- 
servavi egenum de manu potentis ; el. inopi cui nou 
erat adjutor, auxiliatus sum. Os vidue benedixit me, 
cum essem oculus cecorum, pes claudorum , et inva» 
lidorum pater (Job. xxix , 12-16 ). 

ALIV. Leuvichildus vero rex Agilanem legatum 
ad Chilpericum mituit, virum nullius ingenii aut dis» 
positionis ratioue peritum , sed tantum voluntate in 
catholica lege perversum : quein cum v.a Turonis 
detulisset, Jacessire nos de fide, et impugnare ec- 

B clesiastica dogmata ceepit. Iniqua enia, iuquit, luit 
anüquorum episcoporum lato» sententia , qua: dequa- 
lem asseruit Filium Patri. Nam qualiter, inquit, poe 
lerit esse Patri sequalis in potestate, qui ail: Pater 
major me esi (Joan, xiv, 28) ? Non est ergo sequum 
ul ei similis eestimetur quo se minorem dicit , cui 
tristitiam mortis ingemil, cui postremo moriens spi- 
ritum, quasi nula przditus 401estate, commendat, 
Unde patet eum et ztate et potestate paterna mino- 
rem. Ad hzc ego interrego, si crederet Jesum Chri- 
stum Filium Deiesse, si eumdemque esse Dei sapien- 
tiam, si lumen, 954, si veritatem , si vitam, si 
justitiam fateretur. Qui ait : Credo bac omnia esse 
Filium Dei. Et ego: Dic ergo mihi, quando Pater 
sine sapientia ? quando sine lumine ? quando sine 


C vita? quando sine veritate ? quaudo sine justitia fue- 


rit ? Sicut enim Pater sine istis esse non potuit , ita 
et siue Filio esse non potuit : que maxiue ad Do- 
miBici nominis f mysterium coaptantur. Sed nec 
Pater esset utque, si Fiiiu pon haberet. Quod au- 
lem eum dixisse aig , Pater major me est (Joan. xiv, 
28), scias eua hoc ex assumpta carnis humilitate 
dixi-se, ut cugRoscas non potestate, sed humilitate 
te fuse redemptum. Nam tu qui dicis, Pater major 
9e esl, oportel te meminisse quod alibi ait : Ego et 
Pater unum sumus ( Joan. x , 50 ). Nam et mortis ti- 
imer, et commendato spiritus ad infirmitatem cor- 
poris est refereuda , ut sicut verus Deus, ita et ve- 


Beatus vocor, hanc auctoritatem jubente Elafio venera- 
bili ep'scopo wua cum consensu  Leudomeri diaconi 
conscripsi, ad vicem Ernoldi notarii. Unde ruit quod 
in notis dixi de Beato, quein. episcopum Aubianene 
sei fuisse suspicabar. 

* Supra cap. 90, ubi dicitur Eunias Venetensis 
episcopus. 

b Corb., estoreus. Colb., ei Duricarus terrens. Editi 
cum Dec., Caris, aut Cares. Cod. Regm., major ab 
amne... cares, Hic, ut puto, designatur fluvius Caris, 
vulgo le Cher, qui in Ligerim delabitur. 

* Qui supra scilicet a Mirone directi dicuntur, hie 
nempe Suevis in Gallicia degentibus imperabat. Hinc 
in indice eapitum cod. Hegm. dicuntur legati Calli- 
cienses. 

4 Hoc caput deest in Celb. et Corb. Bad. vero, 
Maurilius, et in iudice capit., De Manwrilio, Bee. , 
Marilius. 

* De hoc infra, Subseripsit Concil. Matisc. i1, 

( legm., Dominicis verbis. 


ne S. GMEGONH. EPISCODJ TURONENSIS $60 


rus homo credatur. F'tille : Cujus qois implet volunt:- À est qui mittit, non est Deus qui mittitur. Ad hzc ego 


tem, eo e! minor est* ; semper Filius minor esi Patre , 
quia ille facit voluntatem Patris, nec Pater illius 
voluntatem facere comprobatur. Ad hec ego: In- 
tellige quia Pater in Filio, et Filius in Patre, in una 


'semper deitàte subsistit. Nam ut coguoscas Patrem 


Filii facere voluntatem , si in te fides evangelica ma- 
net, audi quid ipse Jesus Deus noster, cuin ad re- 
suscitanJàm venit Lazarum , ait: Péler, gratías ajo 
tibi , quoniam audisti me ; et ego sciebam quia semper 
me audis Sed propter turbam qua cireumstal , dixi , 
w oredent quia (à me misisti (Joan. x1, 41; 42). Sed 


"et cum ad passionem venit, sit : Pater, clarifica rne 


claritate quam habui apud temelipsum , priusquam 
mundus fieret (Joan. xvn , 5b). Cui Pater de ceelo res- 
poudit : Et clarificavi , et iterum clarificabo (Joan. xn, 
$8). A£qualis est ergo Filios in deitate, non minor, 
sed neque aliquid minus habens. Nam si l'eum con- 
fileris , necesse est integrum fatearis, οἱ nihil egen- 
tem ; si vero integrum esse negas, Deum esse non 
credis. Et ille : Ex assumpto homine coepit Dei Filius 
vocitari; nàm erát quando non erat. Et ego: Audi 
David dicentem ex persona Patris : Ea «tero ante 
luciferum genui te (Psal. cix, 6). Kt joannes evange- 
lista ait : In principio erat Verbum, et Verbum 955 
eiat apud Deum, εἰ Deus erat Verbum ( Joan. 1, 4 ). 
lloc ergu Verbum caro factwn est, et habitavit tn nobis, 
wer quem [acia sunt omnia (Joan. 1, 14, 5). Nam vos 
exeatj veneno persuasionis, nihil dignum de Dee 
sentitis. Et ille : Nunquid et Splritum sanctum Deum 


interrogo, si crederet doctrinam Petri Paulique apo- 
stolorum. Respondente auteii eo: Crede, adjeci : Cum 
arguerei Petrus apostolus Ananiam pro fraude fun- 
di, vide quid dicat : Quid tibi visum est mentiri Spi- 
ritmi sancto? Non es enim mentitus hominibus , sed Dco 
(Act. v, 5, 4). Et Paulus, cum gratiarum spiritualium 
distinguerét gradus: Haec omnia, inquit, operatur 
Saws aique idem. Spiritus, dividens unicuique prout 
vult ( 1 Cor. xu, 14 ). Qui enim quod volverit facit, 
in nullius redigitur potestatem. Nam vos; ut supe- 
rius dixi, nihil vecte de Trinitate sancta sentitis, et 
quam iniqua 956 sit hujus sectze perversitas, ipsius 
&uctoris vestri, id est Arii, expressit interitus. Ad 


| hac ille respondit : Legem quam non colis, blas- 
f pbemare noli ; nos vero que creditis, etsi noa cre- 


dimus, non tamen blesphemamus, quia non depu 
tatar crimini, si et illa et illa calantur. Sic enim vul- 
gato sermone dicimus : Non esse noxiwm si inter 
geutilium aras et Dei ecclesiam quis transiens, utra- 
que veneretur *. Cujus ego stultitiam cernens , alo : 
Ut video, et gentilium defensorem, οἱ hzereticorum 
assertorem te esse manifestas, cum et ecclesiastica 
dogmata maculas, el paganorum spurcitiae predica; 
sderari. Satius , inquio , faceres , si ea te armarel 
fides, quam Abraham ad ilicem, 1saac in ariete, 
Jacob in ispide, Moyses vidit in sente; quam Aaron 
portavit in logio f, David ezsultawit in tympano, Sa- 
lowon prsedicavit in intellectu ; quain oues patriar- 
Che, prepbeue , sive Lex ipsa vel eraculis cecinit ; 


diciis, au, eequulem Patri Filioque decernitis ἢ Cui Ὁ vel sacrificiis figuravit ; quam et nunc. priesene. saí- 


ego: Una in tris est voluntas, potestas, operatio: 
taus Deus im winitate, et trinus in unitate. Tres 
porsemte , sed unum regnum , una majestas, una po- 
tentia eninipoteutiaque. Et ille: Spiritus sanctus, 
Inquit, quei x«ualem Patri profestis ac Filio, utris- 
«que minor sceipitur, quia et a Filio promissos, eta 
Patre legitur missus. Nemo enim promittit, nisi quod 
sum dominationi subsistit; et neme mittit, nisi infe- 
riorem se , sicul ipse ait in Evangelio : Nisi ego abià- 


ro, Paracletus ille non Ὁ veniet : δὲ atem abiero, mit- 


tam illum ad vos (Joan. xv1, 1). Ad b»ec ego respon- 
di : Bene Filius ante passionem ait, quia nisi ille ad 
Patrem victor remeaverit, ac proprio sanguine re- 
denpto mundo, dignum Deo ex homine prapararet 
habitaculum, non potest saactus Spiritus, idem Deus, 
iu pectore fanatico et originalis eriminis labe infecto 
descendere. Spiritus enim sanctus, ait Salomon, ef- 
[ugiet * fictum (Sap. 1, 5). Tu autem si spem aliquam 
resurrectionis babes, noli loqui adversus Spiritum 
senctum, quia, juxia sententiam Domini, In Spi- 
t.(u sancto ἃ blasphemanti non remitletur, neque in hoc 
seculo, neque in (uro (Matih, xi, 32). Et ille: Deus 


^ Corb. , Bec. et Colb. c., ejus el junior est. 

b Regm., Paraclitus non. 

€ Sic Corb., et Regm. Editi cum Bec. οἱ Colb. c., 
fugiet. 

4 Sic Corb., Regm., Bec. et Coib. c., pro in Spi- 
ritum sanctum, Editi , Spiritum sancium blasphemanti. 

* Observaudum ex hoc loco nullum haberi veram 


fragater Merüinus noster, vel possedit in pectore, 
vel ostendit in opere, au οἱ tu conversus orederes 
inseparabilem Trinitatem , et aecepia a nebis bene. 
dietiohe, purgatoque a molie credulitatis veneno pec- 
tore , delerentur iniquitátes tue. At ille furore οὐδὲ" 
δοίις,, et nescio quid quasi insanus frendens , ait : 
Ante anima ab hujes cérporis vinculis emicet 6, 
quam ab ullo religionis vesirz:?. sacerdote bened 
ctionem accipiam. Εἰ ego : Nec nostram Domiuus 
religionem sive idem ita tepescere ἃ faciat , ut dia- 
tribuamus Saucum ejus canibus, ac pretiosarüm 
miargaritarum sacra porcis squalentibus expotiamas. 
Ad hzc ille relicta altercatione surrexit, et abiit. 
Scd posth:zzc cuim iu lispanias reversus fuisset, in- 


D lirmitate debilitatus, ad nostram religioueu neccssi- 


tate cogente conversus est. 

XLV. Per idem tempus Ciilpericus rex $cripsit 
indiculum , ut sancta Trinitas non in persouarum 
distinetione, sed tantum Deus nominaretur : aseo-. 
rens ind:gnum esse, ut Deus persona, sicut bone , 
càrneus, nominaretur ; 457 affirmans etiam ipsum 
esse Patrem qui est Filius; idemque ipsum esse 


religionem , dimissa Ecclesise catholicse fide, wt hie 
Arianus , qui omnes bonas agRoscens , pullam se ba- 
buis-e manifestabat. 

! Id est in rationali Pontificali, ubi λόγος, seu Dei 
nomen legebatur. 

8. Regu, separetur. 

h jJeu et Colb., tabescere, 


50] 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUÍNTUS. . 


$63 


Spiriton sanctum , qui Pater et Filius. Sic, inquit, A nulli penitus metrice conveniunt rationi 4. AddiJit 


propbetis ac patriarchis apparuit , sic eum ipsa Lex 
nuntiavit. Cumque hxc mihi recitari jussisset , ait : 
Sic, Inquit, volo ut tu et reliqui doctores Eoclesia- 
rüm credatis. Cui ego respondi : Hac credulitate re- 
licta, pie rex, fioc te oportet sequi quod nobis, post 
apostolos, alii doctores Ecclésia reliquerunt ; quod 
Hilarius Eusebiusque * docuerunt, quod et in bap- 
tismo e$ confessus. func iratus rex ait : Manifestum 
est mibi in hac causa Hilarium Eusebiumque validos 
inimicos baberi. Cui ego respondi: Obscrvare te 
convenit, neque Deum , neque sarctos eju: babere 
offensos. Nam scias, quia in persoua alter Pater, 
aliter Filius, aliter 5 Spiritus sanctus. Non Pater as- 
sumpsit carnem, neque Spiritus sanctus, sed Filius ; 


ut qui erat Dei Filius, ipse ad redemptionem homi- p 


nis filus haberetur οἱ virgínis. Non P'ater passus, 
neque Spiritus sanctus, sed Filius; ut qui carnem 
a$sumpserat in. niuudo, ipse offerretur pro imundo. 
De personis vero quod ais, non corporaliter, sed 
spiriialiter sentiendum est. In bis ergo tribus per- 
sonis una gloria, una zternitas, una potestas. At 
itle commotus ait : Sapientioribus te hzc pandam *, 
qui mihi consentíant. Et ego : Nunquam erit sapiens, 
sed stultus, qui li:sc qux proponis sequi voluerit. 
Ad tic ille frendens, 958 siluit. Non post multos 
vero dies adveníen:e Salvio Albigensi episcopo, lizec 
el precepit recenseri , deprecans ut sibi consenta- 
peus fleret. (juod ille audiens, ita respuit, ut si 
ehartam, iu qua bec scripta tenebantur, potuisset 
attingere, in frusta discerperet. Εἰ sic rex ab hac 
intentione quíevit. Scripsit alios libros idem rex 
versibus , quasi Sedulium secutus ; sed versiculi illi 


4 Scificet Vercellensis episcopus, qui eum Tliilario 
l'ietavensi egregie contra bzreticos sáuctze Trinitatid 
impugpatores decertavit. Porro bic Chilpericus Sa- 
bellii falsa dogiiata renovabat. 

b See Corb., Bec., Colb. c. et vet. ed. Ita et Colb. 
ἃ. habebat, sed aliquis subtus litteram d. apicem 4p- 
posuit, ut conliceret, aller Pater, alkr FMius, alter 
Spiritus sauctus. Qux lectio est ltcgm. et Chesnii. 

e Regm., Acc pandere decrevi. 

4 Corb., nulla penitus metrice. comeeniunt ratione. 
Chilperici eloqueutiaui eC in literas propepsionem 
laudat Fortunatus lib. ix, carm. 1. ΝΙΝ de ejus ope- 
tibus superest, prater aliquot. versus in. honorein 
soncti Germani Parisiensis episcopi, quos Aimoiung 
referi. Eos. tamen ἃ Foriuato e€oipositos puwat 


Dreuverus, nec alii tant:? antiquitatis esee. putant. ἢ imperi. 


Sedulius sub Theodosio Iomix cfaruit, quem poetae 
Christiani imitari studuerunt. Vide Dedam lib. v 
Hist., eap. 19. ΄ 
* Hos charaeteres, prout in cod. Corb. omniam 
autiquissimo habentur, reprazsentavimus. In Colb., 
eo Ὁ. Y ae. y, qua per medium lineola transversa se- 
catur, 2. A uui. Hogm., 0 u. y the. z. y uui. Bec., 8 
“ες. * ae. 1 (he, et post litteras incogaitas. eai. Idem 
oril eapset ip vereri canonum et. professionum 
fádei eolleetione, ex cod. Colbertino ab anuis. circi- 
ter 500 scripto, babetur, ubi edem littere codem 
fere inodo sc in cod. Corb. exaratzt. sunt, niei quod 
ultuna littera sit 8, uiui. Hos characteres plerique 
ediü per litteras griecas expresseruuto, seu O Y Z Il. 
b Aiticini edit. ii Ub im, cap. 41, y ch. 0 thi. 9 ph.; 
ubi codex S. Germani a Pratis ab. ann. circiter 460 
scriptus habet * ue. T iie. am u. Caeterum lise litterae 


PaTRO:. LXXI. 


.autem et litteras litteris nostris, id eit e, sicut 


Greci hábent, ae, the, uur, quarum characteres 
subscripsinus. Hi sunt o  Z A *. Et misit epistu- 
las in universas civitates regni sui, ut sic pueri 
docerentur, ac libri antiquitus scripti, planati pu- 
mice rescriberentur. 

XLVI. Agrecula ! autem Cabillonensis episcopus 
hoc obiit tempore; fuitque homo valde elegans ac 
prudens, genere senatorio. Multa in civitate illa zed.- 
ficia fecit, doinos composuit, ecclesiam fabricavit, 
quam 5 coluunis fülcivit, variavit marmore, musivo 
depinxit. Magn: autem abstiuentia fuit, nam nun» 
quam prandio usus est, nisi tantum ciua 9 ad quam 
sic temporive residebat, ui sole stante cousurgeret. 
Humanitatis [T. staturx] exiguas, facundiee vero magnos 
erat. ÜbiiL autem episcopatus anno quadragesimo 
octavo, avi autem octogesimo tertio 5 » cwi Fluvius 
referendarius Guntcbramni regis successit. 

XLVII. Eo! tempore et Dalinatius 959 Ruthene 
civitatis episcopus, migravit a saculo, vir in ombi 
sanctitate przecelsus abstinens vel []. et] a cibis, vel 
a concupiscentiis carnis; valde eleemosynariua, e 
cunctis humanus, in oratione et vigiliis satie stabilie, 
Ecclesiam construxit, sed dum eam ad emendatio» 
nem s:epius destruxit, iucompositam dereliquiL, Post 
cujus obitum nmiulti, ut fit, episcopatum expetunt, 
Tran:obadus ! vere presbyter, qui quondam archi« 
diaconus ejus fuerat, maxime in hoc intewdebat, 
fidus quod filium suum cum Gogone, qui tunc regis 
erzt nutritius, commendaverat. Condiderat σε 
episcopus testamentum, iu quo regis exenium *, qui 
post ejus obitum acciperet, indicabat, adjurans tor- 


eamdetn fortunam experte sunt, atque ill:e, que olim 
ἃ Claudio imp. adinventse fuerant, id est simul cum 
880 auetore perierunt, 

f lloc caput deest in Corb. et Colb. 

8 l'egm., quam vario ornatu decoravit, Hic magna 
feit abstinentie, ita ul. rturtquam in. die. ederet, nisi 
semel, εἰ hoe ceena vocabaimr, in qua sic tempore veris 
sedebat, εἰς. Forte pre semporive, legenduus est tem^ 
porius, ut lisbent eodd. seripti in. Regula S. Bene- 
dicti, cap. 1T. Musivum autem, de quo hic et pa-sim 
Gregorius, est epos tessellis ita coutextum, at varias 
liguras repraesentet, quod apud veteres in. magno 
fuit pretio, nostris dicitur ourrage à la mosaique. tc 
his egregium volumen HKom:e edidit vir illust. Joannes 
Ciampines. Vide et Bergeriuimn lib. i1 de Viis publicis 


Ejus lestum celebrat wartyrol. vom. die 17 Mar- 
til. fnterfuit c«ncil. Aurelian. ut, iv et v, Arver- 
uensi n, Paris. u et Lugdun. in. Vide lib. de Gler. 
Conf. cap. 85 et 86, ei Bolland. ad. 17 Mart. Agri- 
culam laudat Fortamt. lib. i, carm. 22, quod ἰὰ - 
men de Agricola Nivernensi episcopo intelligit Coin- 
ting. 

i lloccaputdeest in. Corb. et Colb. Dalmatiug sub- 
scripsit concil. Arveru. au. 555 , et Aurelian. iv, au. 
941, memoratur in Martyrol. Galiicano 15 Noveinbris. 

j Kegin. et Bec., Transobaldus.. fisus.. cum Gor- 
gone. De Gogone vide lib. vi, cap. 4. 

k Sic iidem codd. cum. Bad., et quidem recte; 
czeteri vero regi Sexenium. Non enim episcopus Sexe- 
nium sibi successorem delegerat, sed indicavit con- 
ditiones, quibus ille episcopatus, quei erenium, scu 
zenium regis appellat, conferri deberet, 


12 


305 


S. GREGORII EPISCUII TÜRONENSIS 


36i 


nibilibus sacramentis, ut in écclesia illa non ordina- A auctoritate valeret, ad Marcovefam reginaw, quam 


retur extraneus, non cupidus, non conjugali vinculo 
nexus, Sed ab his omnibus expeditus, qui in solis 
tantum dominicis laudibus degebat , substitueretur. 
Transobadus autem presbyter epulum in ipsa urbe 
clericis praparat. Residentibus autem illis, unus 
presbyterorum ccepit antistitem memoratum impudi- 
cis blasphemare * sermonibus; et usque ad hoc 
. erupit, ut eum delirum et fatuum nominaret. Ὡς eo 
dicente, pincerna poculum oblaturus advenit. At ille 
acceptum dum ori proximat, tremere ccepit, laxato- 
que de manu calice, super illum [A/. alium], qui sibi 
verat proximus, caput reclinans, reddidit spiritum, 
ablatusque ab epulo ad sepulcrum , humo contectus 
est. Posth:zec relecto testamento antistitis in przssen- 


Charibertus rex nimium diligens in loco sororis toro 
asciverat, fugit. Qu: libenter eum colligens, provo- 
cat 1, equorumque meliorum deputat esse custodem. 
Hinc jam obsessus vanitate, ac euperbize deditus, co- 
mitatum ambit stabulorum j. Quo accepto, cunctos 
despicit ac postponit; inflatur 96] vanitate, luxu- 
rià dissolvitur, cupiditate succenditur, et in causis 
patronz alumnus proprius huc illucque deferiur. 
Cujus post obitum refertus przedis, locut ipsum cun 
rege Chariberto oblatis muneribus tenere capit. 
Posthzc, peccatis populi ingruentibus, comes Turo- 
nis destinatur, ibique se amplius honoris gloriosi 
supercilio jactat; ibi se exhibet rapacem pr:zedis, 
turgidum rixis, adulteriis lutulentum : ubi seminando 


«ia ChildeDerti regis ac procerum ejus, Theodosius 5, B discordias, et inferendo calumnias, non modicos 


qui tune archidiaconatu urbis illius potiebatur, epi- 
scopus ordinatus est. 

XLVIII. Audiens * autem Chilpericus omnia mala 
qux faciebat Leudastes ecclesiis Turonicis, et omni 
$60 populo, Ansoualdum 4 illuc dirigit: qui ve- 
niens ad festivitatem sancti Martini, data nobis et 
populo optione, Eunomius in comitatum erigitur. 
Denique Leudastes cernens se remotum, ad Chilpe- 
ricum dirigit, dicens : Usque nunc, o piissime ree, 
custodivi civitatem Turonicam; nunc autem me ab 
actione remoto, vide qualiter custodiatur. Nam no- 
veria. quia Gregorius episcopus eam ad (ilium Sigi- 
berti tradere destinat. Quod audiens rex, ait : Ne- 
quaquam, sed quia remotus es, ideo li»c  apponis. 


thesauros aggregavit. Post obitum vero Chariberuüi 
cum in Sigiberti sortem civitas illa venisset, trans- 
eunte eo ad Chilpericum, omnia qua inique aggre- 
gaverat, a fidelibus nominati regis direpta sunt. Per- 
vadente igitur Chilperico rege per Theodobertuiu 
filium urbem Turonicam, cum jam ego Turonis ad- 
venissem, mihi a Theodoberto strenue commenda- 
tur, ut scilicet comitatu quem prius babnerat posire- 
tur. Multum se nobis humilem subditumque icdde- 
bat, jurans s:epius supcr sepulcrum sancti antistitis, 
nunquam se contra rationis ordinem esse venturum, 
seque mihi, tam in causis propriis, quam iu Ecclesia 
necessitatibus, in omnibus esse fidelem. Timebal 
enim, quod postea evenit, ne urbem illam iterum rex 


Et ille : Majora, inquit. de te ait episcopus. Dicit C Sigibertus in suum dominium revocaret. Quo de- 


enim reginain tuam in adulterio cum episcopo Bert- 
thramno misceri. Tunc iratus rex, czesum pugnis et 
calcibus, oneratum ferro recludi prxcepit in car- 
cere. 

XLIX. Sed *quia liber finem postulat, narrare ali- 
qua de ejus aelionibus libet ; sed prius videtur genus 
ac patriam, moresque ordiri. Cracina f Pictavensis 
insula vocitatur, in qua a fiscalis vinitoris δ servo, 
Leocadio nomine, nascitur. Exinde ad servitium ar- 
cessitus, eulinae regix€ deputatur. Sed quia lippis 
erat in adolescentia oculis, quibus fumi acerbitas 
non congruebat, amotus a pistillo promovetur ad co- 
phinum 5, Sed dum inter fermentatas massas se de- 
lectari consimulat, servitium fugam iniens derceli- 
quit, Cumque bis aut tertio reductus a fuge lapsu 
teneri non. posset, auris unius incisione mulctatur. 
Dehine eum notam iuflictam corpori occulere nulla 


^ Hine nata vox nostra Gallica blámer, qua hic est 
el sepe. alias, apud Gregorium, hujus vocis signifi- 
catio, 

b ftegm., Theodus. De hoc et aliis hic memoratis 
lib. vi, cap 38. 

: * Deest hoc caput in Corb. 

4 BHegm., Ansoaldum. 

* Hoc caput, quod in plerisque codd. ἃ precedente 
non distinguitur, deest in Corb. et Colb. 

! Regni. οἱ Bad., Gracina. Alteserra. legendum 
esse censet Éracina, quo nomine designaretur Radina 
insula, "ile de Ré vut scripsit Papirius Massonus in 
descriptione floviorum. linc Vatesius mallet legi Cra- 


functo, succedente iterum Chilperico in regnum, iste 
in comitatum accedit. Advcnienfe autem Turonis 
Merovecho, omnes 1es ejus usquequaque diripuit. 
Sed dum Sigibertus duos annos Turonis tenuit, hicin 
Dritanniis latuit. Qui assumpto, ut diximus. comitatu, 
in tali levitate elatus est, ut iu domo ecclesix* cuin 
thoracibus atque loricis, preecinctus pharetra et con- 
tum manu gerens, capite galeato ingrederetur, de 
nullo securus, quia omnibus erat adversus k. Jam si 
in judicio cum senioribus, vel laicis, vel elericis re- 
sedisset, οἱ vidisset hominem justitiam prosequen- 
tem, protinus agebatur in furias, ructabat convicia 
in cives; presbyteros manicis jubebat extrahi, mili- 
tes fustibus verberari ; tantaque utebatur crudelitate, 


D ut vix referri ! possit. Discedente 969 autem Me- 


rovecho, qui res ejus diripuerat, nobis calumniator 
existit, asserens fallaciter Merovechum nostro usum 


tina aut. Ratina. Olim dicebatur Herus seu IHerio in- 
sula, qux& orze Pictavensi adjacet. 

& Dad., a fiscalis multoris. Regm., fiscalis. vineto 
servo. 

h Id est, e coquo fit pistor. 

! Id esi, promovet, uL ex aliis Gregorii locis patet. 

i Comes stabuli equorum principis curam habe- 
bat, qu:e dignitas postea militaris facta, multum ac- 
crevit. Ejus munia et incrementa fuse exponit Cangius 
in Glossario, quod consulere neminem unquam }.05- 
nitebit. 

k Regm., contrariis. Num. 

1 κίοσι codex, viz ferre possit. 


355 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER QUINTUS. 


366 


consilio, ut res ejus auferret, Sed post illata damna, A Pasch: in tantum me conviciis et spntis cgit, ut vix 


iterat iterum sacramenta, pallamque ^ sepulcri beati 


Martini fidejussorem donat, se nobis nunquam ad- 


versaturum. 

L. Sed 5 quoniam longum est per ordinem prosc- 
qui perjuria vel reliqua mala cjus, veniamus ad illud, 
qualiter me voluit iniquis ace nefariis calumniis sup- 
plantare, ve! qualiter in eum ultio divina descendit, 
ut illud adimpleretur : Omnis supplantans. supplanta- 
bitur (Jerem. ix , 4); et iterum, Qui fodit foveam, 
incidet ín eem. (Prov. xxvi, 47). lgitur post multa 
mala qux: in me meosque intulit, post multas di- 
reptiones rerum ecclesiasticarum , adjuncto sibi Ri- 
culfo presbytero, simili malitia perverso, ad hoc 
erupit ut diceret me crimen in Fredegundem regi- 
nam dixis:e : asserens si archidiaconus meus Plato, 
aut. Gallienns * amicus noster, subderentur peenz, 
convincerent me utique hzc locutum. Tunc rex ira- 
tus, nt supra diximus (cap. 48), jussit eum pugnis 
calcibusque cxsum, oneratum eatenis recludi in car- 
cerem. Nam Riculfum clericum 4 se habere dicebat, 
per quem hzc locutus fuisset. Hic vero Riculfus 
subdiaconus, simili levitate perfacilis, ante hunc 
annum * consilio cum Leudaste de hac causa bha- 
bito, causas offensionis requirit, quibus scilicet me 
3ffenso ad Leudastem transiret; nactusque tandem 
ipsum adivit, ac per menses quatuor dolis omnibus 
ac muscipulis przeparatis, ad me cum ipso Leudaste 
revertitur, deprecans ut eum debeam recipere excu- 
satum. Feci, fateor, et occultum hostem publice in 


Jomum suscepi. Discedente vero Leudaste, ipse se C 


pedibus mois sternit, dicens : Nisi succurras veloci- 
ter, periturus sum. Ecce, instigante Leudaste, locu- 
tus sum quod loqui non debui. Nunc vero aliis me 
regnis emitte; quod nisi feceris, a regalibus com- 
prehensus, mortales penas sum luiturus. Cui ego 
aio : Si quid incongruum rationi effatus es, sermo 
tuus in caput tuum erit ; nam ego alteri 963 te re- 
gno non mittam, ne suspectus habear coram rege. 
Post ista Leudastes exstitit accusator ejus, dicens se 
sermones jom dictos a Riculfo audisse subdiacono. 
At ille iterum vinctus, relaxato Leudaste, eustodis 
deputatur , dicens Gallienum eadem die et Platonem 
archidiaconem f fuisse presentes , cim hac est epi- 
scopus elocutus. Sed Riceulfus presbyter, qui jam 
promissionem de episcopatu a Leudaste habebat, in 
tanium elatus fuerat, ut Magi Simonis superbix :zequa- 
retur. Qui tertio aut eo amplius mihi sacramentum 
saper sepulcrum eancti Martini dederat, in dic sexta 


* [d est tapetem, quo beati antistitis scpulcrum 
tegebatur, quie vox frequenter apud Gregorium oc- 
currit. 

b ioc caput deest in Corb. et Colb. —— 

* Cod. Regin., loislenus; infra tamen in eod. co- 
dice dicitur Gallienus. 

À Regm., presbyterum. 

* Bas., «ute hoc ago, mutatione casuum Grego- 
rio familiari. 

! Sic Regm. ; ad, archidiaconum ; exteri. cwm 


Eee. . archidiaconos, Ως llienus (AF Supra non dici- 


manibus temperarct, fidus scilicet doli quem przepa- 
raverat. In crastina autem die, id est sabbati in ipso 
Pascha, venit Leudastes in urbem Turonicam, assi- 
mulansque aliud negotium agere, apprehensos Pla- 
tonem archidiaconem et Galliénuin in vincula con- 
nectit; catenatosque ac exutos veste jubet eos ad 
reginam deduci. ΠΠπὸ ego audiens, dum in domo cc- 
clesie residerem moestus, turbatusque ingressus ora- 
torium, Davidici carminis sumo librum, ut scilicet 
apertus aliquem consolationis versiculum daret. la 
quo ita repertum est : Eduzit eos in spe, et non 3, - 
muerunt : et. inimicos eorum operuit mare ( Psalm. 
Lxxvil, 55). Interea ingressi in fluvium super pon- 
tem qui duabus lintribus tenebatur, uavis illa, qu:e 


B Leudastem vehebat, demergitur, ct nisi nandi fuisset 


adminiculo liberatus, cum sociis forsitan interisset. 
Navis vero alia, qua» huic innexa erat, quz et vinctog 
vehebat, super aquas, Dei auxil:o, elevatur. lg tue 
deducti ad. regem qui vincti fuerant, incusantur in- 
stanter , ut capitali sententia finirentur. Sed rex re- 
cogitans, absolutos a vinculo in libera custodia 8 re- 
servat illzesos. Ad civilatem vero Turonicam Berul- 
fus dux ^ cum Eunomio comite fabulam fingit, quod 
Gunichramnus rex capere vellet Turonicam civita- 
tem; et idcirco ne aliqua negligentia accederet : 
26/4 Oportet, ait, urbem custodia consignari. Po- 
nuut. portis dolose custodes, qui civitatem tueri as. 
simulantes, me utique custodirent. Mittuut etiam qui 
mihi consilium iinistrarent , ut occulte assumptis 
melioribus rebus ecclesite , Arvernum fuga secede- 
rem : sed non a2quievi. Igitur rex arcessitis regni 
sui episcopis, causam dil genter jussit exquiri. Cum. 
que Riculfus clericus s:epius discuteretur occulte, et 
contra me vel meos multas fallacias promulgaret , 


Modestus quidam faber lignarius ait ad eum : O in- 


felix, qui contra episcopum tuum ta: contumaciter 
ista meditaris! Satius tibi erat silere, et petita venia 
episcopi gratiam impeirares. Ad hzc ille clamare 
capit voee magna, ac dicere : En ipsum , qui mihi 
silentium indicit, ne prosequar veritatem; en regina 
inimicum, qui causam criminis ejus non sinit inquiri, 
Nuntiantur protinus hxc reg nz. Apprehenditur Mo- 
destus, torquetur, flagellatur; et in vincula com- 
pactus custodi: deputatur. Cumque inter. duos cu- 
stodes catenis ct in cippo teneretur vinctus, med.a 
nocte dormientibus custodibus , orationein fudii ad 
Dominum, ut dignaretur ejus potentia miserum visi- 
tare; et. qui innocens coHiga:us fnerat, visitationo 


tur archidiaconus; unde ex hoc loco inferre non 
licet plures in. ecclesia. Turonensi. archidiaconos 
tunc exsttissc. Archidiaconos memorat S, Remigius 
in epist. ad Faleonem. Plato postca fuit episcopns 
Pictavensis , de quo ad lib. ww de Mirac. S. Martini, 
cap. 5,2. 

& Libera custodia dici solebat, eum reus. non im 
carcere, Sed. inagistratui cus:odiemdus. comuntieba- 
tur, aut eerte quando. mitius agebatur cum eo. 

5 De Berulfo adhuc comite Fortunatus lib. vd, 
carm. 15. 


$61 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


868 


"Marini prasnlis ac Medardi absolveretur, Mox dis- À expetiit, Sed cum audisset edictum regis, ul in suo 


rupus vinculis, confracto cippo, resergto ostio, san- 
cti Medardi basilicam nocte nobis vigilantibus introi- 
vit ^. Congregati igitur apud Brennacum villam epi- 
scopi, in uuam domum residere jussi sunt. Dehinc 
adveniente rege, data omnibus salutatione, ag bene- 
dictione accepta, resedit. Tunc Bertchramnus Burde- 
galensis civitatis episcopus, cui hoc cum regina cri- 
men impacium fuerat, causam proponit, meque inter- 
pellat, dicens a me sibi acreginz crimen objectum. Ne- 
gavi egoin veritate mebaclorutum; etaudisse quidem 
Tuee alios, me non excogitasse. Nam extra demum 
rumor in populo magnus erat , dicentium : Cur hxc 
super sacerdotem Dei objiciuntur ?' cur talia rex 465 
prosequitur? nunquid potuit episcopus talia dicere vel 


regno a nullo colligeretur ; et presertim quod fllius 
ejus, quem domi reliquerat, obiisset , Turonis oc- 
culte 966 veniens , qu» optima liabuit. in Biturico 
trapsposuit. Prosequeniibus vero regalibus pueris, 
ipse per fugam labitur. Cap!a quoque uxor ejus in 
pagum Tornacensem exsilio retruditur. At Riculfus 
clericus ad interficiendum deputatur, pro cujus vita 
vix obtinui * tamen de tormentis excusare nou potui. 
Nam nulla res, nullum metallum tanta verbera potuit 
sustinere, sieut hie miserrimus. Ab hora tertia diei, 
revinctis post tergum manibus , suspeusus ad arbo- 
rem dependebat; ad horam vero nonam deposiius, 
extensus ad trocleas cxdebatur fustibus, virgis, ac 
loris duplicibus, et uon ab uno vel duobus, sed quot 


de servo? Hen, heu ! Domine Deus, largire auxilium B accedere cirea miseros potuissent artus, tot cxsores 


servo tuo! Rer autem dicebat : Crimen uxoris meg, 
meum habetur opprobrium. Si ergo censetis , ut su- 
per episcopum te$tes adhibeantur, ecce adsunt. 
Certe si videtur ut hiec non fiant, et in fidem episcopi 
committantur, dicite ; libenter audiam que jubelis. 
Mirati sunt omnes regis prudentiam vel patientiam 
simu], Tune cunctis dicentibus : Non potest persona 
inferior super sacerdotem credi, restitit ad hoc causa, 
ut dietis Missig, in tribys altaribus me de his. verbis 
exuerem sacramento b. Et licet canonibug essent 
contraria, pro causa tamen regis impleta sunt, Sed 
nec boc sileo, quod Rigunthis * regina condolens do- 
loribus meis, jejunium cum omni domo sua celebra- 
vit, quousque puer nuntiaret me omnia sic implesse, 


erant. Cum autem jam in discrimine esset, tunc ape- 
ruit veritatem , et arcana doli publice patefecit. Di- 
cebat enim ob hoc regins crimen objectum, nt ejecta 
de regno, iuterfeetig fratribus, a patre ὁ Chlodovc- 
chus regnum acciperet, Leudastes ducatum , Ricul- 
fus vero presbyter, qui jam a tempore beati Eufrouii 
episcopi amic(s erat Chlodovechi, episcopatum Tu- 
ronicum ainbiret, buc Riculfo elerioo archidiaconatu 
promisso. Nos vero, cum Dei gratia Turonis reversi, 
invenimus ecclesiam conturbatam per Riculfum pres- 
byterum ; nam hic sub Eufronio episcopo de pau- 
peribus provocatus, archidiaconus ordinatus est. 
Exinde ad presbylerium admotus, recessit ad  pro- 
pri, semper elatus, inflatus, przesumptuosus * : 


ut fuerant istituta. Igitur regressi &acerdotos ad re- C nam me adhuc. commorante cum rege, bie, quasi 


gem, aiunt : Impleta. suit omnia ab episcopo qui 
imperata sunt, o rex. Quid nunc ad te, nisi ut cum 
Bericliramno accusatore fratris, communione prive- 
ris? Et ille: Non, inquit, ego nisi audita narrav'. 
Qaxrentibus illis, quis hzc dixerit? respondit se hxc 
4 Leudaste audisse, Ille antem secundum infirmitatem 
vel e»nsilii, vel propositionis su» , jam fugam inic- 
ra. Tunc placuit omnibgs sacerdotibus , ut sator 
scandali, inficiator regine , accusator episcopi, ab 
omnibus arceretur ecclesiis, eo quod se ah audieutia 
snbtraxisset. Unde et epistolam subscriptam aliis epi- 
scpis qui non adfnerant transmiserunt, Et sic unus- 
quisque im locum suum regressus est. Leudastes 
vero luec audiens, basilicam sancti. Petri, Parisios 


* Id itaque apud. Sucssionas contigit, a qua urbe 
Drennacum tibus circiter leucis distat. Fortunntus 
carmen 4 libri ix cecinis in. Chilperici laudem, eo 
ipso tempore quo ligbita fuit hzec synodus lirenpa- 
ceusis. 

b Ex hoc loco nonnulli colligunt Gregorium ter 
missam una die celebrasse , quem tamen alii ita iu- 
tempseiamiur , ut. Gregorius sese post celebratam 
misgam, sacramento ad tria aMaria de sua innocentia 
prae uo, a orimine impacto exucrit. ld autem fecis 
Gregorius, quod non deceret subdiaconum, seu mi- 
norei clericum. adversus episcopum iu testem reci- 
pi. Laici vero ad accusandos episcopos. nequaquam 
Sdmiitebantur ex Canonum praescripto. 

e Hsc erat. Rgunthis Chilperici et. Fredegundis 
fia , de quo Gregorius passun agit. Dicitur regina 
pre illorum teuporum iore, quibus filh:s reguin 


jam esset episcopus, in domum ecclesi; ingreditur 
impudenter, argentum describit ecelesi:x, reliquasque 
res sub suam redigit potes'atem. Majores clericos 
muneribus ditat, largitur vineas, prata distribuit ; mi- 
nores vero fustibus, plagisque multis, etiam manu 
propria affecit, dicens : Recognoscite dominum ve- 
struin, qui victorian 967 de inimicis obtinuit, cu- 
js ingenium Turonicam urbem ab Arvernis populis 
emundavit 6; ignorans miser, quod preter quinque 
epi-cop:s, reliqui omnes qui sacerdotium Turonicum 
susceperunt, parentum nostrorum prosapis sint 
conjuncti. lllud sape suis familiaribus dicere erat 
solitus, quod hominem prudentem non aliter, ni»i in 
perjuriis, quia decipere possit. Sed cum me reversum 


D reginz appellabantur. Quin et vetus poeta sub Alcuini 


nómiuenotas, Caroli M. venationem describens, ejus- 
dem regis filia& coronas in capite gestasse scribit. 

4 Sic Regm. Nec aliud volebat Cllodaveus, quam 
Frede;undem novercam e regno pellere : sicque 
jun interfectis. fratribus suis, Th^odeberto et Me- 
roveo, regnum fuisset adeptus. Editi véro cum Decc. 
habent interfectis. fratribus et. patre, quasi. patrem 
suum interficere cogitasset, quod parum verisimile 
est. Sienim Chilpericus fuisset interemptus, Clito- 
doveus (ru-tra de f'redegunde pellenda deliberasset, 
cum jam ipse fuisset omnium dorminus, eamque pro 
libitu pepulisset. 

4 [tegin., semper idem. in superbia, plenus. omni 
nequitia. Nam. 

f kd. Chesn., emendavit. Gregorius quippe erat 
Arvernus. 


869 


HISTORIA FRANCORUM. L'DEK SEXTUS. 


$10 


adlwe despiceret, nec ad salutationem meam, sicut À inota autem regind, quod scilicet locus Deo saeratus 


reliqui cives fecerant, adveniret, sed magis me in- 
terficere minitaretur, cum consilio comprovincialium 
eum in monasterium removeri precipio. Cumque 
ibidein arctius distringeretur, intercedentibus Felicis 
episcopi missis, qui memoratze causz fautor exstite- 
rat, circumvento perjuriis abbate, fuga elabitur, et 
usque ad Felicem accedit episcopum eumque ille 
ambienter colligit, quem exsecrari debuerat. Leu- 
dastes vero in Bituricum pergens, omnes thesauros 
quos de spoliis pauperum detraxerat, seeum tulit. 
Nec multo post irruentibus Bituricis cum judice loci 
super eum, omne auruin argentumque, vel quod se: 
eum detulerat, abstu'erunt, nihil ei nisi quod super 
se habuit relinquentes, ipsamque abstulissent vitam, 
nisi fuga fuisset elapsus. Resumptis dehinc viribus, 
cum aliquibus Turonicis iterum irruit super predo- 
nes suos : interfectoque uno, aliqua de rebus ipsis 
recepit, et in Turonicum revertitur. Audiens hzc 
Berulfes dux, misit pueros suos cum armorum ap- 
paratu ad comprehendendum eum. llle vero cernens 
se jam jamque capi, relictis rebus, basilicam sancti Hi- 
larii l'ictavensis expetiit. Berulfüs vero dox res captas 
regi transmisit. Leudastes enim egrediebatur 2468 
de basilica, et irruens in domos diversorum, pt:edas 
peblieas exercebat. Sed οἱ in adulteriis sspe infra 
ipsam sanctam porticum * deprehensus est. Com- 


taliter pollueretur, jussit eum ὃ basilica saneti ejiei. 

Qui ejectus, ad hospites suos iterum in Dituricum 

expetit, deprecans se occuli ab eis 5. | 

LI. Et licet de beati Salvii episcopi collecutione 

superius ( Cap. 45) memorare debueram, sed quia 

mente excessit, esse sacrilegum non arbitrer, δἱ iu 

posterum scribatur. lgitur cum vale post synedum 

memoratam regi jam dicto , ad propria redire valle- 
mus, non gnte discedere placuit, nisi hunc vieum - 

batis osculis linqueremus. Quem quesitum in atrio 
Brinnacensis domus reperi. Cui dixi, quia Jam eram. 
ad propris reditgrus. Tunc remoti paululum, dum 
hinc inde sermocinaremur, ait mihi : Videsne super 
hoc tectum quae ego suspicio ? Cui ego : Video enim' 


B supertegulum, quod nuper rex poni praecepit. Et ille : 


Aliud, inquit, non aspicis? Cui ego : Nihil aliud, in- 
quam, video. Suspicabar enim quod aliquid jocula- 
riter loqueretur, Et adjeci : Si tu aliquid magis cernis, . 
enarra. At ille alia trahens suspiria, ait : Video ego 
evaginatum irz divinz. gladium super domum hane 
dependentem. Verumtamen non fefellit dictio sacer- 
dotem; nam post dies viginti , duo filil regis, quos 
superius (Cap. 55) mortuos scripsimus , obierunt. 


Explicitus est liber quintus, finitas in anno quinto 
Ghildeberti regis. 


ARAALLLLLLLLLLL————————————————————————————IRÉÓ—Á—————MÓ———É—É-—— 


269-270, INCIPIUNT CAPITULA LIBRI SEXTI. 


lucipit liber sextus , incheatus ab anno sexto ejusdem Childeberti. 


]. Qued Childeberius ad Chilpericum transiit ; et de (uga Mummoli. 
11. De legatis Chilperici ab Oriente reversis. 

]11. De legatis Chtldeberti ad Chilpericum. 

JV. Qualiter Lupus a regno Childeberti fugatus est. 

V. Altercatio cum Judeo. ᾿ 
Vl. De sancio Hospitio reclauso, et abstinentia vel miraculis ejua. 
VII. De transitu Ferreoli Ucecensis episcopi. 

VI11. De Eparchio reclauso Egolismens's urbis. 

JX. De Domnolo Cenomannorum episcopo. | 

X. De basilicae sancii Martini effracia. 

XI. De Theodoro episcopo, et Dgnamio. 

XII. De exercitu contra Bituricas commoto. 

XIII. de Lupo et Ambrosio Turonicis civibus interfectis. 
XIV. De portewís que apparuerunt. 

XV. De obitu Felicis cpiscapi. 

XY I. Quod Pappolenus uxorem sam recepit. — 
XVII. DeJudeis per Chilpericum regem cenversis. 
XVII. De legatis Chilperici ab Hispania reversis. 

XIX. De hominibus Chilperici apud Urbiam fluvium. 
XX. De obitu Chrodini ducis. 

XXI. De siqnis ostensis. 
.XXIEF.. De Carwherio episcopo. 

XXIII. Quod Chilperico regi filius natus est. 

XXIV. De insidiis Theodori episcopi, εἰ de Gundevaldo. 
XXV. De signis ei prodigiis circa ea tempora viste. 
XXVI. De Gunthr. mno duce, et Mummolo. 

XXVII. Quod Chilpericus rex est Parisios ingressus. 
XXVIII. De Marco referendario. , 


XXIX. De puellis monaste; ià Piciaveusis, seu, De virtutibus qua in menasterio domna liadegundis [acta vant, 
i 


XXX. De obitu Tiberii imperatoris. BEEN 
XXXI. De multis malis, 4 Chilpericus rex in civitatibus fratria sui fieri jussit, vel ipse fccit 
IXXlI. De iuteriiuy Leudastis. n 

XXX111. De locusjjg, morhis , prodigiisgue. 


Δ Rezm., ἦν ipsa pasilica inte porcum, 4 
* Qua taudei, , 3jepe misere perierit, vidc libro seq., cap. 53. 


214 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


“Ὁ 


"ὦ δι 


XXXIV. De obitu filii Chilperici, quem Theodoricum vocavit. 
XXXV. De interitu Mummoli pra fecti, et mulieribus inter[ectis. 
XXXVI. De /Etherio episcopo, et de clerici cujusdam libidine. 


XXXVII. De uece Lupentii abbatis Gaballitani. 


XXXVIII. De obitu Theodosii episcopi, e successore cjus. 
XXXIX. De obitu Remigii Biturigum episcopi ; et de incendio urbis, et sccessione Sulpicit. 


XL. De aliercationo nostra cum haretico. 


XLEF. Quod Chilpericus rex cum th:sauris suis in Camaracensem abiit. 


XLII. Quod Childebertus in ltaliam abiit. 
XL111. De Galliciensibus regibus. 

XLIV. De divirsis signis. 

XLV. Denuptiis Riguntha filie Chitperici. 
XLVI. De interitu Chilperici regis. 








LIBER SEXTUS, 


4] 1 1. Anno igitur sexto regni sui , Childebertus A nobilitandam 279 Francorum gentem feci. Sed et 


rex , rejecta pace Guntchramni regis, cum Chilpe- 
rico conjunctus est. Non post multum tempus Gogo 
anoritur ^ , in cujus locum Wandelinus subrogatur. 
Mummolus a regno Guntchramni fuga dilabitur, et 
86 infra murorum Ávennicorum munitionem con- 
«ludit. Apud Lugdunum synodus episcoporum con- 
jungitur ^, diversarum causarum altercationes inci- 
dens, negligeutioresque judicio damnans. Synodus 
ad regem revertitur, multa de fuga Mummoli ducis , 
nonnulla de discordiis tracians. 

"1. litere: legati Chilperici regis , qui ante trien- 
nium ad Tiberium imperatorem abierant, regressi 
 suntnonsinegravidamuioatque labore.979Nam cum 
Massiliensem portum propter regum discordias adire 
ausi non essent, Agatlie € urbem, qua in Gotthioram 
regno sila est, advenerunt. Sed priusquam littus 
ittingerent, navis acta vento, impulsa terris in. fru- 
sta minu'tur. Legati vero cum pueris se in periculo 
cernentes, arreptis tabulis vix γί μαι relati suut, mul- 
tis puerorum amissis; sed plurimi evaserunt. ltes 
autem quas undz littori invexerant, incole rapue- 
runt, ex quibus quod melius fuit recipientes , ad 
Chilpericum regem retulerunt. Multa tamen ex his 
Agathenses secum retinuerunt. Tunc ego Novigentum 
villam 4 ad occursum regis abieram ; ibique nobis 
rex missorium * magnum, quod ex auro gemmisque 
fabricaverat in quinquagiuta librarum pondere , 
estendit, dicens : Ego liec ad exornandam atque 


* [s est qui lib. v, cap. 47 , dicitur nutritius regis. 
Kt quidem lib. vir, cap. 22, Vaudelinus nutritor re- 
gis oliiisse memoratur. Vide et epistolam Chamingi 
ducís ad eundem Gogonem a Freliero editam. Litte- 
rarum studiis fuisse deditum patet ex ipsiusmet epi- 
stola ad "lrasericum, qui et alias scripsit ab eodem 
Frehero et Chesnio editas. Brunechildem in Gallias 
adduxit, ut ex Fortunato patet, qui de ejusdem lau- 
dibus quatuor prora libri vun carmina edidit. 

b Ea est Lugdunensis 11, ut videtur, licet anna 
Guntrainni 22 congregata dicatur in. inscriptione, id 
est anno 5835, Childeberti octavo. 1} ea conditi sunt 
canones sex, qui in collectionibus Concil. babentur. 
Mummoli fugam hoc ipso anuo 581 memorat Marius, 

€ Sic Corb. et Colb. Alii ve:o Agathen. Urbs est 
episcopalis notissima, vulgo Agde, sub Narbone me- 
wropoli, m Septimania. 

Coiiplures sunt hujus nominis villa: regiz, quae 
vulgo Nogont appellautur. Ex cap. 5 patet liic Grc- 


plurima adhuc, si vita comes fuerit, faciam. Aureoe 
etiam singularum librarum pondere, quos imperator 
misit , ostendit , habentes ab una parte iconem im- 
peratoris pictam, et scriptum in circulo : ΤΙΒΕΒΙ. 
CoNvsTANTINI. PERPETUI. ÁvGUSTI. Ab alia vero parte 
habentes quadrigam et ascensorem, continentesque 
scriptum : Gronia. RouaNonux. Multa autem et alia. 
ornamenta , quz a legatis sunt exhibita, ostendit f. 

Ilii. Denique cum apud eamdem villam commora- 
retur, Egidius Rhemensis episcopus cum primis Chil- 
deberti proceribus in legationem ad Cliülpericum re- 
gem venit, ibique collocutioie facta, ut ablato Gunt- 
chramni regis regno, hi se conjungere debeaut in 
pace, ait Chilpericus rex : Filii mibi, peccatis incre- 


B scenübus, non remanserunt, nec inihi nunc alius 


C 


superest hzres, nisi fratris mci Sigiberti filius, id 
est Childebertus rex : ideoque in omnibus quz labo- 
rare potuero, hic hwres existat. Tantum dum ad- 
vixero, liceat mihi sine scrupulo aut disceptatione 
cuncta tenere. At illi gratias agentes, pactionibus 
subscriptis, ea quz& locuti fuerant firmaverunt, et ad 
Cuildeberium eum magnis muneribus sunt regressi. 
Quibus discedentibus, Chilpericus rex Leudovaldum € 
episcopum cum primis regni sui direxit. Qui dato 
susceptoque sacramento bh, pactionibusque firniatis, 
immuuerati regressí sunt. 

IV. Lupus vero dux Campanensis !, cum jamdiu 
ab adversis fatigaretur et spoliaretur assidue, et 


gorium loqui de una qu: in agro Parisiensi erat; 
proiudeque, aut de illa qux& ad Sequanam sita est 
infra Parisios, liodie Saint-Cloud, aut de ea quz supra 
eamdem urbem prope confluentes Mawonz in. Se- 
quanam, Viceunis vicina, hodieque Nogent dicta. 

€ Missorium vocabant pelvim seu discum. Aliqui 
eo nomine concham designatum volunt , uounulli 
abacum cum omni supellectile. 

f Vide Paul Diac. lib. i1 Hist. Laug., cap. 15. 

δ Corb., Lcodoaldum , Dajocensem , ut videtur, de 
quo infra lib. 1X , Cap. 15, aut Abriucensein , qui tunc 
quoque vivebat. 

δ Alii codd., excepto Corb., habent susceptoque de 
pace sacramento. 

i Regm., Campaniensis, et Bad , Campani, quae 
omuia eamdem provinciam designant notissiimam. Et 
infra pro adversis, quie lectio est Corb. et Colb., ba- 
bent diversis. 


S15 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEXTUS 


518 


praesertim ab Ursione et Bertefredo ἃ, ad extremum Α sanatorem, sicut ait propheta tuus : Misit Verbum 


conventione facta ut occideretur, cominoverunt exer- 
citum contra eum. Quod cernens Brunichildis regina, 
condolens fidelis sui- insecutiones injustas, przci- 
gens se viriliter, irrupit medios hostium cuneos, di- 
cens : Nolite, o viri, nolite malum hoc facere, 974 
nolite persequi innocentem ; nolite pro uno homine 
cominittere prelium, quo solatium regionis intereat. 
Hzc illa loquente, respondit Ursio : Recede a nobis, 
o mulier. Sufficiat tibi sub viro tenuisse regnum. 
Nunc autem f(ilius tuus regnat, regnumque ejus non 
tua, sed nostra tuitione salvatur. Tu vero recede a 
nobis, ne te ungul:e equorum nostrorum cum terra 
confodiant. ας et alia cum diutissime iuter se pro- 
tulisseut, obtinuit reginx industria ne pugnarent. 
Tamen ab illo loco discedeutes, irruerunt in. domos 
Lupi et direpto omni przsidio 5, fingentes se illud 
in thesauro regis recondere, suis eum domibus intu- 
lerunt, intendentes Lupo minas, atque dicentes : Vi- 
vus viriutem nostram non evadet. At illo cernens se 
in diserimine, tutata infra urbis Lugduni Clavati * 
muros conjuge 508, ad: Guntceliramnum regem con- 
fugit. A quo benigne susceptus cum eo latuit, ex- 
spectans ut Childebertus ad legitiinam perveniret 
statem. 

V. Igitur Chilpericus rex, cum adhuc apud supra- 
dietam villam moraretur, impedimenta moveri prz- 
eipiens, Parisios venire disponit. Ad quem cum jam 
valedictarus accederem, Judaeus quidam, Priscus 
nomine, qui ei ad specles coemendas familiaris erat, 
advenit. Cujus czesarie rex blande apprehensa manu, 
ait ad me, dicens : Veni, sacerdos Dei, et impone 
manum super eum. lilo aotem renitente, ait rex: 
O mens dura, et generatio semper iucredula, συ 
non intelligit Dei Filium 4 sibi prophetarum vocibus 
repromissum ; non intelligit ecclesiastica mysteria in 
suis sacrificiis ügurata. Hzc eo dicente, Judaeus ait ; 
Deus non eget conjugio, neque prole ditatur, neque 
ullum consortem regni habere patitur, qui per Moy- 
sen ait : Videte, videte quia ego sum Dominus, et 
absque me non est deus *. Ego occidam, et ejo vivere 
feciam ; percutiam, εἰ ego sanabo ( Deut. xxxii, 59). 
Ad bzc rex 975 ait : Deus ab spiritali usero  Fi- 
lium genuit sempiternum, non «etate juniorem, non 
potestate minorem, de quo ip:e ait: Ez utero ante 


auum , et sanavit eos (Psal. cvi, 20)» Quod autem ais, 
quia ipse non generet, audi prophetam tuum diceu- 
tem ex voce dominica : Nunquid ego, qui alios pa- 
rere facio, ipse non pariam (Isai. Lxvi, 9)? hxc cnim 
de populo, qui in eum per fidem renascitur, ait. Ad 
liec Judaeus respondit : Nunquid Deus homo fieri 
potuit, aut de muliere nasci , verberibus subdi, morte 
damnari? Ad hzc rege tacente, iu. inedium. me in- 
gerens dixi : Ut Deus Dei Filius homo fieret, noq 
$u2, sed nostra necessitalis exstitit causa. Nam 
captivum peccato hominem, et d:aboli servituti sub- 
jectum redimere non potuerat, nisi hominem as- 
sumpsisset. Ego vero non de Evangeliis et Apostolo, 
qux non credis, sed de tuis libris testimonia prz- 


B bens, proprio te mucrone confodiar , sicut quondam 


David Goliam legitur trucidasse. Igitur quod Deus 
lomo futurus esset, audi proplietam tiu : El Deus, 
inqui! , et homo, et quis cognovit eum? Et alibi : Hic 
est Deus noster, el non reputabitur alius prater eum; 
qui invenit omnem vian scientie, εἰ dedit illam Jacob 
puero suo, et lsrael dilecto suo. Posthac in terris visus 
est εἰ cum hominibus conversatus est (Baruch. m, 50, 
91, 98). Quod autem de Virgine nascitur, audi simi- 
liter prophetam tuum dicentem : Ecce Virgo in utero 
concipiet, et pariet filium, εἰ vocabitur nomen eju 
Emanuel , quod est interpretatum, Nobiscum Deus t 
(Isai. vn, 14; Matth. 1, 25). Quod verberibus subdi, 
quod clavis affigi deberet, et aliis quoque injuriis 
subjacere, vel afüci, alius propheta ait : Foderuit 


Q manus meas et pedes meos : diviserunt sibi vestimenta 


mea (Psal. xxi, 17,19). Et iterum: Dederunt in escam 
meam fel , et in siti mea 5 potaverunt me aceto. (Psal. 
Lxvini, 22). Et quod per ipsum erucis patibulum laben- 
tem mundum, et diaboli ditioni subjeetum restitueret. 
in regno suo, idem David 976 ait, Dominus regnavit 
a ligno ^ (Psal. xcv, 10). Non quod antea uon regna- 
verit apud Patrem, sed super populum q:iem a diaboli 
servitute liberaverat, rude regnum ! accepit. Ju- 
dzeus ad hiec respondit : Quz Deo fuit necessitas, ut 
ista pateretur? Cui ego : Jain. dixi tibi, Deus homi- 
neo) creavit innoxium, sed astu serpentis circum- 
ventus, preevaricator przcepti factus est : et ideo a 
sede paradisi ejectus, mundanis laboribus deputatus 
est; qui per mortem Uoigeniti Dei Christi Deo re- 


Iucifernum genui te (Psal. cix, 5). Hunc ergo ante D conciliatus est Patri. Jud:eus dixit : Non poterat Deus 


δου] natum, in novissimis sxculis immundo misit 


4 Colb., Berahtfrido. 

b Praesidium est pecunia, qux auxilii causa sepo- 
nitur ; vel locus secretior, ubi ejusmodi pecvnia ser- 
vatur, Ex L. si chorus, S1, de legat, o. Praesidium 
non seiuel l'lautus usurpat pro pecuui». 

ε Hodie Laudunum appellatur, vulgo Lao! , qua 
urbs in supercilio montis editissimi posita, diu inex- 

nabilis fuit, illustrata est episcopali sede a sagcto 

"iniglo. 

ἃ In Corb. desunt hve' verba Dei Filiun, et infra 
deest vox conjugio. Bec. pro ecclesiastica mysteria, 
habet divina niysteria. 

€ Casin., non est alius. 

f Corb., quod. interpretatum, Nobiscum est Deus. 
Regin., accipiel , pro concipiet. 


mittere prophetas aut apostolos, qui eum ad viam 


8 In eodem cod. deest et in siti mea. 

h (fas voculas a ligno a rabbinis abrasas nonnulli. 
conquesti sunt, et quidem non liabeutur in Vulgata. 
Eas tamen LXX interpretum auctoritas, et plerique 
antiqui Patres retinent. Certe in. Gallicanis ccelesiig 
antiquitus receplas fuisse prohatur non solum ex 
hoc Gregorii textu, et ex hymno Fortunati de sancta 
Cruce, sel etiam ex Psalterio in. purpureis inem- 
branis, litteris argeutcis aureisque, caar.to, quod , 
olim usu fuit beato Germano Parisiensi episcopo, ac 
in nostro monasterio S. Germani a l'raus inter pre- . 
tiosa antiquitatis cemelia asservatur, in quo live ea-- 
dem vcrba leguntur. e 

i Regin., liberaverat rudem , regno. 


-ἱν — Me 


$55 S. GREGORII EPISCOPI TURONI NSIS 
Ffevocarent salutis, uisi ipse humiliatus fuisset in A 


earne? Ad lizc ego : À principio genus semper deli- 
quit humanum , quem nunquam terruit nec submer- 
sio diluvii, nec incendium Sodom:, nec μ᾽ JEgv- 
p, nce miraculum maris, Jordanisque divisio : qui 
semper Legi Dei restitit, prophetis non eredilit ; et 
won solum non credklit, verum etiam ipsos przdi- 
eatores poinitentiz interemit. Ideo nisi Ipse ad eum 
descendisset redim^re, li;c explere non poterat al- 
ter. Cujus nos. nativit:te renati, b:ptismo abluti, 
vulnere enrati, resurrectione erecti , ascens:one glo- 
rifleati sumus. Quod autem morbis nostris mederi 
venturus erat , propheta tuus ait : Livore ejus sanati 
ewmus (Isa. vini, 5). Et alibi, Jpse peccata nostra 
portabit, ei orabit pro iransgressoribus (Ibid. 12). Et 
Merum, Sícu! ovis ad occigionem ductus est : et quasi 
agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os 
sum. In humiliatione judicium ejus sublatum est. Ge- 
merationem ejus. quis enarrabit (Ibid. 7, 8)? Dominus 
exercituum nomen ejus (Isai. 11v, 5). De hoc et Jacob 
ille, de eujus te jactas venisse generat'one, in illa 
filil sui Jud: benedictlone, quasi ad ipsum Cbristum 
Filium Dei loquens, ait : Adorabunt te filii patris tui. 
Catulus. leonis Juda. De germine, fili mi, asceudisti, 
eecubans dormisti quasi leo, quasi catulus leonis. Quis 
suscitabit. eum (Gen. xix, 8, 9)? Pulchriores oculi 
ejus vino, ei dentes ejus lacte candidiores (Ibid. 12). 
f)uis, inquit, suscitabit eum? Et licet ipse dixerit: 
4177 Potestaten habeo ponendi animam meam, et 
potestatem habeo iterum sumendi eq. (Joan. x , 18), 


$16 


VI. Fuit autem apud urhem Nicensem eo tempore 
Hospitius reclausus magna absüneutis, qui constri» 
ctus catenis ad purum corpus ferreis, induto desuper 
ci'icio, nihi! aligd quam purum panem cum paucis 
dactylis eomedebat. 1n diebus autem Quadragesiu:v, 
de radicibus herbarum Agyptiarum * , quibus ero- 
mite utuntur, exbibentib:s sibi uegotiatoribus ale- 
batur. E! primum quidem jus in quo coxeraunt hau- 
riens, ip-a$ sumebot in posterum. Magnas enim per 
eum Dominus viriutes dignatus est operari. Nam 
quodam tempore, revelante sibi Spiritu sancto ad- 
ventum Langobardorum in Gallias hoc modo pra- 
dixit : Venient, inquit, Langubardi ip Gallias, et do- 
vastabunt civitateg septem , eo quod igcreverit 
malitia eorum in conspectu Domini, «qvia nul 


B lus est intelligens , nullus est requireos Deum , 


nullus est qui faciat bonum , quo ira Dei pla- 
cetur, Ert. enim 9mnuis populus 9788 infidelis, 
perjuriis deditus, furtis obnoxius, ip lomicidiis 
promptus , a quibus pullus justiüa fructus ull- 
fenus crescit 4$; non decimas dantur, nou pauperes 
aluntur, non tegunt r nudi, non peregriui hospitie 


, recipiuntur, aut cibo sufliciepter satiantur : ideo 


bi:ec plaga supervevit. Nuuc autem dico vobis : Gon» 
gerite omnem substantiam vestram inf.à murorum 
septa , ne a Lsugobardis diripiatur; et vos ipsog in 
locis firmissimis communite, llc eo loquente, oua 
nes obstupefacti et valediceptes cui. magna φίλην)» 
ratione ad propria sunt regressi. Monachis quoque 
dixit : Abscedite et vos a loco, auferentes vobiscum 


tamen Paulus ajiostolus ait : Qui non crediderit quod (; 40 habetis; ecce enim appropinquat geus quam 


Deus illum suscitavit a mortujs, salvus esse non poterit 
(Rom. x , 9). H;rc et alia nobis dicentibus, nunquam 
eompunctus est miser ad credendum. Tunc rex si- 
lente illo, cum videret eum his sermonibus non 
eompungi , a! me conversus, postulat ut accepta be- 
nedictione ^ discederet. Ait euim : Dicam, inquit, 
tibi , o sacerdos, quod Jacob dixit ad angelum qui ei 
loquebatur : Non. dimittam te, nisi. benedixcris. mihi 
(Gen. xxxi, 26). Et θὰ dicens, aquam manibug 
porrigi jubet; quibus ablutis, facta oratione 5, ac- 
eepto paue gratias Deu agentes, et ipsi accepimus, 
et reg! porreximus, haustoque mero, valedicentes 
discessimus. Rex vero ascenso equite []. equo] Pa- 
ríslos est. regressus, cum conjuge et filia, et omni 
familia sua. 


& lwges ^b ejiscopis benedicebantur , ut. passim 
Greg. memorat. ΠΠ ης S. Hilarius contra Constantium 
scribeus, «ei exprobrat : Osealo sacerdotes. excipis , 
capul benedictioni s'bmittis, ut fidem ealces. 

b Hieronymus ad Eustochium : Nec cibi sumantur 
nisi oratione praem:$sa ; nec recedatur a mensa, nisi re- 
feratur Creatori gratia. Singula fercula signabantur, 
ex lib. : de Glor. Mart., cap. 80, infra. Et quadam 
Bei famula apud Gregor. M. lib. t Dialog., cap. 4, 
ut laetucam oblita signo crucis bexsedicere momordit, 
ἃ dz:emoue correpta est. 

e Ex hoc loco negotiatores /£gyptios Gallias fre- 
quentasse colligitur, qui non solum herbas, sed et 
chartam illam papyraceam adeocelebrem afferebant, 
Wude Gregorius supra lib. v, cap. 5, Felici Namne- 


" tensi, qui eum convyciis impetierat, rescribens, eum 


prziixi. Dicentibus autem illis : Nou relinquim..s te, 
sanctissime pater, ait : Nolite timere pra u:e; futu- 
rum e 1 enim μὲ inferant mibi injwrias, sed pon no- 
ccbuut usque ad morteu, Discedentibus autem qmo- 
nacbis, venit gens illa; ei dum cuncta qua reperit 
vastat, pervenit ad locum ubi saoctus Dei reclausus 
erat. At ille per fenestram turris ostndit se eis, 
llli vero circumeuntes turrem, aditum per quem in- 
gredeieniur ad eum, invenire non poterant. Tui 
duo ascendent-$ detexerunt (tectum, οἱ v.deutea 
eum cinctum catenis, indutumque cilicio , dicunt : 
llic malefactor est, ei homicidium fecit : ileo iu his 
ligaminibus vinctus tenetur, Vocatoque interprete, 
Sciscitantur ab eo quid maii feeerit, ut tali supplicio 
arctaretur. At ille fatetur se homicidam esse, om- 


felicem futurum fuisse dicit, si ipsum Massilia habuis- 
sel episcopum, quod eo pacto satis eharte labuisset 
pro describeudis conviciis; cum scilicet eo frequen- 
ter advenirent, /Egyplii mercatores, qui ejusmodi 
cha:tas in Gallias advehebant, V.de Mabillun, lib. 4 
de Ite Diplomat., cap. 8, et Alieserramy iu. €3p. 9 
lib. v hujus Historiz. 

4 Sic Corb.; ali vero, gliscit... pauper alitur, et 
extera in singulari numcro; et sic baben(ur apud 
Paulum Diaconum lib. v1 Histor. Laungobard., cap. 1, 
ubi ilospitii laudes ex Giegorio Jescribit. De decimis 
solvendis conc. Matisc. it, aa. 585, cau. 5, Füleleg ad 
decimarum solutionem hortantur patres cone, Tu- 
ron. n, an. $67, ad cladem. averteudowm, qua immi- 
nebat. 


“417 


IllSTORIA FRANCORUM. LIBER SEXTUS. 


$173 


nisque criminis reum. Tunc unus, extracto gladio A admiratione dicente, vir Dei omni intentione vanam 


ut in caput cjus libraret, dextera in ipso ictu sus- 
pensa diriguit, nec eam ad se potuit revocare. Tunc 
gladium laxans, terre dejecit. Hlc videntes socii 
ejus, clamorem in colum dederunt, flagitantes a 
$2ancto, ut quid agi oporteret clementer insinuaret. 
]pse vero imposito 976 salutis signo, brachium 
sanitati restituit. Ille autem in eodem loco conversus, 
tonsurato capite fidelissimus monachus nunc habetür. 
Duo vero duces * qui eum audierunt, iucolumes pa- 
trix: redditi sunt; qui vcro contempserunt prace- 
ptum ejus, miserabiliter jn ipsa Provincia sunt de- 
functi. Multi autem ex ipsis a dxmoniis correpti, 
clamabant : Cur nos, sancte et beatissime, sic cru- 
cias et. incendis? sed imposit: eis manu, mundabat 
eos. Posthiec homo erat Andegaveusis incola, qui per 
nimiam febrem eloquium parit: r auditumque perdi- 
derat; et cum de febre convaluisset, surdus perma- 
nebat ac mutu . lgitur diaconus ex provincia illa 
Romam directus est, ut beatorum apostolorum pi- 
gnora, vel reliquorum sancterum qui urbem illam 
muniunt, exhiberet. Qui cum ad parentes infirmi 
illius pervenisset, rogant ut eum sibi comitem itiueris 
sumere dignaretur, coníisi quod si beatissimorum 
apostolorum adiret sepulcra, protinus posset assequi 
medicinam. Eunutibus autem illis, venerunt ad. lo- 
cum ubi bea!us llos,itius habitabat. Quo salutato 
ac deosculato,, causas itineris diaconus pandit, aa 
proficisci se Roniam indicat, seseque his qui saucto 
viro de naucleris awici essent, commendari depog- 


vitans gloriam, ait : Sile, sile, dilectissime frater, 
nonhsc ego facio, scd ille qui mundum ex nihilo 
condidit, qui pro nobis hominem suscipiens, caecis 
visum, surdis auditum, mutis przstat eloquium, qui 
leprosis cutem pristinam, mortuis vitam, et omnibus. 
infirmis aftluentei medicinam indulget. Tunc dia- 
conus gaudens et valedicens, abscessit cum comitibus 
suis. Quibus discedentibus, hecmo quidam. Dowin' eus, 
sic enim erat viro noinen , a nativitate czecus, adve- 
nit ad jstus miraculi virtutem probandam. Qui dum» 
jn monasterio duobus aut tribus mensibu: resideret, 
orationi ac 1 -juniis vacans, tandem vocat eum ad se 
vir Dei , οἱ ait: Vis recipere να Cui ille ait: 
Volun as, inquit, mea erat ignola cognoscere *. Nam 


B {05 sit lux iguoro. Unna tantum sc:o, quod ab om- 


nibus collaudatur 4 ; ego autem ab initio zetatis me:o 
usque nunc videre non merui. Tunc cuim oleo bene- 
dicto super oculos ejus crucem sanctam f.ciens, ait : 
In nomine Jesu Ghristi redemptori- nostri aperiautur 
oculi tuj. Et statim aperti sunt. oculi ejus; et erat 
admirans, cernensque magnalia Dii, qux in hoc 
niundo videbat. Debinc mulier quiedain, quz, ut ipsa 
declamabat, tria habens daemonia, ad eum adducta . 
est; quam cum taclu sacro benedixisset , atque ex 
oleo sancto crucem frouti ejus imposuissel , ejectis 
daemonibus purgata discessit, Sed et aliam puellam, 
ab spiritu immundo vexatam, benedictione sanavit. 
Cum autem jam dies obitus ejus appropinquaret, vo- 
cavit ad se pra positum monasierii , dicens : Exlibe 


cit. Cumque ibi adhuc moraretur, sensit vir beatus (? ferramentum, et irrumpe parietem, et mitte nuntios 


per Spiritum Domini adesse virtutem. Et ait diacono : 
lnfirmum qui comes tui nunc est. itineris, rogo ut 
meis conspectibus reprgesentes, At ille nihil moratus, 
velociter ad metatum vadit, invenitque infixmum 
febre plenum, qui per nutum aures suas dare tinni- 
tum indicabat; apprehensumque ducit ad sanctum 
Dei. At ille apprehensa manu casarie, attraxit caput 
illius in fenestram, assumptoque oleo benediclione 


sanctificato, tenens manu sinistra linguam ejus , ori. 


verticique capitis infudit, dicens : In nomine Domini 
mei Jesu Cbristi aperiantur aures tux, reseretque os 
tuom uirtus ills, que quondam ab homine surdo et 
muto noxiam ejecit dzemonium. Et hx: dicens , 
interrogat nomen. llle vero clara voce ait: Sic dicorb. 


Cum he vidisset diaconus, ait : Gratias tibi immen- D 


sas refero, Jesu Christe, qui talia per servum 480 
tam dignaris ostendere. Quxrebam Petrum , qua- 
rebam Paulum Laurentiumque, vel reliquos qui Ro- 
mam proprio cruore illustrant : hic omnes reperi 
hic cunetos inveuj. Hac eo cum maximo flqtu. et 


* [n Regm., Duo vero qui eum adierunt. Paulus ta- 
men libro laudato, cap. 2, babet duo duces. 

b (;o!b. et Chesn., Pir dicor 

ε Regmn,, igno/a conspicere. 

4 Corb., ab hominibus laudati. 

* Regm., pedibus ec ,, o njbus, elevatisque ad colum 
oculis. 

Ἢ Mirum est Austa, scoporum Nicensium 


ist Austadi 1 epi 
catalogo ouwitti. Locug ur Mail Josyitius prope Vil- 


ad episcopum civitatis, uL veniat ad me sepeliendum. 
Die enim tertia ab boc egredior mundo, et vado In 
requiem destiuatam, quam mihi Dominus repromisit. 
lic eo dicente, misit prepositus monasterii ad epi- 
Scopum civitatis Nicensis , qui ei h»c nuntíarent. 
9&1 Postlixzc Crescens quidam veuit ad fenestram, 
et videas eum catenis vinctum , vermibus plenum , 
ait : O domine mi, qualiter tam valida tormenta to- 
lerare tam fortiter potes? Cui ille ait : Copfortat me 
ille pro cujus nomine hzc patior. Dico autein tibi , 
quia jam absolvor ab his vinculis, et vado in requiem. 
meam, Advenieute outem die teria, deposuit cate-. 
nas quibus vi&etus erat, prostraviique sc in oratio- 
nem; et cwm diutissime cum laerymis orasset, col- 
locans se super scamnum , extensis pedibus, eleva- 
tisque ad coelum manibus *, gratias agens Dco, 
tradidit spiritum. Et statim omnes vermes illi, qui 
sanctos artus perforabant, evanuerunt. Advenieng 
autem Austadius f episeopus beatum eorprs. stu/lio- 


lame-liberam visitur. Peninsula est, ut scribit Petrus 
Joffredi, tribys circiter passuum millibus 4 Nicea 
urbe dissits, prone lterculei seu Villze-liberze portus 
[auces versus orientem ; ex corrupto S. fTo-pitii no- 
mine dicitur vulgo, Sau-Sospir, nbi exstabant adliuc 
ejus auctoris temporis monasterii rudera; turris vera 
et templi ipsius nomine dicati reliquize destructae 
suBt 3b annis circ. 68, cum arx ibidem , jubeute 
Vietore Armnedeo Sabaudis duce, constructa fuit. Ec 


319 


3. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


980 


sissime sepulture mandavit 5. [lec omnia ab ipsius A indulgentiam deprecatus. Quodam vero tempore, 


ore cognovi, quem superius mutui et surdum ab eo 
Banatum exposui, qui multa mihi et alia de ejus vir- 
tutibus narravit : sed prohibuit me res illa loqui, 
quia audivi Vitam ipsius a multis fuisse conscri- 
ptam. 

Vil. Eo Ὁ tempore Ferreolus Ucecensis episcopus , 
magn:s vir sanctitatis, obiit, plenus sapientia et in- 
tellectu ; qui libros aliquos epistolarum , quasi Sido- 
nium secutus, composuit. Post cujus obitum Albiuus 
ex prafecto per Dynam.um € rectorem Provinciz ex- 
tra regis consilium suscepit episcopatum; quo non 
amplius quom tribus utens meusibus , cum ad hoc 
causa restitissel ut removeretur, defunctus est. Jovi- 
nus iterum qui quondam Provincix rector fuerat, 
regium de episcopatu preceptum accipit. Sed prz- 
venit eun Marcellus diaconus, Felicis senatoris filius. 
Qui convocatis comproviucialibus, per cousiliui Dy- 
namii episcopus 989 ordinatus est. Sed οἱ ipse vi 
pulsatus deinceps a Jovino, ut removeretur, conc!u- 
sus in civitate, virtute se defensare nitebatur, sed 
cum non valeret, muueribus vicit. 

VIII. Obiit 4 et Eparehius reclausus Egolismensis, 
vir magnific:e sanctitatis , per quem Deus multa mi- 
racula o-tendit , de quibus, relictis plurimis , pauca 
perstringam. Petrogoric:e urbis incola fuit, sed post 
tonversionem clericus factus , Egolismam veniens , 
cellulam sibi xdificavit. In qua collectis paucis mo- 
nachis, in oratione morabatur assidue; el si ei aliquid 
auri argentique offerebatur, aut in necessitatibus 


duin pro furto quis ad pendendum deduceretur, qui 
el in aliis multis sceleribus, tam iu furtis, quam iu 
liomicidiis accusabatur ab incolis criminosius, et haee 
ei nuntiata fuissent, misit monachum suum ad dc- 
precaudum judicem f, ut scilicet culpabilis ille viue 
concederetur. Sed insultante vulgo atque vociferante, 
quod si hic dimitteretur, neque regioni, neque judici 
possit esse consultum , dimitti non potuit. Interea € 
extenditur ad trocleas, 983 virgis ac fustibus czdi- 
tur, et patibulo condemnatur. Cumque maestus imo- 
nachus abbati renuntiasset : Vade, inquit , attende a 
longe, quia scito quod quem homo reddere noluit , 
Dominus suo. munere donabit. Tu vero cum eum 
cadere videris, protinus apprehensum adducito in 


B mouasterium. Monacho vero jussa complente, ille 


prosteruitur in oratione, et tam diu in lacrymis ad 
Dominum fudit preces , quoadusque disrupto obice 
cum catenis terre restitueretur appensus, Tunc mo- 
nachus apprehensum eum, abbatis conspectibus in- 
columem repraesentat. At ille gratias Deo agens, 
comitem arcessiri jubet, dicens : Semper me benigno 
animo solitus eras audire, fili dilectissime; et cur 
hodie induratus hominem, pro cujus vita rogaveram, 
non laxasti? At ille: Libenter te, inquit, audio, 
sancte sacerdos; sed insurgente vulgo aliud facere 
non potui, timens super me seditionem moveri. Et 
ille : Tu, inquit, ΔΘ Δ, nc non audisti, Deus autem 
eudire dignatus est, et quem tu tradidisti morti , ille 
vit: restituit, En, inquit, coram te astat sanus. ως 


pauperum, aut in redemptione captivorum distribue. C; €0 dicente, prosternitur ad pedes ejus comes stupens, 


hat. auis ia cel!uia illa eo vivente coctus nunquam 
fuit, sed a devotis cum necessitas exegissct, inferc- 
batur. Magnam enim catervam populorum de obla- 
tionibus devotorum redemit; pusularum * tpalarum 
venenum crucis s$igno sepe compressit, dzemones de 
ob:essis corporibus oratione abegit, et judicibus ple- 
rumque ut culpabilibus ignoscerent , dulecdine pro- 
fusa imperavit, potius quam rogavit. Nam ita erat 
dulcis alloquio, ut ei negare non possent, cum fuisset 


clesia S. Joannis ibidem structa, monachis deficien- 

tibus Ebrardo abbati et monachis S. Pontii subjecta 

tui ab Archiubaldo episc. Niciensi , szeculo xi la- 
ente. 

* Corpus ejus in ipsa ecclesia cathedrali Niciensi 
etiam nunc asservari dicitur, ubi colitur die 45 Oc- 
tob. Meurioratur autem in martyrologio Homauo die 
21 Maii. De lioc iterum Gregorius lib. de Gloria Con- 
fess , cap. 97. 

| [loc caput deest in Corb. et Colb. Ferreolum uti 
martyrem plerique colunt, Ejus vitam ex ms. Tolo- 
sano edidit Marc. Ant. Dominici , ubi festum ipsius 
n nonas Januarii celebrari dicitur. Monasterium con- 
didit , regulatnque sciipsit, non semel editam , que 
"habetur in Codice regularum et in Concordia Bene- 
dicti Anian:x abbatis. 

c De Dynamio non semel. infra Gregorius. Is ipse 
est qui scripsit Vitam S. Marii abbatis Bodanensis 
in dicecesi Sistaricensi. Vitam S. Maximi Reiorum 
episcopi, eic.; liit-ras vero a Gregorio Magno cum 
Ali juot. munusculis recepit, Ejusdein laudes cecinit 
Fortunatus lib. vi, carm. 14 et 12, ubi etiam de Al- 
bino, Jovino. et Theodoro, de quibus h.c Gregorius 
et iufra cap. 11. 


! quod videbat vivere quem in mortis interitu reli- 
qu'sset. Hxc ego ab ipsius comitis ore cegnovi ; sed 
et alia multa fecit, qux insequi longam putavi. Post 
quadraginta quatuor vero annos reclusionis sux pa- 
rumper febre pulsatus, tradidit spiritum, protractus- 
que a cellula, sepultur: mandatus est. Magnus autem 
conventus, ut diximus, de redeinptis in ejus proces- 
sit exsequiis i. 

IX. Domnolus 1 vero Cenomannorum episcopus 


4 Hoc caput, quod deest in Corb. et Colb., lauda- 
tur in libro de Miraculis sancti Eparcbii, cujus verba 
dedimus inter Elogia a variis auctoribus noswo Gre- 
gorio data. 

ὁ Regm., pustularum. 

τ Eum infra comitem appellat. Et revera comites. 
ad dicendum jus in civitatibus erant instituti. 

8 Sic Casin. et Bec.; alii, In terra extenditur, ad. 

À Sic cod. ltegm. ; alii , ad pedes comitis stupentis. 

Ἢ Obiit anno 581, die 1 Julii, quo ejus festivitas 
recolitur. Ejus Vitam habes inter Acta SS. Ord. S, 
Benedicti Sz:c. 1, p. 267. Item apud Gononum, et 
simul cu:n libro de ejus virtutibus in tomo I Biiulio- 
thecs€ nove Labhei; ex qua patet Eparclium  tri- 
gin'a solummodo et novein annos reclusum vixisse. 
Sed fortasse Gregorius totum tempus desiguare vo- 
luit, ex quo Eparchius monasticam vestem suscepe- 
rat a Martino Sedaciani monasterii abbate. De eo 
iterum Gregorius lib. de Glor. Confess., cap. 10]. 
Vulgo dicitur saivt Cybar, sub cujus uomine exstat 
monasterium Ordinis nostri prope urbem lncultsinam ; 
sed dus reliqui: ἃ Calvinistis combustae sunt anno 
155 


lloc caput dcest in Colb. et Corb. At Regm. Ba- 


I HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEXTUS. 


382 


eopit. Tempore euim Chlotliacharii regis A gressuum, σοῦ * restitueret visum. Qui post vigint: 


isios ad basilicam sancti Laurentii ^ gregi 
jali przefuerat; sed quoniam, Childeberto 
rivente , seinper Chlothachario regi fidelis 
δὲ nuntios illius ad speculandum missos crc- 
eulebat, przstolabatur 985 rex locum in 
ificatus honorem acciperet. Migrante autem 
isis civitatis pontifice, istum illuc dare deli- 
t. Sed beatus Domnolus ᾿ς audieus , ad 
! sancti Martini antistitis, quo tunc Chlotha- 
ex ad orationem venerat, accessit, et nocte 
igiliis excubans, per priores qui aderant, 
restionem intulit ut non quasi captivus ab 
garetur aspectu, nec permitteret simplici- 
u$ inter senatores soplisticos ac judices 
deos fatigari, asserens hunc locum huuili- 
esse potius, quam honoris. Ad hac rex 
migrante Innocentio Cenomannorum epi- 
sum Ecclesiz illi antistitem destinavit. Jam 
' episcopatu, talem se tantumque praebuit, ut 
e sanctitatis culinen evectus, debili usum 


fummolus , sed infra, ut exteri , Domnolus. 
jit eonc. Turon. i, an. 557. 
basilica etiam nunc perstat, parochiali titulo 
nbi paucis ab hinc annis reperta sunt auti- 
"phaga gvpsea, quie nongeutos circiter annos 
ant, quibus apertis nigrae vestes, et mona- 
ffigies visae sunt, «ed qu:e ut primum puriori 
tx fuerunt, in pulverem sunt redacta, quod 
)is testatus est V. Cl. Nicolaus Gobillon, do- 
onicus, ejusdem ecclesizx pastor, et illustriss. 
€opi Paris. vicarius generalis. Basilica san- 


duos episcopatfs annos, dum se cerneret morbo 
regio caleuloque gravissime fatigari, Theodulfum 
abDatem in loeum suum praelegit, cujus assensui rex 
praebuit voluntatem : sed non multum post tempus, 
mutata sententia, in Badechisilum * domus regi: 
majorerm transfertur electio. Qui tonsuratus gradus, 
quos clerici sortiuntur, 3sceudens, post quadraginta 
dies, migrante sacerdote, suecessit. 

X. His 4 diebus basilica sancti Martini a furibus 
effracia fuit. Qui ponentes ad fenestram absid:x can- 
cellum, qui super tumulum cujusdam defuncti erat, 
ascendentes per eum, effracta vitrea sunt ingressi, 
auferentesque multum ^uri argentique, et palliorum 
holosericorum, abierunt, non metuentes super san- 


B ctum sepulcrum pedem ponere, ubi vix vel os appli- 


care przsumimus. Sed virtus sancti voluit hanc te- 
meritatem etiom cum judicio manifestare terribili. 
Nani hi perpetrato scelere ad Burdegalensem civita- 
tem venienles, orto scandalo, unus alterum iuter- 
emit; sicquo patefacto opere, furtum repertum est, ἃς 


post Innocentii obitum vacasse diu, immo et aliquot 
annis ab Scienfredo pseudoepiscopo fuisse occupa- 
tam. Jam vero noster Gregorius scripsit Domnoluim , 
antequam esset episcopus, abbatem S. Lauren'ii Pa- 
risiis fuisse, Chlotario regi acceptissimum , ab eoque 
Avenionensi sedi destinatum , quam ille respuens , 
postea Cenomaunensis, episcopus factus sit. De his 
nihil ownino Vit: auctior, sed contraria apud eum 
non invenias : immo vero ipse testatur se Vitam beati 
viri scripturum ab eo solummodo tempore, quo sedi 
Cenomannensi pr:efuisse coepit : Ab illo, inquit, tem. 


ni, hic quoque memorata, haud procul ἃ C pore, auspicabimur, quo nos glorioso suo adventu illu- 


88 dissiia est, hodie sub sancti Martini a 
iomine celebris, de qua lib. 1de Mirac. S. 
cap. 19. Porro Cointius ad annum 655 infi- 
umuolum unquam abbatem S. Laurentii 
Numque hoc Giegorian:z histori:e caput re- 
quam ab imperito interpolatore additum ; 
duas potissimum rationes : 1“ quod a codd. 
Colb. absit; 3* quod multa in eo habeantur 
Domnoli, ab auctore gravi et xequali scriptz, 
Ontraria. Verum quod caput istud in aliquot 
lesideretur, non imus iuficias; sed cum iu 
quidem vetustis et optiine notze codd., sci- 
'tensi , Casin., etc., habeatur, nihilque iu 
rat quod a Gregorii genio aut stylo abhori eat, 
regorio abjudicari non debere ob hanc ra- 
ontendimus. Quod vero ad Vit» S. Domnoli 
£n attinet, animus nou est hic de ejus aucto- 
scepiare, an lanta censeri debeat, qu:e 
texium, qualis nunc exstat, possit elevare. 
dicimus, diversa ab his auctoribus de Dom- 
frari, sed non contraria. Et quidein qu;e de 
jam episcopo, aut de ejus morte narrat 
regorius, a vero non abhorrent, nec sunt 
wri opposita, ut ipse Cointius fatetur, Equi- 
5 Soelummodo supra viguit annos episcopa- 
nolo tribuit Gregorius, quod Cointii ealcu:o 
rat; 3t id Vite auctori, quod unum inquiri- 
8 adversatur, qui nec tempus iniue sedis, 
inoli obitus annun designavit, Non. etiam 
ur vetera instrumenta ; immo Papebrochius 
em 16 Maii Bollandiani eamdem Vitam re- 
regorium interpolatum fuisse suspicatur ob 
d. Attainen Domuolum post 22auncs episco- 
ecessorein impetrare pofuisse fatetur, eo 
la sentio Domuoli episcopi Cenomannensis 
wablicis occurrat ante cop, jljuum Turon. n, 
', €t certuu δι} (νοι  nepsem. ecclesiam 


strare, nobiscumque manere ex Dei providentia jussus cst. 
Eum itaque post multas peregrinationes, el quidem 
jam episcopum consecratum, Cenomannos advenisse 
narrat, statimque a clero et populo electum fuisse. Sed 
nihil prorsus habet de anterioribus gestis, qus ex 
Gregorii textu repetere nihil vetat. luno maxima 
iuter sanctum Germauum Parisieuseu, et ipsum θοιη- 
nolui familiaritas, quie semper, ipso etiau auctore 
Vita attestaute, viguit, Gregorio nostro favet , qui 
Domnolum in ipsa Parisiensi civitate abbatem fuisse 
scripsit, eo sane teinpore quo beatus Germanus eidem 
urbi episcopus prxerat. Hxc paulo fusius necessitate 
cogente 1ractavimus ad viudicandum Gregorii tex- 
tum.— S. Domnolus celebre monas terium in suburbio 
Cenomaunneusi condiditin honorem S. Vincentii, ubi 
sepultus est. Quod etiam nuuc perseverat sub Ordine 
sancti Benedicti et Cong. S. Mauri, abbatis regularis 
privilegio gaudens. Curpus S. antistitis e terra leva- 
tuin fuit auno 1124, ab Hildeberto eyisc. Cenomau- 
nensi, pr:ssente Fulcone juniore Andecavorum co- 
mite, ut ex charla ejusdem monasterii didicimus, 
Hodie servatur in theca argentea auro linita, operis 
exquisitissimi, quam cardinalis Luxemburgius | lieri 
curavit. ' 

b Claudus appellabatur Rainarius, et hic caecus 
Siagrius, ex Vitze auctore. 

ς Kegin., DBaldechilum. ls est Dadegisilus, ut lia- 
bet Chesn., de quo uon semel infra Gregorius. Sub- 
scripsit conc. Matisc. i1, an, 585. Mirum est autem 
de eo nihil prorsus haberi iu actis episcoporum Ce- 
pormnann., qui tomo [ΠΡ Analect. Mabillon. edita 
sunt. Videlib. n1 Mirac. S. Martini, cap. 35. lle 
prima est, ni fallor, inentio uajuris duis apud Gre- 
gorium. 

4 Hoc cap. deest in Corb. et Colb. ; exstat t inen 
apud Fregeg., cap. 87. 


- 


! 


$85 


S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


de bospifali eorum 4G argentum comminutum * et A siliam ingredi, obsistente Dynamio, non valebà 


pallia sunt extracta. Quod cum regi Chilperico 5 nun- 
tiatuur fuisset, jussit eos alligari vinculis, et suo 
conspectui presentari. Tunc ego metuens, ne ob il- 
lius causam bomines morerentur, qui vivens in cor- 
pore pro perditorum vita sxpius deprecatus est, 
epistolam regi precation's transmisi, ne nostris € 
non accusantibus, ad quos prosecutio pertinebat, hi 
interficerentur. Quod ille benigne suscipiens, vitae 
restituit. Species vero qu:e dissipat fuerant, studio- 
sissime componens, loco sancto reddi przcepit. 


Xl. Apud 4 Massiliensem vero urbem Dynamius 


rector Provinciz graviter insidiari Theodoro episcopo 
copiL At ille ad regem properare disponens, com- 
prehensus ab eo in medio civitatis tenetur, et gravi- 
ter ipnjuriatus, tandem laxatus est. Clerici outem 
Massilienses dolum cuim Dynamio moliebantur, ut ab 
episcopatu ejiceretur. Sed dum ad regem Childeber- 
tum ambularet, cum Jovino ex prefecto a Gunt- 
chramno rege detineri jubetur. Quod audientes Mas- 
silienses clerici, gaudio magn» repleti quod jam te- 
neretur, jam depuiaretur exsilio, quod jam in hoc 
res perstitisset, ut nunquam Massiliam reverteretur, 
domos ecclesie. appreliendunt, mini-teria * deseri- 
bunt, regestoria reseront, promp!uaria exspoliant, 
omnesque res ecclesiz, tanquam si jam mortuus es- 
Bet episcopus, pervadunt, diver:a crimina de ponti- 
fice proloquentes, qux falsa, Christo auspice, depre- 
lienduntur [Al. deprehendit]. Childebertus vero post- 
quam cum Chilperico pacificatus δεῖ, legatos ad 


nec episcopus, qui jain tune cum Gunéulfo ve 
in ecclesia sua recipiebatur. Dynsmius autet 
cum clericis portas obeerat urbis, insultans | 
ac utrumque despiciens, episcopum scilicet et 
dulfum, Tandem ad colloquium ducis aseitus, 
Silicam beati Stephani, quz urbi est proxima, 
Ostiarii enim custodiebant zdis ingressu, 
troeunte Dynamio valvze protinus clauderentu 
facto exclusz: armatorum turbz post Dynarni 
gredi nequiverunt. Quo non intelligente, di 
versa inter se super altarium conferunt, rece 
ab altario, salutatorium ingrediuntur. Introe 
cum bis Dynamium, nudatumque jam a suon 
latio [1. auxiiio], terribilter inerepant. Fag: 


B satellitibus, qui cum armis eo abducto 5 circu 


pebant, seuiores civium ad se dux una eum e] 
collegit, ut eivitatem ingrederetur. Tunc Dy 
hzee omuia ecrnens, veniam petens, datis duci 
muneribus, reddito etiam sacramento se | 
episeopo deinceps regique futurum, suis ii 
iudumentis. Tunc reseritis ἰδ portarum qu 
crarum dium valvis, ingrediuntur utrique 
tem, dux scilicet et episcopus, cum siguis el 
bus, diversisque honorum vexillis. Clerici 
qui sceleri huic misti fueraut. quortin caput 4 
sius abbas et Proculus presbyter ! erant, 98 
Dynamii tecta confugiunt, petentes ab eo op 
fugii, a quo fuerant incitati. Mulii tamen eoi 
idoneos fidejussores dimi-si, ad regem jus: 


Guntcliramnum regem mitit, ut medietatem Massi- C ambulare. luterea. GuuduMus subjugata civ 


li&, quam ei post obitum patris sui dederat, reddere 
deberet. Quo si nollet, noverit se multa perditurum 
pro partis istius retentione. Sed ille cum hzc red- 
ἀ τὰ nollet, vias elsudi precepit, ut nulli per re- 
guum ejus transeundi aditus panderetur. {πὲ cer- 
nens Childebertus, Gundulfum ex domest'co ! 9487 
ducem factum, de genere seuatorio, Massiliam diri- 
git. Qui cum non auderet smbulare jam per Gunt- 
chramni regnum, Turonis venit. Quem benigne &us- 
ceptum, recognosco matris mes avunculum 5 esse, 
relentumque mecum quinque diebus, impositisque 
necessariis, abire permisi. llle vero progressus, Mas- 


* Sic Regm et Dad. ; alii, communitum. 

5 [tegm.. Chfotario. 

e Sic Casin. et Regm. Editi vero cum Bec. , ne nobis. 

4 Deest in. Corb. et Colb. ; non tamen ab interpo- 
latore add;tum est. Vide notas in cap. seq. et in cap. 
94 hujus libri. 

€ |d est vass sacra, ubi observanduin jam consue- 
tudinem tunc invaluisse, ut defuncto episeopo, cle- 
rici qu:ecinque po:erant diriperent. | 

f Domestici erant, qui excubabant in palatio prin- 
cipis, eorumque praepositus appellabatur comes do- 
mesticorum. Sub regibus nostris τσ οι} faerunt 
villis regiis, ut patet ex l b. i1 Marculfi formu!a 52, 
qua domes'icis, qui. supra rezis villas erant, directa 
est, ut occasione (ilii regis re«eus nati servos aliquot 


libertate donarent. Eosdem regi 24 placita prope- 


ranti expensas parasse iunuit noster Gregorius lib. x, 
cap. 93, Domestici inter regni optimates recensentur 
ju prof. leguru Burgund. et leg. liipuariorum cap, 90: 
regi assidebant ex Marculti. f-rinuis. Videsis placi- 


- 


Cbildeberti regis ditionem, resülutoque ia 
suum antistite, ad regem Childebertum re 
est. Sed Dynamius immemor fidei quam 
berto regi promiscrat, ad Gunichramnum 
nuntios dirigit, dicens quod partem sibi debi 
vitatis per episcopum perderet, nec unquam 
liensem urbem suo potiretur dorinio, uisi ἢ 
latur ab ea. Αἱ ille ira commotus, jubet, eo 
religionis, οἱ poutifex summi Dei arctatug 
sibi exhiberetur, dicens : Trudatur exsilio 1 
regni nostri, ne nobis nocere amplius valt 
cum episcopus de his suspectus esset, nec fix 


tum Clilodovei IM, lib. vide re Diplomat., 8 
Childeberti Hl, n. 24. Generis autem sens 


b mine, de quo hic et passim Gregorius, famili 


gnantur, qua tempore Romanorum in seni 
misse fuerant. Multi enim provinciales, 
Gallia, civitate donati fuerant, aliquot etiau 
natum allecti,. Ejusmodi dicebantur eenatom 
grini, qui ut plurimum ne facie quidem Rom 
verant, Nolim tamen inflciari Gregorium qw 
senatores nonnullos appellsre, qued illi ex su 
primoribus essent, Vide Cangii Glossarium. 

& Fratrem scilicet S. Nicetii episc, Lui 
observat Cointius. 

μ Sic Rezm. et Bec., alii, addueto. 

i Hegm.,et Proculus abba. Δ... Proculi pr 
Porro Anastasius abbas erat sancti. Victorii 
Slerii etiain. nunc apud Massiliam celeberria 
S. liene licti, qued a Joanne Cassiano seul 
conditum fuit, 


$55 


II'STORIA FRANCORUM. L'BER SEXTUS. 


386 


set ab urbe erui, advenit festivitas dedicationis ora- A Isiodorensis ! ac Derravensis urbis Turonics |levae 


lerii ruris suburbaui. Cumque Δ:} h;ec festa egressus 
civitatem properaret, subito armati cuum magno fre- 
mitu ab occultis insidüs scatentes, sanctum va lant 
antistitem, dejectumque ab equo fugant omnes co- 
niites ejus, servientes alligant, clericos c:edunt, ip- 
sumque super miserabilem imponentes caballum, 
nullum de suis sequi permittenies, ad regis dedu- 
cunt presentiam. Cumque per Aquensem prazteri- 
reut urbem, Picntius ^ episcopus loci, condolens 
(ratri, datis clericis ad solatium, impositisque neces- 
eariis, abire permisit, Dum lic agerentur, clerici 
: erum Massilienses domos ecclesi:e reseran!, arcana 
Fimantur, et alia describunt, alia suis domibus iufe- 
rupt. Episcopus vero ad regem deductus, nec culpa- 
bilis inventus, ad civitatem suam redire permissus, 
eum grandi est ἃ civibus laude susceptus. Ex hoc 
autem 989 gravis inimicitia inter Guntcehramnum 
regem ei Ghildeberium nepotem suum exoritur, dis- 
tuptoque fodere sibi iuvicem insidiabantur. 

XH. !lgiur Chilpericus rex ceruens has discor- 
dias b inter fratrem ac nepotem suum pullulare, 
Desiderium ducem evocat, jübetque ut aliquid ne- 
quitiz: inferat fratri. At ille, commoto exercitu, Ra- 
goovaldo * du.e fugato, Petrogorieum pervadit, 
exactoque sacramento Aginnum pergit. Haec audiens 
uxor Ragnovaldi, qucd scilicet, fugato vire suo, ἰντὰ 
ei civitas in potestatem regis Cbilperici redigeretur 4, 
basilicam sancii martyris Caprasii expetiit. Sed ex- 
Uacia exinde , οἱ spoliata facultate ac solatio famu- 
lerüm, datis fidejussoribus Tolosam dirigitur : ibi.ue 
iterum in basilica sancti Saturnini i:gressa reside- 
bat. Desiderius vero cunctas civitsles, qua in parte 
il:a ad regem Guntchramnum aspiciebaut , abstulit, 
et ditionibus regis Cliilperici subegit. Berulfus vero 
dux, cum Bituriges * mussitare , quod Turonicum 
termioum ingre.lerentur, audisset, exercitum Com- 
WO vel, et se ip ipsos fines slatuit. Graviter tuuc pagi 


* sie lec. et Regm. cum Bad. Alii, Piencus. l'ien- 
lii episc. Aquensis, id est Aquarum Sextiarum, Aix 
en Provence, missus sub:cripsit concilio Matiscon. 1i, 
anno δδῦ. 

b Quz scilicet capite precedenti memorantur, ut 
fstetur Coiutius. Et tamen caput istud 12. rejicere 
Ou potest, qnod in omnibus codd. babeatur; admit- 
tat itaque et przcedens necesse. est, licet in duobus 
eeriptis desidereiur; nec inferat eo ipso aliqued ca- 
put esse interpolatum , quod in codd. Corb. et Colb. 
desint. Et quidem ut jusque capitis epito.uen fecit 
Fredegarius cap. 87. 

* Sic Corb., Bec. et Hegm. cum aliquot editis. 
Colb. vero et Chesn., fegnovaldo, et ltegmovaldo. 

4 Sie Corb. ; alii vero,/^c civitates in.... redigeieu- 
(nr. Corb. lectionem. prztuliius,— Nam tone capto 
Agirno, uxor Hagnovaldi , quz ad basilicam S. Ca- 
prasii , in hac urbe silam , confuaerat , in hostium 
enanus devenit. S. Caprasius Aginui episcopus cuim 
Fide virgine martyrium pertulit sub Maximiano. Ca- 
prasium diximus episcopum ex hodicrua et quidein 
recentiori Aginnensium traditione , cuj neque Acta 
weque alia monumenta antigua favent. Superest ho- 
dieque basilica sub ejusleg, «ancti omine, qua ea- 
menicorum collegio nobili. (ων, ibique Sacrum ipsius 
eput asservatur. Fjus ve, ἡ festiviras in tota diucesi 


Ld 


stati sunt. Sed et posiea crudeliter qui in hac obai- 
dione adesse non poterant, sunt dainnati. Dladastes & 
vero dux in Vasconiau abiit, maxiinamnque partem 
exercitus sui amisit. 

Xlll. Lupus ^ vero urbis Turonicm civis, cum, 
uxore perdita ac liberis, clericatum expeteret, a 
fratre Auibrosio prohibitus est, timens ne haredem 
institueret Dei ecclesiam , si ei conjungeretur ; rur- 
sumque illi uxorem providit, et diem iu quo ad spon- 
salia donanda conjuugerentur, wale suasus 990 íra- 
ter. indicit. Dehinc ad Cainonense costrumn, ubi 
hosp.tium. habebant, pariter adveuncrunt, Sed uxor 
Ambrosii cum esset adultera, et alium amore lupa- 
nario, exoso marito, diligeret, insidias viro tetendit, 


B Cumque hi germani pariter epularentur, et. nocte 


C 


usque ad ebrietatem viuo maduissent, iu uno strato 
pari:er quicverunt.. Tune moechus uxoris Aubro.ii, 
uocte veuiens , quiescentibus cunctis et vino depres- 
Sis , accensis igne paleis, ut videret. quid agerent 
[Al. ageret] , extracto gladio, Ambrosium in capite 
librat, ita ut de-ceudens per oculos gladius cervical 
capitis ampularet; in quo ictu expergefactus Lupus, 
ei se in sanguinem volutari decernens , exclauat 
voce magna, dicens : lleu, heu! succurrite,, frater 
meus interleclus 681. Mcchus. vero, qui jam perje- 
trato scclere. di-cedebat , liec audiens, regressus ad 
lectum, Lupuin adit. Quo repugnante, multis plagis 
laceratum oppressit, et mortali ictu sauciatum, se- 
mivivui reliquit; sed nullus de familia sensit. Mana 
autein facto, stupebant omnes de tanto scelere. Lu- 
pus tamen a«ihuc vivens inventus, sicut actuin fuerat 
referens, spiritum exhalavit. Sed nec longum mere- 
vix lug: ndi sumpsit spatium: sed. paucis diebus in 
terpositlis coujuncta maecho discessit !, 


XIV. Anuo ) igitur septimo Childeberti regis, qui 
erat Chiljerici et Guntchramni vicesimus et pruuus, 
mense Januario , pluvie , coruscationes atque toni- 


celebratur die 90 Octobris. Dasilica S. Saturnini 
apud Tolosam, quo postea confugit hac mulier, 
insigne est hodie canonicorum  sxcularium  colle- 
gium. 

€ (iolb. et Regm., Dituricos; DBad., Biturigos; οἱ 
quidem hie desiguantur homiues  regiouis Dituri- 
ceusis. 

f Corb., pagus Siodunensis. Regm. meridose, Au- 


D tisiodorensis aut. Sed retinenda vulgata lectio ; naut 


lciodorum seu lsidiorum est. vicus ad Crosam flu- 
vium, vulgo Iserre aut Isure dictus , qui confinis est 
Biturigibus Cubis. Berravensis vero vicus est Dlaroa 
prope evmdem : fluvium, haud. procul ab lciodoro, 
ut observat Valesius iu Notitia Gallia-um. In utroque 
loco ecclesiani fuisse acdificitam nott Gregorius lib, 
X, Cap. ultimo. 

€ Alii, l/landastes, aut Dladastis, Corb., Baudustis, 
Vasconiam lic iutellige veterum Vasconut sedem ia 
Pyreusis jug's , qua dimissa postea Novempopula- 
Dtam occupaverunt, 

δ Dee-t hoc caput in Corb. et Colb. 

| |pse meechus, nomine Vedastes Avo, male pe- 
riit ex libro vit, cap. 5. 

i Moe caput integrum refert Folbertus in epistola 
97, qu: est ad Hobertum regem , ubi babet, Anno 
δέλίο, «t€ 


281 


S. GREGOlH EPISCOPI. TURONENSIS- 


958 


trua gravia fuerunt, flores in arboribus ostensi sunt; A tur 7. Tu ergo, dilectissime, revertere illuc, et pete, 


stella, quam cometem superius nominavi , apparuit, 
ità ut in circuitu ejus magna nigredo esset. Et illa 
tanquam in foramine aliquo posita. ita inter tene- 
bras 99] rclucebat, scintillans, spargensque co- 
mas. l'rodibit antem ex earadius mir: magnitudinis, 
qui tanquam fuimus magnus incendii apparebat a lon- 


ge. Visa est autem ad partem occidentis in hora 


noctis prima. [ἢ die autem sancto Paschze apud Sues- 
sionas civitatem ccelum ardere visum est, ita ut duo 
apparerent incendia : et unum erat majus, aliud vero 
minus. Post duarum vero horarum spatium conjun- 
cla sunt simul ; factaqué pharo [Al. igni] magna, 
evanuerunt. In Parisiaco vero termino verus sanguis 
ex nube defluxit, et super vestimenta multorum ho- 
minum cecidit, et ita tabe moculavit, ut ipsi propria 
indumenta horrentes abnuerent. Tribus cuim locis 
- in termino civitatis illius hoc prodigium apparuit. 
In Silvanectensi vero territorio hominis cujusdam 
domus, cum ille maue surgerel , sanguine respersa 
ab intus apparuit, Magna igitur eo anno lues in po- 
pulo fuit : valetudines variz, maligna: ^, cum pu-ulis 
el vesicis, qu» multum populum al(feccrunt morie. 
Multi timen adhibente. studium, evaserunt. Audivi- 
wus enim eo anno in Narbonensem urbem inguina- 
rium morbum graviter deszevire, ita ut nullum esset 
spatium, cum liomo correptus fuisset ab eo. 

XV. Felix b vero episcopus Nainneltice civitatis, 
jn hanc valetudinem corruens, graviter 2grotaie 
eGepit, Tunc vocatis ad se episcopis, qui propinqui 


ut ipse te qui elegit debeat tonsorare. Cuinque pres- 
byterii honorem acceperis, ad ecclesiam assiduus 
esto; et cum eum Deus migrare voluerit, tunc facile 
episcopalem gradum ascendes. Αἱ ille regressus, 
consilium acceptum adimplere dissirmulavit, eo quod 
Felix episcopus ab incommodo levius agere videre- 
tur. Sed postquam febris disces.it, tibie ejus ab 
humore pusulas emiserunt, Tunc cantharedarum 
cataplasmam * nimium validam ponens , computre- 
scentibus tibiis, anno episcopatus sui tricesimo ter- 
tio, :etate septuagenaria, vitam finivit f. Cui Nonni- 
chius consobrinus ejus, rege ordinante , successit. 
XVI. Audiens € autem Pappolenus cjus obitum, 
neptem illius de qua separatus fuerat, recepit. Ante 


B hoc sutem tempus desponsatam estn habuerat; sed 


dissimulante de nuptiis Felice episcopo, hic cum 
magna cohorte véniens, ab'oratorio puellam abstra- 
xit, et in basilicam beati Albini confugit. Tunc Felix 
episcopus ira commotus , cireumventam puellam do- 
lis a marito separavit. Mutataque veste apud Vasa- 
tensem urbem ^ in monasterio posuit : sed illa oc- 
cultos pueros ! nuntios dirigit, ut scilicet eam 


ereptam a loco in quo posita erat, acciperet. Quod - 


ille non abnuens, assumptam de monasterio puellam 
suo conjugio copulavit, regalibusque munitus prz. 
ceptionibus, timere parentum distulit minas. 

XVII. Rex vero Chilpericus multos Judzorum eo 
anno baptizari prcepit, ex quibus plures excepit 
e sancto lavacro. Nonnulli tamen eorum corpore 


erant, supplicat ut. consensum , quem in Burgun- C tantum, non corde ab!uti i, 9993. ad ipsam quam 


dionem nepotem suum fecerat, suis subscriptionibus 
reborarent. Quod cum factum fuisset, eum ad me 
dirigunt. Erat tunc temporis Durguudio , quasi an- 
norum viginti quinque. Qui veniens, rogat ul acce- 
dens usque Namnetas, episcopum eum in locuin 
avunculi, qui adhuc superstes erat, tonsoratum con- 
secrare deberem. Quod ego abnui, quia canonibus 
n»n 999 convenire cognovi *. Consilium tamen 
prebui, dicens: llabemus scriptum in canonibus, 
fili, non posse quemquam ad episcopatum accedere, 
nisi prius ecclesinsticos gradus regulariter sortia- 

^ Bald., varie, morbive; alii ed. cum Fulberto, mi- 


lina. ] 
b [foc caput deest in Corb. et Colb. 


* Hoc vetitum can. 8 conc. Niczni , quod postea D 


aliis compluribus conlirmatum fuit. 

ὦ Sic siatuit. concil. Sardicense, can. 15, in Grz- 
40 10, quod sumini pontifices deinceps et alii patres 
variis iu. synodis confirmarunt. Vide Gratian. dist. 
52 et 59. 

* ld est, ex cantharide animali venenoso confe- 
ctum , quemadmodurm ex viperis aliisque siwilibus 
remedia adhiberi solent ad morborum curationem. 

f Obiit vir id. Januarii; colitur uti sanctus apud 
Namneteuses. De eo supra lib. v, cap. 5. 

5 lloc caput, quod cum przecedenti necessario con- 
jungitur, exstat totidem verbis in mss. Corb. et 
Colb. ; unde inferendum utrumque esse Gregorii fe- 
tum. Kt tamen Cointius utrumque insititium dixit ; 
sed cum cod. Corbeiensis paulo post Gregorii aeta- 
tem sit scriptus, fateri igitur debet interpolatorein 
Gregorio fere xequalem fuisse. 

b Civitas Novempopulanie sive hodierna Vasco- 


prius perfidiam habuerant, Dco mentiti regressi sunt, 
ita ul et sabbatum observare , et diem dominicum 
honorare viderentur. Priscus (sup. cap. 5) vero ad 
cognoscendam veritatem nulla penitus potuit ratione 
deflecti. Tunc iratus rex, jussit eum custodi: man- 
cipari, se:licet ut. quem credere voluntarie non po- 
terat, saltem credere faceret vel invitum. Sed i!le 
datis quibusdam muneribus, spatium postulat, donec 
filius ejus Massiliensem fTebraram accipiat ; pollicetur 
dolose se deinceps qua rex jusserat impleturum. 
Interea oritur intentio inter illum et Phatirem k, ex 


niz, vulgo Bazas. Patria fuit Ausonii nobilis poetz, 
qui post adeptas complures imperii dignitates, factus 
est consul a Gratiano imp. suo ipsius discipulo. 

! Sie Corb, et Colb. Editi cum Dec., puero. [n 
Regm. hzc vox deest. Utraque lectio bona. Raro 
tamen puer pro viro usurpatur, s&zpius pro servo, 
etiau proveuue aetatis, non atatem , ut loquitur llie- 
renymus, sed. conditionem exprimendo. 

| Mos fuisse videtur tunc in Galliis Judzos ad &- 
dein cogendi, quo:t improbat Gregor. Mago. lib. 1, 
epist. 49. Adi Cointium ea de re disserentem ad an- 
num 591, num. 12 et seqq., et Launoium in lib. hac 
de re siugulari, 

* Sic Corb. et Culb. cum Chesn.; Bec. vero, Pe- 
thiren ; Aliquot ed., Pathirem. Regm., Colb. alter et 
Bad., Patrem, et iníra Pater. Porro alter cod. Col: 
bertinus, qui caret initio, incipit ab his verbis, 
Priscus pr&cinctus orario, etc., quem codicem sub 
S. Michaelis nominc laudat Cointius nos vero ut 
duos hosce codd. Colbertinos a sese invicem distin- 
guamus, priorem qui fuit S. Arnulli Mettensis, Colb, 
a., hunc vero Colb. m. appellabimus. 


5389 


IllSTORIA FRANCORUM. LIBER SEXTUS. 


$590 


Judzo conversum , qui jam regis filius erat ex lava- À tum (Act. v, 3)? Non es hominibus mentitus, sed Deo 


cro. Cumque die sabbati Priscus przcinctus orario, 
nullum in manus ferens ferramentum , Mosaicas :e- 
ges quas) impleturus , secretiora competeret , subito 
Phatir adveniens , ipsum gladio cum sociis qui ade- 
rant jugulavit. Quibus interfectis, ad basilicam san- 
cti Juliani ^ cum pueris suis, qui ad propiuquam 
plateam erant , confugit. Cum:ue ibidem residerent, 
audiunt quod rex, dominum vita excessum 5, famu- 
los tanquam malefactores a basilica tractos , juheret 
interfici. Tunc unus ex his evaginato gladio, domino 
suo * jam fugato, socios suos interficit, ipse posimo- 
dum cum gladio de basilica egressus ; sed irrueute 
super se populo , erudeliter interfectus est. Phaiir 4 
autem accepta licentia, ad regnum Guntchramni, 


(Act. v, 4). Ubi est et illud, quod Paulus mystica 
dona commemorans, ait : απ enim operatur unus 
atque idem Spiritus, dividens unicuique prout vult 
(I Cor. xn, 11). Qui enim operatur quod. vult, 
nulli cognoscitur esse subjectus. Accedente antem 
Ausoualdo ad Chilpericum regem, legatio f llispaua- 
rum est subsecuta; qux de Chilperico ad Childe- 
bertum accedens, in Hispanias est regressa. 

XIX. Apud Pontem vero Urbiensein € civitatis l'a- 
risiac:e , Chilpericus rex custodes po-uerat, ut insi- 
diatores 995 (de reguo fratris sui ne nocerent »li- 
quid, arcerentur. Quo ^ Asclepius ex ducc pr:eco- 
gnito, nocte irruens, iuterfecit omnes, pagumqre 
ponti proximum graviter depopulatus 651. Cumque 


unde venerat , est regressus: sed non post multos B hzec regi Chilperico nuntiata fuissent, mittit nuntios 


dies a parentibus Prisci interfectus est. 

XVHI. Igitur legati Chilperici regis, id est An- 
sousidus et Domegiselus 5, qui ad conspiciendam do- 
teur in Hispanias fuerant missi, regressi suut. 994 
llis diebus Leuvichildus rex in exercitu coutra ller- 
menecgildum filium suum residebat, cui οἱ Emeritamci- 
viiatem abstulit, Nam hic qualiter cum ducibus impera- 
toris Tiberii fuerit conjunctus, jam superius exposui- 
mus. (Lib. v, cap. 599) Nam et legatis liec causa innexuit 
fior3s , ut tardius regrederentur. (yuibus visis, ego sol- 
lictus eram, qualiter in ipsis Christianis, qui pauci 
ia eo loco remanserant, fides Christi ferveret. Tunc 
mihi hacc Ansoualdus respondit : Christiani qui nune 
apud Hispanias commorantur, catholicam fidem in- 
tegre servant. Sed rex novo nunc ingenio eam niti- 
tur extorboré, dum dolose et ad sepulcra martyrum 
et in ecclesiis religionis nostr: orare confiugit. Di- 
eit enim : Manifeste cognovi esse Christum Filium 
Dei zqualem Patri; sed Spiritum sanctum, Deum 
penitus esse non credo, eo quod in nullis legatur 
codicibus Deus esse. lleu! lieu! quam iniquam sen- 
tentiam, quam veuenosum sensum, quam pravam 
mentem ! Et ubi est illud quod Dominus ait, Spiritus 
Deus. est (Joan, iw, 24). Et illud Petri, quod ad Ana- 
niam ait : Quid tibi visum esl tentare Spiritum sanc- 

a ἘΔ est qua nunc dicitur ecclesia S. Juliani Pau- 
peris seu Veteris, de qua infra lib. 1x, cap. 6; quod 
cum in dubium revocasset Launoius, dicens Grego- 
riam forte locutum de altera S. Juliani ecclesia, 
quz dicitur Mimorum seu Fidicinum, via Martiniana 
sitam, a Valesio inscitiz[i relargutus est, qued nes- 
cisset hanc postremam ecclesiam a duobus cantoribus 
anno 1230 [foisse exaificatam. Vide Brolii nostri 
. Anüquitates Paris., libro ΠΙ. 

b Sic Corb. et Bec., pro domino vita excesso. Colb. 
habet dominum vite ceswn , et altera manu , domi- 
eum illorum precipiebat cedi, (amulos vero, etc.; «lii 
&o:xino vile ceso. Cointius, qui hec caput refert, 
dominum interfectum , pro, inquit, domino interfecto. 
At ἐς ipsa narratione certum est Priscum , qui hic 
dominus appellatur, incolumem evasisse. 


* Corb., Dec. et aliquot editi non hahent s«o. 
4 Quis sequuntur ad finem capitis desunt in Colb. 


* Alii Ansoaldus et Domichisilus. lic porro vete- 
rem Francorum in Gallia et Gotthorum in. iHlispania 
morem , qui est antiquorig Germanorum , cum Ya- 
lexiv εἰ aliis observa , ut noy yxor viro, sed vir nxoii 


comitibus, ducibusque, et reliquis agentibus 3, ut 
collecto exercitu in regnum germani sui. irr.erent., 
Sed prohibitus est consilio bonorum lominum, ne 
faceret, dicentium sibi : llli perverse egerunt, tu vero 
sapienter age. Mitte fratri nuntios, et si iujuriam 
tuam emendare voluerit, nihil mali quaeras ἡ : si vero 
noluerit, traetabis deinceps quid sequaris, Et sic ra- 
tione accepta, prohibito exercitu legationem fratri 
dirigit. Sed ille cuncta emendans, fratris quzxsivit 
iutegre charitatem. 

XX. Eo anno Chro.linus obiit, vir magnificie bo- 
nitatis et pietatis, eleemosynarius valde, pauperum- 
que refector, profluus ditator ecclesiarum, clerico- 
rumque nutritor. Nam szpe a novo fundans illas, 


C ponens vineas, zdifleans domos, culturas erigens, 


vocatis episcopis quorum erat parva facultas, dato 
epulo, ipsas domos cum cultoribus et culturis, cuim 
argento, peristromatibus , utensilibus, ministris et 
famulis benigne distribuebat, dicens : Sint liec Ec- 
clesie data, ut dum de his pauperes reficiuntur, 
mihi veniam obtineant apud Deum. Multa autem et 
alia bona de hoc viro audivimus, quie insequi lon- 
gum est Transiit autem :etale septuagenaria k. 
AXI. Hiec in hoc anno iterato signa apparuerunt. 
Luna eclipsim passa est; infra Turonicum teriito- 


dotem offerat. Πηης morem laudat Cornelius Tacitus 
in libro de Moribus Germanorum, cap. 6, ubi ex- 
ponit quo id ritu fieret, quasve res “Ὁ uxore maritus 
recipere soleret. 

f! |lac legatione, ut Cointio videtur, funcii sunt 
Florentius et Exsuperius, de quibus in lib. i1 Mi- 
rac. S. Martini, cap. 8. 

5. ld est qui Urbix fluvio positus erat; hinc in [n- 
dice sie caput istud exprimitur, De hominibus... apud 
Urbiam (fluvium, qui nimirum scparabat reguuim 
Chilperici a regno Guntramni. Urbiam vero hunc 
esse amnem, qui hodie Ürdea seu Orgia, vulgo l'Ürge, 
dicitur, censet Valesius. Hic complures pagi Parn- 
siensis vicos alluit, et prope Gevisiacum iuergiiur in 
Sequanam. 

h Corb. et Bec., Quod Asclepius. Dad., Quo... es 
duce cognito. 

i id est officialibus regiis. Apud Romanos frumen- 
tariis successerant, Vide Gothofred. in «od. Thieodus. 

j Corb., nihil male geris. 

k Colb. a. et Chesn. : al., octuagenaria. Chrolini 
dueis laudes celebravit Fortunauis lib. ix, coru. 16, 


$51 


S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


$93 


rium verus de effracio pane sanguis effluxit; muri A Post duos vero menses. Nonn:chius comes, qui hoe 


^ urbis Suessionicie corruerunt; apud Andegavam ur- 
bem terra tremuit; infra muros vero DBurdega:ensis 
oppidi ingressi lujyi canes devoraverunt, nequaquaui 
homines imetuentes ; per celum iguis discurrere vi- 
sus est. Sed et Vasatensis civitas incendio concre- 
mata 999 est, ita ut ecclesi: vel dominus ecclesias- 
ticze vastarentur. Ministerium tamen oinne ereptum 
fuisse cognovimus. 

XXII. Rex ἃ igitur Chilpericus pervasis civitati- 
bus fratris sui, nuvos comites ordinat, et cuneta ju- 
bet sibi urbium tributa deferri : quod ita impletum 
fuisse cognovimus. llis diebus apprehensi sunt duo 
liomines ἃ Nonnichio ^ Lemovicin:S urbis Comite, 
deferentes ex nomine Charterii Petrogoricae urbis 
episcopi litteras, quae multa improperia loquebantur 
ia regem : in quibus inter reliqua erat. insertum, 
qu.gi quereretur sacerdos se ἃ parod:so ad inleros 
descendisse; scilicet quod a reguo Guutclirauini in 
Chilperici fuerit ditiones conunutatus. [189 Interas 
cum his hominibus Jam dictus comes sub ardua cus- 
todia regi direxit. lex vero. patienter. propter epi- 
scopum mittit, qui eum suo conspectui przsentarent, 
discussurus utique si vera essent quie ei opponeban- 
tur, an non. Adveuniente vero episcopo, rex houwines 
illos cum litteris reprxssentat ; interrogat sacerdotem, 
si ab eo directa: füerint. Negat ille a se directas. In- 
terrogantur vero Llonines à quo ess acceperint. 
Frontunium ὁ diaconum proferuut. Interrogatur sa- 
cerdos de diacono. Hespondit sibi eum esse przci- 
puum inimicum, nec dubitari debere ipsius esse ne- 
quitias, qui contra eum szepius causas comipovisset 
juiquas. Adducitur diaconus siue mora ; interrogatur 
ἃ rege, conlitetur super episcopum , diceus : Ego 
hanc epistolain episcopo jubente dictavi 4. Procla- 
mante vero ep:scopo, e£ dicente quod sapius hic 
ingeuia * quzrerel, qualiter cum ab episcopatu de- 
jiceret, rex misericordia motus, counnendans Deo 
causan $Uam, cess.L utrisque, deprecans clementer 
episcoputa pro diacono, et supplicans ut pro se sa- 
cerdos oraret : et sic eum [ronure urbi remissus est. 


^ [loc caput deest in. Corb. et Culb. a. 

b Co]b. m., Nunnuchiolemo; infra tameu habet 
Nonnichius. Carterius. autem subscripsit couc. Ma- 
tisc. 11 , au. 185. 

* Kditi et Bec., Fronionium. 

ἃ Jd pst scripsi. Viuc Mabillon. notas iu epist. 204 
ganucti Bleruairdi. 

* Ea voce dulus seu quilibet ars ad alterum cir- 
£umveuiendum designatur apud. Gregorium et vete- 
Jes gentis nostra auctores. Vide Bignon. in | ib. 91 
M.rculfi ad cap. 56, et AlLeserraui in cap. 28, lib. 
ἐν hujus lHlistorize. 

f Legendum puto dolorem. Vide infra cap. δ] et 
239; dolum tamen. lunc exponit Valesius de morte 
Muuunoti, quam hujus filii ebitus occasione Frede- 
guudis ips: in:ensa procuravit, infra cap. 95. Caeterum 
cessat in. Maiculli lib. 1 forinula, qua est 39, Ut pro 
nulivi àté regis, Ssicin ipso ortu regu nostrorum lilii 
reges aypellabautur, ingenui reluxentur, Decjus bap- 
tisino iulra cap. 27. 

$ Que plura de his qux pertulerat a Dyn:inio in 
cap. 11 supra retulerit. Unde licet in codd. Corb. et 
Colb. undeciiuum uon. habeatur, ex lioc. tainen 12 


scandalum seminaverat, 99/7 sanguine percuseus 
interiit; resque ejus, quia absque liberis erat, di- 
versis a rege concesso suuL. 
XXII. Dehinc Chilperico regi, post niuita funera 
filiorum, filius nascitur. Ex hoc jubet rex omnes 
cnstodias relaxari, viuctos absolvi, coinpositioes- 
que negligentum fisco debitas praecepit omnino tion 
exigi. Sed ! magnum deinceps dolum hic intulit in- 


- fanus. 


XXIV. Nova δ iterum contra Theodorum: vepisco- 
pum: bella consurgunt. Nam Gundovaldus, qui se fi- 
lium Chlothacharii regis esse dicebat, de Coustanti- 
nopoli veniens, Massiliam «cst advectus : de cujus 
origine quaedam strictim libuit meinorare. [ἢ ς cum 


B natus esset iu. Galliis, et diligeuti cura nutritus, ut 


reguin istoruit uos est b, crinium flagellis per terga 
deniissis, litteris eruditus, Childeherto regi ! a ima- 
we repriesentatur, dicente ea : Ecce, inquit, nepotem 
tuum, Cblotbacharii regis lilimn. Et quia invisus ha- 
betur patri, suscipe eui, quia caro tua est. Quem 
Hle, co quud ei filii nou. essent , accipiens, retiuebat 
secum, Nuntiantur lire regi Chlotliachario, misiLjue 
[ratri nuntios, dicens : Dimitte puerum ut veniat ad 
ine. Nec moratus ille juvenem fratri direxit. Quo viso, 
Chlothacliarius jussit Londeri comam capitis ejus, di- 
cens : Hune 610 non. generavi. Igitur post Chlotlia- 
charti regis obitum, a Chariberto rege susceptus est : 
quem Sigibertus arcessitum, irerum. amputavit co- 
man capitis ejus, ct misit eum in Ágrippiuensenr ci- 


C vitatem , qux uunc Colonia 1 dicitur. Itle quoque ab 


eo loco delapsus, diarissis iterum capillis, ad Narsc- 
teut abii', qui 996 tunc Ital: przerat ibique uxore 
accepta, filios procrcavit, et ad Constantiuopolim 
accessit. Inde, ut ferunt, post multa tempora, a quo- 
dam invitatus ut veniret iu Gallias, Massiliam appul- 
sus, a Theodoro episcopo susceptus est. Et * ab eo- 
dem etiam acceptis equitibus [/. equis], Mammole 
duci conjunctus est. Erat autem tuuc Mummolus in 
civitate Avennica, sicut supra jam diximus (Cap. 1). 
Gunteliramnus vero dux appreheusum Theodorum 


capite, quod in utroque eodice exstat, patet ab inter 
po/atore now füisse additum. Porro Gundovaldum sem 
per scripsimus, qux lectio est. codd. niss., lieet. in 
editis Gundobaldus dicatur. . 

b Vide inlra lib. vin, cap. 10, et passim. 
i Senieri scilicel, Childeberti tunc regnantis pa- 
fruo. 

1 Coloniam a Francis sic appellatam volunt Rorico 
llincemarus, aliique «etiam — vetustiores seriptores, 
quod forte eau simpliciter Celuniam primi appella- 
veiiut, omisso Agrippinz vocabulo, proprio ejus, ut 
videtur, nomine ; eu solummewdo qnasi per todum 
adjuncti antea Colonia diceretur, ut Colonia Trajana, 
Colonia Augusta, alizeque urbes, in quas Remaui co- 
lonias deduxerant. Ea autem fuit urbs Ubiorum, in 
qua nata estJulia Agrippii:a Neronis mater, quse cum 
Ciaudio imp. nupsisset , coloniam Itomanerum iltuc 
deduci imperavit, indeque ab ejus nomine (Colonia 
Agrippina dicta est, ut narrat Tacitus lib. zir Anna 
ium. 
C P ab, etc., usque ad conjunctus est , desunt in 

orb. 


«- 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEXSIS. 


990 


episcopum in enstodiam pro hae eausa. detrusit, re- A Constantinopolim. Cui ille : Mammolus, inquit, dux 


putans cur l'ominem extrancum intromisisscet in Gal- 
lias, volui-setque Francorum regnum imperialibns 
per hec subdere. ditionibus *. At ille epi-tolam, tt 
aiunt, manu majorum Childeberti regis subscript:m, 
protu'it, dicens : Nihil per me feci, nisi quz mibi a 
slominis nostris eL senioribus imperata sunt. Custo- 
diebatwr igitur. sacerdos in cellula, nee permitteba- 
tur ecclesie propinquare, Quadam vero rocte, dum 
auUrptius oraret 3d Dominum, refulsit eellula nimio 
splendore, ita ut comes qui erat eust.8. ejus, ingenti 
pavore t'rreretur ; visusque est super eum lucis im- 
miensz globus per duarum horarum spatium. Mane 
autem facto, narrabat hzc comes ille cxteris qui cum 
eo erant. Pesth:c autem. ductus est ad Guntebiram- 
nun regem cum Epiphanio episcopo 5, qui tunc 
Laugobardos fugiens, Ma sili& mo:abatur, scilicet 
quod el ipse conscius hujus caus» fuisset. Discussi 
igitur à rege, in nullo inventi sunt crimine. Rex ta- 
meu jussit eos sul» custodia degere, in qua post inulta 
supplicia, Epiphanius episcopus obiit *. Gundovaldus 
veroin iusulau) maris secessit, exspectans 969 
eventum rei. Guuichrainnus vero dux eum duce 
Gunicliramui regis res Gundovaldi divisit, ct secum 
in Arvernum detulit immeusum, ut. ferunt, argent 
pondus, et auri, et reliquarum rerum. 

XXV. Anno octavo Childeberti regis, pridie Kalen- 
1228. Februarias, cum die Dominico apud urbem Tu- 
-onicai ad matutinas signum commotum fuisset, et 
populus surgens ad ecclesiain couvenirét 9, ca:lo 


tuus ipse suscepit eum, et in Avenione secum reti». 
nuit. Nunc. aetem. permitte. me, et adducam ipsum 
tili, et tunc immunis ero ab his qnx imputantur 
mili. Cui rex ait : Non permittam te abire, nisi di- 
guas luas pormnas pro his quz commisisti. Kt ille 
cernens se morti propinquum, ait : Ecec fidiuiu incum, 
suseipe illum, et sit obses pro his qux» pronitto de- 
mino mco regi; et nisi Mummolem adducam tihi, 
perdam parvulum meum. Tune rex. perinisit eum 
ab.re, retento secum cjus inf»ntalo. At ifle, assumptis 
secum Arvernis atque Vellavis, Avenionem abiit. Sed 
αὐ Mummoli, $00 naves iu Hthodano inflriae prz- 
frate suuf, ascemlentesque simpliciter, ut in me- 
d o amnis veneruut , impletis navibus. mergobantar. 


B Tunc in periculo positi, «lii nando evaserunt, non- 


v ulli vero arreptis ipsarum navium tabulieatigerunt 
littus. Pleriqee autem, quorum miner fuit astatia, ia 
auno demersi sunt. Guntchramnes vere dox. adce- 
nit Avenionem. Providerst enim 'Mummolus, post- 
quam infra muros urbis ilias ost. ingressus, ut quia 
(ars parva residebat, quo non v.llaba'ur a Rhodano, 
educta ex eo parte, locus ille tetus hoc allueio € au- 
n.reter : in quojoco fossas magus. profupditudin:s 
fodit, prxparatosque dolos aqua decurrens operuit. 
Τοῖς adveniente Gunichramno, ait ex. muro Mame 
molus : Bi fides est integra, veniat ille ab una parta 
ripz, et ego ex alia, et quod voluerit «loquator. Que 
cum couvenis-eut, ait Guntchramnus econtra, oe 
enim brachium fluminis iuter utrumque erat positum 2 


nubilo, cum pluvia globus magnus ignis [Al. igneus] (2 5i licet, inquit, vadam ; quia sunt aliqua. qux iatce 


de caxo dilapsus, in spatio multo eucurrit in aera ; 
qui tant: m lucenr dedit, ut lanquam media die em- 
nia cernerentur : quo iterum in nubem suscepto, nox 
successit. Aqua vero extra solitum invaluerunt, nam 
tantam inundatiouem Sequana * Matronaque circa 
Parisios intulerunt, ut. inter. civitatem et basilicam 
sancti Laureniii ! nauíragia szepe coutiugereut. 
XXVI. Guntclhramnus quoque dux Arvernum cum 
supradictis thesauris reversus, ad Cbildebertum re- 
gem abiit. Cumque exinde regrederetur cum uxoro 
ei filiis, a Guutchramno rege coimprebensus retine- 
batur, dicente sibi rege : Tua invitaijo Gundovaldum 
adduxit iu Gallias, et ob boc ante hos annos  abisti 


* £t ramen is ipse Gundobaldum accersiverat, in- 
fra eap. 26, sed homo erat nudius fidei. 

b Jluuc Forojulieusein ecclesiae. rexisse conjicit 
Cointius, qui Exspectati de-es-oris sui nomine auliuc 
presbyter subscripsit Coucilio. Aurelianensi v. pi- 
phaniwn GraJensem patriarchau, a Paulo Diac. lib. 
iv, Cap. o4, memorati, inrerpretatur Alteserra. Sed 
repugnal lemporum 0. ὁ 

* (Quid vero Theodoro contigerit, disces ex lib. viu, 
eap. 43. ! : ! 

4 Ex hocaliisque compluribus Gregorii nostri locis, 
Cui et alii auetores consentiunt, discimus olim ou- 
nem populum simul cum Clero diebus saluem Domi- 
nicis et festivis in ecclesiam ad imatutinas persolvea- 
das convenire solitum fuisse. 

€ Corb... Sigoua, quo nomine Sequanam In vet. 
scriptis qaandoqueexpriniex aliis etiam loeis consta!. 

f De lac basiica jam diximus. ad cap. 9 hujus li- 
Lri, quam quidam nr centiores ab liodierna parochiali 


PaTnoL. LX XJ. 


nos secretius conferantur. Cui ille : Veni, oit, ne 
ümeas. layressus cum uno amiceruu) suorutfR — u$ 
erat loricze josdere aggravatus, illico amicus ilfe, 


: ut fovcaim amuis attigit, sub aquis demersus nusquam 


comparuit. Gun:chramunis vero. cum. demergeretuc 
δία portaretur ab μάλ veloci, eus de astantibus, 
porrecta manui ejus hasta, eum littori reddidit. Et 
tunc latis sibi conviciis, ipse ct Mumeolus discesse- 
runt, Obsidente quoque Gui4chramno ip.am erbem 
cum exercitu Guntchramui * regis, nuntiata suet 
hac Childeberto. At Hle ira commotas, cur haec uon 
jussus ageret, Gundulíum superius (Cap. 11) dictum 
iuc direxit, Qui, amota ebsiuione, Mummolum Ar . 


ecclesía sancti Laurentii gratis distinguere voluerunt, 


D «i invicte probatur lib. sv. de re Diplomatica, nun. 


110, adversus eos qui basilicam sancti Lauren:ii a 
Gregorio memoiatam exstitisse pufant prope miuo- 
rem pontem liaud procul 8 Sequana. Certe etsi nulla 
alia nobis suppetereut. argumenta Bremer placitum 
Childeberü lll, editwun lib. xt de re Diplomat, nut. 
28, nulla superesset bac iu re Gi lcuNAS ; siquidem 
ibi situs basilicaruim. S. Laurentii. et sancti. Martini 
evidenter declaratur. Quin et. cum ex. eodem diplo- 
1216 constet basilicam sancü. Dionysii, ubi sacrum 
ejus corpus quiescebat, tunc temporis in vico exira 
urbem Parisiensem exstitisse, boc ipso in loco ubi 
etiam nunc perstat, quod aliqui recentiores in(ician- 
tur, ipsum integrum ex autographo Dionysianoreferro 
visum est in Appendice. 

$ Cod. Corbh., ex hoc alrco. . 

b Valesius legendum ceusct Childeberti. Et quidem 
Ar verm et Vellavi Childeberto p»rcbant. 


13 


895 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


5$ 


vernis .dduxit : sed post paucos dies Avenionem re- A puellz: Miehael angelus suscepit, et ipse eam ad cop 


gressus est. 

XXVII. Chilpericus rex 301 pridie quam Pascha 
celebraretur, Parisios abiit. Et ut maledicto, quod in 
pactione sua et fratrum suorum conscriptum erat, ut 
nullus corum Parisios sine alterius voluntate ingre- 
deretur (V. lib. vii, c. 0), careie posset, reliquiis 
sanctorum multorum przcedentibus, urbem ingressus 
est ; diesque Pasch cum mulia jocunditate tenuit, 
füliumque suum baptismo tradidit, quem Ragnemo- 
éus ipsius urbis sacerdos de lavacro sencte suscepit, 
épsumque Theodoricum vocitari przcepit. 

XX VIL Marcus quoque referendarius, cujns supra 
meminimus (lib. v, cap. 29), post congregatos de 
jniquis descriptionibus thesauros , subito lateris do- 
lore detentus , caput totondit, atque punitentiam 
accipiens ἃ spiritum exbalavit, resque ejus fisco co'- 
Jat sunt; nam magni ibidem thesauri ex auro ar- 
gentoque, et multarum specierum reperti sunt, nihil 
exinde secum aliud portans, nisi anima detrimentum. 

XXIX. Legati de liepaniis reversi nihil certi re- 
ruutiaverunt , eo quod Leuvicbildus contra filium 
evum scniorem in exercitu resideret. In monaste- 
rie P autem beat Radegundis, puella quadam, no- 
inine Di:ciola *, qux beati Salvii Albigensis episcopi 
neptis erat, obiit hoc modo. Cuni zegrotare coepisset, 
el ei assidue sorores alix: deservirent, venit dies ille 
quo inigrarel à corpore ; οἱ circa horam nonam ait 
sororibus : Ecce jam Ἰονίου σαι me sentio ; ecee nihil 
doleo. Nunc autem uon est necesse sollicitudini ve- 


los eveliit. Princeps vero noster, quem vos di..bolum 
nominatis nihil in ea participatur. Post hzc c.rpus 
aquis ablutum ita 4 candore niveo refulgebat, ut 
nullum linteum reperire abbatissa potuisset in 
promptu, quod corpore candidius cerneretur , induta 
tamen linteis mundis, sepulturze mandata est, Nam 
et alia pueda hujus monasterii visam vidit, quod 
sororibus retulit. Putabat, inquit, se iter aliqwod 


cenficere , et erat ei votum ut ad fontem vivum gra- 


diens perveniret. Cumque viam nesciret, vir quidam 
se obviam obtulit, diceus : Si , inquit, vis ad fontem 
vivum accedere , ego ero prazvius itneris tui. At illa 
grati.s ages, sequebatur pr.ccedentem. Quibus an- 
bulantibus , pervenerunt ad foutem, magnum , cujus 


D 3qu2 tanquam aurum spleudebaut * , herbz vero in 


modum dive sarum gemmarum vernamn'e lucé rad:a- 
bant. Εἰ ait vir ad eam : Ecce fontem vivsnr, quem 
multo labore quesisti. Satiare nunc ab ejus fluentis, 
ut fiat tibi fons aqua vivis salientis im. vitam acter- 
nam. Cumque illa avide ex his aquis hauriret, ecce 
ab alia parte veniebat abbatissa, et denudatam pue:- 


- Jam induit eam veste reyia; quie tania hire, attroque, 


et monilibus refulgebat, u$ vix posset intendi, dicente 
sibi abbatissa : Spousus enim tuus mittit tibi hac 
munera. [16 cum puella vidisset , compuncta est 
corde, et 303 post dies pauoos rogavit abbatissam, 
ut sibi in qua includere:ur c«llulam praepararct. At € 
illa velociter perfecta , ait : Ecce, inquit, cellulam ; 
quid nuuc desideras ? l'uella. vero petiit , ut recledi 


strae, ut mihi cure aliquid impendaiis, sed potius (? permitteretur. Quod cum ei przstitum fuisset, δου.» 


disceditea we, quo facilius sopori relaxer. Hac aiu- 
dientes sorores ejus, recesserunt parvinper a «el- 
lula, et post paululum advenerunt. Denique stauti- 
bus illis ceram 68, exspectabaut quid ab iila. elocu- 
tionis audirent, lpsa autem expansis manibus benc- 
dictionem a nescio quo efflagitaus, 411}: Denedic, in- 
«nit, milii, soucte ac famule Dei excelsi. Ecce euim 
jam tertio fatigaris hodie mei causa, Et cur, sancte, j ro 
firma muiercula crebras injurias sustiues? 392 
lnterrogantibus vero Hlis , ad quem haec verba pro- 
' ferret, penitus uon est eff 18. Tunc facto modico in- 
tervillo, emisit vocem magnam eum risu, et sic. tra- 
didi spiritum. Et ecce quidam energumenus, qui 
tunc ad beaise Crucis gloriam mundandus advenerat, 


gregatis virginibus eum tnagno psallentio , accensis 
lampad.bus, tenente sibi beata lRadeguude manum, 
ad lucum usque perducitur. Et sic vale faeieus onr- 
Bibus, et.osculans singulas quasque, rectusa est. 
Obstruetoque aditu per quem ingressa lucrat, ibi 
nunc orationi ac leetioui vacat. 

XXX. Hoc anno Tiberius imperator migrait a 
s'rculo, magnum luctum relinquens po; ulis de obitu 
suo, Erat enim. summ:e bonitatis, in eleemosvnis 
promptus , iu. judiciis justus, in judicaudo cautissi- 
mus , nullum despiciens, sed omnes in bona. volun- 
tate complectens ; omnes diligens, ipse qu que dili- 
gebatur ab omuibus. flic cum xwgrotare capisset, et 
se jam vivere desperaret, vocavit So, hiam august «an, 


arrepta manibus casarie , collisit se in terram, d:- D uiceus : Ecce jam impletum sentio tempus vitze mex; 


eens : lleu! heu! heu nobis, qui tale daninum per- 
pessi sumus! vel licuisset prius causas inquirere, et 
sic de potestate nostra fuisset ablata h»c anima! 
lnquirentüibus vero his qui aderant, quod esset hoc 
eerbum quod loquebatur , respondit : Ecce animam 


. i 

4 1Π| monastica veste donati in extremis appella- 
bantur ionachi ad succurrendum. l'oeniteutes. olim 
in Gallia tonsos fuisse patet ex cau. 12. concil, Aga. 
theusis, ete, Vide Sirmond. in lib. wv Apollinaris, 
epist, 91. 

b Apud Pictavos fanctte. Cruei sacratum, quod 
wunc etiam perstat sub Regula S. Beucdicti, de qno 
inferius. plura. 


' * Coll., Discila ; uti sancta co'itur cum Agnete . 


abbuissa HI Idus Maias. llabctur ín Letaniis Picto- 


im e e 


nunc cum consilio tuo eligam, qui reipatlicze przves- 
8e debeat, Oportet enim strenuum cligl, qui pro me 
sit huic potestati 6. AL illa Mauiicium quemdam ele- 
git, dicens : Valde strenuus οἱ sagax est vir iste; 
nain et sa pius contra inimicos reipublicze diunicans , 


nicis, quz 3b Henrico Ludovico Castaneo episc. Pi- 
ctavensi sunt vulgati. 

ἃ Corb., corpus a quibus. abluium. est, aicbamt, it 
candore, etc. ΄ 

e |dem., aqua... splendcbat. 

f Regm., At illa ut rogaverat, cellulam preparctit, 
eique tunc dizit : Ecce, elc. 

δ Sic Corb. ct Colb. in.; at Regm., Nos enim ρον. 
tet providere, qui tante sublimirati adjungi dignus sit 
Ca:teri oniittunt hunc versui. 


540 
*i« 


8. GRECORII EPISCOPI TURONENSIS 


4c 


sklebat ^. Nocte autem. quadam commoto exercitu , A tusque pedibus ejus veniam flagitavit, cui rex : Cau- 


magum murmuft contra Egidium cpiscopum et 
duces regis minor populus clevavit, ac vociferari ca- 
pit, et publice proclamare : Tollantur 3 facie regis 
qui reguum ejus venumdaut , civitates ilfius domina- 
tioni alterius subJunt, populum  ijsius principis al- 
terius ditionibus tradunt, Dum h:cet his similia 
veciferando proferrent, facto mane, anpreheaso ar- 
wrorum apparatu, ad tentorium Tegis properant, 


scilicet ut apprebensis episcopo et senioribus, wi. 


epprimerent ,. verberibus afficerent, gladiis lacera- 
rent. Quo comperto, sacerdos fugam íniit, ascenso- 
que equite [. equo] ad urbem propriam tendit. At 
populus ille cum clamore sequebatur, prejiciens post 
etur lapides, evomensque convicia. Fuit tunc ci haec 


tum, inquit, te. redde paulisper, donec visa regina 
conveniat ^qualiter ad ej:s gratiam revertaris, cai 
multum inveniris esse culpabilis. At ille, ut erat in- 
cautus ac levis, in hoc fidens, qued regis prasen- 
tíam meruisset, rege l'arisius revertente, d.e Dominico 
in eccle-ia sancta reginze pedibus provolvitur, venim 
deprecans. AL illa jfrendens et exsecrans aspectuin 
ejus, a se repulit, fusisque lacrymis, ait : EL quia non 
exstat de filiis, qui criminis mei causas inquirat, tibi 
eas, Jesu Domine, inquirendas committo, Prostrataque 
pedibus regis, adjecit : Ve mihi, qu:e video inimicum 
meuip, et nihil ei praleo! Tunc repulso eo a loco 
$aucto, Missarum solemnia celebrata sunt. lByitue 
egresso rege cura regina de ecclesia sancta, Leuda-tes 


eausa przesidium, quod bi paratos equites [Al. equos| p usque ad plateam est prosecutus , inppinans quid ei 


- mon habebant. Attamen lassatis sociorum equis, so» 
hus pertendit episcopus , tanto timore perterritus, ut 
unam ealigam de pede elap-am colligere non cura- 
ret : et sic usque civitaten) veniens, se infra inuro- 
rum Riemensium sepia conclusit. 


XXXll. Ante paucos autem messes Leudastes 5 in 
Turonicum cum przcepio regis advenil, v uxorem 
reciperet, ibique eommoraretur. Sed et gobis epieto- 
lam sacerdotum manu subscripiam detulit, ut. in 
eommunionem reciperetur. Sg quoniam litteras re- 
gua non vidimus, cujus causa maxime a communione 
remotus fuerat, ipsua recipero distuli, dicens : Cum 
Fegin:: mandatum sustepero, tunc eum recipere non 
worabor. Interea ad eam dirigo; qu: mihi scripta 
reinisit, dicens : Compressa a muliis aliud facere non 
potui, nisi ut eum $07 abire permitterem : nunc 
μέρη rego,uíi pacem tuam non mereatur, neque 
eulogias de manu tua suscipiat , donec a nobis quid 
agi debeat, plenius. pertractetur. At ego hire scripta 
relegens, timui ne interfceretur; accersitoque so- 
cero ejus hac ei innotvi , obsecrans ut se cautum 
redderet, donec regimo animus leniretur. Sed ille 
eousium meum, quod pro Dei intuitu simpliciter 
insinuavi, de/ose suscipiens , cum adliuc nobis esset 
Wuisnicus, noluit agere quie mandavi : iu pletumque 
est illud proverbium, quod quemdam senein nar- 
rantem audivi : « Amico jnimicoque bonum seniper 
przbe consilium, quia amicus accipit, inimicus sper- 
nit. * Spreio ergo hoc consilio, ad regem dirigit, qui 
. Wuc eum exercitu in pago Migliduneusi * degebat : 
deprecatusque est populum, ut regi preces fuuderet, 
Νὶ οι praosentiam mereretur. Deprecante igitur 
omni populo, rex se videndum ei prebuit. Prostra- 


* Haud procul uti. videtur, Δ suis fratribus , ut 
Chilperico juxta pactum suppetias ferret, aut certe 
ut. belli eventum specularetur. 

b Qui supra lib. v, cap. 49 et 50, multa advc:sus 
€ ium maehinatus fyerat, eum aceusans quod 
peginam adulterio pnHutam essc dixísset, 

€ Colb. a., Melodonnenze ; Bec., Megledunense. Yide 
€ap. pr»'ced. 

4 δὲς Corb; Colh., sanaretur; plerique editi cum 
Bec., studeretur, id est curarctur. 

€ Eegui., inuncnso, gladio ejus. gulam trausverbe- 


accideret; domosque nuegotiantum circumiens, spc- 
cies rimatur, argentum pensat, atque diversa orua- 
menta prospicit, dicens : ΠΠς et h»c 908 comnpa- 
: rabo, quia multum mihi aurum argentumque resedit. 
Ista illo dicente, subito advenientes regina pucri, 
voluerunt eum vincire catenis. [lie vero evaginato 
gladio, unum verberats reliqui exinde succeusi felle, 
apprelieusis parmis ct gladiis super eum irruerunt. 
Ex quibus unus librans ictum, maximam partem 
€ap.Us ejus a capillis et cute deiexit. Cuniue per 
poutem urbis fugeret, elapso ieter duos axes, qui 
pontem faciunt, pede, effracta oppressus est tibia, 
ligatisque post. tergum manibus, custodiae mane pa- 
tur ; ju:sitque rex ut sus:eniaretur 4 ἃ miedicis, quo- 


C adusque ab his ictibus sanatus, diuturno supplicio 


eruciaretur. Sed cum ad villam (iscalem ductus fuis- 
Set, et computrescentibus plagis extremam ageret 
vitàm, jussu reginz in terram) proj citur pesupinus, 
positoque ad.cervi-em ejus veele immens^, ab ali» 
ei gulam verberant *, sicque semper períi.liu age.:s 
vitam, justa morte (inivit, 


XXXIII. Anno nono Chiildeberti regis partem Massi- 
li» Guntchramnus rex ipsi nepoti suo refudit. Legati 
principis Chilperici de lispaniis regressi, nuutiave- 
verunt provinciam Carpitaniam f graviter a locusus 
fuisse vastatam, ita ut nen arbor, nen vinca , uon 
silva, noB [ruetus aliquis, aut quidquam wiride rema- 
neret, quod non a loeustis everteretur. Aicbant enin 
Mimicitias illas, qux& inter Leuvichildum ct fium 
suum puliulaveraut, vehementer augeri. Lues quoquo 
magis iu illis partibus $:zvieng muita loea. devasta- 
bat 6, sed maxime apud urbem Narbonensem Β vali- 
dius desxviebat, et jam tertio anno, quod ibilem 


foe perfidoam ducene quond vixziàh vitam, eam sic 
ivil. 

{ Carpitania pars erat veteris provineia Tarraco- 
nensis, in eo tractu Castell nove, ubi nune parcs est 
Algarrig et regionis (a Manche, versus Tagem οἱ 
Auam, cujus caput erat Toletum, urbs vel suo nomiue 
eclebris. 

H Sic Regu. Alii , per loca enim ejus lues wastabat, — 
sed. a 
^ Narbo alirque urbes Septimaujz tuuc temporis 
lispanie tribuebantur, quod Wisigotthis parereut. 


40i 


IllSTORIA FRANCORUM. LIRER SEXTUS. 


494 


δυγεομοπίοεαι ἃ et requieverat, populique revertentes Α sas mulieres urbis Parisiaeze tormentis applieat, ac 


ἃ fuga, rerum. morbo consumpti sunt. Nam et Albi- 
gensis civitas maxime ab hoc incommodo laborabat. 
liis diebus apparuerugt a parte Aquilenis norte 
media radii multi, fulgore nimio relucevtes, qui ad 
se venientes iterum seyarabantur, usquequo evanue- 
runt, Sed οἱ celum 9309 ab ipsa septentrionali 
plaga ita resplenduit, ut putaretur auroram producere. 

XXXIV. Legati ^ iterum ab lMispania venerunt, 
delerenies munera, et placituin accipientes cam €hil- 
per.co rege, ut üliau suam, secundum conniventiam 
anteriorem, lio * regis Leuvichildi tradere deberet 
io matrimonium : denique date placito, et omnibus 
pertraetats, legauis ille reversus est. Sed Chilperico 
regi egresso de Parisiis , ut in pagum Suessionicum 
accederet, novus luetus advenit. Filius 4 enim ejus, 
quon anno superiore sacro baptismate abluerat, a 
dysentéria correptus, spiritum. exhalovit. lloc en:m 
fulgor ille, quem superius ex nube dilapsum " memo- 
ravimus, üguravit. Tunc cum immenso fletu regressi 
Parisios, sepc'ierunt puerum, mittentes post legatum, 
ut reverteretur, scilicet ut. placitum quod posuerat 
prolongaret, dicente rege : Ecce planctum in domo 
sustineo, et quiliter. nuptias. fil celebrabo? Voluit 
enia tunc aliam filiam * illuc dirigere, quam de Au- 
devera habebat, et eam in wmenasierio Pictavensi 
posuerat. Sed iila distulit, resistente precipue Leata 
Radegunude, οἱ dieente: Non. est eui. diguum, ut 
pecila Christo dicata iteum ad ssculi voluptates 
revertatur. 


XXXV. Dum autem hac agerentur, nuntiatur re- C 


ginz pucrum qui mortuus fuerat, maleficiis et incan- 
tibiouibus fuisse subductum, ibique Mummoluim prae- 
fectam !, quem jau diu regina invisum Babebat , 
con»cium esse. Unde factum est, ut epulante eo in 
domo sua, qu'dam de aulicis regis puerum dilectum 
sibi, qui 4 dyseuteria correptus fuerat, lameniaretur. 
Cui prafectus respondit : llabetur. mihi herba in 
prouptu, de qua οἱ dysemericus 3.1. lauriat, quam- 
libet desperatus si!; mox sanatur. Nuntiatis his rc» 
guxe, majore furove süccenditur. Interea apprelen - 


5 Colb. a., desawcrar. Kegus. , advenerat. 

b Deest hoc caput in Vat., Corb. et Colb. a., licet 
babeant scquens, quod isti necessario conjunctum est. 
l^orre pixcrtum, de quo hic, dies erat indicta ad au- 

ὃ legatos. EL quidem placita generaliter dice- 
bantur conventus, in quibus publice negotia, sive 
reni, sive etiam privatoruin, di-cutiebantur, Sicut 
enim eraut. placita regis, sie erant placita comitam, 
judicum, etc. Parlamenta postmoduta dicta fuerunt. 
lustrumenta» publica, qux linitis in ejusmodi conveu- 
tibus negotiis reddebautur , appellata etiam fuerunt 
ptacita sen judicia. Vide Biguon. in lib. 1 Marculfi, 
lormuls 37, et Mabillon. de re Diplomatica. 

* [teccaredo scilicet, Herimenegildi fratri, cui ipsa, 
pepe Bigunthis, jamdudum promissa fuerat. 

Theodericus, de quo supra cap. 25 et 27, et infra 
€4p. seq. 

* Basinam, quae postea in ijo monasterio cum Chro- 
diclde multas turbas excitavit, de quibus fuse Gre- 
genus infra. 

f luquirit. Valesius, eur hic Mummolus prefectus 
appelictur. Nain etsi certum sit l'rovinciz MasSi'jensis 


verberibus cogit fateri que neverant. Αἱ illas ceut- 
téntur se male(íicas esse , et multos oecumbere letlie 
se fecisse testate sunt , addentes. illud, quad. nuHa 
ratione credi patior : Filium , aiunt, twm, 6 rezina, 
pro Mummoli pra:fecti víta duavimas. Tunc regina 
tormentis gravioribus mubleribus affectis, alras ene- 
cat, alias incendio tradit, alias retis ossibus confractis 
iuneetit. Et sie Compendium villam una cuni Mee 
secessit, ibique universa regi qu» de prefecto audie- 
rai zevelavit. Rex vero missis pueris jussit eum ar- 
céssiri, discussumque catenis onerant, et supyliciis 
subdunt. Trabi pest tergum reviuetis manibus appers- 
ditur, el ibi quid maleficii noverit, interrogatur. Sed 
nihil de his qus superius meoravimius, con(iteur. 


B joe tamen protalit sx: pius se inunctiones et petio- 


nes, qu:v. ei regis reginaque gratiam. przberent, ab 


. his mulieribus suscepisse. Depositus igitur de poema, 


voeat ad se lictorem , dicens : Nuntia. domino neo 
regi, quia nihil moli sentio de hie qux illata sunt. 
ltis anditis rex : Verumne 5 est, inquit, lunc esse 
maleficum, si de his nihil est krsus panis? Tune cx- 
tensus ad irochleas, tandiu loris trip'ieibus cxsur 
est, quoadusque ipsi lissarentur torteres : posthac 
sudes ungulis manuum pedumque defiguut. Cumque 
Ὧν hoc causa ageretur, u! ad decidenmdam cervicem 
cjus gladius immineret, a regina vitam obtinnit, scd 
non fuit miner morte humilitas subsecuta. Nam im- 
positus plaustro, ad Burlegalemsem urbem, in. qua 
ortus fuerat, ablata 3111 omni faeotiate, transmitti 
tur; in via vero ie!uatus ^ sanguine , vix accedere 
quo jussus est valuit. Sed non post multum tempus 
spiritum exbalavit. Posthxe regina apprelienso pue- 
ruli thesauro, tam vesumenta quam reliquas species, 
vel ex serico, aut quocunque vellere invenire petuit, 
igne consumpsit; quod ferunt quatuor plaustra le- 
vasse : auruin vero et argentum fornace conftatue 
reposuit, nue aliquid integrum remaneret, quod οἱ 
planctum fili in memoriam revocaret. 

XXX VI. /Etherius ! vero Luxoensis episcopus, eu- 
jus supra meminimus, hoc ordine a civitate sua vel 


' rectores tunc temporis praefecti nomine fuissedonatos, 


iude tamen prafeclti tirulum Mummolo tributum dici 
non posse observat, quod Chilpericus, in cujus ditione 
vivebat Mummolus , uihil! unquam ea in provincia 


D possederit. Tum rejecta Falceti opinione, qui sui aevi 


inores antiquis temporibus incaute applicando, scrip-it 
Mummolum sic fu::se appellatuin, quod Parisiorum 
urbis prafectus esset , concludit tandem Mummolum 
a Gregorio prafecton dictum faisse, quod. reipsa 
aule priícctus, seu regie domus major exsUterit 

5 Regni., ait, Putasne verum est quia hic maleficus 
est, et istis non laesus est penis; extendatur igitur. ad 
trochleas εἰ tandiu loris triplicibus cadatur, quoadusque 
ipsi lassentur tortores. 

b Dad., ictus. Colb. w., ictu actus. 

i Hoc caput deest in Vat., Colb. a. et Corb. ltegm. 
habet ;£thericus vero Luzoviensis. Editi, Lyzocn.is, 
seu Lizoensis, vulgo Lisieux in Nortmannia. Porro 
lucus in quo supra Gregorius /Etherii meminerit, non 


exstat. Unde Cointins infert lioc caput ex alio auctore 


Gregorii bistoria assutuimi fuisse. Sed ipse Gregorius 
lib, 1v, cap. 16, qued in mss. Corb., Bellov. et ca- 


t05 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


404 


expulsus est, vel receptus. Clericus quidam exstitit A totumque corpus tremore quatiebatur; sed et manus 


ex Cenonmiannica urbe, luxuriosus nimis, amatorque 
mitiierum, et συ 6 ac fornicationis, omnique immun- 
diim valde deditus. Hic mulieri [A/. mulieris] cu- 
jusdam szpius scorto commixtus, comam capitis 
totondit, mutaloque virili habitu *, secum in aliam 
civitatem deduxit, ut suspicio adulterii auferretur, 
cum inter incognuitos devenisset. Erat enim mulier 
ingenua genere, et de bonis orta parentibus. Com- 
perto autem post dies multos propinqui ejus qux 
acta fuerant, ad ulciscendam humilitatem generis 
sui velocius properant, repertumque clericum vin- 
etum. cistodie mancipant ; mulierem vero igni eon- 
sumunt. Et, sicut cogit auri sacra fames, clericum 
sub pretio venundari procurant, ea videlicet ratione, 
ut aut esset qui redimeret, aut certe morti addicere- 
tur obnoxius. Cumque bxc /ARtherio episcopo delata 
fuissent, misericordia metus, datis viginii aureis ὃ, 
eum ab imminenti exemit interitu. Igitur postquam 
vitze donatus est, profert se litterarum esse doctorein, 
promitteis sacerdoti, quod si ei pueros delegaret, 
perfectos eos in litteris. redderet. Gavisus auditu 
sacerdos, pueros civitatis collegit, ipsique delegat ad 
docendum. Denique cum jam houoraretur a civibus, 
et pontifex ei aliquid terrze vinearumque largitus fuis» 
set, ac per domos parentum $19 eorum quos erudie- 
bat, invitaretur, reversus ad vomitum, unius pueruli 
matrem , immemor anterioris injure, concupiscit. 
Quod cum pudica viro mulier declarasset, conjuncti 
parentes ejus gravissiinis clericum tormeniis subden- 


tes , interimere voluerunt. Quem sacerdos iterum (C 


misericordia motus. castigatum verbis lenibus libe- 
ravit, honorique restituit. Sed iens Iz:va nunquam 
ad bonitatem potuit incliuari, sed potius factus est 
ejus inimicus, a quo sepius fuerat de morte rodem- 
ptus. Conjunctus est enim archidiacono civitatis, el 
se episcopatu dignum proferens, epi-copum mol.tur 
occidere. Locatoque clerico, qui eum bhipenne per- 
cuteret, ip-i ubique discurrunt, mussitant, amicitias 
elam illigant, proferunt przumiía, yt sí sacerdos obiret, 
ipse succederet. Sed misericordia Domini anticpavit 
eorum perfidiam, crudeli'atemque iniquorum homi- 
num veloci pietate repressit. Die vero quo sacerdos 
operarios in agro aggregaverat ad sulcandum, cleri- 
qus antedictus cum securi prosequitur sacerdotem 
mihil de his peuitus. scientem. Tandem igitur bxc 
advertens : Quid. tn, inquit, me attentius cum hac 
bipenue prosequcris? AL ille timore perterritus, ad 
genua viri provolvitur, dicens : Fortis esto, sacerdos 
Dei. Nam scias me emissum ab archidiacono ac prz- 
eeptcre, ut te securi petcuterem. Quod cum szpius 
facere. voluissem, et ictum dextra suspensa librarem, 
tegebantur tenebris oculi mei, et aures obserabantur, 


teris omnibus habetur, dicit pariter de S. Tetrico 
episc. Lingonensi , cujus..... memoriam fecimus; de 
QUO 12t0e5 apiid eum nihil inveuitur, 
.. * TVegm., mutatoque femineo hubitu in virilen. 

b ddem codex, arjenteis. 

* Juxta cauonuin. prescriptum, qui volunt cpi:co- 


absque virtute crant, et quz» optabam implere non 
poteram : cum vero manus deposuissenm, nihil wali 
sentiebam omnino. Cognovi enim quoniam tecum est 
Dominus, co quod non potui aliquid tibi nocere. Il:c 
eo dicente, flevit sacerdos, imponcus silentium cle- 
rico, reversusque domum cana discubuit. Qua exa- 
eta, in strato suo quievit, hahens circa lectum suum 
mulos lectu!'os clericorum *. Denique dilfisi hi de 
913 clerico, per se nefas perficere cogitantes, nova 
argumenta machinantur, per quz, aut eum vi exstin- 
guerent , aut certe crimen, quo a sacerdotio divelle- 
retur, hnponerent, Interea. quiescentibus cunctis , 
media fere nocte. cubiculum sacerdotis irrumpunt, 
exclamantes voce magna, atque dicentes vidisse se 
mulierem ἃ cubjeulo egredi, ipsamque ob hoc dimi- 
sisse, dum ad episcopum  festinassent. Et sane pors 
liec 4 et consilium diaboli fuit, ut in tali zetate eri« 
nieu imponerent sacerdoti, qui erat. fere septuagin!a 
annorum. Nec inora , conjuncto secum iterum ante- 
d.cio clerico, alligatur sacerdos catenis ab ejus ta- 
nibus, de cujus collo szpius vincula discusserat, et 
a-dus custodix: mancipatur ab eo, quem de coeno-is 
carceribus p'erumque liberaverst. At ille cognoscens 
inimicos sibi vehementer invaluisse, Domini miseri- 
cordiam cum lacrymis in vineula compactus exorat. 
Mox opprimuntur sotnno custodes, solwtisque divini- 
tus vinclis, de custodia procedit innoxius, noxiorum 
frequentissimus liherator : deinde dilapsus, ad regni 
Guntchraiuni regis trausiit, Quo discedente, liberius 
jam conjuncti satellites ad regem Chilpericum pro- 
perant pro episcopatu petendo , mulia crinina de 
episcopo proloquentes, addentes ista : [9 hoc co- 
gnosce, fex gleriosissime , vera esse hiec. quae dici- 
mus, quia mortem pro sceleribus {1165 ad frairis 
Qoi. trausiit regnum, Quod ille non credens, hos 2 
civitatem redire jubet. Dum hzc agerentur, maes:i 
cives de pastoris absentia, cognoscentes emnia quie 
de eo acta fuerant per invidiam et avaritiam perpe- 
trata, appreliensum cuin satellite archidiaconum in- 
jurix subdentes, ad regem petierunt, ut. reciperent 
sacerdotem suum. Αἱ rex legatos fratri suo dirigit, 
asserens nihil se criminis in episcopo reperisse. Tune 
Guutehramuus rex , ut erat beniguus et profluus ad 
miseran !um, multa ei munera contulit, dans etiam 


D epistolas per omnes episcopos regni sui, ut peregri- 


num aliquo * pro Dei intuitu consolarentur. 81, 
Tunc circumiens civitates, tanta ei a sacerdotibus 
Bei collata sunt, tam in vestibus quam in auro, ut 
vix civitati qu:e meruerat posset inferri ; impletum- 
que est iilud quod ait Apostolus : Quia diligentibus 
Deum omnia concurrunt. in bonum (Hom. vun, 28). 
Nam luic percgrinatio divitias attulit, et exsilium 


pos semper habere secum testes private sue con- 
versationis, can, Cum pastorts, 2, qu. 7. Adi Greg. 
M. lib. iv, epist. 44. Concellances. appellat syuoda 
Eom. in causa Syminachi, Grzeci *yu. el'os. 
J «αν, Et insanice pars liac. 
* Dcc.,, aliquid. 


HiSTORIA FRANCORUM. LIDER SEXTUS. 


406 


opes multas invexit. Posth:ec. regredieus a civibus A urlicm Arvernam residens, judieium emanaret, scilí- 


cuw 1ali bonore susceptus est, ut pra» gaudio flerent, 
ét benedicerent Deum , qui tandem. ecclesia: tantum 
TCslituit sacerdotem. 

XXXVII. Lupentius * vcro abbas basilicsee sancti 
Privati marty:is urbis Gabalitaue, a Urunichilde re- 
gina arcessitus , advenit. Incusatus enim , ut ferunt, 
fuerat ab Innocentio supradicte urbis comite , quod 
profanum aliquid effatus de regina fuisset. Sed discussis 
causis, cum nihil de crimine majestatis conscius es- 
set inventus, discedere jussus 688) Verum ubi «iam 
carpere capit, iterum ab antedicto comite captus, et 
ad Ponticouerm villam deductus, multis suppliciis e:t 
affectus; dim:ssusque iterum ut reliret, Cum super 
Axonam fluvium tentorium tetendisset, iterum irruit 
super eum inimicus ejus. Cujus vi oppressi amputa- 
tum caput in culeum oneratum lapidibus posuit, et 
flumini dedit; reliquum vero corpus vinctum cum 
saxo immersit gurgiti. Post dies vero paucos appa- 
ruit quibusdam pastoribus, et sic extractum a flu- 
mine scepul:ufx? mandatum est. Sed dum necessitates 
funeris pararentur, et ignoraretur quis esset e popu- 
lo, yrazsertim eum caput truncati non inveniretus 
subito adveniens aquila levavit cu'eum a fundo flu- 
' minis, et ripx? deposuit : adwirantesque qui aderant, 
ayprehenso culeo, dum sollicite quid contineret in- 
quirunt, caput trunceti reperiunt, et sic cum reliquis 
artubus est sepultum. Nam ferunt nunc et lumen ibi 
divinitus apparere : et δὶ infirmus ad hunc tumulum 
fideliter deprecatus fuerit, accepta sospitate recedit. 


XXXVII. Theodosius 5 Rtutenorum episcopus, qui C 


sancto Dalmatio 815 successerat, diem obiit : in 
gua ecclesia intantum pro episcopatu intentiones οἱ 
scandala orta convaluerunt, ut pene sacris ministe- 
riorum vasis et omni facultate meliori nudaretur : 
veruiwtamen Transoballus preshyter rejicitur, et Ip- 
aocentius € Gabalitouorum comes eligitur ad episco- 
patum , opitulante Brunichilde regina. Sed assumpto 
episcopatu , confestim Ursicinum Cadurcinz urbis 
episcopum lacessere coepit, dicens, quia dicceses 
Hetenz Ecclesi debitas retineret. Unde factum es!, 
ut diuturna intentiene gliscente, post aliquot annos 
conjenctus metropolis 4 cum suis provincialibus apud 


4 Hoc caput deest in Vat.. Corb. et Colb. 8. S. Lu- 
peatii corpus Catalaununi allatu : , in ecelesia cathe- 
drali servatum est usque ad annum 1667, quo eccle- 
sia fulmine die 19 Januarii icta conflagravit, simulque 
saerz reliquie, que ibi serval'antur, consumpte sunt. 
Quae vero superfuerunt, 0:sa scilicet semiusta, et ci- 
peres, s mul congesta in tlieca asservantur retro ma- 
jus altafe. Festuni beali Lupentii ibidem die xi Kal. 
Novembris colitur, diciturque vulgo saint Louvent. 

b Neque hoc caput ex-tat in Corb, Vat: et Colb. a. 
De S. Dalmatio, Thieudo ii el. ctioue et Transobado, 
vide supra lib. v, cap. 47. Transobadus dicitur iu 
Colb. m. Trusobaldus; in. Regm., Teusobaldus; iu 
aliis, Trasobadus. 

* is ipse, de quo cap. prsced. et lib. x, cap. 8. 


4 Sie Colb. m. et Regm., que est sincera lectio. . 


|a enmim Gregorius et alii auctores ejus avi habent 
pro metropolitanus. Vide Conc. Paris. n, can. 8, et 
Mareut&i formulas. Uide inale apud Chesn. et aliquot 
alius ed.tos , meiropolitanis; melius nonnulli, metro- 


cel ut parochias, quas nunquam Rutena Ecclesia te- 
nui-se recolebatur, reciperet : quod ita factum est. 

XXXIX. lemigius * Biturigum episcopus obiit : - 
cujus post transitum gravi incendio pars maxima el- 
vitatis cremata est, ibique ! illa que bestliiati rese- 
derant, perierunt. Posthzc Sulpicius in ipsa urbe ad 
sacerdotium, Guntchramno rege favente, prazeligitur. 
Nam cum multi munera offerreut, liec rex episcopa- 
tm quzrentibus respondisse fertur : Nou est peinci- 
patus nostri consuetudo, sacerdotium venundare suh 
pretio, sed nec vestrum eum premiis comparare : 
ne et nos turpis lueri infamia notemur, et vos Mago 
Simoni comparemini. Sed juxta Dei pr:scientiam 
Sulpicius vobis «rit episcopus. Et sic ad clericatum 


B deductus, episcopatum ecclesix sup radict:e suscepi. 


Est enim vir valde nobilis, et de primis senatoribus 
Galliarum, in litteris bene eruditus rhetoricis, in me- 


tricis vero artibus nulli secundus. Hic synodum illam, - 


cujus supra meminimus, pro parochiis Cadurcinis 
fleri commonu t. | 

XL. Legatus vero, Oppila. nomine, de Hispaniis ad- 
venit, multa munera 316 Chilperico regi deferens; 
Timebat enim rex Hispanorum, ne Childebertus exer- 
citum ad ulciscendam soror's suse injuriam commo- . 
veret : quia Leuvichildus apprehensum filium suum 
Hermenegildum, qui sor»rom t Childeberti acceperat, 
retruserat in custodiam, ipsa. muliere cum Grecis τές 
licta. lgitur eum die sancto Paseha hic legatus Turo- 
nis advenisset, sciscitati sumus, utrum nostr: reli- 
gionis esset. Respondit ipse se hoc credere quod 
catholici credunt. Exinde procedens nobiscum ad. 
ecclesiam, Missarum solemnia. tenuit; sed neque 
pacem cum nostris fecit, neque de sacrificiis com- 
municawit 5. Cognitumque est mendacium esso 
quod dixerat se esse catholicum. Nihilominus ad 
convivium invitatus adfuit. Gumque ego solliei- 
tus. requirerem quid crederet, respondit : Crede 
Patrem et Filium et Spiritum sanctum- unius essa 
virtutis. Cui ego respondi : Si hzc, ut asseris, credis, 
quz obstitit eausa ut de sacrificiis , quas Deo ofleri- 
mus, communicare differres? Et ille : Quia, inquit, 
Gloriam non recte respondetis; nam juxta Paulum 


pelitanus. ls erat Sulpicius Severus, ΟΣ cap. sequenitl 
de quo lib. x , cap. 26. ParochizP vero, de quibus lis 


D moveb:tur, illa erant, ut suspicatur Valesius, quae 


Arisitensi episcopatui attribute fuerant, de qui 
supra lib. v, cap. 9. 

* Deest etiam caput in Corb., Vat. et Colb. a. 
ldem antistes sub Hemedii nomine subscripsit Conei- 
lio Matisc. 1, anno ὅδ). Ejus et successoris sui Vita 
habetur in latriarchio Bituricensi, cap. 26 et 27, 
tomo ll Biblioth. unovze L:bbei. 

t Jbique , eic. , usque ad perierunt, desunt. in Colb, 
m. At Cas. liabet hostilitati restiterant. 

€ Ingundem Sigiberti filiam. 

h Observa noratum hominein , qui cum sacris in- 
terfuisset, iis non participaverat, neg pacem »b aliis 
fidelibus acc« perat. Missas auiem tenere, idew est ac 
ipsis interesse, ex can. 47 Concil. Agathensis, aut 
certc, si de sacerdote habeatur s«rino, eas celebrare, 
ut in «Regula S. P. Benedicti, cap. 60. Vide Gard. 
Bona, lib. 1 Ker, Liturgic., cap. 2, u. 6. 


v 


8. CKECORBM EIPTISCOPT TURONEXNSIS 


ἐφψὰ 


2909000 808 dicimus : Gloria Deo Patri per Filium; Α Φριείίυ sancto, «πὸ Josasis manm δομρεϊειεεῖαε. Hic 


ves sutem déeiti« - Gloria Patri et Filo et Speritui 
$8ntio; cum doctores ecclexio»rem doceset , Pacem 
per δ εἶσαι mentitum fu sse in mede, sicut ipse 
Psdiws sit : Regi estem secalorno immortali, inrisi- 
bili, solá Deo honor et gloria in secula seculorum, per 
Jesum Christum Domimum noctrim (! Tim. 1, 37). Et 
ego respondi : Patrem por Filkem saeentistum nelli 
estholico es«e incognitum reor; sed sic przdicsvit 
Patrem ia sreslo, wt εἰ se virtatibus ostetderet 
Deum. Deo suem Patri bre. necessitss foit Fikum 
mittendi ad térras, ut ostenderet. Deum : ot quia 
mundus patriarchis, et prophetis, 31que ipsi latori le- 
gie non crediderat, sakem vel Filio crederet. Ideoque 
BOtesae 6st, δὲ sob significatione persossrem 317 
glori» detar Deo. Dicimes ergo : Gloria Deo Patri qui 
misit Fil um ; gloria Deo Filio, qui sznzuine suo re- 
dem! mondam ; gloria Deo Spiritui sancto, qui san- 
eiifiext hominem jam redemptum. Nam tu qui dicis, 
Gloria Patri per Filium, adimis gloriam Filio; quasi 
bpse nom »it gloriosns cum ΓΔ ΓΟ, propterea quod 
ewm anwuslav ia mendo. Nontíavit, & diximus, 
V.lus Patrem in. inu:.do, sed tnolti noa eredideru: t, 
diente Joanne evangelisits : In sua 5 propria venit, et 
eui enm non receperunt. Quotquot autem. eum recepe- 
ER , dedit eis poicstatem filios Dei fieri , his qui cre- 
dum in xomine ejus. (Joan. 1, 11, 12). Nam tu qui 
Pauls spostolo derogas, et sen«um ejus non intel!i;is, 
p'reipe quam eswe loquitur, et juxta | Al. juste) et 
recipere quis potest, adverte qualiier yrzedicat. iuter 
gentes increduiss, ut nul i onns grave videatur impo- 
nere, siet qu busdam dicit : Lac h^ vobis po-um dedi, 
Men “ΩΝ : nondum enim poleratis, sed nec adhuc 
quidem potestis (! Cor. m, 2). Perfectorum est enim 
Selidus cibus (Ijeb. v, 14). Sed et aliis dicit : Nihil 
vobis predicavi , nisi Christum, et hunc crucifizum (I 
Cor. n1, 2). Nunc autem quid vis, o tu haretice, quia 
Paelus Christ tantnm erueifixum pradicavit , re- 
surresiose tu dubitas? Adverte potiu: eautelam ejas, 
et vide astutiom, quid akis dicit, quos robttsiiores vi- 
debat in flde : ΕἸ si, inquit, novimus Christum * cru- 
cifisum, nunc autem. jam mon novimus (11 Cor. v,16). 
Wega ergo tu accusator Pauli, si tanta mentem de- 
mentia cepit, quia nec crucifixus est. Sed, quzso, re- 
lBnque isia, δὶ audi congiliam melius : adhibe collyria 
eculis lippis, et lucem pradicationis apostolicze per- 
eipe. Secondum lomines enim loquebatur Paulus 
hemilius, ut eos ad eelsioris fidei fastig'a sublevaret, 
sicut alibi ait : Ontnibus omnia factus sum, ut omnes 
hecrifoeerem. (I Cor. 1x, 22). Nunquid homo mortalis 
non est daturus gloriam Fil o, quem ipse Pater non 
semel , sed bis ct tertio glorificavit e ccelo? Ausculta 
quid de eclis lequitue, eum idem Filius, descendente 


δὰ Sic ^, Bee., Colb. a., €n. e. et Regm. ; 
alii non habent δια. Et infra Corb. et Regin., quot- 
quul eum, eic. 
» [zc verba, usque ad nihil vobis, desunt in Corb., 
quse est scriptoris omissio. 
e Editi, Jesum Christum. 
4 περιν,, clarificet. Et infra, clarificavi..... clarifi- 


est, 3t, Filsus meus dilectus, io. quo bene. complacui 
(Nerth. svn, 5). Certe οἱ oprilstas babes anres, ut 
ista non sedias, crede ape 3ebs quid 318 in moote - 
2ud erint, cum tr n&zurates Jesas in gloria loquere- 
ter cum ἴδοτος εἰ ella. Nempe de sube splendida 
Pater ait : Hic est Pilfras meus charisstums, ipeeres au- 
d'te (IJ Pet. 1, 17). Ad bae kxretieus respondit : Ni- 
hil in bis testuo- i s l'aier de gloria lequtur Fili, 
nisi tantum ipsum Fil vm monstrat. ΕἸ ego : Si enim 
ista εἰς recipis, proferam tibi 3Hed testimonium , in 
quo Pater reddidit Filiem gloriesum. Veniente aotem 
Domino ad passionem, cum ille ἀξ eret : Pater glori- 
βεα Filium tuum, ut Filius tuus glorificet 4 te (Joan. 
1vn, 1), quid ei Pater respeadit de ewlo? Noane ai! : 


B Εἰ glorificari, et itervm glorifcabo (Joan. xu, 23)* 


Eccc enim Pater glorifcat eum propri voce, et un ei 
gloriam coaaris adimere? Volast2tem quidem o:ten- 
dis , sed potestas nulla seppetit. Nam qui Panli apo- 
stoli sccusator exis:is, audi ipsum imo Christum in 
ipse loquestem : Onmis | nqua confiteatrr, quia Do- 
minus Jesas Christus in gloria est Dei Patris (Philip. 
M, 11). Quod si nune communis est eum Patre glor, 
et in ipsa qua mne Paier est gloria commc«ratur, 
qualiter eum tu quasi ing'orium exhbonoras ? Aut eur 
Bon erit ei rcódenda gloria inter homines , qni. pari 
gloria cum Patre regat in calis? Coafitemur ergo 
Christum Filivm D.i Deum verum. Ideoque quia dei- 
[25 una, un3 erit et gloria. Posthze dato silentio, ab 
altercatione cessatum est. llle quoque 3d Chilpericum 
regem aecedens, oblatis muneribas quz rex lli«pa- 
porum miserat, ipn Hispaniam est re. ressus. 

XLI. Comperto aut πὸ Chilpericus rex quod Gent- 
ebramnus (rater ejus eum Chiléeberto nepote suas 
pscem fecerat, et civiiates, quas violenter invaserat, 
ei simul vellent auferre, cum omoibus tbesauris sniss- 
in Cameraeensem urbem discessit, et omnia que 
melius babere potuerat, secum tulit. Misitque ad du— 
ces et comites civitatum nuntios, ut inuros compo— 
nerent urbium, resque suas eum uxoribus et fliis 
infra murorum munimenta coneludereat, atque ipsi » 
8i necessitas exigeret, repognarent viriliter, ne eism 
pars adversa noceret, illud addens: Et si. aliqui. WÉ 
perdideritis, cum de inimicis 319 ulciscemur, ma—— 
jora conquiretis; nesciens patrationem victoriarum 39 
in manu Dei consieterc. Deinde spius exercitu mc 
comm^vet, οἱ iterum infra terminum requiescer- «u 
jubet. His diebus ei (ilius natus est, quem in vilE — 
Victoriaceusi * nutrire precepit, diceps : Ne fori 
duin publice videtur, aliquid mali incurratet moriatu se" 

XLII. Childebertus vero rex iu Italiam abiit. Quam - 
cum audissent Langobardi !, timentes ne ab ejv.sm 
exercitu czederentur, subdiderunt se ditioni ejus 


cabo. 

e [n Belgio, ubi occisus fuerat Sigibertus ex lil — 
iv cap. ult. Filius autem Chilperici hie memorat 
postmodum Chlotarius dictus est, οἱ patri in. regi 
Successit. 

f De variis Childeberti in Italiam expeditionibLam 
Paulus Diac. lib. n, cap. 17 ei seqq. Exstant ea 


ἐ09 


IISTORIA FRANCORUM. LIBER SEXTUS. 


410 


multa ei dantes muncra, ac promitteules se parti A lis, aeribosque incommodis. Quo defuucto, filius ejus. 


cjus esse fideles atque subjectes ; patrati- que. cum 
his omnibus qu:e voluit res, in Galiias cst regressus, 
atque exercitum commoveri pricepit , quem ín 
llispaniam dirigi jussit , sed quievit ^. Alf impera- 
iure autem Mauricio ante hos aunos quinquaginta 
millia solidorum acceperat, ut Langobardos de ltalia 
extruderet. Audito autem imperator, «quod cum his 
in pace conjunctus est, pecuniam repetebat: sed 
μὲς, fidus a solatiis, ne responsum quidein pro hac 
re voluit reddere. ] 

ΧΙ]. lu Gailicia ^ quoque nova res ac!z sunt, 
quie desuperius * meinorabu tur. lyitur eum lHerine- 
uevildus, sicut supra diximus 4, patri infensus esset, 
εἴ in civitate quadam llispanix cum conjuge reside- 
ret, solatio fíetus imperatoris, atque Mirouis 9 Gal- 
liciensis regis, patrem ad se cum exercitu venire 
eognovit, cousiliumque iuiit qualiter venientem aut 
repellere(, aut Becaret: nesciens miser judicum 
sibi immiyere divinum, qui cuntra genitorem, quam- 
libet hzreticum, talia cogitaret. lMabito ergo tra- 
ctatu, de multis virorum inillibus trecentos viros 
e'egit armatos, et. infra castrum. Osser !, 320 in 
cujus ecclesia fontes divinitus comjlentur, includit : 
ut scilicet primo impetu ab his pater territus ac las- 
satus, facilius ab inferiori manu, qux eret plurima, 
vinceretur. Denique his dolis Leuvi. hildus rex co- 
guitis, cogitatione maxiüna fatigatur. Si, inquit, illuc 
eum omni exercitu abiero, conglobatus in unum 
exercitus adversariorum jaculis crudelissitne saucia- 
tur. Si vero cum paucis vadam, virorum fortium 
manum nequeo superare ; tamen cutn ouinibus ibo δ. 
Et »cccdens ad locum viros protrivit, cistruuque 
coipbussit, sicut jam superius memoratum est. Pa- 
trata quoque victoria, ccgnovit Mironem regem con- 
tra se cum exercitu residere Quo circumndato, 
sacramenta exigit sibi in posterum fore fidelem. Et 
$ic datis sibi invicem muneribus, unusquisque ad 
propria est regressus. Sed Miro postquain in patriam 
rediit, non multos post dies conversus ad lectulum, 
obiit : infirmatus euim ab aquis Ilispanix fuerat wa- 


re aliqnot epistolz, 41:5 edite sunt ἃ Cliesn, et Fre- 
bero,'in quibus Mauricius et. ejus prxfeeti de. Fran- 
cis, quasi de violate fidei reis conqueruntur. Autha- 
rius t.lepi filius tunc apud Langobardos regnabat, qui 
Flavius ob dignitatem appellatus est; istudque pre- 
nomen subsequentibus regibus gentis 581: transmisit, 
ut refert Paulus Diac. lib. ui, cap. 16. 

^ Regn., sed nescio qua de causa remansit. Nam 


b Corb., Colb. et Freh., Gallia. Dad. melius, Cal- 
lecia. ' 

e Gallice, dessous ; unde Colb. ^. habet inferius. 

4 Lib. v, cap. $9, quod vide. Urbs hic meinorati 
e-t Hispalis, cui Luc praverat episcopus S. Leander, 
ad Tiberium imp. legatus, ut opeimn adversus Leuvi- 
gildum imploraret. 

Φ [5 er? catholicus, patre ipsius eum tota Suevo- 
rum gente, cui imperabat, per Martinum Diinieusem 
ad iidem rectam adducto. Joannes Diclareusis, et 
lidorus vulgatus iy Chronico seribuut Mironei iu 
| eusigildi auxilium accessisse, vitamque liuiisse apud 
ΤΕ ΤΕ 


- 


C 


D 


Eurichus Leuvichildi regis amicitias expetit; dutu- 
que, ut pater fecerat, sacramento, regnum Gal'icieu-e 
suscepit. Hoc vero anro cognatus ejus Audica b, qui 
sororem illius desponsatam habebat, cum exercitu 
veuít, apprehensuuique clericum i facit, ac diacona- 
tus sive presbyteri! ei impoui honorem jubet : ipso 
vero accepta soceri sui uxore 1, Galliciense reguum 
obtinuit. Leuvichildus vero filium suum , Hlerimenc- 
gildum cepit, et secum usque To'ctum adduxit, con- 
gcmnans eum ex-ilio; uxorem tameu e;us a Grecis 
eripere non potu:t, 

XLIV. Locust: quoque de Carpitania proviucia , 
quam per quinque vastaverant annos, lioc auno 391 
progressae, aggerenmque publicum tenentes, ad aiam 
86 provinciam, quz liuic vicina erat provinciz, con- 
wulerunt, Quare. $patium. in. centum * quinquaginta 
extenditur ai£llia longitudo; latitudo vero in centum 
millibus terminatur. lloc anno multa. prodigia ap- 
paruerunt in Galliis, vastationesque mult fuerunt 
iu populo. Nam men:e Januario ross vis: sunt; 
circa solem quoque circulus magnus apparuit, diver- 
$'s coloribus rnistus, ut solet in illo ccelestis iris aum- 
hitu. pluvia discedeute 1 monstrari. Pruina graviter 
vineas exussit; lempestas etiam subsecuta viucas 
segetesque per plurima loca vastavit, residuum quo 
que grandinis siccitas immensa consumpsit. Exi 
guusque fructus in aliquibus vineis visus, in aliis 
vero nulius, ita ut irati «coutra Deuin hoinines, pate- 
f: iis aditibus vinearum, pecora vel jumenta, intro- 
mitterent, hoxias sibi immiscentes miseri preces , 
atque dicentes : Nunquam in his vineis palines na- 
scatur in semp.ternum. Arbores vero, quie mense 
Julio poua protulerant, meuse Septembri [fructus 
alius ediderunt. Morbus pecorum iteratus invaluit, 
ita ut vix quidquam remaneret. 


XLV. luterim advenientibus Kalendis Septembri- 
bus, Gotthorum magna legatio ad regem Chilpceri- 
cum accedit. Ipse vero jam regressus Parisios, fami« 
lias multas de domibus liscalibus auferri praecipit, 
et in plaustris componi ; multos quoque flentes ct 


€ Alii Osset, seu Üser; castrum. erat ex adverso. 
llispalis, olim a Romanis Julia Constantia dictum. 

&€ Corb., ibit, pro ivit. 

v £dit., Απάποα, Regm. nomen non exprimit. 

! jsidorus in Chronico, Evboricu: n monachum (λα. 
ctum in inonasterio damnatum ab Audica tuisse scrie. 
hit. ldem refert Leuvigildum Suevis bellum intulisse, 
in quo vietus &udica, preshylterii. officio mancipatus 
est, quo pacto Suevorum imperium in flispaniis dele- 
tum fuit. Vide Joan. Biclar. Chronicum. 

| Siseguntia nimirum Mironis uxore , ex Joan. 
Diclar. Chronico, 

k [n Cod. Corb. deest centum. 

! Cod. Colb., descendente. 

* |iujus loci occasione de domibus fiscalibus ἜΠΗ 
Valesius lib. xi». Rerum. Francic., aique. veteres 
Germanos non urbes, sed villas et vicos habit .re 
consuevisse, iu quibus suam quisque familiam, et 
pecus quampluriinum poterat, alebat. Nostri autem 
reges, more hoc retento, complures ejusmodi villas 
habuerunt, per to:um regnum sparsas, ita ut nuti- 
quam fere extra suas domos, etiam iu iupcribus, 


5. CRECORH EPISCOP; TURONENSIS 


412 


οι Δ» ΟΝ alie, m Cnitoduam reiradi jesss, αἱ eos A mas et escala, cuu. de. porta egredereinr, uno. car- 


mulies sibi ob h»sac amarkedinem viam laqueo ex- 
tersasse, dum de pareastubes proprüs asílerri metse- 
bent. Segarabotur astem flies 2 paire, mater 2 fla, 
e$ cum gravi gemis 3c maledictionibos discedebaat ; 
tastesque plancius ia erbe 324 Pari-ics erat, αἱ 
plaactei comparareiur .£gvpuo. Maulu vere mel:eres 
mats *, qm vi comp-lleboatur abire, testamenta coax 
didersst, re«que suas ectieis dejstanles, aique 
perentes, ut cum ia Hispanias peella introisset, si2- 
De iestamenta iib, ranquam «si jaw essent sepa'v, 
reserareatur. Iaierea legati regis Chi deberti Pari- 
sies 3dveserunt, coatestantes Chilperico resi, et 
hihil de civitatibus, quas de reg»o patris sui tencbat, 


recz eflracto 3x2, oanes Nala-bora dixecunt : quod 
2q(Ubesdam pro zsspkie sasceptuzm est. Deaique 
hzc de Parisus progressa, octave ab urbe milliario 


€alenis magnis, 3d Childebertum regem foga dilapsi 
abwremt. Sed et per ioium iter cum lab «uis po- 
t:sset, eflagicbat, Ícreas secum quz arripere po- 
(u::set. Apparates quoque magnes expeasz ὁ de di- 
versis αν νας im ilimere congregotas est, in quo 
mibd de fisco ὁδὸν rex dari precepit, nisi omnia de 
pasperum coajecturis *. Sed quoaiam suspicio erat 
Fegi , Be frater aut nepos aliquas insidias puelle in 


aeferret, aut. de thesauris ejns in aliqno filiam me- B via parareat, vallatam ab exercitu. pergere. jussit. 


Béfarei, ac 808 mancipi, noe equites [Al. equos], 
mon juz3 boum, neque aliquid bajescemodi de his 
asderet attingere. De quibus  legzüs unum ferunt 
clam in'eremptum, sed nescitur 3 quo. Suspicio ta- 
mena vertebatur ad rezem. Promittens vero Chilperi- 
ess rex nibil de bis contingere, coavocats m.eiori- 
Lus Francis, reliquisque Sdeiibus, nuptias ce'ebravit 
8lie suz ^. Tradiaque legatis Gothorum, maznes 
ei thesauros dedit; sed et mater. ejos. immensum 
pondus auri argentique, sive vestimentoram pr-..tulit, 
ita ut videns hzxe rex, nibil sibi remansisse patare. 
Quem cernens regina commotum, conversa ad Fraa- 
€9*5, ita 3it ; Ne putetis, ὁ viri, quidquam hie de 
thesauris anteriorum regum baberi. Omnia enim 


Erast autem cum 61 viri maga.&c : Bobo dox, (i 
lies Memmoleni, cum uxore, quasi. paranymphus ; 
Domeg:selus, et Aasomaldas ; major domus autem 


; W addo f, qui olim Santonicum rexerat comi:atum : 


reliquam vero valeus saper quausor millia erat. Cz- 
teri autem. duces et camcrarii $,quj cum ea prope- 
raveramt, de Pictavo regre-si sunt; isti vero iler 
conbcientes, perzebaat αἱ poterant. Per quam viam 
tanta spolia, tantzeque przdz fact» sunt, ut vix va- 
least emarrari; mam bospitjola pauperum evspolia- 
bant, vieeas devastabant, ita ul incisis caudicibus 
cum uvis ^ auerrent, levantes pecora, vel quidquid 
imvemire potmissent, aibilque per viam qua gradie- 
bantnr reiiaqeentes ; impletamque est qucd dictum 


quz cesn ts, de mea proprie'ate ob'ata sumt, quia C est per Jo-l prophetam : Residuum locuste& comedit 


mibi gloriosissimus rex multa largitus est. Et ego 


eruca 1, εἰ residuum eruce comedit bruchus, et resi- 


nonnulla de proprio conzregavi labore *, et de do- — duum bruchi comedit rubigo (Joel 1, 4). lta et hoc 


mibes mibi concessis, tam de fruciibus quam de tr:- 
buiis; plurima reparavi. Sed et vos plerumque me 
muneribus vestris ditastis, de quibus sapt ista quz 


nune coram videtis ; nanf bie de tbesauris publicis . 


Dihil babetur. Et sic animus regis deluses est. Nau 
tanta foit multitud» rerum, st aurum argentumque, 
et reliqua ornamenta, quinquaginta plaustra leva- 
Feat. Franci vero multa 393 munera obialerunt : 
alii aurum, alii argentum, nomuulli equites [[. equos], 
plerique vestimenta, et unusquisque οἱ potuit doga- 
tivum dedit, Jam vero valefaciens puella, post lacry- 


commanerent ; ex quibas sibi suisque omnia ferme 
suppeditabantur. ib. enim erant agricultores, vinito- 
VP$, pastores, coqui, prstores, eic., qui suum quique 
epus exerecban:, illique servi li cales sive rega'es 
dicebantur ; qu«s alii lamiliam dominicam, alii inini- 
Sjieriales regios appell:baüt. lis tam villis, qu.m 
bominibus praeerant domestici regis nonnunquam 
eliam majores domus dicti, qui eo potentiores eraut, 
quo pluribus villis ,r.eficiebantur ; unicuique auteui 
villz suus erat proeurator, actor. doininicus dictus, 
qui domestico subjectus, ipsi ralionem reddere tene- 
bator. Tales eran: regum nostrorum lamiliz, ex qui- 
bus Chilpericus jure su» utens, inultos etiam iuvitos 
in Hispaniam. abire coegit. 

^ Sic diecbantur, 4 1 dignitate aliqua aut. opibus 
pollebant ; nonuuuquas eliam. majores natu, aut se- 
miores apypeliabauntur ; et econtrario. minores matu 

i mbil supra plcueios habebant. Vide Glossar. 

^^ Uzlt. 


actum est tempore, 324 ut residuum pruinz pro- 
tereret tempestas, ei residaum tempestatis exureret 
$:ccitas, et residuum siccitaus auferret hostilitas. 
XLVI. His itaque cum hac przda pergentibus, 
Chilpericms, Nero mostri temporis et llerodes, ad 
villam Calensem, quse distat ab urbe Parisiaca 
quasi ceatum siadiis, accedit , ibique venatones 
exercet. Quadam vero die regressus de venatione, 
jam subobseura nocte, dum de equo susciperetur, et 
unam manum super scapulam pueri retineret, adve- 
pjeas quidam eem cultro percstit sub ascellam, iie- 


» Vide cap. 9 libri sequeatis. 

* ia Corb. deest labore. . 

4 Regwm. et Chesa., et expense... congregate 
sunt. 

e [d est coniributionibus seu collectis, potissimum 
quz extra ordinem fiehant : alias comjecta. diceban- 
tur, ut observat Bignoaiu: ad lib. ἡ Marcul&, cap. 5. 

€ Colb. m. et Ch. 3l., Wetdo: lhegm., Wardo; Bec. 
Waldo. ln indice capitum Colb. a., Walado. 

8 Cawerarios eosdem ac cobicelarios fuisse cen- - 
5:1 Bignonius in formul. 25 lib. 1 Marculfi. Eorum. 
eflicia llincmarus exyonit his verbis : De honestate 
eero pa!/atii, seu specialiter ornamento regali, nec mon, 
et de donis annuis militum, absque cibo εἰ potu. vel 
equis, ad reginam precipue, et sub ipsa ad camerae 
rium pertinebat, etc. Vide Tilinm, Falcetum Orig, 
lib. 1, cap. 11, et Cangium in Glosario. 

, hb Corb., coticibus cunctis. 

ἱ Curb., erugo. 


410 


IHlSTORIA FRANCORUM. LIBER ΘΕΧΤι 5. 


dr 


ratoque ctu ventrem cjus perforat ; statimque pro- A sunt translate. Nulli penitus, uisi $olí episcopi, re- 


fluente copia sanguinis tau per os quam per aditum 
vulneris, iniquum fudit spiritum. Quam vero mali- 
tiam gesserit. superior lectio docet. Nam regiones 
plurimas s:epius devastavit atque succendit; de qui- 
bus nihil dvulo:ris, 56} letitia magis habebat, s:cut 
quondam Nero, cuum 'inter incendia palatii tragae- 
dias decantaret δ. l"erszepe homines. pro facultatibus 
eorum injuste puuivit; in cujus tempore p:uci quo- 
dammodo episcopatum clerici merucrunt. Erat eniin 
συ! deditus, cujus deus venter fuit, nullumque se 
asserebat esse prudentiorem ; coufecitque duos li- 
bros, quasi Sedulium meditatus, quorum versiculi 
debiles nullis pedibus subsistere possunt, in qu bus, 
dum non intelligebat, pro longis syllabis breves po- 
$uit, et pro brevibus longas statuebat ; et alia opu- 
scula, vel hymnos, sive missas 5, quie nulla. ratione 
suscipi possunt. Causas pauperum  exosas habebat, 
sacerdotes Domini assidue blasphemabat ; nec 
aliunde magis dum secretus esset, exercebat ridicula 
vel jocos, quam de ecclesiarum ej iscopis. Hum. fe- 
rebat levein, alium. superbum; illum abuudantem, 
is:um luxuriosum ; illu asserebat elatum, liunc tue 
midum : nullum plus * odio habeus quam ecclesias, 
Aiebat enim plerumque : Ecce pauper remausit 
fiscus noster, ecce 395 divitis nostr ad ecclesias 


t- 





gnant; periit honor noster, et transl.tus est 2d  epi- 
&copos civitatum. Il:ec aiens [Al. sgens] assidue, 
testamenta qu:e in ecclesias conscripta erant, ple- 
rumque disrupit, ipsasque patris sui przceptioues, 
putans quod nou remaneret qui voluntatem ejus ser- 
varet, sepe calcavit. Jam de libidine atque luxuria 
non potest reperiri in. engitatione, quod nor! perpe- 
asset in. opere, uovaque semper ad l:xedendum po- 
pulum ingenia perquirebat; nam si quos hoc tem- 
pore culpabiles reperisset, oculos eis jubebat erui. 
Et in przceptionibus, quas ad judices pro suis uti- 
litatibus dirigebat , lisc addebat: « Si quis prz 
cepta nostra contempserit, oculorum avulsione 326 
wmultetur. » Nullum unquam pure dilexit, a-nullo 
p dilectus est ; ideoque cum spiritum exhalasset, om. 
nes eum reliquerunt. sui 4. Mallulfus autem. Silva- 
nectensis episcopus, qui jam tcrtia die in tentorío 
residebat, et ipsum videre non poterat, ut. eum jn- 
leremptum audivit , advenit ; ablutumque vestimen- 
tis melioribus induit, noctem in hymnis deductam , 
in navim levavit, et in basilica sancti Vincen:ii qua 
est Parisiis, sepelivit *, Fredegunde regina ig ec- 
clesia derelicta f. 
Explicit liber sextus Georgii Florentis, sive Gre» 
gorii Turonensis episcopi. Deo gratias. 





327 328 INCIPIUNT CAPITULA LIBRI SEPTIMI 


]. De obitu sancti Salvii episcopi. 
11. De collisione Carnotenorum et Aurelianensium. 
111. De in:eritu Vedasti cognomento Avi. 


IV. Quod Fredegundis in ecclesiam confugit; et de thesauris ad Childebertum ductis, 


V. Quod Guntchramnus rex l'arisios venit. 


Vl. Quod iden rez ea, que de regno Chariberti erant, sibi subegit. 


VI. Quod legati Childeberti Fredeguntem requirunt. 


Vill. Qucd rex populum pe:iil, ne, ut fratres ejus , interimatur 
1X. Quod lligunthis a Desiderio thesauris ablatis retenta est. 
X. Quod Gundovullus in re;no elevatus est; et. de ltigunthe [ilia rejis Chilperic 


Al. De signis que app.irucrunt. 
AI. De inc.ndio re.ion s Turonice , et virtute sancti 
ΧΙ]. θὲ incendio et pradis Pictuvee urbis. 


Murtini, 


X1V. De legatis Chitldeberii regis ud Guntchramnimn regem. missis. 


XV. De wmatitia Fr degundis. 
XV. De re ;ressu Pretexiati episcopi. 
AV IH. De Promoto episcopo. 


- 


XV 1]. De eo quod regi dictum est, ut se cautum redderet , ne occiderciur. , 24 
L| 


1X. Quod regina in vil am «b re jussa est. 

-X X. Quod eadem e»isit qui Drunichildem neceret, 
-X XI. Ue [uga ei custodia Eberulfi |Mss. al. Berulfi.| 
XXII. Ue malitia ejus. 

E X111. De Judao inter(ecto cum suis. 
—XIV. De prada urbis Putuva, 


4 Apud Sueion. lib. vi, cap. 58. 

b id est collectas seu oratioues, uti viri docti in- 
Vi:berpretantur ; quam varias autem significationes pa- 
UR áatur vox Missa, nemo vescit. ὅ ᾿ 

« Sic Corh. et [J«c. ; alii, nullam rem plus. 

4 Corb. uo» habet sui. Porro Mallulus, aliis Ma- 


t, 


C ex nomine conjicere licet, prosapize priucip m, re&- 
vocand:e sunt. Certum est. enim vel ex ipse Grego- 
ri^, non solum :egos, sed etiam alios Franeoruse 
principes in ea basilica sepeliri solitos fuisse , quam 
de novo Chilperious :edificasse dicitur in Testamento 
Bertranui episc. Cenomann., uhi idem rex inclytes 


«F" amil(us, in Colb. im. et Regm. Madulfus, Aimoino 
B d adalslfus, colitur αἱὲ sanctus apu Silvanecieuses 
- ww Nonas Maii, qui dies est Tran-lationis ejus. 

.  * WVisitur etim nonc ip S. Germani a Pratis basi- 
—— κα δ oronumentum Chilperici regis, sed quod noa vi- 
r esse tant? δι.) ,..114||4. QUU autem inscr. ptio- 

VA wrme-$ 3 Valcsio circa [i quitatis., € ! 

» ad alium qu 


appellitur et boue recordationis. De ejus nece vi te 
notas in cap. ult. Fredegarii , qui reliquos Greg ri? 
libros non attigit in Epitome. 

f [lic desinit cod. Corbeiensis, nisi quo sub lib. 
iv flnem, tm in dlo cod. quam in Bellovaceusi, ro- 
fertur fraginentum ex. capp. 7 et 8 libri. vu. (1a 
hegp [jbri X! "er- Franc. -refe- — verba Explicit, e:c. , cx Corb. descripsimus. 
empi am Hilpericum, regie, uti 


45 


XXV. Despoliis Marilcifi. 
XXVI. Quod Gundovaldus civitates circumit. 


S. GREGORII EPISCO: ( TURO ENSIS 


XXVII. De injuria Magnulfi (Mss. Al. Aginatfi] episcopi. 


XXVIII. Quod exercitus inamte accessit. 

XXIX. De interim  Eberulf. 

XXX. De legatis Gundow udi. . 

XXXI. De reliquiis sanc Sergii martgris. - 
XXXII. De aliis Gundoealdi legatis. 


XXXIII. Quod Childebertus ad Guntchramnum patruum suum venit. 


XXXIV. Quod Gundovaldus Convenas abiit. 


XXXV. De basilica sancti Vincentii martyris Ageunensis vastaa. 


AXXVI. De collocutione Gundovaldi cum exercitu. 
XXXVII. Be bello contra .rbem. 

XXXVIII. De interim Gundovaldi. 

XXXIX. De nteritu Sagittarii ep'scopi et Mummoli. 
XL. Deihesauris Mummoli. 

XLI. De gigante. 

XLI. De virtute sancti Martini, 

XLIII. De Desiderio et de Wadone. 

XLIV. De mauliere pythonissa. 

XLV. De fame ani prasentis. 

ALVI. De interitu Christophori. 

XLV. De bellocivili nter cives Turon cos. 








LIBER SEPTIMUS, 


4499 I. Licet 4 sit studium historiam prosequi, A integram detulerunt. Quodam autem 


quam priorum librorum ordo reliquit, tamen. prius 
sliqua de beati Salvii episcopi obitu exposcit loqui 


devotio, qui boe anno obiisse probatur 5. II:c enin, - 


ut ipse referre δι δὶ solitus, diu in babitu s. culari 
commoratus, eum judicibus szeeuli muudiales causas 
est exsecutus : nunquam iamen se iu his coucu- 
piscentiis obligans, quibus ado:escentum aniuus su- 
titus est. iinplicari. Jam cum divini spiraimenti odur 
interna viscerum attigisset , »elicta ssculari militia 
monasterium expetivit, intellexitque vir Jaw tunc 
diviuitati deditus, melius esse uti paupertate cuin Dei 
limore, quam sxculi pereuntis lucra sectari : iu quo 
monasterio diu sub regula a patribus iustituta versa- 
lus est. Jam vero cum in robore maj ri (am iutel- 
lectus quam satis evec!us esset, defuucto abbate, 
qui huie mona-teiio preerat, alendi gregis suscipit 
vfficium; et qui se magis íratribus pub'icum pto 
Q3Q correctione reddere debuerat, fit assumpto 
honore remotior. Illico sibi secretiorem cellulam 
guzrit, Nam in priore, ut ipse asserebat, amplius 
iuam novem vicibus nimia exesus abstincutia , pel- 
lem corporis demutavit. Deuique accep.o honure, 
cum in hae contentius parcimonia orationi οἱ lec- 
Voni vacaret, illud plerum.ue revolvebat, qielius 
tibi fleri, si esset inter monachos occultus, quau 
nonen acceperit abbaiis in. populos. Quid plura? In- 
cluditur valedicens fratribus, sibique ipsis «aledicen- 
tibus. In qua inclusione in oniui absUnentia, magis 


quam prius egerat , commoratur : 3s4udeas pro cha-. 


rit4Us obsequio, ut cum quisque venisset extraneus, 
ct orationem tribueret, et eulogias gratia plenissima 
Wministraret : qu» multis infirmis plerumquo salutem 


* Deest hoe caput in Colb, a et Vat. 

? Colitur die 19 Septembris. Gregorius infra lib. 
vin, cap. 22, habet : Post. obitum saucti Saltü, hoc 
«uno (scilicet 58:), Desideratus Allijess:bus «puco- 


nimia exhaustus, auliclus jacebat in I 
subito magno lumine cellula clarifica 
At ille extensis ad coelum inanibus « 
actione, spiritum exhalavit. Misto quo 
latu inonachi cum ipsius genitrice c 
extrahlunt, aqia diluunt, vestimeutis 

retro su,erponuut, atque in psallen 
beutem. exigunt noctem. Mane autem 
officio praeparato, corpus moveri coepi 
ecce malis rubescentibus, vir quasi « 
enscitatus, excutitur, apertisque ocul 
οἷον. tis, ait : O Domine misericors, qu 
ut ine in hunc tenebrosum mundan 
locum redire permitteres, cum mibi 


B cc!o tua. inisericordia, quam | istius 


quiss.ima? sBiupentibus autem suis, 

tibus, quid fuerit tale prodigium, nih 
bus ille respondit. Surgens autem dt 
mali sentiens de incoininodo quo labo 
absque cibi ac poculi perstitit. alimet 
i-riio, convocatis minonuacbis et matre, 
dilectiasimi , et intelligite, quia uihil 
Ditis in hoc muudo; sed suut, juxta 
mon propheta cecinit, Omnia vanila 
Felix est enim, qui ea agere potest 
gloriam Dei cernere mereatur in cabl 
diceret, dubitare cepit uirum loque 
an sileret. Quo tacente, implicitus [rat 
quid vidisset exponeret, ait : Cum m 


C tuor dics contreimni:ceute cellula exai 


apprehensus a duobus angelis in coelor 
latus sum, ita uL nou solum hoc squa 
pus dutus cst. Mine aliquot saliem i 


vacasse diccuda est. lauter uuruuiqae im 
"hicolidui sedisse. 


A 


WSTOMA FRANCORUM. L'BER SEPTIMUS - 


448 


verum etiam s^lem ac lunam, nubes ct sidera sub ἃ riam scribens ait b, ubi. de virtute atque gloria ho. 


pedibus habere putarem : deinde per portam luce 
ásta clariorem introductus sum in illud habitaculum, 
in quo omne pavimentum erat quasi aurum argea- 
tumque renitens, lux incffabilis, amplitudo iuenarra- 
bilis; quam ita multitudo promiscui sexus obtexera!, 
ut lengitudo ac latitudo caterva prorsus pervideri 
uon possil. Cumque nobis via inter comprimeutes, 
ab his qui prz:cedcbant angelis, pararetur, perveni- 
mus ad locum , quein J«m de longinquo contempia- 
baunur : in quo superpendebat nubes omni luce luci- 
dior, in quo non 80l, non luna, non astrum cerni pote- 
rai, & d super his omnibus naturali luce splendidius 4 
effulgebat, et vox procedebat de nube tanquam 339. 
vox aquarum rmonltarum. lbi etiam me peccatorem 


norum memor est : « Quie sibi quisque facilia factu 
putat, *quo animo accipit : supra ea, veluti ficia 
pro falsis ducit. » Nam iestor Deum omniporeatem, 
quia ab ipsius ore 3393 omnia quz retu!i , audita 


' coguovi. Post multum vero tempus ipse vir bealus 


cellula sua extractus, ad episcopatum electus, invi- 
tus est ordinatus : in quo, ut. opinor, dccimum an- 
num cum ageret, invalescente apud Albigensem ur- 
bem inguinario morto, et maxima jam parte dc po- 
pulo illo defuncta, cum jam pauci de civibus rema- 
nerent, vir beatus, tanquam bonus pastor, nunquam 
ab ille loco recedere voluit, sed semper hortabatur 
eos qui relicti" erant, orationi incumbere, ac vigiliis 
instanter insistere, el bona semper tam in operibus 


lnmiliter salutabant viri in veste sacerdotali ac 8:5. B quam in cogitatione versare, dicens : [1π6 agite, ut, 


cularj, quos mihi qui pracedebant, enarraverunt 
esse martyres ac coufessores, quos hic summo exco- 
limus famulatu, Stans igitnr in Joco in quo jussus 
&utn , operuit me odor nimix suavitatis, ita ut ab h«c 
smayitate refectus, nullum adhuc cibum potumque 


desiderem. Et audivi vocem dicentem : Revertatur 


bic in szculum , quoniam necessarius est ecclesiis 
nostris. Vox enim audiebajur, nam qui loqueretur 
penitus cerni non. poterat, Et ego prostrajus super 
pavimentum , cum fletu dicebam : Heu! hcu' Do- 
mine! cur mihi hxc ostendisti, si ab his frustrandus 
eram! Ecce hodie ejicis me a facie tua , ut revertar 
ad s:eculum fragile, et buc ultra redire non valeam. 
Ne, quaeso, Domine, auferas misericordiam tuam ἃ 


si vos Deus de hoc mundo migrare voluerit, non in 
judicium, sed in requiem iuiroire possitis. Cum au- 
tem , ut credo, jam revelante Domino, tempus suae 
vocationis agnosceret, ipse sibi sarcofagum compo- 
suit, corpus abluit, vestem induit, οἱ sic ivtentuum 
semper celo beatum spiritum exhalavit, Fuit autein 
magne sancliiatis, minim:xeque cupiditatis, aurum 
nunquam habere volens. Nam si coa:tus accepisset, 
protinus pauperibus erogalat. Cujus tempore cum 
Mummolus jatricius multos captivus ab ea uPbo 
duxisset , prosecutus ille omnes redemit. Tantamque 
ei Dowinus gratia eum populo illo tribuit, ut ipsa, 
eliam qui captivos duxerant, et de pretio ei conce» 
derent, et in reliquo munerarent * : et sie patria 


me, se) deprecor uL. permittas me hic habi:are, nc (ὁ sux captivos libertati pristipze restauravit. Multaque 


illue decideus peream. Et ait vox quz loquebatur 
mibi ; Vade in pace. Ego enim $um custos tuus, dc- 
nec reducaim te in liunc Jocum. Tunc relictus a co- 
mitibus meis, descendens cum fletu, per portam qua 
ingressus fueram, huc sum regressus. Hac eo lo- 
quente, stupentibus cunctis qui aderant , coepit ite- 
rum sanctus Dei cum lacrymis dicere: Vx wihi qui 
tale mysterium ausus sum revelare. Ecce enim odor 
suavitas, quem de loco sancto hauseram, et in quo 
per boc triduum sine ullo cibo potuque sustentatus 
sum , recessit ἃ me. Sed et lingua mea gravibus est 
operta wulneribus, et ita tumefacta, ut omne os 
meum videatur implere. Et $cio quia non fuit bene- 
placitum Domino Deo meo, ut bzc arcana vulgaren- 


de hoc viro "088 audivi : sed dum ad listoriz caep- 
tu.n reverti cupio, plurima praetermitto, 


Il. Defuncto igitur Chilperico, inventaque, 4 quam. 
diu qu:esierat morte, Aurelianens:s cum BDlesensi- 
bus * juncti super Dunenses irruunt, eosque inopi- 
nantes proterunt ; domos annonasque, vel quie mo- 
vere facile ! non poterant, incendio tradunt ; peeora. 
diripiunt, 33/4 atque res quas levare poter.nt, su:- 
tulerunt. Quibus discedentibus conjuncti Duneuses. 
cum reliquis Carnotenis, de vestigio subsequuntur, 
simili sorte eos affcientes qua ipsi affecti fuerant, 
nihil in domibus, vel cxira domus, vel de domibus 
relinquentes. Cumque adhuc inter se jurgia comujo- 


tur, Sed tu nosti, Domine, quia in simplicitate cor- D Ventes deszevirent, et Aurelianenses contra hos arma 


dis haec feci, non in jactantia mentis. Sed quiso ut 


hdulgeas, et non me derelinquas, juxta pollicitatio- . 


aem tuam. Et hec dicens siluit, el accepit cibum 
petamque. Ego vero h:ec scribens, vereor ne alicui 
legenti sit incredibile, juxta id quód Sallustius h &to- 


8 Maj. m., Colb. m, et Regm., splendidus. 

δ luitio libri de bello Caiilinario. 

* Maj. m., ei henore condigno munerarent. 

$|lac verba inventaque, eic., morte, desunt in 

m. 

* [lec est prima Blesensium apud veteres auctores 
mentio, ut monet Valesius in Notitia. Erant sicut εἰ 
Dunenses sub Carpotena d:Gecesi , a qua. Dunenses 
Sub Sigiberto rege sese subtrahere frustra tentave- 
lunt. "Oli QIge, qui Dunensis episcopus ab 


concuterent, intercedentibus comitibus, pax usqua 
in audientiam data est, scilicet ut in die quo judi- 
cium erat futurum, pars quz? contra partem injusto 
exarserat, justitia mediante componeret, et sic a 
bello cessatum est. 


AEgidio BRiewmorum episcopo institutus fuerat, loco 
suo excidit, ut iufra dicetur cap. 17; sed. feliciores 
fuere hoc ezeculo Blesenscs, quibus, agente Ludovico 
Magno, episcopalem cathedram concessit. [nnocen- 
tius XII, pontjfex Rom., Carnotena dicce-i in duas 
divisa; indeque primus hujus sedis episcopss hoe 
anno 1697 quo scribimus, die 15 Septembris, illae 
striss. dominus David N:colaus de Dertier consecgtae 
tus est. 
! Bec. et Colb. duo, morire habile. uon, 


149 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


[4 


490 


lil. Vegastes * eognomento Avo, qui ante hos an- A subscriptiones, quibus lianc conniventiam confirma- 


nos Lupum Ambrosiumque pro amore uxeris Ain- 
brosii interfecerat, et. ipsam sibi, quz consobiina 
8ua esse dicebatur, in inatrimonium acceperat, dum 
sulta scelera infra Pietavum terminum perpetraret, 
quodam loco cum Childerico Saxone conjunctus , 
dum se invicem conviciis lacessirent, unus ex pue- 
ris Childerici ^» Avonem basta transfixit. Qui ad tet- 
fam ruens, plerisque adhuc ictibus sauciatus, ini- 
quam animam sanguine defluente refudit; fuitque 
ultrix divina majestas sanguinis innocentis, quem 
propria effuderat manu. Multa enim furta, homici- 
dia, adulieriaque miserrimus s:epe commiserat, que 
silere melius puto. Composuit tamen filiis Saxo ille 
ιογίο ejus. 


siis * : et qua nunc fronte qu:ritis, ut. nepotem 
meum Cbildehertum suscipere debeam, quem inihi 
vestra perzersitate voluistis f.cere inimicum? Cui 
legati dixerunt : Si tanum mentem iracundia cepit, 
ut nihil nepoti tuo de his quz pollicitus es indulgeas, 
vel illa, qux de regno Chariberti debentur , auferre 
desiste. Q»ibus ille 2it: Ecce pactiones qus inter 
nOS fact» sunt, ut quisquis sine fratris volantate 
Psrisios urlem ingrederetur, amiiteret partem 
suam, esseique Polioctus martyr f , eum Bilario at- 
que Martino confessoribus, ju.lex ac retributor ejus. 
Postlizc ingressus est in eam germanus 398 meus 
Sigibertus, qui judicio Dei interiens, amisit partem 
suam. Similiter et Chilpericus gessit. l'er has ergo 


IV. Interea Fredegundis regina jam viduata Pari- B transgressiones amiserunt partes suas : ideoque quia 


sius advenit, et cum thesauris, quos infra murorum 
$cpta concloserat, ad ecclesiam confugit * , atque a 
Ragnemodo fovetur episcopo : reliquos vero the- 
$auros, qui apud villam Calam remanserant, in qui- 
bus erat míissorium illud aureum, quod nuper fece- 
rat (lib, vi, cap. 2), thesaurarii levaverunt, et ad 
Chillebertum regem, qui lunc apud Meldensem 4 
commorabatur 335 urbem, velociter transierunt. 
V. Fredegundis igitur regina accepto consilio, le- 
gatos ad Guutcliramnum regem mittit, dicens : Ve- 
niat dominus meus, et suscipiat regnum fratris sui. 
Est, inquit, mihi infans parvulus, quem in «jus ul- 
nis ponere desiderans, me autem ipsam ejus lumilio 
ditioni. Comperto autem Guutchramuus rex de fra- 


illi jufta Dei judicium et maledictiones pactionum 
defecerunt, omne regnum Char:berti cum the:auri: 
ejus, meis ditionibus, lege opi'ulante, subjiciam : 
nec exinde alicui quidquam nisi spoutanea voluntate 
indulgeam. Absistite igitur vos semper mendaces ac 
perfidi, et lizc regi vestro refcrte. 

Vll. Quibus discedentibus, leyati iterum CliilJe« 
berti ad a(jedictum regem veniun', Fredegundem 
reginam requirentes, atque dicentes : Redde homi- 
cidam, qui: amitam meam syggillavit, quz patrem 
interfecit, et paruum : qux ipsos quoque consobri- 
nos meos gladio interemit €. At illc : In placito, in- 
quit, quod habemus, cuncta decernimus, tractantes 
quid oporteat ficri. Nim Fredeguudem patrocinio 


tris excessu, amarissime flevit. Moderato quoque C suo fovebat, ipsamque szpius ad co.vivium evo- 


planctu, commoto exercitu Parisios dirigit. Cumque 
ille infra muros susceptus fuisset, Childebertus rex 
nepos cjus ab alia advenit parte. 

Vl. Sed cum eum Parisiaci recipere nollent, lega- 
to$ ad Guntchramnum regem dirigit, dicens : Scio, 
piissime pater, non latere pietatem (uam, qualirer 
utrvinque usque pr:seus teumpus pars oppresserit 
ininuca, ut nullus de rebus sibi debitis possit inve- 
m.e justitiam. ldeirco supplex nunc deprecor, ut 
placita, qu: inter nos post patris mei obitum sunt 
iunexa, custodiantur. Tunc Guutchrainnus rex lega- 
tis illius ait : Ὁ miseri et semper perfidi, nibil in 
vobis verum liabentes, neque in promissis perma- 
nentes, ecce omnibus qux mihi polliciti estis relictis, 
cum Chilperico rege novam pactionem scripsistis, 
ut me a regno depulso, civitates ineas inter $e divi- 


derent. Ecce pactiones ipsas, ecce manus vestra 


* Hoc caput deesl in Colb. a. et Vat. ; al., γὲ- 
dastus , Bec., Colb. wn. et Regm., cognomento avus. 
Cou'er caput 15. libri prxcedentis. 

b Colb. m., Chilperici. 

* Ex hoc loco Valesius, in lib. de basilicis Pari- 
síacis cap. 1, probat adv. Launoium, tajorem | seu 
cailiedralem l'arisiorum ecclesiam intra urbem sub 
prima reguiu nostrorum stirpe exstitisse. Et quidem 
certum est. ecclesie nomine passim apud Gregorium 
cathedralem cccle-iam designari. 

4 ljec., apud Maldesim. 

* Coufer cap. 3 lib. vi, ubi de Gumtramno pel- 
lendo actum. faerat, qui con: emiones illas ex Chil- 
perici scriniis tuirc i sua. potestate liabebat. 


eans, promittens ἢ se ei fleri niaxiimum defensorem. 
Quadam vero die dum pariter ad mensam epularen- 
tur, regina consurgens, ct valediceus, a rege detina- 
batur, dicente sibi: Adliuc aliquid cibi sun e. Cui 
illa : Indulge, inquit, deprecor, domine ini, quia 
juxta cousuetudinem mulierum contigit mibi, ut pro 
couceptu counsurgam. tizc ille audiens, obstupuit, 
Sciens quartum esse men:eimn , ex qu^ alium edide- 
rat filium : tamen pernis:t eam cousu gere. Priores 
quoque de regno Chilperici, ut erat Ansoualdus et 
reliqui, ad filium ejus qui erat , ut superius diximus, 
quatuor mensium, se collegerünt, quem Chlotha- 
rium Í vocitaverunt, ex gentes $aciameota per civi- 
L:te5, quie ad Chilpericu n prius aspexerant , ut sci- 


D licet fideles esse debeant Guntchramn » regi, ac ne- 


poti suo Chlothario. Guuicliramnius vero rex omuia, 
que tideles regis Chilper.ci non recte diversis abstu- 


! ]lic pr:e cxteris electus fuerat, quod in perjuris 
puniendis celebris esset, ut testatur ipse Gregorius- 
lib. 1 de Gloria Mart., cap. 103. ] 

& Fredegundis accusabatur quod Gailesviutbam , 
Childeberti waterteram strangulari fecisset, ac Sigi- 
bertum. ejusdem patrem, Chilpericum patruum, et 
Culodoveum ac Mero.eum fratres ejus p.trueles, in» 
terii procurasset. 

b (δι. et Colb. a. alia manu, promittebat. Regm., 
86 fieri illius maximus, eic. 

U ddem ἃς pairuus nomen liabebat; priorem Chlo- 
(thacliarium ex vetustissimis codd. scripsimus : istum 
vero. GCAilotariwin ,| seu. Chlotorivm , aut. Hlothurtum 
scripti nostri vulgo appellant, quos sequimur. 


4: 


e 


tus de regoo Chariierti fratris sui aceeperat, direxit; A 


. V exigentes. sacramento, s is ess ditionibus sules- 
' gareat. Turoniei vero 31406 P etasi ad Chibieberium, 


Ségiberti flium, ira:s.re volwernni: sed commoti 
D'turiei contra eos venire disponant, augue iufra 
terminum Totonienm incen!ia facere eaperast. 
Tunc Marijalensem 5 ecclesiam termini Turonici, in 
452 sancii Martini reliquae habebantnr, incendio 
eoneremarmnt : sed virtus beati adfait , ut ia tam va- 
lide incendio pallulz, qux soper altarium foerant 
posita, non cossumerentur ab izne. Et non solum 
ipem, sed eiiam herbolz oli: co!l-ct», al'arioque 
ljocatzz, nequaquam exustz sunt P. Qua. incen:ia vi- 
dentes Toronici, legationem mittunt, dicentes melius 
sibi esse ad tempus Guntchramno regi subdi, quam 
cuncta incend.o aut ferro vastari. B 


XIH. Confestim autem po:t mortem Chilperici, 
Gararicus dux Lemovicas accesserat, et sacramenta 
ex nomi.e Childeberti susceperat; exinde Pietavis 
veniens, ab ipsis receptus est, et ibi morabatur. Àu- 
diens autem quz  Turonici pauebantur, mittit lega- 
Woncm, ob:estans ne nos ad partem Gunielramni 
regis tradere deberemus, si nobis vellemus e-se 
consultum : sd meminerimus polius Sigiberti, qui 
quondam genitor Cbildeberti 340 fuit. Nos vero 
bze rursum episcopo et civibus mandata re;nisimus, 
auod nisi se ad tempus Guntcbramno regi subde- 
reut, similia patereniur, asserentes hunc esse nunc 
pa:rem super duos filios, Sigiberti scilicet et Chil- 
perici, qui ei fuerant adoptati : et sic tenere regni 
principatum, ut quondam Cblothacharius rex fecerat C 
pater ejas. His quoque ποῦ acquiescentibus, Gara- 
eicus de civitate egreditur, quasi exercitum 2addu- 
eturus, in urbe vero Eberenem cubicularium Childe- 
berti regis relinquens. Sicharius vero cum Willa- 
£hario * Aurelianensi comite, qui nune Turonis ac- 
«eperat 4, exercitum contra. Pictavos commovit, ut 
&cilicet ab una parte Turonici, ab alia Biturici com- 
«noti cuneta vastarent. Qui cum ad terminum pro- 
einquassent, ac domos cremare copissen!, miserunt 
Ad eo$ f'ictavi legatos, dicentes : Petimus ut. usque 
án placito, quod inter se Guntchramnus et. Childe- 
bertus reges babent, sustineatis. Quod si convenit ut 
pagos hos bonus * rex Guntchramnus accipi«t, non 
eesistimus ; sin aliud, dominum nostrum recoguosci- 
enus, cni servire plenius debeamus. Ad hzc illi res- D 
gonderunt ; Nibil ad nos f de hac causa pertinet, 


a Marojalum vicus est ripz Cari adjacens in Turo- 
«um, Biturigum el Blesensium contimo, hodie Ma- 
veuil-sur-Gher vulgo dictus. Ecclesia hujus vici ho- . 
dieque saneto Martino saeraest, ac prater parochi:e 
titulum prioratu decoratur Ordinis Benedictiri a Viila- 
lupensi abbat:a peudente, ut mouet Μάγου λιν. 

b Ejusmodi herbulas altaribus aut sanctorum tu- 
mulis aliquandiu impositas colligebant postea fideles, 
ad medelam morborum. 

€ Cod. legm. Willichario; Colb. a. Willario. 

4 Colb. 2. altera manu, Turonis residebat. 

e Variant fere omnes codices. Colb. a., Regm., 
Chesn. οἱ Freh. habenti, t pugos hos rex. Colb. i., 
Bcc. et lilyr., tt pacis. bonus rex. Col. et Uign., ut 


5, CREGORHI EFISCOPI TURONENSIS 421 


875i ἐλινίαπε [5.52 pr.neip s alimpiere. Nam si nolue- 
ruis, Cuncta αἱ exepimus devastamus. Cumque. in 
boe res ageretur, ut upiversa incendio, przdze, »3tque 
eaptsitati traderentur, ejectis de civitate hominibus 
Ch:ldebesti, sscramenta Guntehramno regi dederunt, 
noa lo-.go tempore ea custodien'es. 

XIV. σον 3dxeniente placito, directi sant a Cbil- 
deberto rege Ezcidius e;iscopas, Guntchramnus Boso, 
Sigivaldus, et alii multi ad Gunichramnum regem, 
ingressisque ad eum, ait episcopus : Gratias agimus 
Deo omnipotenti, o piissime rex, quod te post mul- 
t^s labores regiogibus (eis regnoque restituit. Coi 
rex ait : llli enim dizaz sunt gratiz refereudz, qui 
est Rex regum, et Dominus dominorum, qui ας sua 
miseratione operari di;natns est. Nam non tibi, cujus 
consilio 34] dol«so ὃς perjuriis regiones mex aauo 
superiore ipcensz sont, qui nunquam fidem iniegram 
cum ullo bomise babuisti, eujus dolosiias nbique 
dispergitur, qni non sacerdoten, sed inimicum regni 
nos'ri te esse declaras. Ad hxc verba episeopus ira- 
cuadia commotus siluit. Unu$ autem ex legatis dixit : 
Supplicat nepos tuus Chillebertu:, ut civitates quas 
patcr ejus tenuit, reddi jubeas. Ad base 'lle respon- 
dit : Jam dixi vobis prius, quia pactiomes nostre 
mibi bzc c» nferuut ; ideoque eas reddere nolo. Alius 
quoque lezatorum ait : Rogat nepos tuus, ut Frexde- 
guodem ma'eficam, per quam mulii reges intcrfec.i 
sunt, reddi jubess, ad uleiscendam mortcm patris, 
yatrui et consobrinorum suorum, À t ille : Trai ei, 
in ju t, in potestatem non poteri!, quia fi'ium regem 
habet. Sed et ea quz conira illam asseritis, vera es-e 
non credo. Post hes Guntchramnus Doso quasi ali- 
quid suggesturus, ad regem accedit. Et quia sonue- 
ταὶ Gundovaldum manifeste regem levatum, anüci- 
pans rex verba ejus, ait^: O inimice regionis regui- 
que nostri, qui propterea aute hos annos Oriente:n 
aggressus es, ut Dallomcrem € quemdam (sic enun 
vocabat rex Gundovaldum;, super regnum nostrum 
adduceres, semper perüde, οἱ nunqnam custo.iien; 
qua promittis. Cui ille : Tu, inquit, dominus οἱ rex 
regali in solio resides, et nullus εἶμι ad ea quz lo- 
queris ausus est. respondere. Insoutem. cnim me dc 
hac causa profiteor. Αἱ si aliquis est similis mihi, 
qui boc crimen impingat occu'te, veniat nunc pala 
et loquatur. Tu, o rex piissime, pouens hoc in. lei 
judicio ^, αἱ ille discernat cum nos in unius eamji 
planitie viderit dimicare, Ad liisc cunctis silentibus 


- 


pacis symbolum rez. Uad., ut pacifice nos rex. 

f Alii habent, Niliil vobis ; Bec.,«Nihil nobis. 

€ |.1 est falsum dominum, seu pseudo-principem. 

b [jec., Tunc, o rez,... judicium. Colb. a, alea 
manu, Ego, 0 ΤΟΙ... ponam Loc, eic. Et infra eadem 
manu, pro animos, ap. osit.in est fideles hujus regni. 
Diu perseveravit pessima illa consuetudo lites dubias 
duello dirimeudi, qua ctiam in controversiis circa res 
ecclesiarum frequenter locum babebat, Vide Ansegisi 
Collectionem lib. ww, cap. 25. Numquam tameu cjus- 
modi pugnas approbavit Ecclesia, licet auctoritate 
publica sepius facte fucrint. Cxterum omne geuus 
duelli Ludovici Magni edictis compressum οἱ peni- 
tus nuuc iu Galliis abrogatum est, ᾿ 


* 





495 


UISTORIA FRANCORUM. LIDER SEPTIMUS. 


4326 


addidit τὸς : Omnibus autem hzc causa animos ac- A senserat malis. Ipse cnim cum Mummolo przfeeto 


cendere debet, ut repellatur a fluibus nostris advena, 
cujus pater molendiua gubernavit; et, ut vere di- 
cam, pater ejus pectinibus insedit, lanasque compo- 
suit. Et quanquam . possit fieri, ut 3/49 unus homo 
utriusque artificii magisterio subderetur, ad incre- 
patonem tamen regis quidam ex ipsis respondit : 
Ergo duos, ut asseris, patres hic hotno habuit, lana- 
rium simul molendinariumque. Absit a te, Ὁ rex, ut 
tam inculte loquaris. Non enim auditum est unum 
bominem, przter spiritalem causam, duos habere 
posse pariter genitores *. Dehinc cum multi solve- 
rentur in visu, respoudit alius legatoruin, dicens : 
Valedicimus tibi, o rex; nam quia reddere noluisti 
civitates nepetis tui, scimus salvam esse securim, 


/ 


multos de Francis, qui tempore Childeberti regis se- 
nioris ingenui fuerant, publico tributo subegit. Qui 
post mortem regis ab ips's spoliatus ac denudatus 
est, ul nihil ei przter quod super se auferre potuit, 
remaneret. Domos enim ejus incendio subdiderunt ; 
abstulisseut utique et ipsam vitam, ni cum regina ec- 
clesia expetisset. 

XVI. Praztextatum vero episcopum :egre suscipit, 
quem cives Rothomageuses post excessum regis de 
exsilio expelentes, cum grandi lIzxtitia et laude civi- 
tati su:e. restitueruut. Post. reditum vero suum ad 
urbem Parisiacam advenit, ac se Guntchramno regi 
reprasentavit, exorans ul causam suam diligenter 
exquireret. Asserebat enim regina eum non debere 


quo fratrum tuorum capitibus est. della; celerius p recipi , qui fuisset per judicium quadraginta quinque 


tuum librabit defixa cerebrum. Et sic cum scan- 
dalo discesserunt, Tunc rex bis verbis succensus, 
jussit super capita euntium projici equorum ster- 
cora, putrefactas hastujaS, paleas, ac (λυ! putre- 
dine dissolutum , ipsumque fetidum urbis lutum. 
Quibus de rebus maculati graviter, non sine iiómensa 
injuria atque contumelia abierunt. 

XV. Residente vero Fredegunde regina in eeclesia 
parisiaca, Leonardus ex doinestico, qui tunc ab urbe 
Tolosa advenerat ingressus ad eam , causas contu- 
meliz injuriasque filias ejus narrare ccepit , dicens : 
Quia juxta imperium tuum accessi cum regina Ri- 
gunibe, ac vidi humilitatem ejus , et qualiter exspo- 
liata est ἃ tlesauris et omnibus rebus ; ego vero per 
fugam dilapsus, veni nuntiare domin: mex qua goe- 
sta sunt. H»c illa avdiens, furore commota, jussit 
eum in ipsa ecclesia spoliari, nudatumque vestimen- 
tis ac balteo, quod ex munere Chilperici regis ha- 
bebat, discedere a sua jubet prxsentia. Coquos. quo- 
que sive pistore:, vel quoscur.que de hoc iiinere re- 
gressos esse cognovit, cv«os, spoliatosque, ac de- 
manicatos reliquit. Nectarium autem , Baudegisili b 
episcopi fratrem nefandis accusationibus cum rege 
[Pro apud regem| tentavit obruere, asserens eum de 

thesauro regis mortui multa portasse. Sed et de 
promptoariis tam tergora quam vina multa eum abs- 
lulsse 3/59 dicebat, petens ut vinctus carceralibus 
lenebris truderetur. *ed patientia regis, fratrisque 
anilium fieri non permisit. Multa quidem ihi vana 


episcoporuu a sacerdotali officio segregatus 5. Cum- 
que rex pro hac causa synodum excitare vellet, 'a- 
gnemodus hujus urbis episcopus , pro omnibus re- 
sponsum reddidit, dicens : Scilo:e οἱ poenitentiam 
indictam a sacerdotibus, non tamen eum prorsus ab - 
episcopatu remotum. Et sic a rege susceptus, atque 
convivio ejus ascitus, ad urbem suam regressus est. 

XVII. Promotus 4 ve.o qui in Dunensi castro, ordi« 
nanta Sigiberlo rege, episcopus fuerat institutus, et 
post mortem regis amotusg fuerat, eo quod castrum 
illud esset dicecesis Carnotens , contra queui ita ju- 
dicium latum fuerat *, ut presbyterii tantum officio 
fungeretur, accessil ad regem, deprecans S44 ut 
ordinationem episcopatus in antedicto castro reci- 


C peret. Sed obsistertite Pappolo Caruotenz urbis epi- 


*CO0po, ac dicente quia dicecesis me: est, ostendente 
presertim judicio episcoporum , nihil aliud potuit 


obtinere cum rege, nisi ea qux? sub ipsius castri Ler- 


mino propria habebat, reciperet, in quo eum geni- 
trice adhuc superstite moraretur f. . 

XVIII. Comnmorante vero rege apud urbem D'ari- 
siacau, venil quidain pauper, dicens : Audi, rex, 
verba oris mei. Noveris enim quia Faraulfus, cubi- 
cularius quondam fratris tui, querit te interficere. 
Audivi enim censilium ejus, ut euntem te matutina 
oratione ad ecclesiam, aut cultro appeteret, aut ha- 
sta trausfoderet. Obstupefactus autem rer, misit 
vocari euu. Quo negante, de his rex inetuens armis 
86 valde munivit. Nec penitus ad loca sancta, vel 


t'ereens, non me:vebat Deum, in cujus ecclesia pe- Ὦ alio, nisi vallatus armatis atque custodibus procede- 


teat auxilium. Ilabebat tunc temporis secum Au- 
louem judicem, qui ei tempore regis in maltis con- 


8 Unum seilicet naturalem, et alterum spiritualem 
ia haptisimo. 

^ [s fuit episcopus Cenoma:inensis, de quo. supra 

Ib, vi, cap. 9. Nectar;i viri insgmlici mentio habetur 
ia Miracolis S. Aridii. 

* Vide supra lib. v, cap. 19, ubi de Concilio Pari- 
siens hae de causa congregato, Ibi Pratextatus sa- 
eerdotio quidem suminotus non fucrat, resistente 
Gregorio nostro Turonensi : at cum nonnullorum fa- 
coge Melanius in ejus locum :fuisset subrogalus, 
ewm sacerdotio privatum dixit Fredegundis. Et qui- 
dem eanonibus vetitum semper fuit duos episcopus 
sang] eidem ecclesix praessc. 


P,cvtoL. LXXI. 


bat. Faraulfus autem non post multum tempus mor- 
tuus est. 


4 Hoc caput deest in. RRegm. Dunense castrum, 
vulgo Cháteaudun , oppidum est ad flumen Lider: 
cum, le Loir, ubi ante Promotum aliquandiu sedisse 
dicitur Aventinus S. Solemnis frater, uterque Carno- 
tensium episcopus. Vide Bolland. ad diem 4 Februa- 


rii. 

* [n Concilio Paris. anno 575 habito, cujus litterae 
ea de re ad Sigibertum regem, tum ad /Ejidiu:m 
Rhemensem metropolitanum, qui manus Promoto 
imposuerat, habentur. 

Subscripsit tamen anno sequenti, cum episeepis 
qui sedem uon habebant, Conc. Matise, n. 


14 


υϑ, 


8. GREGORII. EPISCOPI TURONENSIS 


628 


XIX. Cum autem clamor fieret magnus adversus Α przeda revertebantur, adducentes jumenta, pe?ora, 


eos, qui potentes cum rege fuerant Chilperico, sei- 
licet quod abstulissent vel villas, vel res reliquas de 
rebus alienis, omnia qua injuste ablata fuerant rex 
reddi precepit, sicut jam superius indicatum est 
'Cap. 1). Fredegundem quoque reginam ad villam 
Rho:oialensem ^, qux in Rothomagensi termino sita 
est, abire precepit, secutique sunt eam omnes » 
melioras natu regni Chilperici regis; ibique reliu- 
quentes eam cum Melanio episcopo *, qui de Rotho- 
mogo submotus fuerat, ad filium ejus se transtule- 
ront, promittentes quod ab eis studiosissime nütriretur. 

XX. Postquam autem Fredegundis regina ad supra- 
dietam villam abiit, cum esset valde mosta, quod ei 
potestas ex parte fui-set ablata, meliorem 4 3/45 


vel quodeunque diripere potuissent. llli vero qui 
beati Martini jumenta abduxerant, commota alterca- 
tione, se invicem lanceis transfixerunt. Duo 346G 
qui «mulas diripicbant, in domum vicini cujusdain 
accedentes, potum rogare cceperunt. Cumque ille se 
habere negaret, elevatis lanceis ut eum trapsfoderent, 
bic extracto gladio utrumque perfo it, cecideruntque 
ambo, et mortui sunt : jumenta tamen sancti Martini 
reddita sunt. Tantaque ibi tunc mala per los Aure- 
lianenses gesta sunt, οἱ nequeant explicari. 

XXII. Dua autem li:e agerentur, res ipsius Ebe- 
rulfi diversis conceduntur, aurum, argentumque, vel 
alias meliores species, quas secun retinebat, in me- 
dio expositae sunt f. Quod vero commendatum ha- 


se existimans Brunichildem , misit oceulte clericum B buit, publicatum est : greges etiam equorum, porco- 


sibi familiarem, qui eam circumventam dolis iateri- 
mere posset , videlicet ut eum se subtiliter ia ejus 
subderet famulatum, ab ca credi posset, et sic clam 
. percelleretur. Veniens igitur elericus, cum diversis 
ingeniis se eidem commendavit, dicens : A facie Fre- 
degundis reginz fugio, deposcens auxilium tuum. 
Capit se etiam omnibus reddere humilem , charum, 
obedientem, ac regina privatam. Sed non longo tem- 
pore interposito, ibtellexerunt eum dolose transmis- 
6Um.; Yvinclusque ac eassus, cum rem patefecisset 
occultam, reaire permissus est ad patronam : re- 
seransque quz acta fuerant, effatus quod jussa pa- 
trare non potuisset, mauuum ac pedum abscissione 
imnuletatur. 

XXI. His ita gestis, cum rex Guntcbramnus Cabil- 
lonom regreasus mortem fratris conareiwr inquirere, 
et regina crimen saper Eberulfam * cubicularium im- 
posuisset (rogatus enim fuerat ab 68, ut post mortem 
regis eum ipsa resideret : sed obtinere non potuit) ; 
hac ergo inimicitia pullulante, asseruit regina ab 
eodem principem fuisse interfectum, ipsumque multa 
de thesauris abstulisse, ei sic in Turonicum absces- 
sisse [4{. transisse]; ideoque si rex mortem fratris 
desideraret ulcisci , noverit hujus caus: hunc esse 
signiferum. Tunc rex juravit omnibus optimatibus, 
quod non modo ipsum, verum etiam progeniem 6.05 
in nonam generationem deleret, ut per horum necem 
cousuetudo auferretur iniqua, nereges amplius inter- 
ficereutur. Quod cum Eberulfos comperisset , basili- 


cam sancti Martini, cujus res sape pervaserat, expe- D beati sepulcri : 


tivit, Tunc data occasione ut custodiretur , Aurelia- 
nenses aique Blesenses vicissim ad has excubias 
veniebant, iimpletisque quindecim diebus, cum multa 


ἃ Vicus haud procul ἃ confluentibus Aoturz et Se- 
quanie, vulgo fuel seu Fiueuil dicitur. Ejus nomen 
non exprimunt Colb. m. et ltegm. Bec. vero, Hetho- 
jalensim. 

b [tegm., δέοι, sunt.... omnes mulieres meliores 
natu, eic. 

€ ἰς Preetextato in exsilium detruso fuerat subro- 


atus. 
3 4 Sie Colb. duo cuin Dec. ld est, existimans Bru- 
nichildi meliorem qua sibi sortem obtigisse, ut ani- 
inadvertit Vale.ius, quamvis. in Colb. m. lectionem 
altera imauus vitiaverit, reponendo ut in editis, me- 


͵ 


rutn, jumentorumque diripiuntur. Domus vero infra- 
muranea, quam de dominatione ecclesi» abstulerat, 
referta annonis, vino atque tergoribus, rebusque aliis 
multis, adplene spoliata est ; nec ibi aliud quam pa- 
rietes vacui remanserunt. Ex hoc nos maxime sus- 
pectos habebat, qui in causis ejus fideliter curreba- 
mus, promittens plerumque, quod si unquam ad 
regis gratiam perveniret, in nobis hzc qus perfere- 
bat ulcisceretur. Deus enim novit, cui arcana pectoris 
revelautur, quia de puro corde, in quantum potuimus, 
solatium ministravimus; et quauquam mulias nobis 
insidias prius de rebus saneti Martini fecisset, ex- 
stabat tamen causa. ut easdem obliviscerer , eo quod 
fium ejus de saero lavacro suscepissem. Sed, eredo, 


C infelici illi ea res maximum "fuit impedimentum, 


quod nullam reverentiam sancto prsestabat antistiti. 
Nam spe caedes infra ipsum atrium, quod ad pedes 
beati exstat, exegit, exercens assidue ebrietates ac 
vanitates. Presbyterum quoque uuum, pro eo quod 
ei vinum dare differret, cum jam crapulatus aspice- 
rét, elisum super scamnum pugnis ace diversis icti- 
bus verberavit, ut pene animam reddere videretur ; 
et fecisset forsitan, si ei medicorum ventos: 5 non 
subvenissent. Habebat eniin pro timore regis in ipso 
salutatorio ^ beate 9/57 basilic:e mansionem. Cum 
autem presbyter, qui claves ostii retinebat, clausis 
reliquis recessisset, per illud salutatorii ostium iu- 
troeuntes puelle, cum reliquis pueris ejus suspicie - 
bant picturas parietum, rimabanturque ornamenta 
quod valde facinorusum religiosis 
erat. Quod cum presbyter cognovisset, deflxis clavis 
super ostium, iutriusecus seras aptavit. [I:c ille cum 
post coenam vino madidus advertisset, et nos in 


liorem se existimans Brunichilde. 

* Mss., excepto Bec., iu. capitam indice babent, 
Berulfus. Cubicalurii cum aliis palatii proceribus 
regi in placitis assidebant, ut patet ex lib. 1 Marculü 
formula 25. Alii domesticos appellant. 

f Sic Colb. a. altera manu. Czteri habent, expo- 
suit. Infra, commendatum, id est, apud alios depo- 
situm. 

& Colb. duo, solatia. 

b Colb. m., salutario, et infra, salutari, et Casin., 
sacrario... sacrarii, Sed retinenda vox salutatorii, 
de gua vide supra ad cap. 91 libri. n. 


(9 


IlisSTORlA FRANCORUM. LIZER SEPTIMUS. 


430 


basilica in Initio noctis orationis gratia psalleremus, A limoje.u habuit. Nam. dum esset [n libertate, equi 


furibundus ingreditur, meque conviciis ac maledi- 
ctionibus urgere coepit, illud inter jurgia exprobrans, 
quod ego eum velim a sancii autistitis fimbriis *epa- 
rare. Sed ego stupens quz virum cepissel insania, 
blandis eum sermonibus mulcere conatus sum. Sed 
euui ejus furias verbis lenibus superare non posserm, 
silere decrevi. llle vero me 1ac.tum intendens, ad 
presbyteruin ^ convertitur, evomitque in euin multa 
convicia; nam et illum verbis procacibus, et me 
diversis opprobriis impugnabat, Nes vero cum vidis- 
semus eun, ut. ita divam, agi ἃ daemone, egressi ἃ 
basilica sancta scandalum v giliasque finivimus , illud 
anaxime iudignum ferentes, quud hoc 5 jurgium abs- 
que reverentia sancti, ante ipsum sepulcrum auti 


ejus ac pecora per segetes pauperum vineasque di- 
mittebantur. Quod si e:pellebantur ab his quorum 
evertebant labores, statim a suis percellebantur, 
Nam in hac angu-tia q'a erat, szpe comiemorabat, 
quod res beaii antistitis abstulisset injuste. Denique 
anno superiore commotum ? quemdam levem e civi- 
bus ecelesiz aciores fecit interpellare. Tunc postpo- 
sita justitia, res, quas olim ecclesia possidebat, suh 
specie emptiouis abstraxit, data ipsi homini parie 
aurea baltei sui, Sed [A!. liic] et talia. multa per- 
verse egit usque ad (inem vit:e su;r, quein 9 in poste- 
rum explanabimus. 

XXlil. Presenti f quoque anno Armentarius Ju- 
d:us cum uno secta suz satellite et duobus Christia- 


elitis excitaverat. His diebus vidi somnium, quod ipsi B nis, ad exigendas cautiones, quas, ei propter tributa 


in sanc(a basilica retuli, dicens : Putabam me quasi 
in liac basilica sacrosancta Missarum solennia cele- 
brare. Cumque jam altarium cuu oblationibus pallio € 
serico coopertum essct, subito ingredientem Guni- 
chrampum regem cunspicio, qui voco magna clama- 
bat : Extrahite inimicum generationis nostra , evol- 
lite homici'am a sacro Dci altario. At ego cum hac 
audirem, ad te conversus dixi : Apprehende pallium 
aliaris, infelix, quo sacra munera conteguntur, ne 
binc abj.ciaris. Cumque apprehenderes, laxabas eum 
niauu, et non viriliter detinebas. Ego vero expansis 
manibus, contra pectus regis neum pectus aptabam, 
. Bicens ; Noli ejicere hunc houinem de basilica sancta, 
ne vile periculum palioris, ne te sanctus antistes 


$48 sua virtute confodiat. Noli te proprio jaculo C 


interimere : quia hoc si feceris, preseuti vita zeter- 
uaque carebis. Sed cum rex mihi resisteret, tu laxa- 
has pallium, et post me veniebas. Ego vero valde 
tibi solestus erai. Cumque reverteres δὰ altarium, 
apprehendebos pallium, sed rursum relinquebas. Dum 
hoc tu tepide retineres, et ego viriliter regi resiste- 
pem, evigilavi pavore conterritus, ignarus quid som» 
gium indicaret. lgitur cum ei ista narrassem, ait : 
Verum est somuium quod vidisti, quod valde cogita- 
tioní mez concordat. Cui ego : Ecquid providit co- 
jitatio tua ? Et ille : Deliberatum, inquit, habui , ut 
δὲ me rex ab lioc loc» juberet extrahi, ab una many 
pallas altaris tenerem, ab alia vero, evaginato gladio, 
te prius interfecto, quantoscunque deinceps clericos 
reperisse , iu. morlem prosternerem. Nec mihi 
Postbaec erat injuria letlho succumbere, si de hujus 
iancti clericis acciperem ultionem. ΠΣ ego audiens 
"t stupens, admirabar quod erat, qu:a per os ejus 
ciabulus loquebatur; nunquam enim in Deum ullum 


8 Bec., presbyterium, qua voce omnes presbyteri 
qui aderant designarentur; sed nostra lectio me- 
Yior est. 
b Sie DaJ.; Colb. m., quod ab hoc; Ch., ad hoc; 
Cateri cum Bec., quo ad nos. 

« Facta oblatione in Missa presbyter ex olatis, 
quantum salis erat ad. sacrificium fideliumque cotm- 
E)unionem, assumebst, quod contegebat palla seu 
pallio altaris. Vide lib. 1 de Liturg. Gallic., cap. 5, 
Bum. 10. 

4 Commotua viri nomen proprium fuisse putat 


publica Injuriosus ex vicario, ex comite vero Eunao- 
mies deposuerant, Turonis adveuit : interpellatisque 
viris, promissionem accepi: de 3/59 reddendo pecu- 
ni& foenore cum usuris, dicentibus sibi preterea 
ipsis : Si ad domum nostram veneris, et qux deben- 
tur exsolvimus, et aliis te muneribus, sicut dignum 
ost, honoramus. Eo quoque eunte, ab lujurioso suse 
eipitur, et convivio collocatur; expletoq'e epulo, 
appropinquante nocte, commoti ab eodein loco ad 
alium transeunt. Tunc, ut ferunt, Judaei cum duobus 
Christianis ab lijuriosi hominibus interfecti, in pu« 
teum, qui propiuquus erat domui ejus, projecti sunt. 
Auditis his pareutes eorum 4085 gesta fueraut, Turoe 
nis advenerunt, datoque quibusdam hominibus indi- 
cio puteum reperiunt, virosque extrahunt, multum 
negante Injurioso, quod in hac causa non fuerat it 
quiuatus. Posthxc in judicium venit; sed cum forti- 
ter δ, ut diximus, denegaret, et hi non haberent 
qualiter eum convincere possent, judicatum est ut go 
insontem redderct sacramento. Sed nec lioc his 
acquiescentibus, placitum in regis Childeberti prae» 
sentia posuerunt. Verumtamen neque pecunia, neque 
cautiones Judzi defuncti repertze sunt. Loquebantur 
tunc multi hominum MedarJum tribunum ^ in lioc 
scelere mistuin fujsse, eo qued et ipse a Judzo pe- 
cuniam mutussset. Injuriosus tamen ad placitum in 
corispectu regis Childeberti advenit, et per triduum 
usque ad occasum solis ! observavit. Sed cum hi 
non venissent, neque de causa hac ab ullo iuterpel- 


D Ἰλιὰς fuisset, ad propria rediit. 


XXIV. Anno igitur decimo Childeberti :egis rex 
Guntchramnus commotis geutibus rcgni sui unagnum 
junzit exercitum, Sed pars major cum Aurelianen- 
sibus aique Bituricis Piclavum petiit; excesserant 


Alteserra. 

e Editi ut plurimum, quie in. Vide cap. 29. 

f Deest hoc caput in Colb. a. et Vat. 

ξ Vide Marculfum lib:i 1 formula 38. 

b ld est tributorum eaactoreim, ut interpretatur Al. 
leserra. 

i Mos erst ut sole occidente placita finirentur, quod 
etiam aliis nationibus solemne fuisse observat Diguo- 
nius in lib. 1 Marculfi, form. 57. De placito, les plaids 
ow assises, vide Cangii Glossarium, et supra not. a 
cap. 94 lib, vl, 


, 


431 


$. GREGOIUI EPISCOPI TURONENSIS 


enim de fide quam regi promiseran!. Miseruntque A te ergo parati, et si voluerit Desiderius dux hane ca- 


prius legationem, ut scirent utrum susciperentur ab 
his, an non. Sed episcopus loci, Maroveus *, dure sus- 
cepit hos nuntios. At illi infra terminum ingressi , 
praedas, incendia, atque homicidia faciebant. lli vero 
qui cum przeda revertebantur, 850 per Turonicum 
transeuntes, similiter illis qui jam sacramenta dede- 
rant, faciebant : ita ut ipsze quoque ecclesise incende- 
rentur, et quzcunque invenire potuissent, diriperen- 
tur ; quod szepius actum est, dum illi ad regem segre 
converterentur. Sed cum exercitus propius ad urbem 
accederet, et jam pars maxima regionis devastata cer- 
nereiür, tunc miserunt nuntios, fideles se regi Gunt- 
chramno fatentes. At illi infra muros urbis recepti, 
super episcopum irruerunt, dicentes eum infidelem 
esse. llle vero cum se ab his cerneret coaretatum, ef- 
fracto uno de sacris ministeriis calice aureo, et in 
numisinata redacto, se populumque redemit b. 

XXV. Marileifum* vero, qui primus medicorum 
in domo Chilperici regis habitus fuerat, ardentissime 
vallant; ct qui jam a Gararico duce valde spoliatus 
fuerat, ab his iterum denudatur, ita ut nulla ei sub- 
stantia remaneret. Equos quoque ejus, aurum argen- 
tumque, sive species quas meliores habebat, pariter 
auferentes, ipsum ditioni ecclesiastice subdiderunt. 
Servitium enim patris ejus tale fuera', ut molendina 
ecclesiastica studeret, fratresque ac eonsobrini, vel 
reliqui parentes culinis? dominicis atque pistrino 
subjecti erant | 

XXVI. Guudovaldus vero Pictavum accedere vo- 


lamitatem inducere super nos, simili ut Sigulfus 
sorte depereat ; sitque omnibus exemplum, ne quis 
extraneorum, Francorum regnuin audeat violare. llis 
ita resistentibus et bellum parantibus, adveniente 
Gundovaldo cum magno exercitu, cum vidissent quod 
suslinere non possent, susceperunt eum. Posthze 
cum ad convivium in domo ecclesix episcopus una 
cum Gundovaldo resideret, ait : Filium te Chlotha- 
Charii regis asseris, sed utrum sit verum, 3n non, 
ignoramus. Et si possis vindicare coepta, incsedibile 
habetur apud animos nostros. At ille ait : Ego regis 
Chlothacharii sum filius, et partem regui de prz- 
senti sum percepturus, et usque Par.sios velociter 
accedam, et ibi sedem regni statuam. Cui episcopus 


B ait : Verumne est erg ', quod nullus de stirpe Fran- 


eorum remansit, si tu qux dicis impleveris ? Inter 
has altercationes, eum hizec Mummolus exaudisset , 
elevata manu alapis cecidit episcopum, dicens : Non 
pudet ut tam degener et stultus ita magno regi re- 
spondeas? Verum ubi et Desiderius de consilio epi- 
scopi comperit qua fuerant dicta, ira cominotus ma- 
nus in eum injecit, czesumque communiter hastis , 
pugnis, et calcibus, ac fune revinctum, exsilio dam- 
Daverunt, res ejus, tam proprias quam ecc'esi, in- 
tegro auferentes. Wi&ddo autem, qui erat major do- 
mus reginz Rigunthis, se' eisdem copulavit ; reliqui 
vero qui cum co abierant, per fugam dilapsi sunt. 
XXVIII. Posth:zec exercitus ab urbe Pictava remo- 
tus, inantea* post Gundovaldum proficiscitur. Seeuti- 


luit, sed timuit. Audierat enim jam contra se exerci- C que sunt eum de Turonicis multi lueri eausa ; sed Pi- 


tum commoveri. la civitatibus enim quz Sigiberti re- 
gis fuerant, ex nomine regis Childeberti sacramenta 
suscipiebat : in reliquis vero qux aut Guntchramni, 
aut Chilperici fuerant, nomine suo, quod fidem serva- 
rent, jurabant, Posthzec Egolismam accessít, suscc- 
ptisque sacramentis, muneratisque prioribus, Petro- 
goricum aggreditur, graviter episcopum * tunc inju- 
riatum reliquit, pro eo quod susc^ptus ab eodein non 
[uiset. 

XXVII. Exinde Tolosam digressus, emisit nuntios 


δὰ Maguulfum* 35] episcopum civitatis, ut ab eo- 


susciperetur. Sed ille non immemor prioris injurism, 
quam per Sigulfum 5 quondam, qui se in regnum ele- 
vare voluit, pertulerat, dixit civibus suis : Scimus 


ctavis super eum irruentibus 959, nonnulli interem- 
pti, plurimi vero spoliati redierunt. Hi autem qui de 
his ad exercitum prius junxerant ! , pariter abierunt. 
Itaque exercitus ad Dorononiami (fluvium accedens, 
przstolari coepit, quid de Gundovaldo cognosceret. 
Cui jam, ut supra dictum est, adhzeserant dux Desi- 
derius et Bladastes cum Waddone inajore domus Ri- 
gunthis regine. Erant enim primi cum eo Sagittarius 
episcopus et Mummolus. Sagittarius enim jam pro- 
missionem de episcopatu Tolosano acceperat. 

XXIX, Dum autem hzc agerentur, misit rex Gant- 
chramnus Claudium quemdam, dicens : Si abieris, 
inquit, et ejectum de basilica k Eberulfum aut gladio 
intcremeris, ant. catenis vinxeris, magnis te muneri- 


enim regem esse Guntchramnum ac nepotem ejus D bus locupletabo; verumtamen ne sanetz basilics in- 


Childebertum * hunc autem nescimus unde sit. Esto- 


^ liegm., Meroveus. 
b Ejus rei exempla laudantur lib. 1 Liturg. Gallic., 


p. 7. 

ὁ Deest hoc canut in Vat. et Colb. a. Confer illud 
cum lib. v cap. 14. Colb. m. et Alex. babent, Malefi- 
cum tero... jam a Garico, ctc. 

4 (Casin. el Regm., colonis. Colb. m., colinis. 

* [s eraj Carterius, de quo supra lib. vi, cap. 22. 
loc ipso anno subscripsit Conc. Matisc. 11, sicut et 
Nicasius Inculismensis. 

f Colb. a., Maginul(um. Colb. m. et fegm., Ma- 

nulfum. In capitum indice in mss. dicitur Aginulfus. 
' Magnulfus dicitur in Conc. Matisc. cui per lega'um 
Subscrip:it. 

$ An is Sigulfus, quivetans pro Sigiberto paulo an- 


juriam inferas omnino commoneo, llle vero, ut erat 


tequam occideretur, Chlodoveum Chilperici lium 
Burdegala ejecit, ac fugientem insecutus est, ut nar- 
rat Gregorius lib. iv, cap. 48, alias 42? Sigulfus dux 
infra memoratur lib. vut, cap. 18, sed alius ab isto, 
Si res suo tempore narrantur. 

hb [d est ulterius; Regm. habet a Pictavo remotus 
in antea, etc. 

| Bad., se junzerant, et Colb. a. altera manu, jun- 
cli erant. Sed Gregorius et alii ejus zevi auctores gze- 
pius verbo jungo utuntur passive seg neutraliter. 

j Seu Duraunium, vulgo la Dordofjne, nobilis fluvius, 
qui in Árvernis ortus, lustratis multis urbibus, Ga- 
rumnz jungitur paulo antequam sese in mare exone- 
ret. Colb. m. et legi. babent, Dononiam, 

t Sancti Martini scilicet; confer capp. 21 et 39. 


ἐδ δ ͵ 


ΠΙΞΤΟΒΙΑ FRANCORUM. LIBER SEPTIMUS. — 4 


vanitati atque avaritise deditu:, velociter Parisios ad- A dicente, gavisus Eberulíus, respondit babere se, di- 


volavit : uxor enim ei ex Meldensi territorio crat. 
Volvere animo cepit utrum Fredegundem reginam 
videret, dicens : Si eam videro, elicere ab ea aliquid 
muneris possuin. Scio enim eam esse homini, ad quem 
directus sum, inimicam. Tunc accedens ad eam, de 
presenti munera magna capiens, promissiones mul- 
tas elicuit, ut aut extractum a basilica Eberulfum oc- 
cideret, aut cireumventum dolis catenis vinciret, aut 
certe in ipso eum atrio trucidaret. Kegressus autem 
ad Dunense castrum, comitem commonet, ut ei tre- 
eentos viros, quasi ad eustodiendas Turonic» urbis 
portas, adjungeret : scilicet ut cuui venisset, per co- 
rum solatium Eberulfum posset opprimere. Cumque 
ceines loci viros istos commoveret, Claudius Turoris 


cens : Et omnia quz volueris ad tnetatum meum repe- 
ries : tautum ut diguetur dominus meus tugurium 
ingredi mansionis mez. Misitque pueros, unum post 
alium, ad requirenda potentiora vina, Laticiua b vi- 
delicet, atque Gazitina, Cumque illum a pueris reli- 
ctun. solum Claudius conspexisset, elevata contra 
basilicam manu, ait : Martine beatissime, fac 
me uxorem 3544 cum parentibus cito videre. Infelix 
enim in discrimine positus, et hunc interficere in atrio 
cogitabat, ct virtutem saucti antistitis metuebat. Tunc 
unus e pueris Claudii qui erat robustior, spprchen- 
sum Eberulfuimn a tergo v.lidioribus lacertis astringit, 
resupinatumqune pectus ejus ad jugulandum parat. At 
Claudius, extracto a balteo gladio, ad eum dirigit. 


accessit. Et cum iter ageret, ut consuetudo est barba- 3 Sed et ille prolatum a cingulo ferrum se ad percutien- 


rorum, auspicia intendere cepit, ae dicere sibi esse 
contraria, simulque interrogare multos, si virtus beati 
Martini de prxsenti manifestaretur in perfidis? aut 
certe, si aliquis injuriam in eum sperantibus intulis- 
set, si protinus ultio sequeretur? Igitur postpofítis., 
ut diximus, viris qui 353 ad solatium ejus venire 
debuerant, ipse ad basilicam sanctam accessit. Sta- 
ltimque infelici Eberulfo conjunctus, sacramenta dare 
coepit, ac jurare per omnia sacrosancta, vel virtutem 
presentis antistitis, nullum in causis ejus fore fide- 
liorem, qui ita cum rege causas ejus possit exserere δ. 
lloc enim apud se consilium habucrat miserrimus : 
Nisi eum pejerando decepero, non vincam. Verum 
aübi vidit £berulfus, quod ei talia cum sacramento in 


dum duin teneretur 2daptat. Cumque Claudius e!e- 
v4ta dextera. cultrum ejus pectori injecisset, et illo 
non segniter sub ascella illius pugionem defixisset, 
retractoque ad se, librato ictu pollicem Claudii inter- 
cidir. Ex hoe conven:entes pueri ejus cum gladiis , 
Eberulfum diversis ictibus sauciant. Quorum de manu 
dilapsus, dum fugere jam exanünis niteretur, extra- 
cto gladio caput ejus gravissime verberant, effusoque 
cerebro cecidit, οἱ mortuus est ; ngc promeruit ab ee 
salvari, quem fideliter nunquami intellexit exposcere. 
Igitur Claudius timore perterritus cellulam abbatis 
expetiit, ab eo tutari se cupiens, in cujus patronuim.e 
reverentiam habere non sapuit. lllo quoque residente, 
ait : Perpetratum est scclus immensuin, et nisi tu 


ipsa basilica ac per porticus, et singula loca atrii ve- C subveneris, peribimus. Hxc eo loquente, irruerunt 


neranda promitteret, credidit miser homini pejeranti. 
Die autem altero cum nos in villa quasi millia tri- 
ginta ab urbe commoraremur, ad eonvivium basil;cze 
sanctae cum eodem et reliquis civibus est ascitus ; ibi- 
que eum Claudius gladio ferire voluit si pueri ejus 
longius astitissent. Verumtamen nunquam hzc Ebe- 
rulfus, ut erat vanus, advertit. Postquam autem cone 
vivium est finitum, ipse simul ac Claudius per atrium 
domus basilic: deambulare casperunt, sibi invicein 
fidem ac charitatem sacramentis intereurreutibus pro- 
mittentes, His ita loquentibus, ait Claudius Eberulío: 
Delectat animum ad metatum tuum baurire potum, si 
vina odoramentis essent immista, aut certe potentio- 
tis vini libationem strenuitas tua requireret. llxc eo 


8 Regm. οἱ Chesn. al., exercere. 
Legendum forte Latina, id est Falerna, ut supra 
lib. n, cap. 19, sic dicta ἃ Falerno monte in Cam- 
nia Felice. Laticina tamen Alteserra putat dicta 
uisse vina alba, quod aquz colorem reprxsentarent ; 
hioc Virgilius Aneid. lib. 1 Lat;iceum Lyeum regali- 
bus ferculis adjungit. Gazitina aatem vina. tunc tem- 
poris celebria erant, nt ex hoc aliisque Gregorii locis 
patet. Eadem laudat Sidonius carin. 17, Cassiodor. 
lib. xu, epist. 12, et alii. Scc dicta fuisse docet 
idorus lib. xxi, quod e Gaza Palestin:e urbe 
adveherentur. Vide lib, de Gloria Couf., cap. 65. 

* Colb. a. alt. manu, in cujus Putiis atrio. Abbas 
vero monasterio S. Martini tunc praeerat Eustachius, 
δε Eustochius, ut observat. Coiutius, de quo infra 
ia Vitis Patrum, eap. 20. Male bunc locum de Ma- 

Monasterio inteligit Alteserra, quod a sancti 
rüni, hodie insigni collegiata, wonasterio non 


pueri Eberulti cum gladiis ac lauceis : obseratumque 
reperientes ostium, effraciis cellulie. vitreis, hastas 
per parietis fenestras injiciunt, Claudiumque jam se- 
mivivum ictu transfigunt. Satellites autein ejus post 
ostia et sublectis abduntur. Abb3s apprehbensus a duobus 
clericis, iuter glad:orum acies vix vivus eripitur; re- 
seratisque ostiis turba gladiatorum ingreditur. Non- 


pulli etiam 1natriculariorum 4 et reliquorum 355 


pauperum, pro scele«e cominisso teclum cellulz co- 
nantur evertere. Sed ct energumeni ac diversi egeni 
cum petris et fustibus ad ulciscendam basilic: vio- 
lentiam preficiscuutur, indigne ferentes, cur talia. 
que nunquam facta fuerant, essent ibidem perpe- 
vata. Quid plura? Extrahuntur fugaces ex abditis, ei 


D distinguit. 


d Matricularii dicebantur pauperes qui eccle:iae 
facultatibus alebantur, quod in catalogo seu matri- 
cula eorum nomina descripta essent, ut videre est 
apud Frodoardum lib. n Hist. Rhemensis, cap. 5, 
Hincmar., etc. Eo etiam nomine douati sunt qui 
ejusmodi pauperum, et domus in qua liospitabantur, 
quie matricula etiam. dicebatur, curain habebant, ut 
patet ex formula 11 ex lege ltomana apud Bignonium, 
cujus etiam "V. Cl. ποῖα in huuc locum legend: 
sunt. Ex hoe translatum est etiam istud. nomen ad 
eos, qui cujuslibet ecclesia euram habebant, qui 
custodes seu matricularii eeclesiorum dicti fuerunt ; 
quod nomen retinent etiam nunc, qui ecclesiarum 
parochialium bona administrant, vulgo les murguilliers 
dicti. Immo etian Alcuinus se beati Martini matri- 
cularium, id est alumnum, passim dicit. Vide Cangü 
Glossarium. 


£x 


8. CRECORII EPISCOP! TURONENSIS 


ASb 


méniny vuxketzr, pis mentum celle 2 i2bo π2- ἃ maxime fagraret meendio, bac demus circimdata 


cum. Piasgunm sero mttremoG sunt, estrabsatur 
ferm, ες sedi oper bewem Írig»laen relinquantur. 
PFrscemmers were saeie iequenü apprehensis spolus 
fego dichsmamr. idíut πιέξει De: altio de przsenti 
ἵατιαι. 5ed nec ejus facans porvom esse c»aoetur, 
quem talo bratss 2042175 perierre permisit. Magnom 
es inr rez muexadom Cabes, sed cogn (2 ratiose 
φιάει:. Res Dae garss is£eBcis, t3m moldes quam 
fnewénies , qu» ei to yro cts rebas reete Ímerant*, 
δυς $6-cves Cr 7 1, 03i uxorem ejus valde spo- 
Anexm δὶ £622 bass 3 rei qwerumt. Corpus vero 
Ckm:& εἰ :vüe-rEm, rjacenties proximi asfereates 
ὧδ sud T^gjc&em , S» peeruat. 

1X1. puer Genmdovildes duos ad 2micos suos 
bg:ens ἔπεσι, eZeríeos utique : ex quibws unus 2b5- 
$es Coderripz. urbes, litteras quas. acceperat, cavata 
vuderós tahels sub cera recondidit. Sed apprehesus 
2b bomóndes rege Contchramai, repertis literis, 
$e regis prasentia » esi dedoctas : qui ezsus grans- 
sime, τὰ custodiam es? retrusus. 

AXXL Erst tw ww peris Cundovaldus ia urbe 
Berdegalezei 2 E^sicbrsesno episcopo valde di'ectus. 
leguirens amiem quz εἰ cows s^hüwm przbere 
pesem., narravit quidam, quod aliquis in. partibus 
Üriemtis rex, 2.120 sancti Sergii ^. marivris pollice, 
je destro bro«hio corporis sui seruisset. Cemque ei 
necescit3« 34 depellendaem inimicos obven:sset, im 
boc 3556 confisus auxilio, ubi dextri lacerti crexis- 
set wivam, pr/tinms multitedo hostism, quasi mar- 
tyris e». pre*-a virtete, labebater in. fugam. Hzc au- 
déems Guadolsadus, inquirere dilizentius cepit, quis- 
R39» (3600 in ἐφ loto, qui reliquias. sancti Sergii 
martyris meruisset accipere. Interea. proditus ab 
eypíiverpe Berichramao Eofronios (Al. Eufron! ne;o- 
fístor per iwimicitiam , quia invitum aliquando eum 
$ntomderst, inhians facultsti ej;s *. Quod ille dispi- 
tiens, 3d aliam crlem transiens, cszesarie crescente 
vegreditwr. Ait ergo episcopus : Est hic quidam Sy- 
Tes, Eníron:u« nomine , qui de dom» sua ecclesiam 
faeiens, hnjus saneti reliquias collocavit ; et plarima 


ex his signa, virtute martyris opitulante, conspezit. ' 


Nam cum tempore quod»m Burdegalensis civitas 


4 Sic C Ji. 3. alt. mann. Cateri vero, quod a D 


pri sibus relictum fuerat. Bad., et quidquid a. priori- 
6, εἰς, Freh. al.,quod a proprio rebus relicium, eic. 


Idem Colb. alt. manu infra, uxorem ejus omnibus re- - 


bus spoliatam. 

V Celebris fuít in Oriente S. Sergius, qui sub Maxi- 
miano m mp^ratore martyrio consummatus dicitur cum 
Bacehbo, apud Rosapbam Comagen's, seu Eujlrate- 
sim Auguste urbem, que ex ejus nomine postea 

poli« dicta est. Hanc urbem frustra expugnare 
Jentavit Chosroes Persarum rex, Justiniano impe- 
yante. Eumdem martyrem veluti specialem patronum 
babuit Chosroes alter, sub Mauricii principatu, cu- 
ju« basi'icam cruce aurea, variisque donis locupleta- 
Vit, ut narrant Evagrius lib. 1v, cap. 28, et lib. vi, 
va", 2f; Theophylactus Simocatta. lib. v, cap. 15; 
Nicephorus, εἰς. Vide Baronium ad an. 5)5. Hiuc 
Bergil nomen apud Christianos pariter et barbaros 


fxammis, anlixemas est adusta. lata eo. dicente, sta- 
m Memmelus curs rapide cum episcopo Bert- 
chramme ad deum Syri accedit: vallatoque ho- 
mésc, pgnera sihi samcta pracepit ostendi. Negat 
Me. Tamen cogitans, quod pro moliia aliqua ei hz 
possremier ims, 2:4: Noh fatigare senem, nec 
s3ncio méerre injerim, sed acceptis ἃ me centum 
δασεῖς οὐκ, εὐ ie queque imsiienie, ut sancias 
videret reliquias, ducentes aureos obtulit; et nec sic 
Tenc Vemmeoles eierasi 3d parietem scalam jubet 
(eraat enim i» sublime porsetis ceatra altarium iu 
capsula receaditz). diacomum suum scandere prz- 
cepit. Qui per gradus scandens scake, epprehendens 
capsam, iia tremere cConcussas esi, wb Bec vivens 
petaretmr ad terram reverti. Auamen accepta, ut 
diximus, capsula, qux de pariete pendebat, detulit. 
Qua pericratata, Mummoles os de sancti digito repe- 
rit, quod euluo ferire noa metuit. Posito enim desu* 
per culire, et sic de aho percuticbat. Cussque post 
357 multos ictes vix. frangi potaisset, divisum in 
tres partes ossiculum diversas im paries dilabituf. 
Credo noa eral seceptam martyri, e bzec ille con- 
Bageret. Tunc Beate vehementius Enfronio, proster- 
montar omnes in Oratiomem, deprecantes ut. Deus 
dignarctur osiendere, quz ab oculis fuerant humanis 
ablau. Post orationem suem reperte sunt parti- 
cul», ex quibus uaa Mummolus assumpta, abscessit, 
sed non, wi credo, cum gratia mariyris, sicul in 
sequeati declaratem est. Dem aotem in bac urbe 
morarentsr, Faustianum ὁ presbyterum Aquensi 
urbi episcopum ordinari prsiecipiunt. Nuper enim in 
Aquensi urbe cpiscopus obierat, et Nicetius. comes 
loci illius, germanus Rostici Vici Juliensis episcopi , 
preccptiouem ab Chilperico elicuerat, ut tensoratus 
civitati ili sacerdcs daretur. Sed Gandovaldus 
destreere niters ejus decreta, convocatis Episcopis, 
jussit eum benedici. Bertchramnus qjem episcopus, 
qui erat metropolis, cavens futura, Palladium San- 
tonicum injangit qui eum benedicere. Nam et oculi 
ci eo tempore a lippitndine gravabantur. Fuit autem 
ad hanc ordinationein εἰ Orestes Vasatensis episce- 


pus : sed negavit hoc coram rege. 


celebre fuisse patet. Justinianus unam ei basilicam 
dicavit CP. alteram. Ptolemaide ex Procopio. Pere- 
grinationes ad S, Sergium iu. Araphas sen Sarapbas 
Jaud. ntur iu synodo Niczna it, ex Joann Moscho in 
Prato spirit. cap. 460. Vide et iufrà nosuumn Greg. 
de Glor. Mart. lib. 1. cap. 97. 

* Forte quod tunc episcopi clericorum, saltem 
defünctrnm, bona sibi arrogarent : quod vetitum 
poste : fuit an. 615, io Concil. Paris. v, can. ὃ. 

1 Colb. a. et Regm., Faustiniamum, Civitas autem 
Aquensis hic memorata, a'ias$ Aqui Tarbellice, vulgo 
Acqs, seu Dax, et Vicus Julii, seu Adura, vulgo Aíre, - 
Novem»opulao:se urbes, fuere semper sub me i 
Elusana sive Ausciensi, sicut et Vasate. Earum ta- 
men episcopi, perturbatis tunc rebus, Burdigalengi 
episcopo, qui v.cinee provincie, id est Aquitanize It, 
je'ropolitanus crat, parcere cogeb «ntur 


45) 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEPTIMUS. 


28. 


XXXII. Posthzc misit iterum Guudovaldus duos A hac causa putabantur esse participes. Posth:iec rex 


legatos, Zotanum, necnon et Zabulfum, ad regem 
cum virgis consecratis ἃ, juxta ritum Francorum, ut 
scilicet, non contingereotur ab ullo, sed exposita le- 
gatione cum responso reverterentur. Sed hi incauti, 
priusquam regis presentiam cernerent, multis quae 
petebant explanaverunt. Extemp!o sermo cucurrit ad 
regem ; itaque v,ncti catenis in regis presentiam de- 
dueuntur. Tune illi quid quererent, ad quem directi, 
vel a quo fuerint missi negare non ausi, aiunt : Gun- 
dovaldus, qui nuper ab Oriente veniens, dicit se filium 
esse patris vestri regis Chlothacharii, misit nos ut 
958 debitam portionem regni sui recipiat : sin au- 
tem a vobis non redditur, noveritis eum in has partes 
cum exercitu esse venturum. Omnes enim viri for- 


Guntcliramnus data in mauu regis Childeberti haste, 
ait : Hoc est indicium quod tibi omne regnum meum 
tradidi 4. Ex hoc nune vade, et omnes civitates 
tneas, tanquam tuas proprias, sub tui juris domina- 
tionem subjive. Nihil enim, facientibus 359 pecca- 
tis, de st'rpe mea remansit, nisi tu tantum *, qui 
mei fratris es filius. Tu enim haeres in 9mni reguon 
meo succede, ceteris exhzredibus factis. Tunc re» 
lictis omnibus, assunipto seorsum puero. clam locu- 
tus est, prius obtestans diligentissime, ne secreta 
collocutio ulli hominum panderetur. Tunc indicavit 
ei quos in consilio haberet , aut sperneret a collo» 
quio; quibus se crederet, quos vitaret, quos honora- 
ret muneribus, quos ab honore depelleret. Interea. 


tissimi regionis illius, quz ultra Doronon'am sita ad D interdicens, ut Egidium episcopum Rhemensem, qui 


Gallias pertinet, ei conjuncti sunt; et ita. infit : Ju- 
dicabit tunc Deus, cum in unius campi planitie junxe- 
rimus, utrum sim Chlothacharii filius, an non. Tunc 
rex furore succensus jussit eos ad troclileas extendi 
et fortissime cx»di, ut si vera essent qux dicerent, 
€videntius approbarent ; et si aliquid doli adhuc intra 
pectorum arcana retinereut, vis tormentorum extor- 
queret invitis. Deinde increscentibus suppliciis, aiunt 
neptem illius, id est regis Chilperici filiam hb, eum 
Magnulfo Tulo-anorum episcopo exsilio deputatam, 
thesauros omnes ab ipso Gundovaldo sublatos *; 
ipsum quoque regem ab omnibus majoribus natu 
Chilleberti regis expetitum esse : sed praesertim 
cum Guntclrainus Boso ante hos annos Constanti- 
nopolim abiissel, ipsumque in Gallias invitasset. 
XXXIII. Qu:bus czsis, etin carcerem retrusis, 
rex arcessiri nepotem suum Childebertum jubet, ut 
scilicet conjuncti pariter homiaes istos audire de- 
berent. Deuique cum simul conjuncti víros interro- 
garent, iteraverunt ea regibus simul astantibus, quz 
prius solus rex Guntchramuus audivit. Asserebant 
eliam constanter hanc causam, sicut jam supra dixi- 
mus, omnibus senioribus in regno Childeberti regis 
essc cognitam. Et ob lioc nonnu'li de prioribus regis 
Childeberti in. hoc placitum abire timuerunt, qui in 
4 Greci legati caduceum deferebant ex. ὦ. San- 


eium [f. de rerum divisi: ne. Minc Mercurius deorum 
nuntius manu gestabat caduceuu , quem Virgilius 


lib. 1v Zneid. virgam appellat. Ceterum solus cod. 
Colb. a. legatorum nomina expriujt,— — "m 


» Rigunthem Reccaredo desponsata. 
e Editi, sublatos reddidisse. 


4 flastam regium insigne apud Francos exstitisse 


patet ex annulo Childerici [ regis, qui in ejus sepulero 
cum aliis cimeliis Iuventus est. Ibi enim rex reprze- 
sentatur, promissis in buineros capillis, hastam in 
scepiri modum manu gestans, Vide Chiffletium 
pag. 90, in libro ea de re edito sub Anastasis Chil- 
derici nomine. 

e Erat tamen insuper Chlotarius parvulus Chil- 
perici filius, qui apud Victoriacum nutriebatur : sed 
cum nondum ἃ Guntramno visus fuisset, ut ipse con- 
queritur lib, vin, cap. 9, vix ipsuin babebat pro filio 


regis. 

f Sic Colb. a. alt. manu; alii, aut heberet. Regm., 
consiliarium haberet. . 

& Childebertus annu ,,454js 14 egressus, et ma- 
jor, uti nunc loquimur. declaratus. regnum suo 


ei seraper inimicus ezstiterat, nul'o modo aut cre- 
deret, aut secum haberet f, quia et ipsi et patri suo- 
s-pius pejerasset. Deinde cuin ad convivium conve- 
nissent , cohortabatur Gunichramnus rex omnem. 
exercitum, dicens : Videte, o viri, quia fllius meus 
Childebertus jam vir inagnus effectus est. Videte, et 
cavele, ne eum pro parvulo habeatis 6, Relinquite- 
nunc perversitates , atque przsumptiones quas exer- 
celis : quia rex est, cui vos nunc deservire debetis. 
Hze et his similia locutus, per triduum epulantes- 
atque jocundantes, multisque muneribus ijocupletan- 
tes, cum pace discesserunt. Tunc ei reddidit rex 
Guntchramnus omnia, quz pater ejus Sigibertus lia- 
buerat, obtestans ne ad matrein. accederet, ne forte - 


C aliquis daretur aditus, qualiter ad GundovalJum- 


scriberet, aut ab eo scripta susciperet. 

XXXIV. Igitar Gundovaldus cum aud.sset sibi 
exercitum propinquare, relietms a Desiderio duce, 
Garonnam cum Sagittario episcopo, Memmolo et 
Bladaste duc.bus, atque Waddone transivit, Conve: 
pas b petentes. Est enim urls in cacumine montis. 
sita, nullique monti contigua, Fons niaguus ad ra- 
dicem montis erumpens, circumdatus turre tutissima; 
ad quem 360 per cuniculum descendentes ex urbe,. 
latenter latices hauriunt. Hanc enim ingressug ur- 


ipse administrare cepit. Sic et postea Balthildis. 
lilotario filio suo pubert3tem- ingresso regni euram 
dimisit. Videsis Vales. tb. x1 rer. Francic. 

ἃ Lugdunum Convenarum apud veteres dicitur ,. 
tum 8 $itu, Dunum quippe apud veteres Gallos mons 
est, tum ab occasione qua conditum fuit, quod sci- 
licet multi in eui locui convenerint. Rem explicat 
llieronymus adversus Vigilantium in ea urbe natum : 
Respondet, inquit, generi suo, ut qui de latronum et 
Convrenarum natus est semine, quos Cn. Pompeius edo- 
mita. Hispania in Pyreuan jugis deposuit, εἰ in unum 
oppidum congregacit , unde εἰ Convenarum urbs. li 
erant Wascones, qui tunc Pyren:eorum juga incole- 
bant, Lege Valesium im Notitia Galliarum. Ceterum 
hzc urbs anno 685 a Grintramno diruta, ut. inferius 
narrat Gregorius, diu jacuit, sede episcopali alie 
translata; sed a Derurando, qui anno 1130 vivere 
desiit, utcunque reparat2, coli ac inbabitari coepit. 
Unde nomen restitutoris acciprens, nunc vulgo sancti 
Bertrandi Convenensis urbs, Saini- Bertrand de Con- 
ringes, dicitur, sub inetropoli Auscieusi in. Wa- 
sconia. 


459 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


* 


410 


bem in initio Quadragesims locutus est civiljus, di- A esse a Christianis tanti martyris basilicam violan- 


cens : Noveritis me cum omnibus, qui in reguo 
Childeberti habentur, electum esse regcm, atque 
haberi mecum non modicum solatium. Sed quoniam 
(rater meus Guntchiramnus rex immensum adversus 
me movet exercitum, oportet vos alimenta atque 
cunctam supellectilem infra murorum munitionem 
concludere, ut seilicet dum nobis illa pietas diviua 
auget solatium, non pereatis inopia. Ic illis cre- 
dentibus, quacunque habere potuerunt collocanteg 
in urbe pr:eparabant se ad resistendum. Eo tempore 
Guntchramnus rex misit litteras ad Gundovaldum, 
ex nomine Brunichildis reginz in quibus erat scri- 
ptum, ut relicto exercitu et in loca sua abire jusso, 
ipse remotior apud Burdegalensem urbem hiberna 
deduceret. Scripserat euim haec do:ose, ut de eo ple- 
nius quid ageret, posset sgnoscere. lgilur commo- 
rante eo apud urbem Converas, locutus est incolis, 
dicens : Ecce jam exercitus appropinquat, cgredi- 
mini ad resistendum. Quibus egredientibus, hi oc- 
cupantes portas atque claudentes, excluso furis po- 
pulo, cmn episcopo loci *, cuncta que in urbe 
invenire potuerant, suis ditionibus s»ubdideruut. 
Tantsque ibi mu'titudo annouz atque vini reperta 
est, ut si viriliter stetissent, per multorum annorum 
spatia victus alimentis nop egerent. 

XXXV. Audierant enim eo tempore duces Guut- 
chramn. regis, Gundovaldum ultra Garonnam in lit- 
' tore residere cum ingenti hostium multitudine; ip- 
sosque thesauros, quos Rigunthis tulerat, secum 


retinere, Tunc impetu facto cum equitibus [ Ed. equis) C 


Garonnam 39 natando transiere, nonnullis de 
exercitu in amne demersis. Reliqui in litlus egressi, 
requ rentes Gundovaldum , invenerunt camelos cum 
ingenti pondere auri atque argenti, sive equites | Pro 
equos] quos fessos per vias reliquerat. Audientes 
deinceps eos infra muros urbis Convenicz commo- 
rari, relictis plaustris ac diversis impedimentis cum 
populo -minore , robustio:es viri ipsum, sicut jam 
Garonnam transierant, insequi destinant. Quibus 
properantibus, venerunt ad basilicam sancti Vincen- 
tji, qu:e est juxta terminum Agennensis urbis, ubi 
ipse marlyr pro Cliristi nomine agonem dicitur con- 
summasse; inveneruntque eam refertam diversis 
thesauris incolarum, Erat enim spes incolis non 


* [s erat Rufinus, qui hoc ipso anno Concilio Ma- 
tiscon. n subscripsit. 

Ὁ Hane basilicam in valle Capraria prope Lugdu- 
num Convenarum sitam fuisse contendit Joseph Sca- 
liger lib. νι de Emendatione temp. Unde allucinatum 
fuisse putat Gregorium, qui ipsam prope Agiunum 
stetisse scripserit, confundens locum, in quo beatus 
martyr pas-u: est, cum basilica ipsius metnoriaz con- 
secrata, At fallitor ipsemet Scaliger. llane quippe 
basilicam, quam Guntramni milites violarunt, prope 
Agionum erat, et quidem iu loco Pouipeiaco, ubi S. 
Vincentius passus est. Nec repugnat rei gest:e series. 
Gundobaldo quippe Burdigalz existente, Guntrainni, 
exercitus ex Pietavo ad Dordoniam fluinen accessit. 
Quo nuntio territus Gundobaldus , apu:! Convenas se 
recepit, quo cum pergeret, Guntramni exercitus ut 
hostem insequeretur, per Aginnen em. terminum 


dam, cujus ostia summo £tudio obscrata crapt. Nec 
mora appropinquaus exercitus eum reserare templi 
valvas non valeret, ignem accendiL ; consumptisque 
ostiis, omnem substantiam cunctamque supellecti- 
lem, quam in ea. invenire potuerunt, cum sacris mi- 
nisteriis abstulerunt. Sed multos ibi ultio divina 
conterruit 5. Nam plerisque manus divinitus ureban- 
tur, emiltentes fummum maguum, sicut ex incendio 
surgere solet. Nonnulli arrepti a demone, per ener- 
gi»m debaechantes martyrem declamabant, Plurimi 
vero semoli a sociis * propriis se jaeulis sauciabant. 
Reliquum vero vulgus inante non sine grandi metu 
progressuin est. Quid plura? Convenitur ad Conve- 
nas (sic enim diximus nomen urbis) omnisque pbha- 


B !inga in suburbana urbis campania castramctata est, 


ibique extensis tentoriis re.idebat. Vastabatur iu 
circuitu tota regio : nonnulli autem ab exercitu, 
quos fortior avariti:e aculeus terebrabat, longius a 
Suis evagantes, perimebantur ab incolis. — 

362 XXXVI. Ascendebant enim ὁ inulti per col- 
lem, et cum Gundovaldo szpius loquebantur, iufc- 
rentes ei convicia, ac dicentes : Tune es pictor ille, 
qui tempore Chlothacharii regis per oratoria parie- 
tes atque cameras cliaraxabas *? Tune es ille, απ 
Dallomerem nomine sz»pius Galliarum incolz voci- 
tabant? Tune cs ille, qui plerumque a regibus Frau. 
corum propter lias pr:sumptionea quas profers, ton- 
soratus et exsilio datus es? Vel quis te, infelicis- 
sime hominum, in hzc loca adduxit, edicito. Quis 
tibi taptam audaciam przstitit , ut doa.inorum ac re 
gun nostrorum fines auderes attingere? Certe si a 
quoquam es evocalus, clara voce testare. En tibi 
ante oculos mortem expositam ; en ipsam quain diu 
quaesisti exitii foveam, ia quau pr:xceps dejiciaris. 
Dic satellites viritim , vel a quibus inviteris enuntia. 
AL ille cum haec audiret, propius super portam 3s- 
taus dicebat : Quod ume Chlothacharius pater meus 
exosum habuerit, habetur incognitum nulli ; quod 
autem ab eo, vel deinceps a fratribus sim tonsora- 
tus, manifestum est omuibus. Et hxc tme causa 
Narseti praefecto Italie junxit, ibique uxorem acci- 
piens , duos filius generavi. Qua mortua, assumptis 
mecuui liberis, Constantinopolim abii. Ab imperato- 
ribus vero susceptus benignissiine, usque ad hoc tem- 


D transiit, idque itineris ratio po-tuiaDat, atque ea oc- 


casione milites ecclesiam S, Vincentii diripuerunt. 
Tum prosequentes ceptum iter ad montis, cui im- 
positum erat Lugdunum Convenarunm , radices per- 
venere, ut narrat Gregorius. Vide lib. de Gloria 
Mart. cap. 105. De hac basilica, et altera eidem 
sancto dicata, quas exstruxerat aut adornarat Leon- 
tius episc. Burdigale , Fortunatus lib. 1, cari. $ et 
9. Festum hujus :ancti colitur die 9 Junii. 

€ Sic Colb. a. alt. manu. Czeteri , semoti a seditione. 

4 Sic Colb. a. Regm., Sed et plurimi eorum uge- 
bant occulte , et loquebantur cum Gundobaldo. Ceteri 
cum Bec.,Abscoudebant enim se multi , etc. 

* Hinc cbaraxatur:ze dicte sunt deletioues seu can- 
cellationes scripturz , et maculie ab atramento. Vi 
testamentum S, Hemigii, et Marculf. lib. £1, fo- 
mula 17. , 


€ 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEPTIMUS, 


412 


pus vixi. Ante hos enim annos cum Guntchramnus A posito igne in ecclesi: domo, coneurrentibus ad in- 


Boso Constantinopolim abiisset, et! ego sollicitus 
causas fratrum meorum diligenter ritnarer, cognovi ge- 
nerationen nostram valde attenuatam , nec superesse 
de stirpe nostra, nisi Childebertum et Guntcliramnum, 
fratrem scilicet, et fratris mei filium. Filii enim 
Chilperici regis cum ipso interierant, uno tantum 
parvulo derelicto *. Guutchramnus 963 rater meus 
lilios non habebat ; Childebertus uepoes noster, mi- 
nime fortis erat. Tunc Guutchramnus Boso his milj 
diligenter expositis, invitavit me, dicens: Veni, 
quia ab omnibus regni regis Childeberti principibus 
invitaris, nec quisquam contra te mutire ausus est. 
-Scimus enim omnes te filium esse Chlothacharii ; 
nec remansit in Galliis qui regnum illud regere pos- 


cendium miiigandum inclusis e, ille fuga dilapsus abs- 
cessit. Mane autem facto, exercitus iterum ad bella 
consurgit, ac ex virgis fasces faciunt, quasi ad come 
plendam vallem profundam, quz: a parte Orientis 
εἶ! erat : sed nocere hzc machina nihil potuit, Sa- 
git'arius vero episcopus frequentius muros cum ar- 
mis circumibat, et szpius lapides contra liostemn 
manu propria jecít e iuro. 

XXXVII. Denique ii qui urbem impugnabant, cuin 
viderent quod nihil proficere possent, nuntios occul- 
tos ad Mummolutn dirigunt, dicentes : Recognosce 
dominum tuum, et a perversitate i:ta tandem ali- 
quando desiste. Qux enim te amentia vallat, ut 
ignoto homini subjungaris? Uxor enim tua jam cum 


sit, nisi tu advenias. Αἱ ego datis ei multis mu- p filiis captivata est ; filii tui ut pote ! jam interfecti 


neribus, per duodecim loca sancta ab eo susci- 
pio sacramenta, ut securus in hoc regnum ac- 
cederem. Veni enim Massiliam, ibique ine epis- 
copus summa benignitate suscepit : habebat enim 
scripta seniorum regni nepotis mei. Ex hoc enim 
Avinionem accessi juxta placita patricii Mummoli. 
Cuntchramnus vero inmemor sacramenti ac promis- 
sionis sux, tliesauros meos abstulit, et in suam di- 
üonem subegit. Nunc autem recognoscite quia ego 
sum rex , sicul et frater meus Guntchramnus. Ta- 
men si tanto odio mens vestra grassatür, vel ad re- 
gem vestrum deducar, et si me cognoscit fratrem , 
quod voluerit faciat, Certe si nec hoc volueritis, ve] 
liceat mihi regredi , unde prius egressus sum. Abibo 


δι... Quo ruis? quidve przstolaris, nisi uti corruas? 
ll:ecille mandata accipiens dixit : Jam, ut video, regnum 
nostrum finem accipit, et potentia cadit. Unum su- 
perest , si securitatem vit:e me habere cognoscerem. 
de multo vos labore poteram removere. Disceaenti- 
bus nuntiis, Sagittarius episcopus cum Mummolo, 
Chariulfo atque Waddone ad ecclesiam pergit ibique 
sibi invicem sacramenta dederunt, ut si de vit: pro- 
missione certiores fierent, relicta amicitia Gundo- 
valdi , ipsum hostibus tradereut. Reversi iterum nun« 
tii, promiserunt eis vitz! securitatein. Mummolus 
vero dixit: Hoc tantum flat, ego hunc in manu ve- 
Stra tradam, eL ego recognoscens domibpum meum 
regem , ad ejus prxsentiam properabo. Tunc illi 


euim , et nulli quidquam injuriz iuferam. Tamen ut (; promittunt, quod si hzc impleret, ipsum in chari- 


sciatis vera esse qu: dico, Radegundem Pictavam , 
et Ingetrudem b Turonicam interrogate : ipse enim 
vobis affürmabunt certa esse qux loquor. {πὸ eo 
dicente, multi cum conviciis et improperiis hzec verba 
prosequebantur. 

XXXVII. Quintus et decimus in hac obsidione ef- 


falserat dies, et Leudegisilus novas ad destruendam. 


arbem machinas praeparabat: plauétra eniin. cum 
srietibus, clitellis et axibus erant teztà * , sub qui- 
bus exercitus properaret ad destruendos muros. Sed 
eum appropinquassent , ita lapidibus obruebantur, ut 
emnes appropinquantes muro corruerent. Cuppas 
eum pice et adipe accensas supra eos projicientes , 
atias vero lapidibus plenas super eos dejiciebant. 


tate susciperent, et si eum regi excusare non pos- 
sent, in ecclesiam ponerent, ne vitse amissione mul- 
ciaretur. llzec cum sacramenti 365 interpositione 
polliciti , discesserunt. Muminolus vero cum Sagit- 
tario episcopo et Waddone ad Gundovaldum pergen- 
tes, dixerunt: Sacramenta (fidelitatis qualia tibi 
dedimus, ipse qui presens es nosti. Nunc autem 
accipe salubre consilium : discede ab hac urbe, εἰ 
repraesentare fratri tuo, sicut sepe qusssisti. Jaw 
enim cuin bis howinibus collocuti sumus, et ipsi 
dixerunt, quia non vult rex perdere solatium tuum , 
eo quod parum de generatione vestra remanserit. 
At ille intelligens dolum eorum , lacrymis perfusus , 
ait : [nvitatione vestra in bas Gallias sum delatus ; 


Sed cum nox certamina prohiberct, liostes ad cas- p) ihesaurorum vero meorum, in quibus inimnensum 


tra regressi sunt. Erat autem cum Gundovaldo 364 
et Chariulfus 4, valde dives ac pr»potens, cujus 
apothecis ac prompluariis urbs valde re'erta erat : 
de cujus substantia hi maxime :lebantur. Bladastes 
awtei haec cernens quae gerebantur, metuens ne 
Leudegisilus obtenta victoria eos morti traderet, im- 


& Et tamen ex libro vi, cap. 24, Gundobaldus in 
Gallías accesserat ante Chilperici interitum. Vide 
supra cap. 52. 

b Colb. a. et Bec., Ingotrudem. Colb. m. , Intro- 
gandam. Hegn., Jitragundam. Hac est Ingeltrudis , 


quas monasterium in a3trjo basilicie sancti Martiui . 


coudiderat : de qua sppiyg Joquitur Gregorius. 
* Sic Bec. cuiu edic - alii; tecta; Colb. a. alt. 
2E 4 


pondus argenti eontinetur et auri, ac diversarum 
specierum , aliquid in Avennica urbe retinetur, «li- 
quid Guntcbrainus Boso diripuit. Ego vero juxta Dei 
auxilium, spe omni in vobis posita, vobis consilium 
meunm credidi , per vos regnare semper optavi. Nune 
cuin Deo vobis sit actio , si quid mihi niendacii di- 


mauu, fecta erant. 

4 Colb. m. et Chesn. al., Ariulfus; infra Hariaul- 
fus ; Bec., Mariujfus, sed infra , Cariulfus. 

e Colb. a., inclusus ille, et posi concurrentibus , 
alt. mauu additum est emnibus. 
. f €olb. a. , ut puto. Regi. , et, ut credo , fihi tu 
Jui , elc. 


«ἐξ 


5. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


c4 


xeritis : ipse enim judicet causam meam. [Πὲ eo A ut video, de flde promissa servatur, nam ceruo me 


dicente, respondit. Mummolus : Nihil tibi fallaciter 
loquimur, sed ecce virus fortissimos stantes ad por- 
tam tuum operientes adventum. Nunc autem de- 
pone baltlieum meum aureum quo cingeris, ne vi- 
dearis in jactantia procedere, et tuum accinge gla- 
dium , meumque restitue. Et ille: Non simpliciter, 
inquit, hzc verba suscipio, uit ea qua de Luis usque 
nunc in charitate ^ usus sum, a me auferantur. 
Mummolus vero asserebat cum juramento, nihil ei 
moleste fieri, Egressi igitur portam , ab Ollone Bi- 
turigum comite et Bosone susceptus est. Muminolus 
autem cum satellitibus in urbem regressus , portam 
firmissime obseravit. Hic autem cum' se in mani- 
bus inimicorum cerneret traditum, elevatis ad ca- 


iu mortis exitio positum. Cui ille : Ego cgrediar fu- 
ras, el omnia mitigabo. Quo cgrediente, confestim 
ex jussu ejus vallata est domus, ut hic interficeretur. 
Sed et ille cum diutissime contra bellantes restitisset, 
venit ad ostium. Cumque egrederetur, duo cuin lan- 
ceis utraque ei latera feriunt, sicque cecidit et mor- 
tuus est. Quo viso Episcopus (Sagittarius) , dum ti- 
more consternatus paveret, ait ad eum quidam de 
astantibus : Inspice propriis oculis, episcope, «quas 
geruntur, et tecto 9677 capite ne sgnoscaris, silvam 
pete, ut abscondaris paululum, atque ira labento 
possia evadere. At ille accepto consilio, duin obtecto 
capite fugere niteretur, extracto quidam gladio caput 
ejus cum cucullo decidit. Deinde unusquisque ad 


lum manibus et oculis, ait: Judex sterne, et ultio B propria rediens, maguas per viam predas et homi- 


vera innocentium, Deus, a quo omnis justitia pro- 
cedit, cui mendacium non placet, in quo nullus 
dolus neque versutia malitiz continetur, tibi com- 
mendo causam meam, deprecans ut sis velociter ul- 
tor super eos, qui me insontem meauibus tradiderunt 
Ínimicorum. Ilz:c cum dixisset , consignans se cruce 
Dominica , abire cepit cum liominibus supradictis. 
Cumque a porta se 366 elongassent, sicut est circa 
urbem vallis tota in przcipitium, impulsus ab 0]- 
lone cecidit , illo quoque clamante : En vobis Dallo- 
merem vestrum , qui se regis et fratrem dicit et fl- 
lium, Et immissa lancea, voluit eum transfigere, sed 
repulsa a circulis lorica nihil nocuit. Denique cum 
elevatus ad montem regredi ni'eretur, Boso emisso 


cidia fecit. Fredegundis autem hi3 diebus Cuppanem 
in Tolosamim direxit, ut scilicet filiam suam exinde 
quocunque modo possel, erueret, Ferebant enim ple- 
rique ob hoc eum transmissum , ut si Gundovaldum 
reperissel vivum, multis illectum promissionibus ad 
eam transduceret. Sed cum hoc facere nequivisset, 
acceptam Rigunthem a loco illo reduxit, non sine 
grandi humilitate atque contuielia *. 

XL. lgitur Leudegisilus dux cum thesauris omni- 
bus, quos superius nominavimus, ad regem venit; 
quos postea rex pauperibu: et ecclesiis erogavit. Ap- 
prehensa vero uxore Mummoli , inquirere rex coepit, 
quid thesauri quos ii congregaverant, devenissent. 
Sed illa cognoscens virum suum interfectum fuisse, 


lapide caput ejus libravit, qui cecidit, et mortuus (ὦ et omnem jactantiam eorum prorsus ig terram. cor- 


est. Venitque omne vulgus, et defixis in eum lan- 
tcis, pedes ejus fune ligantes, per omnia exercituum 
castra traxerunt ; evellentesque czsariem ac barbam 
ejus , insepultum ipso in loco quo interfectus fuerat, 
reliquerunt. Nocte vero sequenti, ii qui primi erant b, 
omnes tlesauros quos in urbe reperire potuerunt, 
cum ministeriis ecclesize clam abstulerunt, Mane vero 
reseratis portarum valvis, immisso exercitu, omme 
vulgus inclusum in ore gladii trad.deruni, sacerdotes 
quoque Domini cum ministris aJ ipsa ecclesiarum 
altaria trucidantes. Postquam autem cunctos inter- 
fecerunt, ut non remaneret mingens ad parietem ᾿ 
omnem urbem cum ecclesiis reliquisque :edificiis 
succenderunt, nibil ibi preter hbumum vacuam relin- 
quentes. 
XXXIX. Igitur Leudegisilus rediens ad castra cum 
Mummolo et Sagittario, Cbariulfo οἱ Waddone, uun- 
Aios occulte ad regem dirigit, quid de his feri velit. 
At ille capitali eos jussit finire sententia. Waddo 
tunc cum Chariulfo, relictis filiis obsidibus, discesse- 
runt ab eis. Delato quoque nuutio de horum interitu, 
. cuin hoc Mummolus advertisset, accinctus armis tu- 
guriuin Leudegisilj petit, At ille videns eum, ail: 
Quid sic, inquit, quasi fugiens veois? Cui ille : Nihil, 


^ Cod. Casin., in civitate. 
b Casin., ii qui missi erant. 
€ Nunquam enim Reccaredo nupsit, sicuti, (fL vi-e- 
. Wr, nec Chilodosvinda Sigiberti filia. Vide infra notas 


ruisse, omnia pandit, dixitque multum adhuc apud 
urbem Ávennicam auri atque argenti esse, qux ad 
regis notitiam non venissent. Statimque misit rer 
viros qui hac deferre deberent cum uno puero, quem 
valde creditum Mummolus habens, hzc ei commen- 
daverat. Abeuntes autem acceperunt omnia, qua in 
urbe relicta fuerant. Ferunt autem ducenta et quin- 
quaginta Lilenta argenti fuisse, auri vero amplius 
quam triginta. Sed bxc, ut ferunt, de reperto aniüi- 
quo thesauro abstulit. Quod rex divisum cum Chil- 
deberto rege nepote suo, partem suam maxime pau- 
peribus est largitus ; mulieri autem nibil amplius, 
quam ea qua de parentibus babuerat, relinquens. 
XLI. Tunc et bomo ille immensi corporis ad regen 


D de Mummoli familiaribus adductus est, ita magne 


corpore elatus, ut duos aut tres pedes super lougis- 
Simos homines putaretur magnus, lignarius faber, 
qui non multo post obiit. 

368 XLII. Posthzc edictum 8 judicibus datum est, 
ut qui in hac expeditione tardi fuerant, damnarentr. 
Biturigum quoque comes misit pueros suos, ut in 
domo beati Martini, 405 in hoc termino sita est, 
hujusmodi homines spoliare deberent. Sed agens do- 
mus illius resistere fortiter ccepit, dicens : Sancti 


ad cap. 25 lib. ix. Unde tot morarum procul dubio 
pertzsus fteccaredus, Daddonem popularem suam ᾿ 
Sibi tandem conjugio copulavit. 


9a, 


πο 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEPTIMUS. 


46 


homines ii supt. Nihil! eis quidquam inferatis A Graviter tunc negotiatores populum spoliaverunt, itg 


, quia nen habuerunt consuetudinem ín tali- 
isis abire. At i'li dixerunt : Nihil nobis et Mar- 
'» quem semper in causis inaniter profers : 
u et ipsi, pretia dissolvetis, pro eo quod re- 
erium neglexistis. Et hxc dicens ingressus 
am domus, Protinus dolore percussus cecidit, 
iter agere ctepit, Conversusque ad agentem 
bili ait : Rogo ut facias super me crucein 
, et invoces nomen beati Martini. Nunc autem 
, quod magna est virtus ejus; nam ingre- 
ne atrium domus, vidi viruimn senem exhiben- 
orem in manu sua, qux mox extensis ramis 
trium texit, Ex ea euim unus 1ue attigit ra- 
» eujus ictu toürbatus corrui. Et innueüis suis 


ut vix vel modium *annonz, aut. semimodium vinf, 
uno triante venumdareut. Subdebant se pauperes 
servilio, ut quantulumcunque de Alimento porrige- 
rent d, 

XLVI. His-dielus Christophorus negotiator ad Au- 
rellanensem urbem abiit. Audierat enim, quod eo 
multum vini delatum fuisset. Abiens ergo, comparata 
vino, el lintribus invecto , accepta a socero pecunia 
multa, cum duobus pueris Saxonibus viam equitando 
terebat. Pueri vero diu dominum exosum habebant, 
et plerumque fugerant illum, eo quod crebrius gra- 
vissime verberarentur. Cum venissent in quamdam 
silvam, precedente domino, puer unus jaculata va- 
lide lancea , dominum suum  trans(üxit. Quo ruente, 


, ut ejiceretur de atrio. Egressus autem in- D alius cum framea eaput ejus dilaceravit, et sic ab 


nomen beati Martini aLtentius caoppit. Ex boc 
ymmodius egens, sanatus cst. 

l. Desiderius vero infra castrorum  munitio- 
resque suas tutavit. Waddo major domus 
iis ad Bronichildem reginam transiit, el ab ea 
us, Cüm muneribus et gratia esl dimissus; 
lus basilicam sancti Martini expetiit ^. 

. Fuit ^ tunc temporis mulier, qua spiritum 
s [Al.. et infra, phytonis] babeus, multum 
at dominis divinando qu:xsstum ; eoque in gra» 
ecit, ut ab his libera facta, suis voluntatibus 
ir. Si quis enim aut furtum, aut aliquid mali 
1, statim hzc. quo fur abiit, cui tradidit, vel 
hoe fecerit, edicebat. Congregabat quutidie 


utroque ín frusta decisus, exanimis est relictus. lli 
vero accipientes pecuniam, fuga dilapsi sunt. Frater 
vero Christophori, sepulto corpusculo, homines suos 
pest pueros dirigit : qui juniorem comprehensum li- 
gant, seniore cum pecunia fugiente. 870 Quibus 
iredeun:ibus, cum vinctum laxius reliquissent, accepta 
lancea unum ex his à quibus adducebatur, inter- 
emit. Sed deductus ab aliis usque Turonis, diversis 
suppliciis affectus , detruncatusque, patibulo valde 
exanimis * est appensus. 

XLVII. Gravia tunc inter Turonicos cives bella ci- 
vilia surrexerunt. Nam Siclarius, Joannis quondain 
filius, dum natalis Dominici solemnia apud Montalo- 
magensem f vicum cum Austregisilo reliquisque pa- 


argentumque, procedens in ornamentis, ita ut C gensibus celebraret, presbyter loci misit puerum ad 


ur aliquid esse divinum in populis. Sed cum 
Viridunensi episcopo bzec nuntiata fuissent, 
9 ad compreheundendum eam. Qua appre- 
t ad se adducta, juxta id quod in Actibus le- 
apostolicis ( Act. xvt, 16), cognovit in ea im- 
n spirituin esse pythonis. Deniqae cum exor- 
super eain diceret, ac frontem illius oleo 
perungeret, exclamavit d:einonium, et. quid 
odidit saverdoti. Sed cum per eum ἃ puella 
rudereiur, abire permissa est. Cernens vero 
quod in loco illo habitare non posset, ad Fre- 
^m reginam abiit, ibique et latuit. 
, Magna lioc anno fames pene Gallias totas 
it; nam plurimi uvarum semina, flores avel- 
i, nonnulli radices herba fllicis arefactas, re- 
56 in pulverem , adiniscentes parum farinz, 
eonliciebant ; multi etiam herbam segetum 
tes , similiter faciebant. Fuerunt etiam inulti, 
10n erat aliquid farin:ze, qui diversas colligen- 
as, et comedentes tumefacti deficiebant, Plu- 
im tunc ex inedia tabescentes, mortui sunt. 


designari volunt ecclesiam sancti Martini de 

, hodieque collegio canonicorum insignitam 
turiges , sub jurisdictione saucti Martini Tu- 
j 


* eaput deest in Coio. a. οἱ Vat. 

b. ἃ., cel modicum, 

desinit liber vii ip. Vat, et. Colb. a., et in iis 
duo capita sequentia, 


aliquorum hominum invitationem, ut ad domum ejus 
bibendi g'atia venire deberent. Veniente vero puéro, 
unus ex bis qui invitabantur, exiracto gladio eum 
ferire non ineiuit : qui stam cecidit et mortuus est. 
Quod cum Sicharius audisset , qui amiciiia8 cum 
presbytero retinebat, quod scilicet puer ejus fuerit 
interfectus, arreptis armis ecclesiam petiil, Austre« 
gisilum | operiens, Ille autem hxc audiens, «ppre- 
henso armorum apparatu, contra eum dirigit ; mis. 
tisque omnibus, cuim se pars utraque collideret, Si- 
cbarius iuter clericos ereptus, ad villam suam elfu- 
git, relictis in domo presbyteri, cum argento el ves- 
timentis, quatuor pueris sauciatis. Quo fugiente, 
Austregisilus iterum irruens, interfectis pueris, aurusn 
argentumque cum reliquis rebus abstulit. Dehinc eum 
in judicio civium convenissent, οἱ prasceotuim esset 
ut Austregisilus, qui homicida erat, et interfectis 
pueris res sine audientia 6 diripnerat, censura legali 
condemnaretur. luito placito paucis infra diebus, 
Sicharius audiens quod res quas Austregisilus diri- 
puerat, cum Aunone οἱ filio atque ejus fratre. Ebe- 


9 Regm., patibulo est appensus. 
f Loens apud Turones satis celebris, vulgo Man- 


telan, 1 Perpetnus. ecclesiam zedificavit, ut. dicitut 
Infra lib. x cap. ultimo. 

& Apnd Marculf. lib. 1, cap. 98 , exstat Fermula au- 
dieuiialis, qua quis ad principis praesentiam accedere 
cogeba'ur, &d quodvis fetum discutiendum. 


441 


8 GREGORII EPISCOPI ΤΟΠΌΝΕΝΘΙΘ 


f 


4 


εὐ retinerentur, postposito placito, conjunctus A Cumque servum, ut exerceret operam commpneret, 


Audino, mota seditione, cum armatis viris irruit su- 
per eos nocte, elisoque hospitio in quo dormiebant, 
patrem cuin. fratre οἱ filio interemit, resque eorum 
cum pecoribus , interfectisque servis, abduxit. Quod 
nos audientes, vehementer ex hoc molesti, adjuncto 
judice, mittimus ad eos legationem, ut in nostri prz- 
sentiam venientes, accepta ratione cum pace 371 
discederent, ne jurgium in amplius pullularet. Qui- 
bus venientibus, conjunctisque civibus, ego aio : No- 
lite, o viri, in sceleribus proficere, ne malum in lon-. 
gius extendatur. Perdidimus enim ecclesiz filies : 
metuimus nuac, ne et aliis io bac intentione carea- 
mus. Estote, quzso, pacifici, et qui malum gessit 
stante charitate. componat, ut sitis filii pacifici, qui 


elevataque virga ictibus verberaret, ille extracto bal- 
tei. gladio dominum sauciare non metuit. Quo in 
terram ruente, currentes amici apprehepnsuta 379 
servum crudeliter czesum, truncatis. manibus et pe- 
dibus, patibulo damnaveruot. Interim sonus in Turo- 
nicum exiit Sicharium fuisse defunctum. Cum autem 
liac Chramnisindus audisset, commonitis parentibus 
et amicis, ad domam ejus properat. Quibus spoliatis, 
interemptis nonnullis servorum, domus omnes, tam 
Sicharii quam reliquorum, qui participes hujus ville 
erant, iocendio concremavit, abducens secum pecora, 
ei quxzcunque movere potuit. Tunc partes a judice 
ad civitatem deductae causas proprias proloquuntur ; 
inventumque esta judicibus, ut qui nolens accipere 


digni sitis regnum Dei, ipso Domino tribuente, per- f prius compositionem domos incendiis tradidit, me- 


eipere. Sic enim ipse ait : Deati pacifici, quoniam ip- 
sorum est regnum colorum (Matth. v, 9). Ecce cniui, 
eusi illi quinox:e subditur, minor est facultas, argeuto 
ecclesiz: redime:ur : interim anima viri non percat. 
Et lisc dicens, obtuli argentum  ecclesi:e ; sed pars 
Chramnisiudi, qux mortem patris fratrisque et p»trui 
requirebat, accipere noluit ἃ. llis discedentibus, Si- 
charius iter ut ad regem ambularet prapar.t, et ob 
hoc Piciavum ad uxorem cernendam proficiscitur. 


dietatem pretii, quod ei fuerat judicatum, amitteret. 
Et hoc contra leges actum, ut tantum pacifici redde- 
rentur, aliam vero medietatem compositionis Sicha- 
rius redderet. Tunc dato ab ecclesia argento, quz 
judicaverant accepta securitate ^ componunt, datis 
sibi partes invicem sacramentis, ut nullo unquaui 
tempore contra alteram pars altera mussitaret ; ei 
sic altercatio terminum fecit. - 





3733374, INCIPIUNT CAPITULA LIBRI OCTAVI. 


P. De eo quod rex Aurelianis venit. 


lI. Qualiter ei episcopi presentati ; et qualiter ipse tonvivium praeparavit. 


HH. De cantoribus, et argento Mummoli. 
IV. Laus Childeberti regis. 


V. De visionibus quas rex , vel nos de Chilperico vidimus, 


VI. De iis quos presentavimus. 

VII. De Palladio episcopo, qualiter Missas dizit. 
VIII. De signis ostensis. 

IX. De sacramento pro filio Chilperici dato. 

X. De corporibus Merovechi et Ghlodovechi. 

XI. De ostiarils et interitu Boanti. 


XII. De Theodoro episcopo, et plaga super llatharium. 


X111. De legatione Guntchramni ad Childebertum directa. 


XIV. De periculo in flumine. 

XV. De conversione Ulfilaici ataconi. 

XVI. Que de virtutibus sancti Martini retulit. 
XV1I. De signis quc apparuerunt. 


XV1II. Quod Childebertus in Italiam direxit exercitum, et qui duces vel comites aut instituti sunt , aut reuoli. 


X1X. De interitu Daqulfi abbatis. 
XX. Que in synodo Mariscensi acta sunt. 


XXl. De placito in Belsonnaco ; et de sepulcro violato. 


XXII. De obitu episcoporum, et Wandelini. 
XX11I. De diluiis, 

XXIV. De insulis maris. 

XXV. De insula in qua sanguis apparuit. . 
XXVI. De Eberul(o qui dus (it. 

XXVII. Quod Desiderius ad regem abiit. 
XXVIII. De Hermenigildo et de [Ingunde, vel de 


ἮΝ 


legatis llispauorum clum a4 Fredegundem wissis. 


XXIX. Quod Fredegundis misit , qui Childebertum interficeret. 


XXX. Qxod ezeriitus in Septimaniam abiit. 
XXXI. De inter[ectione Preteziati episcopi. 
XXXIII. De interitu Domnole uxoris Nectarii. 


*]u hoc capite et in aliis variis Gregorii locis 
exempla. habeniur. pessime consuetudinis inünici- 
tias privalas armis persequendi, {005 principis iui- 

io, aut legum auctoritate omnino non prohibe- 

tur apud. Fraucos, quamvis certis finibus coer- 
cita esset, Si itajue quivis aut vulneratus, aut 
eerte occisus fui:set, tunc propinqui illius et affi- 


culf. lib. n, cap. 18. 


nes, seu cL amici in. unum conveniebant, injuriam 
vi et armis ulturi. Vide formulam | 418 lib. 1 Mareulfi, 
el Biguonii notas. liec prava cousuetudo, dicia 
Faida, szpius in capitularibus regum posunodum 
velita fuit. 


» Ejusimodi securitatis formula exstat apud Mar- 


1. Bh b. πα nam Eau unas Ἢ 


BISTORIA FRANCORUM. LIBER OCTAVUS. 


UII. De incendio urbis Parisiace. 

ΠΗ͂. De reclausis tentatis. 

V. De legatis Hispanorum. . 
CVI.. De interitu Magnovaldi. 

(VII. Quod Childeberto filius natus est. 
ὙΠ]. Quod Hispani in Gallias proruperunt. 
ΙΧ. De obitu episcoporum. 

De Pelagio Turonico. 





, De iis qui Praueztatum episcopum inter[ecerunt. 


1. Quod Bippolenus duz datus est. 


Tl. Quod Nicetus rector Provincie ordinatur, et de iis que Anlistius gessit. 
V. De εὖ qui regem Guntchramnum interficere voluit. 


. De interi Desiderii ducis, 
1. De obitu. Leuvichildi regis. 








LIBER OCTAVVUS, 


15 1. litur Guntchramnus rex anno vigesimo 
' regni sui de Cabillono progressus, Nivernen- 
urbem aggreditur. Invitatus enim Parisios ve- 
ἃ ut Chilperici üllium, quem jam Chlothariam vo- 
M, 2 sacro regenerationis fonte deberet excipere . 
"$us vero a Niverno ad Aurelianensem urbem 

magnum 86 tunc civibus suis praebens. Nam 
0mos eorum invitatus adibat, et prandia data 
M: moltum ab his muneratus, muneraque ipsis 
1a benixnitate largitus est. Sed cum ad urbem 
lianensem venisset, erat ea die solemnitas beati 
ni, id est quarto Nonas mensis quinti ^. Pro- 
ique in obviam ejus immensa populi turba cum 
»atque vexillis, canentes laudes. Et hinc lingua 
rum, hinc Latinorum , hinc etiam ipsorum Ju- 
um, in diversis laudibus varie concrepabat, di- 
: Vivat rex, regnumque ejus in diversis populis 

innumeris dilatetur. Judzi vero, qui in his 
bus videbantur esse participes, dicebant : Omnes 
s te Adorent 376 tibique genu flectant, atque 
int subditze. Unde factum est, ut celebratis Mis- 
um rex ad convivium resideret , diceret : Va 
Judaicze, πιδὶ et perüdze, ac subdolo semper 

viventi. Ob hoc enim mibi, inquit, bodie ;au- 
Mulatorias acclamabat , ut me cunctz gentes 
dominum adorarent, ut synagogam eorum, 
ludum 2 Christianis diruta est, juberem ope 
18 sublevari : quod inhibente Domino nunquam 
etarus, O regem admirabili prudentia clarum ! 
ttellexit dol ttem hzreticorum, ut ei penitus 











A tionis gratia visitaret, ad metatum nostrum advent, 
Erat euim ibi basilica sancti Aviti abbatis, 977 cu- 
jus in libro Miraculorum meminimus 5. Surrexi 
gavisus , fateor, ad occursum ejus , et data oratione 
deprecor, ut in mansione mea eulogias beati Martini 
dignaretur accipere. Quod ille non respuens, benigno 
animo ingressus, hausto poculo, admonitis nobis ad 
convivium, lztus abscessit. Tunc Bertchramnus Bur- 
degalensis episcopus cum Palladio. Santonico valde 
regi infensus erat, pro susceptione Gundovaldi , cu- 
jus supra meminimus (Lib. vi, cap. 51) ; sed et Pal- 
ladius episcopus ob boe maxime regis iram incurre- 
rat, quod ei sz»pius fallacias intulisset, Diseussi enim 
ante panlolum fuerant ab reliquis episcopis et opti- 
malibus regis, cur Gundovaldum suscepissent, eue 

B Faustianum * Aquis episcopum ad praceptionem ejus 
levissimam ordinassent. Sed hanc cauia ordinatio- 
nis Palladius episcopus a Bertchramno metropole suo 
auferens, super se devolvit, dicens : Oculi metropolis 
mei valde doloribus arctabantur, et ego spoliatus et 
contemptus, invitus ab eo in e» loco adductus sum. 
Non potui aliud.facere , nisi quse flle , qui omnem 
principatum Galliarum se testabatur accipere, ünpe- 
rabat. Cum bzc regi nuntiata fuissent, valde com- 

-fnotus est, ita ut vix obtineri postet, ut eos ad con- 
vivium advocaret, quos antea non vider.t. Introeunte 
itaque Bertchramno, interrogat rex : Quis, ait, est 
iste? Diu enim erat quod ab eo visus non fuerat. 
Dixeruntque: Hic est Bertchramnus Burdegalensis ur- 
bis episcopus. Ci : Gratias, inquit, agimus, quod. 








slerent subripere , qua erant postmodum sug- C sie eustodisti fidem generationi tuz. Scire enim te 


ἡ, Jam enim mediante epulo rex locutus est 
lotibus qui aderant , dicens : Rogo ut in domo 
rasiina die vestram promerear benedictionem, 
5 mihi salus'in ingressu vestro, ut ex hoc sal- 
im, eum super me huinilem vestrarum benedi- 
m verba defluxerint. Hac eo dicente , omnes 
s agentes epulo expleto surreximus.. 

Mane autem facto, dum rex loca sanctorum ora- 


estum Translationis ejus, quz eliam nunc ce- 
ar bae ipsa die quarta Julii. 

libro de Gloria Confessorum, cap. 99. Basilica 
ti hodieque perstat cum collegio cauonicorum, 





oportuerat, dilectissime pater, quod pareus eras no- 
bis ex matre nostra , et super gentem tuain nou de- 
bueras inducere pestem  exiraneam [ Gundoval 
dum|. Cumque talia, et his similia. Bertebraunus. 
audisset, conversus ad Palladium rex, ait : Nec tibi, 
0 Palladi episcope, nimium eunt gratiz referendz, 
Tertio enim mihi, quod de episcopo dici iniquum 
est, pejerasii, mittens 378 indiculos dolositate 








im est seminarium ad juniorum clerieo- 
lionem nuper erecuun. 

. ἃ. οἱ Regm., Faustinianun. Confer cum 
lib. vu, eap. 31. 


451 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


453 


plenos; ἃ me excusabaris * per epistolas, et germa- Α rex nihilominus in die s»nceto. Dominicae nativitatis 


num meum cum scripülis aliis invitabas. Judicavit 
enim Deus causam ineau, cum ego provocare vos 
semper tenquam ecclesie patres studui, et vOs circa 
me semper egistis dolose, Nica»io autem et Antidio 
episcopis ^ dixit: Quid vos, o sanctissimi patres , 
pro regionis utilitate, vel regni nostri sospilate tra- 
ctastis, edicite? Illis quoque tacentibus, ablutis rex 
manibus, accepta a sacerdotibus benedictione, ad 
meusam resedit, lato vultu et hilari facie, quasi ni- 
hil de contemptu suo fuisset effatus. 

1. Interea jam medio prandii peracto , jubet rex 
ut disconum nostrum, qui ante diein ad Missas psal- 
mun. responsorium * dixerat, canere juberem. Quo 
caneute, jubet. iterum mihi, ut omnes sacerdotes , 


e»t elevatus. Unde si oratio vestra prosequitur, po- 
terit hic, Domino anuuente , regnare. {πὸ rege 4i- 
cente, omnes orationem faderunt. ad. D.ininum , ut 
utrumque regem ejus misericordia couservaret. Ad. 
jecitque rex : ἔδυ quia mater ejus. Brunicbildis 
ine minatur interimere, sed nibil mihi ex hoc forwi- 
dinis est. Dominus euim qui me eripuit de mau:bus 
inimicorum aneorum , et de hujus iusidiis liberabit 
me. 


- V. Multa tuuc et in Theodorum ὁ adversa locu- 


tus est, proiestans, quod si ad synodum veuiret , 
iterum exsilio truderetur, dieens : Scio euim quod 
horum causa germauum uieum Chilpericum interlici 
fecit. Denique nec nos pro viris hab. ri debemus, si 


, qui aderant, per meam coinmonitioneu, datis ex of- B ejus necem ulcisci non valemus hoc auno. Cui e.o 


ficio suo singulis elericis, coram rege jaberentur 
cantare. Per me enim secundum regis imperium ad- 
mouiti, quisque uL potuit in regis presentia psalmum 
responsorium deeantavit 4. Cum autem fercula pro- 
ferreniur, dixit rex : Argentum omue quod cernitis, 
Mummoli illius perjuri fuit (V. lib. «i1, cap. 40). Sed 
rac, gratia Domini tribuente , in. nostram domina- 
tionem translatum est; nam quindecim ex eo cali- 
nos, ut istum majorem cernitis, jam concidi , ei non 
exinde amplius quam bunc, et alium de centum se- 
ptuaginta libris reservavi. Et quid amplius quam ad 
opus quotidianum necesse est me retinere? Non ego, 
quod pejus est, alium filium prster Childebertum 
liabeo, cui satis sit de thesauris quos ei pater reli- 


respondi : Et quis Chilpericum interemit, nisi wmali- 
tia »ua tuaque oratio? Multas euim tibi coutra justi- 
tiam teiendit insidias, 4018 ei inortis exitum intu e- 
rent, Quod, ut dicam, valde hoe per visionem som- 
uii inspexi , cou viderem euu) a te tonsorato capite 
quasi episcopum ordinari, deinde super cathedrau 
puram sola fuligine f tectam impo-itum ferri , prz- 
lucentibus coram eo lyelinis ac cereis. Me hac var- 
raute, rex ail: Vidi οἱ ego 880 aliam visionem , 
qua hujus iuteritum nuntiavit. Adducebatur enim in 
conspectu meo ἃ tribus episcopis vinctus catenis , 
quorum unus Tetricus, alius Agricola δ, tertius vero 
Nicetius Lugduneusis erat, e quibus dicebaut duo : 
Solvite, quaesumus , euin , el castigatum abire per- 


quit: οἱ quie jam de bujus miserrimi rebus , qux: C mittite. Quibus econtrario cum amarituduie Teiricus 


Avinione iuveni sunt, transmittere curavi. Reliqua 
vero pauperum et eeclesiarum erunt necessitalbus 
tribuenda. 
1V. Ünum vos tantummodo , sacerdotes Domini , 
deprecor, ut pro filio meo Childeberto Domini mise- 
-ricordiam $79 exoretis. Est enim vir sapiens atque 
utilis, «t de muliorum annorum avo vis iia cautus 
homo reperiri possit ac strenuus. Quia si hunc Deus 
his Galliis concedere dignabitur, fortassis spes erit 
de eodem gentem nostram, qua valde exipanila esj, 
posse consurgere. Quod &eri juxta ejus imisericor- 
diain. non diflido, eo quod tale fuerit pueri nativita- 
tis prazsagium. Nam in die saneto Paschz, stante 
fratre meo Sigiberto in ecclesia, proeedente diacono 
cum sancto Evangeliorum libro , nuntius regi adve- 
nit, unaque vex fuit pronuntiantis leclionem evange- 
licam, ac nuntii dicentis : Filius natus est tibi, unde 
faetum est, et omnis populus in utraque annuntia- 
tione proclamaret pariter : Gloria Deo omnipotenti. 
Sed baptismum in d.e saucto Pentecostes accepit. et 


ἃ (οἴω. a., e! te excusabas per litteras. 

b Nicasius Inculismensis, de quo lib. 1x, cap. 44. 
Antstius vero Aginuensis erat episcopus. Uterque 
subscripsit Conc. Matisc. 1I. 

c Hodierno Graduali seu Gradali respondet. Psal- 
ri , qui post Epistolam eantabatur, menimt passim 
Augustinus. Vide Menardum in sacrameul. Grego- 
rianum, pag. 968. 

4 Colb. 10. prima manu, cantaist, Clericus post di- 
clum ab episcopo versui psalmi, antiphonam scu 


episcopus respondebat : Non fiet ita, sed igni coucre- 
mabitur pro sceleribus $ui&. Εἰ cum. diu multumque 
quasi altercantes hac inter se verba proferrent, 
conspicio eminus ieneum super iguem positum fer- 
vere vehementer. Tunc me flente, apprehensum iu- 
felicem Chilpericum coufractis ueumbris projiciunt 
io eneum. Nec mora, inter undarum vap.res ita dis- 
80lutus ac liquefactus est, ut pullum ex eo pepitus 
indicium remaneret. Hac rege dicente , admirauti- 
bus nobis, epulo expleto surreximus. 

Vl. Rex igitur in crastinum in venatiouein pro- 
gressus est ; quo redeunte, Garacharius coues Dur- 
degalensis atque Bladastes a nobis reprasseutati suut: 
qui, ut superius diximus, in basilica sancti Martiui 


D coufugium fecerant, pro eo quod (undovaldo eon- 


juncüi fuisseut, Nam cum prius pro hie depreca'us 
nihil obtinere potuissem, bi:ec in sequenti locutus suu; 
Audiat, o rex, potestas tua, Ecce a Domino meo in 
legatione ad te directus sum : sed quid renuntiabo ei 
qui me misit, cum nibil mihi re»poust reddere ve- 


responsum subjungebat, eo modo quo in. Missis iv 
temporuu hodieque canticum triuu Puerorum cou- 
Ciniimus, 

* js erat. Massiliensis episcopus , de quo plura in 
libro superiori. 

f Freb. al., nullis palleis tectam. 

& Tetricus Lingonensis, Agricola vero Cabillonen- 
sis. Pro Tetricus Colb. a. a)t, :manu habet Teoderi 
Cus, Οἱ sic iufra. 


453 


iSTORIA FRANCORUM. LIBER OCTAVUS. 


852 


lis? A* ille obstupcfaetus ait: Et quis est dominus A Vitatem 389 sancti Joannis P. exhiberetur, sed nec 


tuus, qui te misit ? Cui ego subridens : Beatus Mar- 
tinus, inquio, misit me. Tunc ille jussit sibi reprz- 
sentari viros. Sed cum in cjus conspectu venissent, 
multas eis períidias ac perjuria exprobravit, vocans 
eos s:xpius vulpes ingeniocas : sed restituiL eos gra- 
ze sue, reddens quz illis ablata fueraut, 

Vil. Adveniente quoque die Dominico, rex eccle- 
siam ad spectanda * Missarum solemnia petit ; fra- 
tres [episcopi] vero consacerdotesque qui aderant, 
locum Palladio episcopo ad agenda festa praebuerunt. 
Quo incipiente prophetiam, 38] Rex interrogat , 
* quis esset. Cumque Palladium episcopum initiasse 
pronuntiassent, statim commotus rex ait : Qui mihi 
semper in(idelis et perfidus fuit, ille nunc sacrata 


tune venit. Moverunt itaque me per tempus sterile 
de loco ubi habitabam : veni igitur, et ecce abscoue 
ditur, nec ostenditur mihi puer. Unde, quantum iu- 
telligo, nihil est quod promittitur, sed, ut credo, 
alicujus ex leudibus nostris sit filius; nam si de stirpe 
nostra fuisset, ad me utique fuisset deportatus. [460- 
que noveritis, quia a me non suscipitur, nisi certa 
de eo cognoscam indicia. ΠΡΟ audiens Fredegundis 
regina, conjunctis prioribus regui sui, id est tribus 
episcopis et trecentis viris optimis, sacramenta de- 
derunt bunc a Chilperico rege generatuin fuisse : et 
sic suspicio ab animo regis * ablata est. 

X. Denique cum interitum Merovechi atque Chlo- 
dovechi sxpius lamentaretur, nesciretque ubi eos 


verba przdicabit ? Egrediar prorsus ab hac ecclesia, B postquam | interfeceraut , projecissent, venit ad re- 


ne inimicum meum audiam przedicantem. Et hzc 
dicens, egredi ccepit ecclesiam. 'Tunc conturbati sa- 
cerdotes de fratris humilitate, dixerunt regi : Vidi- 
mus enim eum convivio tuo adesse, ac de ejus manu 
te benedictionem accipere; et cur eum nunc rex 
asperustur? Si enim scissemus tibi exosum, decli- 
nassemus utique ad alium, qui hzc agere debuisset. 
Nune, si perinittis, celebret quz coepit: in posterum 
autem si aliquid opposueris, canouiczm sanctionis 
censura finiatur. Jam enim Palladius episcopus in 
' sacrarium eum grandi humilitate discesserat. Tunc 
rex jussit eum revocari, et sic qua agere ccperat , 
ex, edivit. Nam cum iterato ad convivium regis Dal- 
ladius atque Bertchrainus asciti fuissent , commoti 


gem homo qui diceret : Si mihi contrarium in pos- 
terum non habetur, indicabo in quo loco Chlodovechi 
cadaver sil. positumn. Juravit rex nihil ei molestuin 
fieri, sed potius muneribus ampliari. Tunc ille : Ve- 
ritatem , inquit, me loqui, o rex , ipsa ratio qu: ac!a 
est comprobabit. Nam quando Chlodovechus inter- 
fectus est, ac sub stillicidio oratorii cujusdam sepul- 
tus, metuens regina ne aliquando inventus cum lio- 
nore sepel:retur, jussit eum in alveum Mr flu- 
minis projici. Tunc intra lapsum ὁ, quód opere meo 
ad capiendorum piscium necessitatem prz paraveram, 
reperi. Sed cum ignorarem quisuain esset , a cxsar;e 
prolixa cognovi Chlodovechum esse : ap; rehensum- 
que in humeris ad littus detuli , ibigsue eum cespite 


jncieem multa sibi de adulteriis ac fornicatione ex- C superposito tumulavi. Ecce salvatis artubus quod 


probrarunt, nonnulla etiam de perjuriis. Quibus de 
rebus multi ridebant ; nonnulli vero , qui alaerioris 
erant scientie, lamentabantur, cur inter sacerdotes 
Domini taliterzizania diaboli pullularent. Discedentes 
itaque a regis presentia, cautiones et fidejussores 
dederunt, ut decimo Kalendas mensis noni ad syno- 
dum convenirent. | 

VI. Tunc apparuerunt signa, id est, radii a parte 
Aquilonis, sicut szpius apparere solent, Fulgor per 
eelum occurrisse visus est, floresque .in arboribus 
ettensi sunt. Erat enim mensis quintus. 

IX. Posthzc rex Parisios venit, et coram omnibus 
leui coepit, dicens : Germanus meus Chilpericus 
moriens dicitur filium reliquisse, cujus nutritores, 
Maire deprecante, petierunt, ut eum de sancto la- 
vaero in Dominici Natalis solemnitate deberem exci- 
ΜΙΝ, et non venerunt. Rogaverunt deinceps ut ad 
Mactum Pascha haptizaretur, sed nec tunc allatus 
ett infans. Deprecati sunt. autem tertio, ut ad fesii- 


* Missas spectare dicebantur, qui sacris quidem 

riis intereraut, sed noa cominunicabant , uti 

it noster Mabillon. in Liturg. Gallic. ex cap. 8 

lib. x hujus historize. Can. 29 Conc. iu Aurelian., 

an. 998, velilum est, ne quis cum artis bellicis sa- 
trifcia matutina Missarum sive vespertina spectet. 

Non solum in natali Domiui et S. Joannis, sed et 

in natalit?is Martyrum baptisinus conferebatur in ali- 

ibus ecclesiis. Queu morem veteribus canonibus 

insistentes abrogare couatj sunt patres Concilii 1 

Matise., hoc auno 585 haabiti. 


volueris effice. Quod cum rex comperisset, confin« 
gens se ad venationem procedere, de:ectoque tumulo, 
reperit. corpusculum integrum et illeesum. Una tan- 
tum pars capillorum, qux» subter fuerat, jam de- 
fluxerat ; alia vero cum ipsis crinium flagellis intacia 
durabat. Cognituinque est lunc. esse quem rex iu- 
tento animo requirebat. Convoca'o 983 igitur epi- 
scopo civitatis, cum clero et populo, ac cereoruin in« 
numerabilium ornatu, ad basilicam sancti Vincentii 
detulit tumulandum, non minus plangeus nepoteg 
mortuos, quam cum vidit filios proprios jam sepultos. 
Posthzc misit Pappolum Carnoteu: urbis episcopu.n, 
qui Merovecbi cadaver requirens, juxta Clilodovechi 
tumulum sepelivit. 


D ΧΙ. Ostiarius * vero quidam de alio ostiario dixit 


Domine rex , hic accepto praemio consensit ut tu. iu- 
terficiaris. Apprehensusque estiariu:, de quo dixe- 
ra!, cxsus, suppliciisque multis affectus, nihil de 
causa qua interrogabatur aperuit. Loqueban:ur enim 


c Omnes preter Bad., ab aninis regis. 

d Sic Colb. m. cum Bec. et recie, ea enim voco 
desiguatur rete. Et in Colb. a., ubi lampsum altera 
mani appositum est, rete. Hegm. vero habet lacum. 
Editi, capsum. De Chlodovei morte vide supra lib. v, 
cap. 40. De Merovei autem nece cap. 19 ejusdem lie 
bri. Uterque relatus Parisios, in basilica sancti Viu 
centii qua hodie sancti Germani a Pratis dicitur, se: 

ultus est. 

P ὁ Hoc caput deest in Vat. et Colb. a. Bec., Posta. 
rius... de alio hostarie. 


455 


5. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


- 


496 


tunc multi hoc insidiis et invidia factum, quod os- A rimus, qualiter ah his- Galliis extrudatir, qui nos 


tiarius ille, cui lioc erimen impactum fuerat, pluri- 
mun a rege diligeretur. Ánsoualdss autem nescio 
qua suspicione tactus, nec va'edicens, a rcge disces- 
sit. Rex vero Cabillonum regressus, jussit Doantum, 
qui sibi semper fuerat infidelis, gladio percnti. Qui 
vallatus in domo sua, 3b hominibus regis peremptus 
interiit, resque suze fisci ditionibus subjugatie sunt, 

XII. Denique cum rex maxima intentione Theo- 
dorum episcopum iterum persequi conaretur, ct Mas- 
silia jam in Childeberti reyis dominationem revo- 
cata fuisset, ad discutiendas causas Ratharius illuc 
quasi dux * a parte regis Childeberti dirigitur. Sed 
postposita actione, qux» ei a rege injuncta fuerat, 
episcopum vallat, fidJejussores requirit, et ad pro- 


quotidianis incendiis conflat, et tu pro eo rogare 
non desinis? Satius. enim tibi erat res ecclesiz (128 
diligenter inquirere, ne pauperibus aliquid deperirct, 
quam pro h«e tam intente deposcere. Et aiehat : V:e 
nobis qui eum non possumus expugnare. Et licet 
dzimoniis credi non debeat, tamen qualis esset sa- 
cerdos, de quo lixc demon condolens declamabat , 
apparuit, Sed ad coepta redeamus. 

XII. Igitur legatos ad nepotem suum Childeber- 
tum rex dirigit, qui morabatur tunc ad castrum 
Confluentis 4, quod ob. loc nomen accepit, pro eo 
qued Mosella Rhenusque 385 omues pariter con- 
fluentes in eodem loco jungantur. Et quia placitum 
fuerat, ut Trecas Campani: urbem de utroque regno 


sentiam regis Guntchramni direxit, nt seil'cet 4:1 B conjungerent , sacerdotibusque de regno Childeberti 


synodum, qu: Matiscone futura. erat, qussi ab epi- 
scopis damnandus adesset. Nec defuit ultio divina, 
qua servos suos ab ore canum rabidorum defeus:sre 
cousuevit. Nam egrediente episcopo a civitate, sta- 
tim res ecclesi: diripit, et alia quidem sibi vindicat, 
alia sub sigillorum munitione concludit. Cumque hoc 
fecisset , protinus famulos ejus szvissimus invadit 
morl.us, exhaustosque febre peremit; filius ejus ab 
hoc incommodo defecit, quem in suburbano Massiliz 
ipsius 38$ cum gravi gemitu sepelivit; fuitque talis 
. domui ejus plaga, ut cum ab urbe illa est digressus, 


congruum non fuit; Felix legatus, salutatione prz- 
missa, ostensis litteris, ait: Patruus tuus, o rex, 
diligenter interrogat, quis te ab liac promissione re- 
traxit, ut sacerdotes regni vestri ad Concilium quod 
simul decreveratis, venire differrent. An forsitan 
mali homines aliquam inter vos discordias radicem 
faciant pullulare? Tunc ego, rege tacente, respondi : 


. Nil mirum, si zizania seratur inter populos; nam 


vix ad patriam suam regredi putaretur. Theodorus 


vero episcopus a Guntchramno rege detentus cst. 
Sed nibil ei rex nocuit. Est enim vir egregiz? sancti- 
tatis ^, et in oratione assiduus, de quo mihi Magne- 
ricus Treverensis episcopus hzc retulit. Ante hos 
annos cuni ad presentiam Childeberti regis ita. sub 
ardua custodia duceretur, ut quandocunque ad ur- 
bem aliquam venisset, neque episcopum, neque 
quemquam de civibus videre permitteretur, ad:e- 
niente Treveros, nuntiatum est episcopo, bunc jam 
in navi positum clam abduci; surrexitque sacerdos 
tristis, ac velociter pro-ecutus, reperit eum ad littus, 
eausatusque cum custodibus, cur tanta esset impictas 
ut non liceret fratri fratrem aspicere : visoque tan- 
dem, osculatus eum , indulgens aliquid vesümenti , 
discessit. Veniens itaque ad basilicam sancti Mazi- 
mini € prosternitur sepulcro, illud apostoli Jacobi 
retineus : Orate pro invicem ul salvemini (Jac. v, 16). 
Fusaque diu oratione cum lacrywis, ut fratrem di- 
gnaretur Dominus adjuvare, egressus est foras. Et 
ecce mulier quam spiritus erroris agitabat, clamare 
sacerdoti cepit, ac dicere: O setleste ct invete- 
rate dierum , qui pro inimico nostro Theodoro ora- 
lionem fundis ad Dominum. Ecce nos quotidie quz- 


* ltegm., duz quasi a parte. Colb. in., duxit quasi, 
forte pro duz. 

^ Colitur uti sanctus in Martyrol. Gallicano die 2 
Januarii. Vide supra lib. v1, cap. 24. | 

4 Colb. m. et Regm., Martini. At licet Treviris sit 
quoque basilica S. Maitini, ab ipso Magnerico con- 
dita , numquam tamen ibi S. Martini sepulcrum ex- 
stitit. S. Maximinus vero in ecclesia suburbana sepul- 
tus est, αὐ hodieque ipsius nomen retinet, estque, 
Sicut eliam basilica S. Martim, celebris abbatia or- 


Ν 


C 


inter hos quo radicem obliget *, protinus non potest 
reperire. Nullum enim latet , quod Childebertus rex 
alium patrem nisi patruum non habet. Neque illa 
alium filium uisi bunc habere disponit, juxta id 
quod eum anuo prosenti audivimua loqui f. Abs:t 
ergo uL inter eos radix discordie germinet, cuin se 
pariter ct tueri debeant, et amare. Tuuc vocato se- 
cretius Felice Jegato, Clildebertus rex rogavit, di- 
cens : Deprecor dominum et patrem meom, ut Thco. 
doro episcopo nihil injuri: inferat : quod si fecerit, 
confestim inter nos scandalum germinabit, erimusque 
discordia impediente disjuncti , qui debemus amorem 
tuendo esse pacifici. Acceptoque et de aliis causis 
responso, legatus discessit &. 

XIV. Nobis itaque in antedicto castro cum rege 
commorantibus, dum ad convivium principis u-que 
obscura nocte retineremur, epulo ezpieto surrexi- 
mus, venientesque ad fluvium, offendimus navem in 
littore , quze nobis fuerat przeparata ; oscendentibus- 
que nobis irruit turba hominum diversorum, imp!eta- 
que est navis tam hominibus quam aquis : sed virtus 


D Domini adfuit, non sine grandi miraculo, ut cum us- 


que labium impleta fuisset, mergi non posset. Tla- 
bebamus enim nobiscum beati Martini reliquias cum 
3806 aliorum sanctorum, quorum virtute nos credi- 
mys fuisse salvatos. At vero nave ad littus unde 
egressi fuimus redeunte, evacuata ab hominibus et 


dinis Benedictini. 

4 Celebre etiam nunc et munitione validissipum 
sub diccesi el ditione archiepiscopi Trevirensis, 
vulzo Coblents dictum. 

* Col. et Bigu., qui radicem. Col. m. alt. mao., quo 
duos. Regm., quos radix obligat... reperiri. 

f Vide stupra cap. 4, et lib. vit, cap. 35... 

€ Post ᾿ς Vat. et Colb. a., omissis capitibus 
tuordeciim, transeunt. ad caput 28, quod est de 
menegildo et Ingunde. 





ist 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER OCTA VUS. 


458 


a lymphis , repulsisque extraneis , sine impedimento A tuit, scateret. Ex hoc mihi miraculi lumine sniuus 


wansivimus. [n crastino autem vale regi dicentes, 
abscessimus. 

XV. Profeeti igitur in itinere, ad Eposium ^ cas- 
trum accessimus, ibique ab Ulfilaico diacono nacti, 
et ad monasterium ejus deducti , benignissime sus- 
cepoti sumus. Est enim lioc monasterium quasi mil- 
libus octo ab antedicio eastro, ir montis cacumine 
locatum : in quo monte magnam ba.ilicam zJifica- 
vit, quam beati Martini vel reliquorum ssuctorum 
reliquiis illustravit, Commorantes eutem ibi, petere 
ab eo cepimus , ut nobis aliqua de conversionis sud 
bono narraret, vel qualiter ad clericatus officium ad- 
venisset , quia erat genere Langobardus. Sed nequi- 
bat exponere, vanam tota intentione cnpiens gloriam 
ev tare. Quem ego terribilibus sacramentis conjurans, 
pollicitus primo, ut nulli quzx referebat expenderem, 
rogare copi, ut nihil mihi de his qux» interrcgabam 
occuleret. Cumque diutissime reluctatus fuisset , vi- 
etus tandem (am precibus quam obsecrationibus 
meis, hse effitus. est. Dum essem, inquit, puer par- 
vulus, audito beati Martini nomine , nesciens adhuc 
wirum martyr an confessor esset, vel quid boni iu 
mundo gessisset , vel 40. regio beatos artus tumulo 
meru:sset accipere, jam in ejus honorem vigilias cele- 
brabam , ae, si aliquid inter manus numismatis adve- 
hisset, eleemosynas faciebam. Jamque in majori ztaté 
proficiens, litteras discere studui : ex quibus prius 
scribere potui, quam ordinem scriptarum littera. eus 
scirem. Deinde Aredio abbati conjunctus , ab eoque 


magis accendit totam spem meam in ejus virtute de- 
figere. Deinde territorium Trevericze urbis expetii, et 
in quo nunc estis monte, habitaculum quod cernitis, 
proprio labore construxi. Heperi tamen lic Dian: 
simulacrum, qu d popu!us hie incredulus quasi deum 
adorabat. Columnam etiam statu:, in qus eum grandi 
eru: iatu sine ullo pedum stabam tegmine. ltaque cui 
hyemis tempus solite.d advenisset, ita rigore glaciali 
urcbar, ut ungues pedum meorum s:pius vis rigoris 
excuteret, et iu barbis meis aqua gelu connexa con- 
delarem more dependeret. Magnam enim hyemem 
regio illa perszpe dicitar sustinere. Sed cuim nos 
sollicite interrogaremus , quis ei cibus aut potus 
esset, vel qualiter simulacra moutis illius subvertis- 


B set, 2it : Potus, cibusque meus erat parum panis et 


oleris , ac modicum aqus. Verum ubi ad me multi- 
tudo vicinarum villarum confluere cepit, pradica- 
bam jugiter nihil esse Dianam, nibil simulacra, ni- 
hilque qua eis videbatur exerceri euliura; indigna 
etiam esse ipsa , qux inter pocula luxuriasque pro- 
fluas cantica proferebsnt : sed potius Deo omnipo- 
tenti, qui ccelum fecit ac terram, dignum sit sacrili- 
cium audis impendere. Orabametiam saepius, ut simu- 
Jacro Dominus diruto diguaretur populum ab hoc er- 
rore discutere. Flexit. Domini misericordia mentem 
rusticam, ut inclinaret aurem suam in verba oris 
mei, ut scilicet relictis idolis Dominum seque- 
fetur. Tune convocatis qu busdam ex eis, simu- 
Mcrum hoc immensum, quod elidere propria virtute 


edoctus , beati Martini basilicam adii. Revertensque C non poteram , cum eorum adjutorio postea merui * 


eum ^o, flle parumper pulveris beati sepulcri pro be- 
&edictione sustulit. Quem in capsula positum b, ad 
εὐ $87 meum dependit : deveciique ad mona- 
sterium * ejus Lemovicino in termino, accepta cap- 
8618, ut exm in oratorio suo locaret, ii tantum pulvig 
$cerevit, ot non solum totam capsam répleret, verum 
etiam foris inter juncturas , ubi aditum reperire po- 


* Alii, Epusum; Antonmo, Epoisum, nunc vulgo 
lrodium , oppidum ditionis Luxemburgice in finibus 
Trevirorum, ad Charem seu Cherreum fluviolum, 
aestris ]vois, Germani ] psch , quod ab aliquot annis 
Grriniamam etiam, Carignan , appellari voluerunt. 
Monasterimm autem S. Martini, quod hic Gregorius 
ladat, in monte vieino olim situm, plane dirutum 
t$, e quo, uti narrat Browerus in Annalibus Trevir. 
lib. x: anno circ. 979, Egbertus archiepiscopus Tre- 
vr. B. Vulilaici ossa iu oppidum transtulit. Idem 
sanctus in Fastis Benediciinis sub S. Vulphi convirsi 
somine co'itdr xn Kal. Nevemfris, diviso perperam 
induas partes Vulphilaici nomine, ut laicus dicatur, 
cun vel ex hoc Gregorii loco certum sit ipsum diaco- 
Nm foisse. 


P Col. m. et Bec., quod in capsula depositum... 
éeyendi. 

* Monasterium Athanense , quod hodie conditoris 
Wi sancti Aridii nomine insignitur. 

4 Sic Colb. m. et Blec.. id est solito, ut habet Bjad.; 
Urteri, soli &, referentes ad vocem Áyemis. 

* Sic Bad.; czteri, possem eruere. 

! jd est alia signa, seu simulacra. Jam tempore 

iti imp. celebris erat Diaus culus in bis 
portibus, ita ut Diana Arduinna, ex silese celebris no- 
Bine, diceretur, ut patet ex wsteri inscriptione apud 
Brewerum iu antiquit. Trevirensibus. luscriptioneu 
PavrROL LXXI. 


eruere : jam enim reliqua sigillorum f! qua faciliora 
fuerant, ipse confregeram. Convenientibus autem 
faultis ad hanc Diane 888 statuam, missis funibus 
trahere cceperunt : sed nihil labur eorum proficere 
poterat. Tunc ego ad basilicam propero, prostratus- 
que solo, divinam misericordiam cum lacrymis fla- 
gi'abam, ut quia id humana industria evertere non 


in, qua probat Dian: cultum in ÁArduenna silva 
uisse celebrem, huc proferre visuin est. 
D. M. 
Q. CAESIVS. 9. FILIVS. CLAVD. 
ATILIANVS. SACERDOS 
DIAN/E. ARDVINNZE 
FECIT. 5181. ET. SVIS. HERED. 
IN. FR. P. Xil. IN. AGR. P. XV. 
liif. JDVS. OCTOB. 
IMP. CAES. FL. DOMITIANO. VIH. 
ET. C. VALERIO. MESSALINO. COS. 
Ex eodem Browero discimus infra nemus , quod in 
eadem regione habetur prope Epternacum, oppid im 
ob monasterium Ord. Benedictini insigne, haberi 
vetus Dian: monuwentum , vario cultu in rupe so- 
lida sculptum, sed pene atiritum, cum hac inscri- 


püone : 
DEAE. DIAN/E 
Q. POSTHVMVYS. POTENS 
V. S. 

Au inde Diana Ardoinne nomen habuerit ? eerte 
arud Gruterum, cap. 49, vetus. babetur inscriptio 
quinque diis sacra : Ardoinnz, Camulo, Jovi, Mercu- 
rio, Hlereuli. Qua vero iuseribitur Ardoinna, sub 
Dianz specie repraseutatur. 45 


i» 


S. GREGOnIM EPISCOPI! TURONENSIS 


400 


valebat, virtus illud divina destruere. Egressusque A cum aliquando a quibusdam pro furto argceretur, 


post orationem, ad operarios veni , apprehensumque 
funem, ut primo ictu trahere coepimus, protinus simu- 
lacerum ruit iu terram, eonfractumque cum malleis 
ferreis in pulverem redegi. Ipsa quoque hora, cum 
ad cibum capiendum venissem, ita omne corpus meum 
a vertice usque ad plantam pedis pusulis malis reple- 
tum est, ut locus quem upus digitus tegeret, vacuus 
jnveniri non posset : ingressueque basilicam solus, 
denudavi me coram sancto altario. Habebam enim ibi 
smpullam eum oleo plenam, quam de sancti Martini 
basilica detuleram : ex qua propriis manibus omnes 
srtus perunxi, moxque sopori locatus sum. Experyje- 
factus vero cirea medium noctis, eom ad cursum 
reddendum * surgerem, ita corpus totum incolume 


ait : lbo ad basilicam beati Martini , et sacramentig 
me exuens, innocens reddar. Quo ingrediente , 
elapsa securi de manu ejus, ad ostium ruit, gravi 
cordis dolore perculsus, confessusque est m'ser ver- 
bis proprüs, qua venerat excusare perjuriis. Alius 
simili modo cum de incendiis domus vicini sui ar- 
gueretur, ait : Vadam ad templum sancti Martini, 
et fide data insons redditurus * ero ab hoc cri,wiuc. 
Manifestum erat enin. hune domum illam. inceudic 
concremasse. Abiens autein ad sacramenta danda, 
conversus ad eum , diii ei : Quantum vicinorum 
tuorum dictat assertio, non eris innocens ab hoc 
scelere; sed tamen Deus ubique est, et virtus ejus ipsa 
est foringecus, qus babetur iutripseeus. Tamen ;i 


reperi, ac si nullum super me ulcus apparuisset. B ita te vana fiducia cepit, quod Deus vel sancti ejus 


Qus vulnera non aliter nisi per invidiam inireici 
emissa cognovi. Et quia semper ipse invidus Deum 
quxrentibus nocere conatmr, advenientibus episcopis, 
qui me magis ad hoc c»bertari debuerant, ut cuep- 
tum opus sagaciter explicare deberem , dixerunt 
mihi : Non est sequa hxc via quam sequeris, nee tu 
ignobilis Simeoai ^ Antiocheno , qui column: inse- 
dit, poteris comparari. Sed nec crutiatum bunc te 
smsünere patitur loci positio : descende potius, et 
eum íratribas, quos aggregasii tecum, inbabita. Ad 
quorum verba, quia sacerdotes nom obaudire ascri- 
bitur crimini , descendebam, fateor, et ambulabam 
cum eisdem, ac cibam periter capiebam. Quadam 
vero die provocans me episeopus, longius ad villam 


in perjuriis non ulciscautur, ecce templum sauetuw, 
econtra jura ut libet; 390 nam calcare limen sa- 
crum uon permitteris. AL ille elevatis natibus, ait : 
Per omnipotentem Deum οἱ virtutem beati Mart.ni 
antistitis ejus, quia hoc incendium non admisi. Datis 
itaque sacramentis, dum recederet , visum est ei 
quasi ab igne circumdari ; et statim ruens in terram, 
clamare cospit se a beato autisiite vebementer exuri. 
Aiebat enim miser : Testor Deum, quia ego vidi 
ignem de colo cadere, qui me cireumdans validis 
vaporibus condat. Et dum hzc diceret, spiritum ex- 
balavit. Multis hzc causa. documentum fuit, ne ia 
boc ioco auderent alterius pejeraie. Plurima quideu, 
de his virtutibus bic diaconus retulit, qua sequi lon- 


emisit operarios cum scuiis et malleis ae securibus, C gum putavi. 


et eliserunt columuam in qua stare solitus eram. ln 
crastino autem veniens , ioveni 889 omnia dissi- 
pata, flevique vehementer; sed erigere nequivi quae 
üestruxerant, ne dicerer contrarius jussionibus sacer- 
dotum, et ex hoc, sicut nunc habito, cum fratribus 
habitare contentus sum. 

XVI. Cui cum de virtutibus beati Martini quas in 
eo loco operatus est, aliqua ut declararet ezposce- 
rem, hzc. retulit. Franci cujusdam, ei nobilissimi 
jn gente sua viri, filius mutus surdusque erat : ad- 
ductusque a parentibus ad hanc basilieam, jussi eum 
eum diacono meo et alio mipistro, intra ipsum teu- 
plum samctum in leetulo requiescere; et per diem 
quidem orationi vacabat: nocte autem in ipsa, ut 


AVI. Cum aetem in loco illo commorarcmur, 
vidimus per duas noctes signa in coelo, id est radios 
a parte Aquilonis tam clare splendidos, ut prius sic 
apparuisse non fuerint visi, et ab utraque quidem 
parte, id e$t ab Euro, ei Zephyro, nubes sanguine:; 
teriia vero nocte quasi hora secunda apparuerunt 
bi radii. Et ecce dum hos miraremur attoniti, sur- 
rexerunt a quatuor plagis mundi alil horum similes, 
vidimusque totom column ab.his operiri. Et erat nu- 
bes in medio coli splendida, ad quam se hi radii 
colligebaat in modum tentorii, quod ab imo ex am- 
plioribus inecptum fasciis angustatis in altum, in 
unum cuculli capat sxpe colligitur. Erantque in 
medio radiorom et alie nubes ceu coruscum valide 


diximus, sede dormiebat. Quandoque miserante Deo D fulgurantes. Quod signum magnum mobis ingessit 


apparuit mihi in. visione beatus Martiuus , dicens : 
Ejice agnum de basilica, quia jam sanus factus est. 
Mane autem facto, cogilante me quod esset hoc 
somnium, venit ad me puer, εἰ emittens vocem, 
graiiss agere Deo coepit, conversusque ad me , ait : 
Gratias sgo Deo omnipetenti, qui mihi et eloquium 
reddidit, et auditum. Ex hoc sanus redditus, ad do- 
mum rediit. Alius veroqui plerumque in furtis diver- 
sisque sceleribus coimistus pejerare consueverat, 


ἃ ld est, ad recitandum officium divinum. 
ν Celebria sanctus Simeon Stylites, de quo ipse 
Gregorius in libro de Gloria Coufess., cap. 96. 
4 Sic Colb. m. et Bad.; alii vero, rediturus. 


metum (V. supra cap. 24). Opperiebamur enim sc- 
per nos aliQuam plagam de ezlo transmitti. 

XVII. Childebertus vero rex compellentibus mis- 
sis imperialibus, qui aurum qnod anso saperiore da- 
tum fuerat, requirebat, exercitum in l'aliam dirigit. 
Sonus enim era! sororem suam lngundem jam Con- 
stantinepolim fuisse translatam. Sed eum duces 
jnter se altercareniur, regressi sunt. sine ullius lueri 
eouquisitione 4; nam Wintrio duz 9 pagemsibus 


4 Vide Panl. Diac. lib. m Hist. Langeb., esp. 98, 
et Clirouieun Joan. Diclar. de Wintrione infra fib. x, 
cap. 5. In Fredegarii Chronico, eap. 14, dicitur 
Quintrio duz Canipanig. ἰδ ox Gudila:ftis:- habuit 


&61 


IiSTORIA FRANCOAUM. LIBER OCTAYUS. 


402 


suis depulsus, ducatu caruit flnissetque vitam, nisi A deret, puniretur. lllo quoque discedente ab hospitiolo 


fuga auxilium prxbuisset ; sed postea , pacato po- 
pulo, ducatum recepit. Itaque 891 Nicetius per 
emissionem .Eulalii a comitatu Arverno submotus, 
ducatum ἃ rege expetiit, datis pro eo immensis mu- 
neribus. Et sic in urbe Arverna, Ruthena atque Uce- 
tica dux * ordinatus est, vir valde aetate juvenis, sed 
acutus in sensu; fecitque pacem in regione Árverna, 
et in reliquis ordinationis sux? locis. Childericus ve- 
ro Saxo in offeusam regis Guntchramni incidens, iro 
causa ob quam superius diximus alios confugisse , 
beati Martini basilieam expétiit, uxorem in regno 
regis antedicti relinquens. Cui obtestatus fuerat, rex, 
ne virum videre praesumere!t, nisi prius ille regali 
gratix reconciliare ur. Àd quem cum pro eo szpius 


$u0, hic Dagulfus nocte cum vno clerico ven' ens, 
domum meretricis ingreditur. Postquam autem diu- 
tissime bibentes inebriati sunt, in uuo strato lucan- 
tur. Quibus dormientibus , adveniens vir ille, accen- 
80 stramine , elevata bipenne utrumque peremit. 
Ideoque documentum sit hzc causa. clericis, ne con- 
tra canonum statuta ex!ranearum mulierum cousortio 
potiantur, cum hzcet ipsalex canonica et oies 
Scripturze sanct: prohibe nt : ργα δῦ has feminas, 
de quibus crimen non potest zestimari. 

XX. lnterim dies placidi advenit, et episcopi ex 
jussu regis Guntcbramni apud Matiscensem urbem 
collecti sunt €, Faustianus * autem, qui ex jussu 
Gundovaldi Aquensis urbis episcopus ordinatus fne 


legationem migissemus, tandem obtinuimus ut uxo- B rat, es conditione removetur, ut eum Bertehramn:s, 


rem reciperet , et citra b. Ligerim fluvium commo- 
raretur , non t2mena ad regem Childebertum trans- 
ire presumeret, Sed ille accepta libertate recipien- 
d:e uxoris, clam ad eum transiit; adeptaque ordina- 
tione ducatus in civitatibus u'tra Garonnam , qux 
in potestate supradicti regis habebantur, accessit. 
Gunthranimus vero rex. volens regnum nepotis sui 
Chblotharii, filii scilicet Chilperici, regere, Tbeodul- 
fum Andegavis comitem esse decrevit; introdu- 
etusque in urbem, a civibus, et presertim ἃ Domigi- 
selo cum humilitate repu!sus est. Recurrensque ad 
regem , iterum preceptum accipiens, ἃ Sigulfo 
duce intromissus , comitatum urbis illius rexit. 
Guadobaldus autem comitatum Meldensem, super 


Orestesque, sive Palladius, qui eum benedixerant, 
vicibus pascerent, centenosque ei aureos annis sin- 
gulis ministrarent. Nicetius tamen ex laico, qui prius 
ab Chilperico rege preceptum elicuerat, inipsa urbe 
episcopatum  »deptus est. Ursicinus ^Cadurcensis 
episcopus excommunicatur , pro eo quod Gundoval- 
dum excepisse publice est eonfessus : aceepto hujus 
modi placito, ut. poenitentiam tribus annis sgeus, 
neque capillum, nequo barbam tonderet, vino et car- 
nibus abstineret, missas eelebrare, clericos ordinare, 
ecclesiasque εἰ chrisma benedicere, eulogias dare 
penitus non auderet ; u ilias 399 tamen ecclesi ! 
per ejus ordinationem, sicut solita erat, omnina 
exereeretur. Exstitit enim in hac synodo quidam ex 


Guerpigum accipiens ^, ingressusque urbem, eausa- C episcopis, qui dicebat mulierem, hominem non posse 


rum actionem agere cepit. Exinde dum pagum urbis 


iu. hoc officio circumiret, in quadam villa ab Guerpino . 


interficitur. Cujus parentes congregati super buuc ir- 
ruu..t, inelusumque in. pessilem domus 4 interimunt : 
s.cque uterque acomitatu morte imminente discessi'. 


XIX. Cum autem sepius Dagulfus 3949. »bba: 9 
pro sceleribus suis argueretur, quia (urta et homi- 
eidia plerumque faciebat, sed et in adulteriis nimium 
diss: letus erat, quodam tempore cum uxorem vieini 
su concupiscens , misceretur cum ea, requirens 00“ 
ewiones diversas, qualiter virum adultere intra 
monasterii hujus septa. deberet. opprimere f, conte- 
δίας est ei dicens, quod si ad uxorem suam acce- 


8, Glodesindem abbatissam, quz Parthenonem ho- 


vocitari. Sed tamen ab episcopis ratione accepta 
quievit : eo quod sacer veteris Testamenti liber edo- 
cest, quod in principio Deo hominem cree , ait, 
Masculum | et feminam creavit eos : vocavitque nomen 
eorum, Adam (Gen. v, 2), quod esi [exponitur] 
homo terrenus ; sic utique vocans muliereui, ceu 
virum : utrumque enim bominem dixit. Sel et De- 
minus Jesus Christus ob hoc vocitatur filius hominis, 
quod sit filius Virginis, id est mulieris. Ad quam eum 
aquas in vina transferre pararet, ait : Quid mihi et 
tibi est, mulier (Juan, τι, Δ) " et reliqua. Multisque et 
aliis testimoniis hzc causa convicta quievit. Pr:r- 
textatus vero. Rothomagensis episcopus , orationes 


assequi fateatur, nisi pessile sit aliqua. domi pars, 


üeque sub ipsius nomine Metis celebrem condidii; D cujus vocis stgoitica'io nobis hodie igno! est. 


ejus habes Vitam Szc. 1) Beuedictino , pag. 1087. 

* Ex boe aliisque eimilibus locis probat Bignonius 
éneeb comitibus potestate superiores fuisse, nee re- 
qisitum (uisse ut duodecim comitatus duci subjicc- 
mater. Vide infra lib. 1x, cap. 7, et lege ipsius 
(1. viri notas in lib. » Marculti form. 8, ubi plura et 
Kits digna, pro more suo, habet de ducibus οἱ co- 
Wilibus. Videsis et Alteserrz librum ea de re siu- 
porem, et Cangii Glossarium. 

δ Colb. m. et Regm., circa. 

* Sic Bec. : alii, Guerpinum. (aut Vuerpinum), in- 
geuueque, »ic.; unde Dignonius ex conjectura ad- 
éerst invasit; Ches., competit. 

4 &diti, pensilem domum; Bac., pensilem domus. Àt 
leetionem nostram, qua est Colb. w., ezteris. me- 
lorem putat Valesius; quamvis ejus sensum se non 


. * |n Bec. deest vox abbas. In indice tamen capp. 
habet, De Dagulfo abbate. 
t Jdem cod., wrum adulterum, qui in terra hujus 
monasterii deberet opprimere. 
& Hujus synodi canones, et eorum nomina, qui 
ipsi interfuerunt, vide apud Sirmondum tom. 1, 


. 9381. 

d h Alii, Fanstinianus, ut supra lib. vit, cáp. δὶ, 
ubi ejus ordinatio describitur, et de Nicetio agitur. 

i |d est rerum temporalium ac possessionum ec- 
clesi:» suze curam haberet. Ipse tamen inter alios au- 
tistites Concilio subscripsit, immo et ipse Fauttianus, 
sed qui ibi dicitur sedem non babere. At Nicetius 
nec subscripsit, nec iuter alios patres recensitus est, 
quud forte nondum ordínatus essel, factus ex couile 


episcopus. 


4: 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


us 


quas in exsilio positus. scalpsit, coram episcopis Té- À que sunt ei deinceps omnes res, quas in Árveruu de 


citavit. Quz quibusdam quidem placuerant, a qui- 
busdain vero , quia artein secutus minime fuerat, 
reprebendebantur. Stylus tamen per loca eeclesiasti- 
eus el rationabilis erat. Cades autem. magna. tunc 
inter famulos Prisci * episcopi et Leudegisili ducis 
fuit. Priscus tainen episeopus ad coemendam pacem 


multum pecuni: obtulit. llis etiam diebus Gunt-: 


chramnus rex graviter zgrotavit, ita ut putaretur a 
quibusdam non posse prorsus evadere : quod credo 
providentia Dei fuisset [It. fuit]. Cogitabat enim 
multos episcoporum exsilio detrudere. Theodorus 
Ítaque episcopus, ad urbem suam regressus, favente 
omni populo cum laude susceptus est. 


fisei munere promeruerat. Sed et diversorum 168 
quas male pervaserat, cum confusione reliquit. 
XXH. Laban llelosensis episeopus * hoc snno 
obiit. Cui Desiderius ex laico successit. Cum jurc- 
jurando enim rex pollicitus faerat, se nuuquam ex 
laicis episcopum ordinaturum. Sed quid pectora 
humaua 3955 non cogat auri sacra fames? Bert- 
cliramnus vero regressus ex synodo, a febre corri- 
pitur; arcessitoque Waldone diacono, qui et ipse in 
baptismo Bertchramnus vocitatus est, summam ei 
sacerdotii deputat, omuesque conditiones, tam testa- 
menti quam benemeritorun suorum, ipsi commit- 
tit. Quo discedente, hic' spiritum  exhalsvit f. Re- 


XXI. Itaque cum lic synodus ageretur, Childe- gressus diaconus cum muneribus et consensu civium 
hertus rex apud Belsonancum villam * , quz in ine- B ad regeu properat, sed nihil obtinuit. Tunc rez, data 


dio Ardveennensis silvze $a est, cum suis conjungi- 
tur. lbiaue Prunichildis regina pro Ingunde filia, 
qua adliuc in Africa tenebatur, 3944 omnibus prio- 
ribus questa est : sed parum consolationis emeruit. 
Tunc contra Dosonem Guutchramnum causa exori- 
tur. Ante paucos autem dies mortua propinqua uxo- 
ris cjus siue filiis, in basilica urbis Mettensis sepulta 
est cuim graodibus ornamentis et multo auro. Factum 
est autem, ut post dies paucos adesset festivitas 
b«ati Remizii ^, qua in iuitio mensis Octobris cele- 
bratur. Discedentibus 4 autem multis e civitate cum 
episcopo, et prassertim senioribus urbis cum duce, 
venerunt pueri Bosonis Guntehramni ad basilicam, 
in qua mulier erat sepulta. Ingressi, conclusis super 


eos ostiis, detexerunt sepulcrum, tolleutes et aufe- C 


rentes omnia ornamenta corporis defuncti, quz re- 
perire potuerunt, Sentientes autem hsc nmonachi 
basilicae illius, venerunt ad ostium ; sed ingredi non 
sunt permissi. Quod xidentes, nuntiaverunt b.c 
episcopo suo ac duci. [uterea pueri, acceptis rebus, 
asceusisque equis, fugere coeperunt; sed tinientes 
ne appreheusi in via diversis subigerentur panis, 
regressi sunt ad basilicam. Posueruntque quidem res 
super altarium, sed foras egredi non sunt ausi, cla- 
mantes atque dicentes, quia a Guntchramno Bosone 
Uuensmissi sumus. Sed cum ad placitum in villam 
quam diximus, Childebertus cum proceribus suis 
couvenisset, et Guntclhramnus de his interpellatus 
nullum responsum dedisset, clam aufugit : ablatze- 


praceptione, jussit Gundegisilum Santonieum comi- 
tem, coguomnento Dodonem, episcopum ordivari : 
gestumque est ita. Et quia inulti clericorum Santo- 
nicorum ante synodum consentientes Bertchramno 
episcopo, in Palladium sacerdotem suum aliqua ad- 
versa conscripserant, qux ei humilitatem ingere- 
rent, post ejus obitum apprehensi a sacerdote, gra- 
viter cesi atque exspo'iati sunt. Hoc tempore et 
Wandelinus, nutritor Cbhildeberti regis, obiit ; sed 
in locum ejus nullus est subrogatus, eo quod regiua 
mater curam velit propriam liabere de (ilio. Quz- 
cunque de fisco meruit, fisci juribus sunt relata. 
Obiit his diebus Bodegisilus δ dux plenus dierum, sed 
nihil de facultate ejus filiis minutum est. 18 locum 
Fausti Auscensis episcopi, Fabius ^ episcopus est 
subrogatus. Post obitum sancti Salvii, hoc auno De- 
sideratus Albigensibus episcopus datus est !.. 

XXMI. Maguz noc anno ptuvize fuerunt, amnesque 
in tantum convaluerunt, ut plerumque naufragia eve- 
nirent. lpsique littora excedentes, propinquas sege- 
tes ac prata operientes, graviter eliserunt: fuerunt- 
que vernales zestivique menses tam irrigui, ut byenis 
magis putaretur esae quam aestas. 

XXiV. Dus hoc anno insulse in mari divinitus in- 
cendio concremate sunt : quze per dies septem cuam 
hominibus pecoribusque consumpue subvertebantur. 
Nain qui in mare confugerant, et se in. profundum 
precipitabant, in ipsa qua mergebantur aqua 396 
consumebantur, graviorique supplicio, qui iton cou- 


ἃ [s erat episcopus. Lugdunensis, qui primum lo- f) vempopulanis metropolis erat, qua exc'sa lic di—— 


cum in synodo obtinebat, De hoc supra lib. iv, cap. 
960, et in. Vitis atrum, cap. 8. 

b Suspicatur Ortelius hic designari oppidum Dasto- 
nacum, quod iucol:e vulgo Bastoiqne appellaat.. Et 
qui:lem Gesta episcoporum Antissiodorensium, ip-o 
YValesio testante, Bostoniam villam sitam in saltu Ar- 
duenng memorant, quz hodie liaud procul ab Urta 
fhuvio et Arducuna silva posita e-t, in ducatu Lusem- 
burgensi. 

e Colb. m. et Regm., Rewedii. 

à Editi οἱ Dec., DescendentiFus. Et quidem for- 
tasse descendendum erat adeundo basilicam extra- 
muranam, iu qua sancli leiigii festivitas celebra- 
batur. Nau et ecclesia eatliedralis etiam nunc supra 
fuontein sita est. 

* [d est Elusanus. Elusa, vulgo Eawse. oliin. No- 


gnitas in Ausciensem urbem translata est. Lalaumm 
Subscripsit Concil. Paris, iv, an. 575, ct Matisc. «um 
per suum nissum, an. 585. 

t Bertramni hujus Burdegalensis episcopi , poeta— 
rum more, laudes prosequitur Fortunatus lib. πα. 
carm. 90 et 91. 

8 liujus encomium scripsit Fortumat. lb. vir 
carm. 5. 

hb in Colb. m. et Regm.. Sabius. Bec. , Saius be» 
subrogatur. Faustus interfuit Concil. Matisc. ut, as» 


1 luter utrumque aliqui locant Theofridum, gai 
forte aliquandiu sedem occupaverit. Hinc Gregori €» 
Savi mortera anno precedeniü consignat lib. v 33 
cop. 1. 


458 


HtSTONRIA FRANCORUM. LIBER OCTAVUS. 


405 


festi emittebau. spiritum, urebantnr. Redactis:ue A matrem ejus, veloeiter interithite , el cum rege 


omnibus .: favillam, cuncta mare operuit. Fer«bant 
eiiam multi signa, quz superius nos vidisse octavo 
mense narravimus (Cap. 8 et 17), quasi arderet coe- 
jum, ex hujus incendii splendore fuisse. 

XXV. In alia vero insela, qua est proxima civi- 
taü Veneücm, erat stsgnum validum, piscibusque 
refertum, quod in unius ulnz aliitudinem conver- 
sum est iu cruorem : ita per dies multos congregata 
eanum atque avium inzstimabilis multitudo, san- 
guinem bunc lambens, satiata redibat in vesperum. 

XXVI. Turonicis vero atoue Pictavis Ennodius 
dux Jatus est. Berulfus * autein qui bis civitatibus 


ante orsfuerat, pro thesauris Sigiberti regis quos 


elam abstulerat, cum Arnegisilo socio suspectus ha- 


bebatur. Qui cum bunc ducatum in. supradictis ur- B 


bibus expeteret, ἃ Rauchingo ^ duce facto ingenio 
eum satellite alligatur. Nec mora, missi ad domos 
eorum pueri expilant omnia , multa ibi de proprio, 
nonaulia de antedictis thesauris sunt reperta : qus» 
omnia ad Childebertum regem delata sunt. Cumque 
ih hoe res ageretur, ut gladius cervicem decideret, 
iuterventu episcoporum obtenta vita laxati sunt : nibil 
taiwen de his qu: eis ablata. fuerant recipientes. 

XXVII. Desiderius vero dux cum aliquibus episco- 
pis, et Aredio abbate vel Antestio, ad regem Gunt- 
chramnum properavit. Sed cum eum rex zgre vel- 
let aecipere, victus precibus sacerdotum in gratiam 
suam recepit. Tunc ibi Eulalius adfuit quasi pro 
eonjuge, qui eum spreverat, et ad Desiderium 
transierat, causaturus * : sed in ridiculum et huinili- 
tatem redactus, siluit. Desiderius vero remuneratus 
& rege, cum gratia est reversus. 

XXVIII. igitur, ut superius diximus, Ingundis a 
viro cum imperatoris exercitu derelicta, dum ad ip- 
sum 897 principem cum [ilio parvulo duceretur, in 
Africa defuucta est et sepulta. Leuviehildus vero 
Wermenegildum filium sunm, quem antedieta molier 
babuit, morti tradidit ^. Quibus de causis commotus 
Gaaichramnus rez, exercitum in Hispanias destinat, 
scilicet, ut prius Septimaniam, qua adhue infra Gal- 
liarum terminum babetur, ejus dominationi subde- 
rent, et sic inantea proficiscerentur. Dum autem 
hie exercitus moveretur, indiculum cum nescio 9 
quibusdom bominibus rusticis est repertum. Quod et 
Guntchramno regi legendum miserunt, hoec. modo 
quasi Leuvicbildus ad Fredegundem seriberct, ut 
«uocunque ingenio exercitum illad prohiberet ire, 
Jlicens : Inimicos nostros, id cst ClilJebertum f et 

* Supra dicitur Eberulfus , sicat et Ch. al. hic, et 
alij is titulo hujus capitis, 

. 5 Aliqui editi, Hochingo, et pra ingenio habent 
tusirumento, quasi nescio qua machina arte fabricata 
fuisset cuim alio alligatus ; sed lectio nostra, quae est 
m$. Colb., melior est. Ingenium enim appellabant 


techuam, qua aliquem incaute agentem decipiebant. 
4 Vide de ea infra cap. 45, e! lib. x, cap. "i 
pap 15 Aprilis, quo fesium ejus uti martyris in 
τι clesia. celebratur. De eo vide supra lib. v, cap. 39, 
* Edüi, a nescio qvibus “μι. Bec. , cum nescio quibus 
hominibus. Regi, Prin 4, eic. 1 


Jngundis fratre, aut eoruay niatre 


Guntchramno pacem inite, quam pratis niultie 
coemite. Et si vobis minus est fortassis pecunise, 
nos clam mittimus; tantum ut quod petimus implea- 
tis. Cum autem de inimicis nostrís ulti fuerimus, 
tunc Amelio episcopo ac Leubsx matrona bora tri- 
buite £, per quos ujissis nostris ad vos accedendi 
aditus reseratur. Leuba euim est socrus Bladastie 
ducis. 

XXIX. Et lieet hz:c ad Guntchramnum regem per- 
lata, et nepoti ejus Childeberto in notitiam data fui«- 
sent, tàmen Fredegundis duos cultros ferreos (ieri 
praecepit : quos etiam charaxari profundius, et ve- 
neno infici jusserat, scilicet si mortalis assultus vita- 
les non dissolveret fibras, vel ipsa veneni infeetio 
vitam posset velocius extorquere. Quos cultros duo- 
bus clericis cum his mandatis tradidit, dicens : Acci- 
pite hos gladios, et quantocius pergite ad Chikleber- 
tum regem, assimulantes vos esse mendicos. Cunique 
pedibus ejus fueritis strati, quasi stipem postulantes, 
latera ejus utraque perfodite, ut tandem Brpnichildis, 
qu: ab illo arrogantiam sumit, eo cadente corruat, 
mihique subdatur. Quod si tanta. est custodia circa 
puerum, ut accedere nequeatis, vel ipsam interimite 
inimicam. 398 Merces quoque operis vestri baec 
erit, ut si mortui in hoc opere fueritis, parentibus 
vestris bona tribuam, ipsosque meneribus ditans, 
priuios jn regno meo constitunm. Interim vos timo- 
rem omnem omittite, nec sit trepidatio i:nortis in 
pectore. Noveritis enim , quod cunctos homines haee 
cusa continet. Armate virilitate animos, et conside. 
rate s:pius fortes viros in bello corruere. Unde nunc 
parentes eorum nobiles effecti, opibus immens:s cun- 
ctis Supereminent, cunctosque pracellunt. Cumque 
hac mulier loqueretur, clerici tremere coeperuut , 
difficile putantes bzee jussa posse eoinplere. At iila 
dub:os cernens , medilicatos potione direxit quo ire 
przcepit ; statimque robur animorum accrevit , pro- 
miseruntque se omnia que preceperat impleturos. 
Nihilominus vaseulum- hac potione repletum, ipsos 
levare jubet, dicens : ln die illa cum liec quz prz- 
cipio facitis, mane priusquam opus incipiatis, bunc ^ 
potum sumite : erit vobis magna consiautia- ad hzec 
peragenda. Mis ita insteuctis, dimisit eos. Qui per- 
gentes et ad urbem Suessionas accedentes, ἃ Rau- 
cliinco duce capti, discussique omnia reserant, et gie 
in earcerem religati sunt. Post dies vero paucos Fre- 
dcgundis, incerta (Al. eerta] jam quod fuissent im- 
pleta quz fuerant imperata, misit puerum inquirere, 

f Bellum tamen indixerat Guntramnus : sed forte 
existimabat Leuvigildus , id instigante Childeberto 
runichilde, ab eo 
susceptum fuisse ; aut certe etiam ipse Childebertus 
in llispaniam moverat , ut testatur Paulus Diac. lib. 
μι list. Lang., cop. 21, ubi habet Hispanos ea occa- 
sione a Chilüeberto superatos fuissc. Qu: autem hie 
Gregorius variis capitibus narrat, Joan. Biclarensis iu 
unum congerit ad an. 586. . 

& Colb. in. alt. manu, retribuite. Amelius erat epi- 


scopus Bigorritanus , qui synodo Matisc. τι interfuit. 
δ Edilj, incipiatur, hinc potuns sumite. 


441 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


968 


quu! ant rumor populi ferret, aut sí aliquem inveni- A nocere potentes, ad alias urbes progressi sunt. Erant 


ret indicantem qui diceret Childebertum jam inte- 
remptum fuisse. Egressus igitur puer ab ea, Suessio- 
n38 urbem venit. Audiens denique hos in corcerem 
petineri, ad ostium appropinquat ; sed cum loqui sa- 
tellitibus ccepisset, et ipse captus eustodise mancipa- 
tur. ΤΌΠΟ omnes simul ad Childebertum regeui dire- 
eti sunt, discussique veritatem aperiunt, indicautes 
se a Fredegunde missos ad eum interimendum, di- 
€entes : Jussa regin:e suseepimus, ut nos egenos as- 
simularemus ; cumque pedibus tuis provoluti aliquid 
stipendii quzereremus, ab his te gladiis transfodere 
voluimus. Quod si assultu segniore 899 gladius 
defixus esset, ipsum venenum, quo ferrum erat infe- 
etum, animam veloci'er penetraret. Hzc his dicenti- 


bus, diversis suppliciis affecti, truneatis manibus au- B 


ribusque et naribus, variis sunt mortibus interempti. 

XXX. Igitur Guntchramnus rex commoveri exer- 
citum in lHispanias pracepit *, dicens : Prius Septi- 
maniam provincim ditioni mostra subdite , qua 
Galliis est propinqua. Indignum est, ut borrendorum 
Gotthoruem terminus usque in Gallias sit extensus. 
Tune commoto omni exercitu regni sui, illuc dirigit. 
Gentes vero quz ultra Ararim, Rhodanumque et Se- 
quanam ^ commancbant, cum Borgondionibus jun- 
ct, Ararica Rhodaniticaque littora tam de fructibus, 
quam de pecoribus valde depopulate sunt. Multa 
homicidia , incendia, pr» dasque in regione propria 
facientes, sed et ecclesias denudantes, clericos ipsos 
eum sacerdotibus ae reliquo populo ad ipsas sacratas 


enim valde munitz,et de cibis ac reliquis necessariis 
adplene refert», et horum urbana depopulantes, ur- 
bes minus irrumpere valuerunt. Tune et Nicetius dux 
cum Arvernis in hac expeditione commotus, cuui re- 
liquis urbes assedit. Sed cum minus vaicret, ad ca- 
strum quoddam pervenit, dataque fide, sponte inclusi 
reserantes portas, eos creduli tanquam pacificos sus- 
eeperunt. llli vero ingressi, postposito sacramento, 
praesidia cuncta diripiunt, animas in captivitatem sab- 
dentes. Tunc accepto consilio unusquisque ad propria 
est regressus, Tantaque per viam scelera, homicidis, 
predas, direptiones per regionem propriam gesse- 
runt, ut ea usquequaque memorari perlongum sit. 
Verumtamen quia segetes Provincize igni ab hisdem 
suecensas dicimus, fame atque inedia pereuntes, per 
viam relinquebantur exanimes ; nonnulli in flumini- 
bus demersi, plerique iu seditionibus interempti sunt. 
Ferebant enim amplius quam quinque millia in his 
stragibus fuisse peremptos. Sed non eos qui reman- 
serant, eoercebat aliorum interitus. Tunc et Arver- 
Dx regionis ecclesie, quie vix publicae propinquas 
erant, a ministeriis denudate sunt. Nee fuit terminus 
male faciendi , nisi cum ad propria singuli pervene- 
runt. Quibus reversis, magna Guntchramnum regem 
smaritudo cordis obsedit. Duces vero supradicti exer- 
eitus ad basilieam sancij Sympboriani martyris expe- 
tierunt. Venienie itaque rege ad ejus solemnitatem, 
reprasentati sunt sub conditione audientis in post- 
modum futurse, Postea vero quatuor convocatis epi- 


Deo aras interimentes , usque 2d urbeu Nemausum C seupis *, necnon et majoribus natu laicorum, duces 


processerunt. Similiter οἱ Biturici, Santoniei euin 
Petragoricis , Egolismeesibus , et reliquarum urbium 
populo, quí tunc ad antedieti regis imperium pertine- 
bant, usque ad Carcassonam urbem devecti , similia 
malas gesserunt. Sed.cum ad urbem accessissent, re- 
geratis sponte ab habitatoribus portis, nullo resistepie 
ingressi, nescio quo cum Carcassonensibus scandalo 
commoti , urbem egressi sunt. Tunc Terentiolus, co- 
mes quondam urbis Lemovicinz, lapide de muro pro- 
jecto percussus, occubuit : cujus caput truncatum est 
ad vindictam adversariorum, et urbi delatum est. Ex 
hoe omnis populus timore perterritos, ad propria re- 
gredi destinans , universa reliquit, quz vel per viam 
ceperat, vel 4088 secum adduxerat. Sed et Gotthi per 


Siecutere ccepit, dicens : Qualiter nos boc tenspore 
victoriam obtinere possumus, qui ea quie patres no- 
stri consecuti sunl, non custodimus? 4&0] lili vero 
ecclesias ssdifieantes, in Deum spem omnei ponen- 
108, martyres honorantes, sacerdotes venerantes, 
vielorias oblinuerunt, gentesque adversas, divino 
opitulapte adjutorio, in ense et parma szpius subdi- 
derunt. Nos vero noa selum Deum non meltuimus, 
verum etiam sacra ejós vastasmus, ministros iaterfi- 
cimus, ipsa quoque sanctorum pignora in ridieulo 
discerpimus ac vastamus. Non enim potest obtineri 
vietoria, ubi talia perpetrantur. Ideo manus nostre 
sunt invalida, ensis tepescit, nee clypeus nos, ut erat 
solitus , defendit ac protegit. Ergo si hee mese culpse 


occultas insidias multos de his spoliatos intereme- D ascribiur, jam id Deus c3piti meo restituat. Certe 


rant ; exinde in Tolosanorum manus incidentes, qui- 
bus dun pergerent, multa intulerant mala, spoliati ac 
casi vix propria contingere potuerunt. Hi vero qui 
Nemausum 400 sggressi fuerant, devastantes uni- 
versa regionis, suecensis domibus, incensis segetibus, 
discissis olivetis, vinetisque succisis, nibil inclusis 


Hane expeditionem anno 585, ante synodum 
Matiscone habitam, confectam fuisse putat Valesius 
lib. xim rer. Frane. ; sed cum occasione necis Herme- 
negildi suscepta dicatur supra cap. 28, consentiatque 
Joan. Biclar. in Chronico, potius, ut quidem existimo, 
anno seq., id est 586, consignanda est, quo sauctus 
Bernenegildus patris jussu occisus fuit. Valesii error 
jude profluxit, quod Leuvigildi annum 17 quei Joon- 


'wero quatuor conjwnctis. Colb. m., 


si vos regalia jussa contemnitis, et ea qute praecipio 
implere differtis, jam debet securis capiti vestro sub- 
mergi Erit enim decumentum omni exercitoi , eum 
unus de prioribus fuerit interfecius. Verumtamen jam 
experiri debemus quid agi oporteat. Si quis justitiam 
sequi destinat, jam sequatur ; si quis contemnit, jam 


nes Biclar. Mauricii tertium appellat , an. 585 iliga- 
veriti, cum tamen is ipse sit annus 586, ex Biclar. 
eniculo. 

b Colb. 8., Segonam. 

€ Sic Bec. cum editis plerisque. Colb. a., Post dies 
Post tres vero qua. 
Iuor, etc. Regm.. Post tres vero. dies quatuor coujyuncti. 
Bad., Post vero tres vel quatuor dies conjunctis, etc. 


e 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER OCTAVUS. 


47 


ublica cervici ejus immineat. Satius est enim A tantia, qua semper ferves, abstrahereris : ut et. tu 


ci contumaces pereant, quam ira Dei super 
| regionem dependat innoxiam. Hac rege di- 
responderunt duces : Bonitatis 5: magnani. 
rex optime, enarrari facile non potest ; qui ti- 
αὶ in Deum sit, qui amor in ecclesias, qua re- 
a in sacerdotes, quae pietas in pauperes, quzeve 
iaio in egenos. Sed quia omnia qus gloria 
profert, recta veraque esse censentur ; quid 
38 quod populus omnis in vitium est dilapsus, 
ique hominem agere quas sunt iniqua delectat? 
regem metail, nullus ducem, nullus comitem 
wt : et si fortassis alicui ista displicent, et ea 
ΜΟΥ 216 vits vestrz emendare conatur, sta- 
ditio in populo, statim tumultus exoritur, et 


vitam adipiscereris zeternam , et parvulum quem ge- 
Duisti adducere ad legitimam posses statem. liac 
effatus, cum verba illius mulier graviter acciperet , 
se a conspectu ejus felle fervens abstraxit. Adve- 
niente auem Dominica. Resurreetionis die 2, eum 
sacerdos A99 ad implenda ecclesiastica ofücia ad 
ecclesiam maturius properasset, antiphonas juxta 
consuetudinem incipere per ordinem cepit: cuique 
inter psallendum forinulse decumberet, crudelis ad- 
fuit homicida, qui episcopum super formulam quies- 
centem, extraeto baltei cultro, sub ascella percus 
tit. llle vero vocem emittens, ut clerici qui aderant 
adjuvarent , nullios auxilio de tantis adstantibus est 
adjutus. At ille plenas sanguine manus super aita- 


fm unuesquisque contra 9.8 Seniorem seva B rium extendens *, orationem fundens, et Deo gra- 


ne grassatur, ut vix se credat evadere, si tan- 
llere nequiverit. Ad hzc rex ait : Si quis se- 
justitiam , vivat; si quis legem mandatumque 
p respuit, jam pereat, ne nos diutius hoc blas- 
ie (Gallice blàme) prosequatur. Hzc eo di- 
advenit nuntius, dicens : Richaredus filius 
bildi de Hispsniis egressus, Caput Arietis ἃ 
obtinuit, et ex pago Tolosano maximam par- 
populatus est, hominesque captivos abduxit. 
im 5 Arelatense castrum irrupit, resque cun- 
um hominibus osbstulit; et sic se infra muros 
sensis urbis inclusit. Hzc audiens rez, Leude- 
in locam Calumniosi, cognomento /Egilanis 9, 
deligens , omnem ei Provinciam Arelatensem 


tias agens, in eubiceulum suum inter maaus fidelium 
deportatus , et in suum lectulum collocatus est. Sta- 
timque Fredegundis cum Beppoleno duce et Ansoual- 
do adfuit, dicens : Non oportuerst hse: nobis ae 
reliquas plebi tw», Ὁ sancte sacerdos, ut ista tue 
cultui evenirent. Sed utinam indicaretur qui talia 
ausus est perpetrare, ut digna pro hoc scelere sup- 
plicia sustineret. Seiens autem eam sacerdos bee do- 
lose proferre, ait : Et quis bec fecit, nisi is qui re- 
ges interemit, qui s: pius sanguinem innocentem οἷο 
fudit , qui diversa in hoc regno mala commisit? Res- 
pondit mulier : Sunt spud nos peritissimi medici, 
qui heie vulneri mederi possunt. Permitte ut acce- 
dant ad te. Et ille : Jam, inquit, me Deus praecipit 


Με, custodesque per terminos super quatuor (ἡ de hoc mendo vocari. Nam tu qux bis sceleribus 


n millia collocavit. Sed et Nicetius Arverno- 
ix similiter cum custodibus perrexit, et fines 
s ambivit. 
d. Dem hzc sgerentur, et Fredegundis apud 
Dagemseum urbem commoraretur, verba ama- 
is cun Praiextato pontifice habuit, dicens 
188 esse tempus, quando exsilia in quibus de- 
faerat, reviseret. Et ille : Ego semper et in 
, δἰ extra. exsilium episcopus fui, sum, et 
HB (u non semper regali potentia perfrueris. 
exsilio provehimur, Jribueate Deo, in reg- 
ta vero ab boc regno demergeris in abyssam. 
y enim erat tibi, ut relicta stultitia atque ma- 
jam te ad meliora converteres, et ab hac jac- 


princeps inventa es, eris maledicta in sieculo, et 
erit Deus ultor sanguinis inel de capite tuo. Cumque 
illa diseederet, pontifex ordinata domo sua, spiri- 
tum exbalavit. Ad quem sepeliendum Romacharius 
Constantine urbis episcopus 'sdvenit. Magnus tunc 
omnes Rothomegenses cives, et prasertim seniores 
loei illias Francos, moror obsedit. Ex quibus unus 
senior ad Fredegundem veniens, sit: Multa enim 
mala in boc seeulo perpetrasii, sed adhoc pejus nou 
feceras, quam ut sacerdotem Dei juberes interüci. 
Sit Deus altor sanguinis innocentis velociter; 404 
naim et omnes erimus inquisitores mali hujus , ut tibi 
diutius non liceat tam crudelia exercere. Cum sutem 
hzc dicens discederet a conspeetu regina, iisit ilia 


igo dicitur Cabarat. Alteserrze est Castelnau- [) obiisse, quo die in Martyrol. Romano memorstur, 


quod ait a Petro Vallis Cernaii in Historia Α!- 
imm appellari Castrum novum Arii, in agro 
veunsi, le Laureguais. 
lebre est apud veteres auctores hujus castri 
, Ubi, testante Si.lonio, Avitus salutatus est 
itor. Hodie tamen mutato nomine, haud certo 
ι au sit Bellum Quadrum, vulgo Beaucaire, an 
"5 Guernica, vulyo (a Vergne, qus vox satis 
) competit. Uterque vero loeus, interposito 
Rbodauo, propinquus est Tarasconi, ἃ quo 
Ugernum parum distitisse ceruim est, sicut et 
late ex Vita S. Cxsarii. Hodiernum appellat 
, fa Chronico. 
Wb. m., Regm. et Chesn. al., Agilanis. 
est, die Dominica (quz in seqmoris aevi aucto- 
wesim dies resurrectiouis l'ominicze dicitur), 
uem sit Práetez!atum. vi. Kal. Martias. an. 586 


die vero sequenti in apographo Usuardi ecclesiz Ro- 
thomagensis recenter scripto. Hunc tamen locum de 
Pascbali festivitate intelligit Henschenius ad dien: 24 
Febr. Bollaund., cui favet Anonymus iníra laudatus. 
ideoque Prstextati mortem 14 Aprilis contigisse 
scribit, die an. 586 Pascha celebratum est. Sub. 
scripsit Pretextatus Concil. Paris. n1, Turon. n, et 
demum Matisc. 11, en. 585, unde patet ejus. necem 
ad an. 586, sicut et ea quse his capitibus narrat Gre- 
gorius, eese referendam. . 

* Anonymus qui seulo endeeimo Acta archiepi- 
scoporum Rothomagensium scripsit, edita tom. Il 
Ausleet, Mabillon., sie habet: Qui moz nt vulnera 
sensit , ad altare cucurrit , et illud amplezatus , viatico 
Donnie corporis εἰ sanguinis 86 maniens, arimam Dco 
reddiebát, ' 


415 


5. GREGORII EPISCOPI] TURONENSIS 


210 


jussu Leuviehildi regis vastatze sunt, res ablatze, ho- Α manibus etiam proprus verberare progrediebatur 


mines cssi atque interfecti, nonnulli captivi abducti 
sunt. Ex quibus pauci quodammodo scaphlis erepti, 
patriz 40 acta fuerant nuntiaverunt. 

. XXXVI. lgitur apud Childebertum regem Magno- 
valdus causis occultis ex jussu regis interficitur hoc 
modo. Stante infra MeUensis urbis palatium rege, et 
]edum spectante, qualiter animal caterva canum cir 
cumdatum fatigabatur, Magnovaldus arcessitur. Qui 
veniens, eL nesciens 40. agenda erant, cum reliquis 
dissolutus risu, prospicere pecudem coepit. At is cui 
jussum fuerat, cum videret eum spectaculo intentum, 
librata securi, caput ejus illi-it; qui eecidit et mor- 
$uus *st, ac per fenestram domus projectus, a suis 
sepultus est, resque ejus protinus dirept:e, et zerario 


multos, ac dicere : Num ideo quia clericus factus 
sum, ultor injuriarum mearum non ero? Sed quid 
dicam de cxteris, cum nec ipsis quoque germanis 
parceret, sed ipsos magis exspoliaret? Cum quo nun- 
quam justitiam de rebus paternis materuisve assequi 
potuerunt. Quinto autem anno episcopatus sui ex- 
pleto, cum jom sextum ingrediens, epulum civibus 
cum immensa lztitía praparasset ; a febre correptus, 
shnum quem coeperat protinus morte imminente fini- 
vit. In eujus lecum Bertehramaus Parisiacus * archi- 
diaconus subrogatus est. Qui multas altereationes 
cum relicta illius defuncti babuisse probatur, eo quod 
ges, qua tempore Badegisili episcopi eeclesi:e datz 
(fuerant, tanquam proprias retinebat, dicens : Militia 


publico, quantum repertum est, sunt illas». Auta- B hec fuit viri mei, et licet invita, tamen egacia resti- 


mabant tamen quidam, eo quod post mortem (ratris 
diversis plagis conjugem affectam interfecisset. et 
uxorem [ratris asciseet. (oro, exstitisse causam qua 
iMerimeretur. 

XXXVII. Posthxc Childeberto regi fllius natus est, 
qui a Magnerico Treverorum episcopo ^ de sacro 
fonte susceptus, Theodobertus est vocitatug : de quo 
lantum gaudium Guntchramnus rex habuit, ut statim 
l-gatos dirigens, multa ei munera transmitteret, di- 
cens : Per hunc enim Deus erigere Francorum re- 
gnum propria majestatis suz& pietate dignabitur, si 
huie pater, aut ipse vixerit patri, | 

XXXVII. Anno denique undecimo regui Childe- 
berti regis, legati iteram de Hispaniis venerunt, pa- 


tuit. Erat enim ineffabili malitia; nam sv«pius viris 
omnia pudenda cum ipsis ventris pellibus incidit, 
feminis secretiora corporis loca laminis candentibus 
perussit, sed et multa alia inique gessit, qua tacere 
snelius putavi. Obiit et Sabaudus 4 Arelatensis epi- 
scopus, in cujus loeum ἃ. Ὁ Ὁ Licerius regis Gunt- 
chramboi rceferendarius est ascitus. Gravis tunc Pro- 
vinciam ipsam lues depopulata est. Obiit et Evantius 
Viennensis episcopus *, in cujus sedem Virus presby- 
ter de senatoribus rege eligente substitaitur. Multique 
eo anno sacerdotum ex lioc mundo migraverunt : 
quod prieterire volui f, eo quod unusquisque in urbe 
802 sui reliquerit monimenta. 

XL. Fuit autem et ipn urbe Turonica Pelagius qui- 


cem petentes : sed. nihil cerii obtinentes, regressi (ἃ dam, in omni malitia exereitatus, nullum judicem 


sunt. Richaredus autem, filius Lenvichildi, usque 
Narbousm 4.10 venit, et intra terminum Galliarum 
praedas-egit, et clam regressus est. 

. XXXIX. Eo ^ anno malti episcoporum obierunt. 
Badegisilus vero Cenomannorum episcopus, vir valde 
€x vus in popalo, auferens sive diripiens injuste res 
diversorum : ad cujus animum acerbum atque immi- 
tem conjux accesserat sevior, qux illum in commit- 
tendis sceleribus, nequissimis consilii stimulis pere 
wrgebat. Nec preteribat dies, aut momentum ullum, 
jn quo non aut in spoiiis civium, aut in diversis al- 
tercationibus grassaretur. Quotidie autem cum | judi- 
cibus causas discutere, militias szeeulares exercere. 
szvire in alios, alios czedibus agere non cessabat, 


metueus, pro eo quod jumentorum fiscalium cnsto- 
des sub ejus potestate consisterent. Ob hoc farta, su- 
perventa 5, pervasiones, exdes, diversaque scelera, 
tam in flumivibus quam in terris, agere non cessa- 
bet. Nam plerumque arcessitum, et minaeibus leni- 
busque verbis, ut ab hac malitia de:isteret, prohi- 
bere volui : sed magis odia quam aliquem fruetum 
justitig ab eo recepi, juxta illud Salomoniaese Sa- 
piene proverbium : Árgwe stultum, adjiciet odire te 
(Prov. 1x, 8). Nam tantum in me odium miser habe- 
bat, ut szxpius spoliatis czesisque hominibus sanctae 
ecclesi», exanimes reliquerit, causas qualiter ecele- 
si» vel basilic: sancti Martini damna intenderet, 
inquirens. Unde factum est, ut quadam vice venien- 


* Colitur die 25 Julii; sepuhus est is. monasterio D per (luvio Cala dimisit , rogans abbatem illustris loci 


sancti Martini, a seipso condito, quod etiam nunc 
exstat sub ordine Benedictino. Ejus Vitam scripsit 
Ebervinus abbas, laudatur ἃ Fortunato lib. i, carinz 
41, et passim a nostro Gregor.o. 

b Hoc caput cum quatuor sequentibus deest in 
Colb. ἃ. et Vat. De Badegesilo supra lib. vi, cap. 9; 
subscripsit Concilio -Matisconensi 1t, anno 585. Con- 
b ejus Magnairudis appellatur infra, lib. x, cap. 5. 

istinguendus est ἃ Bertegesilo, qui eamdein sedein 
bis invasit, ut. in Testamento suo conqueritur san- 
ctus Bertramnus. 

4 Ejus Acta habentur tomo Ill Analect, Mabillon. « 
ubi ipsius Testameu'um, quo inter alia multa quae 
. variis ecclesiis donavit, basilica beatj Viucentií, ἃ i 

corpus beati. Germani, ἃ quo ehutritug , 


ων . . C^ 
quiescit, villam Bobauc iu territorio Sud ἔμ 


illius, ut nomen ejus in libro vite recitetur. Variis 
conciliis interfuit. Festum ejus celebratur in Marty- 
rol. Gallicano die lll Non. Februarii. De eo Pape- 
bruchius ad diem 6 Junii Bollsndiahi.. 

4 De hoc supra lib. tv, cap. 50; dicitur vulgo Se- 
paudus, Variis Conciliis interfuit, et vieariatum in 
Galliis a Pelagio papa obtinuit. De Licerio infra lib. 
ix, cap. 25. - 

^. Kiantius Subseripsit Conc. Matisc. », 88. 581; 
Lugd. 11, an. 585; Valent, 71, 35. 98A, οἱ WMansc. 
n, an. 585. Festum ejug nonnulli die 43. Januatü, 
alii 5 Febr., recolunt, 

! Regm., nolui, 

e id est, rapinas, seu. γιο δ 5 repentinas et im» 
praevisas. : 


419 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


430 


homine^ obtinere non queunt, ut saltem vel cele- ἃ Quod miscricordia Domini non permisit : inter. quos 


brata solemnitate paschali discutiatur. Hisque sup- 
plicantibus, et illo reuitente, tandem patefacit vulnus 
quod latebat in pectore. Si, inquit, domum quam 
intra territorii Biturici terminum habere dignoscitur, 
mese ditioni facta venditione subdiderit, qua flagita- 
tis facio : alioquin non effugiet manus me»s, nisi 
trudatur in exsilium. Metuit negare episcopus : scri- 
psit, subscripsitque, ac tradidit agrum; et sic datis 
fidejussoribus de przsentia sua ante regem, in ci- 
vitatem. ingredi permissus est. Transactis igitur die- 
bus sanctis, ad regein pergit : adfuit et Ántestius, 
sed nihil de his qux opponebat episcopo, potuit 
approbare. Episcopus autem ad urbem redire jubetur, 
et usque ad synodum futuram dilatatur, si forte ali- 


Daddo 4 seuior habebatur. 


XLV. Cum autem legati de Hispaniis crebro ad 
regem Guntchramnum venirent, et nullius paeis gra- 
tiam obtinere potuissent, sed magis inimicitia pultu- 
laret, rex Guntchramnus Albigensem urbem nepoti 
δυο Childeberto reddidit. Quod cernens Desiderius 
dox, qui máxime in ejusdem urbis territorio meliora 
facultatis suxe condiderat; &16 timens ne ultio ex 
peteretur ab eo propter antiquam initmcitiam, quod 
aliquando in eadem civitate exercitum gloriosse inc- 
mori: Sigiberti regis graviter affecisset, eum Tetra- 
dia uxore sua, quam Eulalio tunc Arrerno. comiti 
abstulerat, in termino Tolosano cum rebus omnibos 
transiens exercitum commovet, et contra Gotthos 


qua de his qui? opponebantur, evidentius possint B abire disponit, divisis prius, ut ferunt, rebus inter 


agnosci b. Adfuit et Nonnichius episcopus, qui daris 
multis muneribus abscessit *. 

XLIV. Fredegundis vero quasi 415 ex nomine 
filii sui, legatos ad Guntchramnum regem dirigit. 
Qui reserata petllione, accepto responso, valedicen- 
tes abscedunt; sed nescio quibus causis paululum 
apud metatum suum remorati sunt, Maue autem 
facto, procedente rege ad matutinas, ac prxeunte 
cereo, visus est homo quasi ebrius in angulo 0:a- 
torii dormitare, accinctus gladio, cujus hasta pariete 
susteutabatur. Hoc viso rex exclamavit, dicens non 
esse simpliciter, hominem sub hoc horrore noctis 
tali in loco quiescere. Oppressus autem, et loris re- 


vinctus, interrogabatur quid sibi hzc vellent qux ΄ 


filios et conjugem : assumptoque secum Austrovaklo 
comite, Carcassonam petiit. Przeparaverant enim se 
hoc audito urbis illius cives, quasi resistere volentes : 
audierant autein. de his prius. Denique inito bello 
fugere Gothi ceperunt , et Desiderius eun Austro- 
valdo a tergo ezdere bostem. 1llis quoque fugienti- 
bus, bic cum paucis ad urbem accessit : lassau enin 
fuerant equites [A/. equi] sociorum. Tunc ad portanr 
urbis accedens, vallatus ὁ civibus qui iptra muros 
erant, interfectus est cum his omni'us qui eum fue- 
rant prosecuti : ita ut vix pauci exiade quodaminodo 
evaderent, qui rem , ut gesta fuerat, nuntiarent. 
Austrovaldus vero audiens Desiderium mortuum, de 
via regressus ad regem perrexit, qui mox in ejus 


ageret. Nec mora supplicio subditus, dicit se a le- C jocum dux statuitur. 


gatis qui advenerant emissum fuisse, ut rex deberet 
juterüci. Denique apprehensi legati Fredeguudis, 
nibil de bis quz interrogatisunt confitentur, dicen- 
tes : Nos nihil ad aliud missi, nisi ut legationem 
quam suggessimus deferremus. Tunc hominem illum 
diversis plagis affectum, et carceri mancipatum, le- 
gatos per diversa loca exsilio condemnari pr:»cipit, 
Manifesti-sime enim patuit sub hoc dolo a Frede- 
gunde fuisse direetos, ut regem interficere deberent. 


XLV. Posthec * Leuvichildus rex Hispanorum 
tegrotare cepit, sed, ut quidam asserunt, poeniten- 
tiam pro errore hzretico agens, et obtestans ne huic 
bxresi quisquam reperiretur consentaneus, ín legem 
catholicam transiit; ac per septem dies in fletu 
perdurans pro bis quze contra Deum inique molitus 
est f, spiritum exhalavit : regnavitque Rieharedus fi- 
lius ejus pro eo. 


RM ——M—————————————————————————————————— 


417-4318 INCIPIUNT CAPITULA LIBRI NONI. 


]. De Richaredo et legatis ejus. 
Jl. De obitu beate Radegundis. 


111. De eo qui cum cultro ad Guntchramnum regem venit. 


1V. Qnod Childeberto alius natus est filius. 
| V. De prodigiis. 


* |d est ab homine, scilicet Antes'io. 

b Laudatur a. Fortunsto. lib. 1, carm. $, ob :edifi- 
catam sancto Stephano ecclesiam, Alteram in hono- 
rem sanctorum Petri, Pauli, Laurentii et Pancratii 
e dificarat, in qua tredecim erant altaria, sed quatuor 
ex his consecrata non fuerant, quod reliquias in eis 
reponendas nullas baberet, ut patet ex sancti Gregorii 
M. epist. 50, lib. v, ubi reliquias quas ab eo Palladius 
efllagitarat, se ipsi transmittere beatus testatur ponti- 
fex, qui et epist. 52 ejusdem libri eidem,Palladio Au- 
gustinum aliosque monachos in Angliam euntes eom- 
t,eudavit. Nomen ejus. in fastis Ecclesi:e legitur, ac 
utisancius in propria ecclesia honoratur. Subscripsit 
Conc Paris. iv, an. 575, et Matisc. it, anno 585. 

* [lic erat episcopus Natonetensis Felicis successor, 


D ut dicitur supra lib. vi, cap. 18; l-udatur. item Lh. 


iv de Mirac. sancti Martini, cap. 26. Alius fuit ejus 
dem sedis episc. Nonnichius seu Nunicbius, qui szeculo 
superiori Conc, Venetensi subscripsit ; cuique Apolli- 
paris Sidonius scripsit epist. 15 lib. vin. 

4 Cod. Colb. a., Batto. 

e [foc caput deest in Colb. 8. et Vat. 

. 1 Agnovit quidem veritatem ex Gregorio M. lib. 
mi Dialog., cap. 34 : Sed gentis sue timore perterritus 
ad fidem catholicam pervenire non meruit. Leavi- 
gildi conversione nibil scribunt Joannes Biclarensis 
abbas, aut Isidorus ad βγη 606, licet plura habeant 
de illo. Eum ad paenss perpetuas ex hae vita demi- 
| je ait Paulus Emeritensis, cap. 16 de Vitis patrum 

erit. 


181 


V. De seducioribus et ariolis. 

VI. De remotione Ennodii ducis; et de Wasconibus. 
V 111. De presentia Guntchramni Dosonis. 

À X. De interitu Rauchingi. 

X. De interitu Gunichramni Bosonis. 

X1. Quod se reges viderunt. 

ΧΙ]. De interitu Ursionis ac Berthe[redi. 


IlISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS, 


489 


X11I. De Baddone, qui in legationem abiens , delentus , el postmodum [Ed. post diu] dimissus cst ; et de mot bo 


Mgsenterico- 

XIV. De pace Egidis episcopi et Lupi ducis. 
AX V. De conversione licharedi. 

XVI. De legatione ipsius ad reges nostros. 


1 “ 


XV H. De exiguitate anni hujus, seu, De sterilitate anm et charitate annone. 


X V411. De Britannis, et obitu Namatii episcopi. 
ΧΙΧ. De interitu Sicharii civis Turonici. 


XX. De eo quod ad Guntchramnum regem in legationem pro custodienda pace directi sumus, — Exemplar βαρ» 


ionis apud Andelaum. 
XXI. De eleemosynis et bonitate ipsius regis. 
XXII. De iue Massiliensis urbis. 


XX111. De obitu Agerici episcopt, et de successore ejus. 


XXIV. De episcopatu Fronimi. 

XXV. Qued exercitus Childeberti in ltaliam abiit. 
XXVI. De obitu Ingoberge regine. 

XXV 1H. De obitu Amalonis. 


XXV111. De speciebus quas Drunichildis regina transmisit. 
XXIX. Quod Langobardi pacem ad Childeb.rtum regem pctierunt. 


XXX. De descriptoribus urbis Pictavwe at ue Turonicw. 


A XXI. Quod Guntchramnus rex ezercium in Septimaniam diresit. 
XXXI. De inimicitiis inter Childebertum et Guutchramnum. 
XXX11II. Quod Ingeltrudis religiosa ad Childebertum abiit, contra filiam suggestura., 


XXXIV. De inimicitiis Fredegundis cum filia sua. 
A XX V. De interitu Waddonis. 


XXXV 1. Quod Childebertus rez Theodobertum filium suum Suessionas direzit, 


XXXV11I. De Droctigisilo episcopo. 


XXXVIII. De eo quod aliqui contra Drunichildem reginam agere volu. runt 


XXXIX. De scan 
S. Hadegundem, 
AL. De fomite primo scandali. 


XLI. De cede in basilica sancti Hilarii. — Rescriptum pii oii ai 
copis direzit. 


ALII. Exemplaria epistole quam sancta Radegundis 


alo in monasterio Pictavensi orto per Chrodieldem εἰ Basinam. — pistola episcoporum ad 


XLÍIII. Quod Theutarius presbyter ad hoc scandalum mitigandum advenit. 


AXLIV. De intemperie anni. 








LIBER JYO.YUS, 


419 1. [εἴταν ^ post mortem Levvichildi Hispauo- A pere noluit verba eorum. Unde talis postinodum 


rum regis, Richaredus (ilius ejus feedus iniit cum 
Goisvintba relicta patris sui, eamque ut matrem sus- 
cepit 5. Hzc enim erat mater Brunicbildis reginz, 
watris Childeberti junioris. Ricliaredus vero de a ia 
exore erai filius Leuvichildi. Denique cum noverca ha- 
bito conjilio, legatos ad Guntchramnum regen, atque 
Childebertum dirigit, dicens : Pacem habete nobis 
«um , et ineamus fedus , ut adjuti prxsid.o ve-tro, 
€um necessitas poposcerit, simili nos conditione, 
jntercedente charitate, muniamus 6. Venientes vero 
legati, qui ad Guntchraninum regem directi erant, 
spud Matascense 4 oppidum jussi sunt residere : ibi- 
que transmissis viris rex causas cognovit, sed reci- 


inter «os inimicitia pullulavit , 49 ut ad civitates 
Septimaniz nullum de regno ejus wansire peruitte- 
rent. Hi vero qui ad Childebertum regeui veue-unt 
cum charitate recepti sunt: datisque wuneribus, 
accepta pace, cum muneribus sunt regressi. 

ll. Eo anno beatissima Radegundis ab boe munde 
migravit. Quz maguuui planctum in monasterio quod 
constituerat dereliquit. Fuique et ego praseus ad 
eam se, eliendam. Obiit autem mense sexto, tertia 
decima die mensis , sepulta post triduum. Quz au- 
tem ibi ipsa die virtutes apparuerunt, et qualiter 
fuerit funerata, in libro Miraculorum * plenius scri- 
bere studui. 


* Deest hoc caput in Colb. ἃ. et cum seq. In Vat. B pro Matisconem. 


» Hzc tamen postea eum Uldila episcopo Ariano 
neta, lteccaredo. insidias paravit , ut. narrat Joan. 
iclar. ad anuum 3 Heccaredi. 

"^ * Sie omnes omnino editi et scripti. Tamen le- 
genduin est, nisi lator, Simili vos conditione, aut sa- 
pe, simili nos conditione... vos muniumus. ' 

Sic omnes iss. αἱ ed. plerique. Col. et Bign., 
Matescense. Utrobique Matisco intelligi debet. Cete 
Fertuuat. , ia. Vita S. Germani , Matasconcim habes 


* Lib. de Gloria Confess. cap. 106. Agit item de 
ea lib. 1 de Gloria Mart. , cap. 5. Obiit porro die 13 
Augusti, et qu.dem auno $87, ex hoc Gregorii loco, 
Sula est in basilica S. Marie, ubi tuac erat sau- 

ialjum ecemeterium , hodie a cauouicis szcu- 
laribus occupata. Ejus sacrz reliquie magna ex parte 
cum bead llilarii exuviis a Calvinistis combustae 
Sus anoo 1502. Vide not. in lib. i, cap. 7. 


ἐλ 


8. GREGORII ΕΡΙΒΟΟΡῚ TURONENSIS 


481 


Hl. Interea * advenit festivitas sancti, Marcelli, A jactitabat : ad quem, quia praesens nou eram, rusi- 


quz apud urbem Cabillonensem tense septimo ce- 
lebratur, et Guntchramnus rex adfuit. Verum ubi 
peractis solemuibus ^, ad sacrosanctum altarium 
communicandi gratia accessisset, venit quidam quasi 
aliquid suggesturus. Qui dum properat 49] contra 
regem , culter ei de manu dilabitur, apprehensoque 
repente , alium cultrum evaginatum in manu ejus 
reperiunt. Nec mora, eductus a basilica sancta, viu- 
ctus , et termentis addictus, confitetur se emissum 
ad interficiendum regem, dicens : Sie enim tractavit 
qui me misit. Quia cognovit rex multorum in se 
eia aggregata, et «uspectus ne percutiatur, omnino 
se a suis vallari precipit : nec reperitur aditus qua- 
liter ad eum cum gladiis possit accedere, nisi in 


citas populi multa confluxerat, deferentes secum 
cxcos et debiles, quos non sanctitate sanare, sed 
errore necromantici ingenii qu:erebat llludere. Nam 
lios qui erant paralytici, aut alia. impediti debilitate, 
jubebat valide extendi, ut quos virtutis divinze l'argi- 
tione dirigere non poterat, quasi per industriam res- 
tauraret. Denique apprebendebant pueri ejus mauus 
hominum, alii vero pedes, tractosque diversas iu par- 
tes, ita uL nervi putarentur abrumpi : cum non 82- 
narentur, dimittebantiur exanimes. Unde factum est, 
ut in boc supplicio multi spiritum exbalarent ; tan- 
tumque miser elatus erat. ut minorem 5 se beatum 
Martinum esse diceret, se vero apostolis coaequaret. 
Nec mirum, si bic similem se dicat apostolis, cuin 


ecclesia, in qua securus et nihi] metuens stare diguo- B ille auctor nequiti:z, a quo ista procedant, Ghristum 


scitur, transverberetur. Sed et hiis de quibus locutus 
fuit apprehensis, multis interemptis, hune verbera- 
tum plagis dimisit vivum , quia nefas putavit *, si 
is qui ab ecclesia eductus fuerat, truncaretur. 

[V. 4 Eo anno Childeberto regi alius filius natus 
est, quem Veranus Cavillonen-is * episcopus susci- 
piens a lavacro, Theodorici nowen posuit. Erat enim 
eo tempore ipse pontifex magnis virtutibus przditus, 
ita ut plerumque infirmis signum crucis imponens, 
8tatim sanitati, tribuente Dutmnino, restauraret. 

V. Prodigia f quoque multa dehinc apparuerunt, 
Nam vasa per domos diversorum, siguis ne:cio qui- 
bus cliaraxata sunt, quz; res nullo unquam modo, 
aut eradi potuit, aut deleri. lnceeptum est autem hoc 


se in fine szculi fassurus sit. Nam dehoc asimadver- 
sum est, ut superius diximus, errore necrompantice 
artis fuisse imbutum. Quia, ut asserunt qui eum vi- 
derunt, cum quisque de eo procul'et abdite quid- 
quam locutus fuisset mali, coram populo astante 
improperabat, dicens : Quia boc et illud de me effaws 
est, qux *anctitate mea. erant indigna. Et quo alio 
nisi nuntiantibus dsemoniis id cognoscebat ? Habebat 
autem cucullum ac tunicam de pilis eaprarum, et in 
presenti quidem abstinens erat a cibis et potu ; clam 
autem cum in diversorium venisset, ita infarcibat in 
ore, ut minister nom occurreret tantum poscenti por- 
rigere. Sed detecta dolositate ejus, et a nostris de- 
prebensa, ejectus est extra urbis terminum. Nec co- 


prodigium ab urbis Carnotenz territorio, et veniens C gnovimus deinceps quo abisset; dicebat &Q3 tamen 


per Aurelianensem, usque Burdegalensem terminum 
peraccessit, non przetermittens ullam urbem quiz fuit 
in medio. In vineis vero mense octavo transacta vin- 
demia, palmites novos cum uvis deformatis aspexi- 
imus. In aliis arboribus frondes novae, et nova visa 
sunt poma. Radii 8 parte Aquilonis apparuerunt. As- 
serebant nonnulli vidisse se serpentes ex nube delap- 
805. Alii affirmabant villam cum casis et hominibus 
subitanea internecione evanuisse ; et multa alia signa 
appargerunt, quz aut regis obitum annuntiare soleut, 
aut regiouis excidium. 499r Vindemia eo anno te- 
«uis, aque valid:», pluvize iinmenssz, flumina quoque 
gronditer adaucta fuerunt. 

Vl. Fuit eo anno in urbe Turonica Desiderius no- 
mine, qui se magnum quemdam esse dieebat, asse- 
rens se multa posse facere signa. Nam et nuntios in- 
er se, atque Petrum Paulumque apostolos discurrere 


* Deest hoc caput in Colb. a. 

b Observanuda hic vetus Gallicanz; ecclesie con- 
Buetudo, sacram communiouem nonwisi post. pera- 
ctam gnissam administrandi. V. Liturg. Gallic. lib. 1, 
cap. 5. 

€ Jus asyli a primis Eccle:ix sszeculis, ex quo prin- 
cipes Christiani fuere, concessum ecclesiis asseruere 
Patres Conc. Aurelian. 1, sal Chlodoveo Magno, an. 
$11, quod postea tum variis conciliorum canonibus, 
tum regum nostrorum edictis saepius confirmatum 
uit. 

4 Hoc caput deest in eodd. Colb. m. et Regm., 
quarivis in iis recensentur in hujus libri capitum 
indiculv. ᾿ 


civem se esse Durdegalensem. Nam οἱ ante hos 
septem annos [uit el alius magnus valde seductor, 
qui inultos decepit dolositate sua. Hic enim colo'io " 
indutus erat, amictus desuyer siudone , crucem fe- 
rens, de qua dependebant ampullule, quas dicebat 
oleum sanctum habere. Aiebat enim se de Hispaniis 
adventare, ac reliquias beatissimorum martyrum 
Vincehtii levit», Felicisque martyris ! exhibere. Sed 
cum jam vespere ad basilicam sancti Martini Turonis 
advenisset, et nos in convivio resideremus, manda- 
tum misit, dicens : Occurrant reliquiis sanctis. Cu& 
nos, quia hora jam pr:eterierat, diximus : Requ'es- 
cant beate rehquis super altarium, donec mane 
procedamus ad occursum earum. Sed hic primo di -- 


D luculo consurgens, nec exspectatis nobis, advenit 


cum cruce sua, et in cellula nostra adfuit, Stu; e- 
factus ego, et admirans levitatem, i:sterrogo, quid 


* Sie pro Cavellionensis eum Chesn. al. babent 
Dec. et Colb. a., et quidem recie, ut jam supra οὐ» 
servavimus ad cap. 51 lib. vin. Editi, Cabillonenta. 
Theodorici natlvitatem Fred.gsrius anno sequen 


corsa 
f t istud caput cum tribus sequentibus in 
Colb. a. et Vat. 

& Bec. et Casin., juniorem. 

à Colobium vestis erat ab-que manicis, quibus uti 
solebant Agyptii mouachi apud Cassian. lib. 1 Insli.. 

p. . 

i Qui Gerundie passus est, de quo lib. 1 de Gleria 
Mart., cap. 92. 


436 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 


486 


bese sibi velint. Respondit quasi superbus et inflata A cerit. Sed nec nos prz hoc feetore in basilicam san- 


voce : Meliorem, inquit, occursum nobis exhibere 
debueras. Sec hsec ego in aures Chilperici ^ regis iu- 
geram : ille autem ulciscetur despectionem meam. 
Et ingressus in oratorium, me postposito, ipse capi- 
tellum unum, atque alterum, ac tertium dicit; ipse 
orationem profert, et ipse consummat, elevataque 
iterum eruce abiit. Erat enim ei el sermo rusticus, et 
ipsius linguz latitudo turpis atque obscena; sed nec 
de eo sermo rationabilis procedebat : qui usque Pa- 
yisios accessit. His enim diebus Rogationes publicze 
celebrabantur, que ante sanctum Dominice Ascen- 
sionis dieiu agi solent. Factum est autem, ut proce- 
dente Ragneinodo pontifice eum populo suo, et loca 
saneta circumeunte, ut ei hic cum cruce sua adve» 


ctam ingredi poteramus, Accedens vero unus cleri- 
corum, elausis naribus eum excitare nititur, nec 
potuit, ita enim erat miser madefaetus vino. Tune 
quatuor accedentes clerici, levantes eum inter ma- 
Dus, in unum angulum basilicae projecerunt; et ex- 
hibentes aquas, abluto pavimento, resperso «tau 
herbulis odoratis, sic ingressi sumusexplere cursum*: 
nunquam tameu nobis psallentibus potuit excitari, 
donec dato terris die altius solis lampas ascenderet : 
dehiuc excusaium reddidi eacerd..ti. Convenientibus 
autem episcopis apud urbem Parisiacam, dum bcc 
in convivio narraremus, 495 ipsum pro castigatioui s 
gratia adesse przcipimus. Quo astante, elevatis 
Awelius Beorretanz urbis 4 episcopus oculis, co- 


niens, inusitatum populis exhibeus indumentuu, ad- B gnoscit eum suum esse famulum, sibique per fugam 


jesciisque publicanis ac rusticis mulieribus, et iste 
chorum suum faceret, et quasi cum sua multitudine 
loca saneta eircuinire tentat. Haec cernens episcopus, 
saisit arehidiaconum suum , dicens : Si reliquias 
sanctorum exhibes, pone eas paululum A494 iu ba- 
silica, et nobiscum celebra dies sanctos ; decursa 
autem solemnitate, proficisceris in viam tuam. At 
ille parvipendens qu: ab archidiacono dicebantur, 
eoepit episcopum conviciis ac maledictionibus prose- 
qui. Sacerdos vero intelligens eum esse seductorem, 
jussit eum recludi in cellulam. Perscrutatisque cun- 
ctis quie habebat, invenit cum eo sacculum magnum 
plenum de radicibus diversarum herbarum; ibique et 
dentes talpss, et ossa murium, οἱ ungues atque adipes 


dilapsum, et sic excusatuim receptum reduxit in pa- 
triam. Multi enim sunt qui has seductiones exercen- 
tes populum rusticum in errorem ponere non de- 
sistunt : de quibus, ut opinor, et Dominus in Evan- 
gelio ait, Conmsurgere * in novissimis temporibus 
pseudochristos, et pseudoprophetas, qui dantes. signa 
et prodigia. etiam electos in errorem inducant (Mauh, 
xxiv, 24). De his ista suíficiant : nos potius ad pro- 
positum redeamus. 


VII. Ennodius cum ducatum urbium Turon'c» at- 
que Pictavz administraret, adhuc et Vici Jvl.ensis at- 
que Benarnz f urbium principatum accip.t. Sed eun- 
tibus eomitibus Turouicz atque Pictave urbis ad 


ursinos, Vidensque liae rualeficia esse, cuneta jussit C regem Childebertum, obtinuerunt eum a se renio- 


ia (lumen projici, ablataque ei cruce, jussit eum a 
termino Parisiace urbie excludi. Se hie iterum fa- 
eta altera cruce, cepit qus gesserat exercere; cap- 
tusque ab archidiacono, et catenis vinctus, jussus est 
eustodiri. llis diebus Parisios adveneram, et ad ba- 
silicam. beati Juliani martyris ^. metatum liabebam. 
Nocte igitur insequenti erumpens miser iste de ἐὺ» 
stodia, cum ipsis quibus erat nexus catenis ad ante- 
dietam boesilicam sancti. Juliani properat : atque in 
p:vimente in loeo quo ego stare eram solitus, ruit, 
ac sopore vinoque oppressus obdorniivit. Nos vero 
ignari facti, media surgentes nocte ad reddendas Do- 
mino gratias, invenimus eum dormientem : de quo 
tantus foetor [4]. psedor] egrediebatur, ut omnium 


veri δ. llle vero ubi se remotum de his scn.it, ad 
civitates superius memoratas properat; sed dum in 
illis commoraretur , mandatum accepit, ut se ab eis- 
dem remoyveret, et sic occepto otio, ad domum suam 
reversus, privati operis curam gerit. Vascones vero 
de montibus prorumpentes ^ in plana descendunt, 
vineas, agrosque depopulantes , doinos tradentes in- 
ceudio, nonpullos aLducentes captivos cum pecoribus, 
coutra quos 3:5, lus Austreualdus dux processit !, sed 
parvam ultionem exegit [A/. exercuit| ab eis. Gothi 
vero propter superioris anni devastationem, quam im 
Sepiimapia regis Guntchramni exercitus feci, inm 
Arelateusem Provinciam proruperunt, egerunique 
praedas, et captivos abduxerunt usque ad decimum 


eleacarwum atque secessuumn faetores. fontor ille devi- D aburbe milliarium. Unum etiam eastrum, Ugernu.u X 


4 Regm., Childeberti. Uterque rex tunc erat. 

» De hac basilica vide supra lib. v1, cap. 17. 

* Observanda majorum nostrorum re'igio In red- 
dendis Deo laudibus debitis, statis horis, αἱ etiam 
episcopi noeto ad persolvendum solitum pensum 

erent. Sanctitas Germanus Paris. epis . iu itine- 
ribus capite nudo , etsi nix aut imber urgeret , 
cursum dicebat , ex Fortunato. Plura de lac re 
Matillnius habet in Disquisit. de Cursu Gallicano, 
6. 


4 Varie apud. varios scribitur hujus castri nomen. 
Bigerrones appellat Gaesar libro i lielli Gallici. Uibe 
tis caput Turba, seu. Travia, olim dicebatur, he- 
be Tarocs. lu veteribus Nouitiis, civitas Turba, ubi 
ewtrum. Bigorra, decimum jjtjuet locum iu Novenp, 


an. 585. 
- * Regm., Consurgent pseudochristi, etc., inducent. 
f Regm., ne^, Colb. m. et Bec., Bernarne. in 
veleribus notitlis locum septimum occupat. inter εὖ» 
vitates Novempopu'ani e. Hodie Beuearni nomine re- 

gioni relicto, vocatur Lascura, vulgo Lescar. 

€ Conites in singulis erant civkatibus, duces veio 
plugibus prxerant. Vide supra notas ad lib. vus, 

48 


ca . 
Y Vascones in Pyrenssis Alpibus babitantes post 
valéías incursiones, inclinato Francorum regno, N»- 
fempopulaniam tandem obtinuere, ^ quibus et Vas- 
eónjs dicta est. Vide Alteserram lib. 1 rerum Aqu- 
tàn., cap. 16. 

4 Sapra lib. vs, cap. 45, dicitur comes, 

) Regm., Rigernum. Vide fupra lib. viu, eap. 29. 


487 


8. GREGORII EPISCOPI 1URONENSIS 


488 


nomine, cum rebus atque habitatoribus desolantes, A Rauchingum jussit. Qui cum adfuisset, priusquam 


nullo resistente regressi sunt. 

Vlil. Guntclhramnus vero Boso cum exosus reginae 
haberetur, coepit per episcopos ac proceres discur- 
rere, &99G et veniam misero precari ^ quam ante 
despexerai. Nam cum rex Childebertus esset junior, 
Brunichildem reginam szpe conviciis atque imprope- 
riis lacessibat, sed et injuriis qu:» ei ab adversis in- 
ferebantut, fautor exstiterat. Sed et rex ad ulciscen- 
dam injuriam genitricis , jussit eum persequi, atque 
interfíci : ille vero cum se cerneret positum in dis- 
crimine, Viridunensem ecclesiam petiit, per Age- 
Ficum prorsus episcopum, qui erat regis pater ex 
lavacro, veniam impetrare confidens. Tunc pontifex 
ad regem properat, deprecaturque pro eo: cui Rex 


eum rex suo jussisset astare conspectui , datis litte- 
ris, et pueris destinatis cum evectione publiea 4, qui 
res ejus per loca singula deberent capere, jussit euin 
in cubiculum intromitti; locutusque cum eo alia ex 
aliis, egredi iterum de cubiculo jubet. Cumque egre- 
deretur, a duohus ostiariis ped.bus a^prehensus ruit 
in gradibus ostii , ita ut pars corporis ejus esset in- 
trinsecus, pars vero extrinsecus exteuderetur. Tunc 
ii qui jus«i ad liec explenda parati erant, cum gla- 
diis super eum ruunt, atque ita. minutatim Caput 
ejus colliserunt, ut simile totum cerebro putaretur ; 
statimque mortuus e»t. Tunc denudatus, et per fe- 
nestram ejectus, sepuiture mandats est. Erat au- 
tem levis in moribus, ultra humanum genus oupidi- 


€um negare nequiret quzi petebat, ait : Venlat coram B tati ac facultatibus inhians alienis, et ex ipsis divitiis 


nobis, et datis fijejussoribus in przsentia patrui 5 
wei, quidquid illius judicium deereverit, exsequa- 
mur. Tunc adductus ad locum ubi rez morabatur, 
nudatus armis, 86 per manicas tentus, ab episcopo 
repraesentatur regi. Ad cujus provolutus pedes, ait : 
Peccavi tibi ac genitrici tus, non obediendo precep- 
tionihos vestris, sed agendo contra voluntatem ves- 
wam atque utilitatem publicam ; nune autem rogo, 
ut indulgeatis malis meis, 4.18 contra vos gessi. 
Rex autem jussit eum elevari a terra, et posuit in 
mauu episcopi, dicens : Sit penes te, sancte sacerdos, 
donee in presentiam Guntchramni regis adveniat. 
Et jussit eum discedere. 

IX. Posthz»ce Rauclingus conjunctus eum priori 
bus regni Ch!otharn fllii. Chilperici, confingens se 
quasi tractaturum de pace, ut inter terminum utrius- 
que regni nulla intentio aut direptio gereretur, con- 
silium habuerunt, ut scilicet inierfecto Childeberio 
rege, Rauchingus cum Theodoberto seniore ejus (i- 
lio regnum Campaniz teneret ; Ursio vero ac Ber- 
thefredus *, juniore filio nuper genito, qui Theodo- 
rieus cognominabatur, ad se suscepto, et excluso 
Gunichrámno rege, reliquum regni tenerent. Multa 
eiiam contra Drunieblidem reginam 497 fremenutes, 
ut eam in contumeliam redigerent, sieut prius fece- 
rant io viduitate sua. Rauchingus ergo summa ela- 
tus potentia, et ut ita dicam , ad ipsius regalis scep- 
tri se jactans gloriam pervenire, iter praeparat ad 
Childebertum regem accedendi, ut consilium quod 


valde superbu:; intantum ut jam in ipso interitus 
sui tempore Chlothacharii regis filium se fateretur. 
Multum tamen cum eo auri repertum est. Quo inter. 
fecto, protinus uous puerorum ejus cursu veloci evo- 
lans, nuntiavit conjugi e;us qua acta erant. lize 
vero per plateam Suessionies civitatis compta, 
grandibus ornamentis ac gemmarum oretiositatibus 
et auri fulgore obiecta, ascenso 498 equo, prazce- 
dentibus pueris aliisque sequentibus ferebatur; at« 
que ad basilicam sancti Crispini Crispinianique pro- 
perabat, quasi spectatura Missas : erat enim eo die 
passio martyrum beatorum *. Sed videns nüntium, 
per aliam plateam gressum retorquens, projectis in 
terram ornamentis, in basilicam sa: cti Medardi an- 


C ἐπε εὶς eenfugit, ibi se tutari. confessoris j.rxsidio 


putans. Pueri vero qui missi a rege fuerant ad requi- 
rendas res ejus, tanta. in thesauris illius reperioet, 
quauta nec in ipso zrarii publici regesto poterant f 
inveniri, quod totum regis conspectibus przsenta- 
runt. Nam eo die, quo hic ipterfectus est, erant cum 
rege multi Turoaorum atque Pictavorum, de quibes 
tale fuit consilium , ut si malum hoc perfecere po- 
tuissent, his subditis supplicio, dicerent quia ex vo- 
bis fuit qui regem nostrum interemit, eisque diver- 
sis suppliciis trucidati, ultores se mortis regias esse 
jectarent. Sed Deus omnipotens consilia eorum, 
quia iniqua erant, dissipavit, implevitque illud quod 
scriptum est : (Quia foveam quam [ratri parabis, in- 
cides in eam (Eccli. xxvi, 29). ln locum tamen Rau— 


iuierst pesset explere. Sed pietas Domini lizc verba D chingi Magnoualdus dirigitur dus. Jam enim Ursiemm 


in aures Guntchramni regis prius imposuit. Qui mis- 
8i$ nuntiis clam ad Childebertum regem, otnes ei 
molitiones has in notitiam posuit, dicens : Accelera 
velociter, ut videamur a nobis; sunt enim causas 
quas »gi debeant. At ille diligenter inquirens quae ei 
Muntiata fuerant, veraque esse cognoscens, arcessiri 


ὁ Sic habent scripti et editi. Legendum tamen ése 
videtur, veniam miser αὐ ea precuri, seu, veniam 
misero precari ab ea quam, aut saltem, veniam 
precari quam, 


ἣν Freli. 3l., patrini ; sed nusquam hac voce wiitet 


Gregorius ad designaudum susceptorem ex baptismo, 


€ (Colb. a., Bertf(redus ; et sic inlra. 
4 De liis Bignon. ad. form. 11 lib. τ Marcérfi, et 
Alteserra iu liuuc lucum ; sed fusius Cuj:cjus αὐ leg. 5 


atque Berthefredus certi quod Rauchingus qua col — 
locuti fuerant , posset explere, collecto exercitu ve— 
niebant, Sed acdientes quod sci.icet tali fuisset at^ — 
fectus interitu, adducta adhuc secum multitudinm. «« 
hominum, qus ad eos pertinere videbatur , iufg—a 
castrum Vabrense5 , quod ville Ursionis propim m- 


de cursu publico, lib. xu Cod. 

4Φ Celebratur vin. Kal. Novemb. [lorum martyrua £9 
memoria insigni ornamento decorata fuit ἃ beato ἔν 78“ 
gio, ut tradit. S. Audoenus lib. w Vit» ejus eap. 7. 
Rawehingi uxor prius Godino nupta fuerat, cx lib. v, 


cap. 9. 

"T ks. polueraunt ; Casin., ipso. erario publico regt 
fanta potuerint inreniri,.— ' 

* αι Casiruin istud pago nomen dederat Mosam inte 


489 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 


«n 


quum erat, cum rebus omnibus se muniunt conscii À motus rex 430 diceret : Si episcopus exinde egredi 


consilli su', tractantes ut si rex Childebertus aliquid 
contra eos agere volui-set, virtute se ab cjus exer- 
citu de'ensarent. Caput enim lorum et causa qnalo- 
rum Ursio erat. Sed Brunichildis regina mandata 
misit Berthefredo, dicens : Disjunge te ab homine 
inimico *, et habebis vitam : alioquin cum eodem in- 
teribis. Filiam enim ejus ΟΣ lavacro regina suscepe« 
rat, et ob hoc 499 misericordiam de eo habere 
voluit. Qui ait : Nisi morte divellar abeo, nunquam 
a me relinquetur ὃ. 


X. Dum hzc sgerentur, iterum misit Guntchram- 
nus rex ad nepotem suum Childebertum , dicens ; 
Morz ompes abscedant, ei veni ut tg videam. Est 
eniro ceri» necessitatis causa, tam pre vila uostrde 
commodo, quam pro utilitaibus publicis, ut videa- 
wur ἃ nobis, Hzc ille audiens, assumpta matre cuui 
sorore el conjuge, ad qccursum pairui degiinat *. 
Adfuit antem et Magoericus episcopus Trererica 
urbis. Venit etjam Guntcbramsus Boso, quem Agesi- 
cus Viridenensis episcopus sua in fide susceperat : 
sed poutifex ille , qui pro eo (idem fecera4,.non ad- 
fuit, quia convenerat ut absque ullius defensione 
regi preseniaretur, scilicet ut si ipse decerneret eum 
mori debere, non exeusaretur 3 sacerdote; sin au- 
tem ille vitam concederet, liber abiret Sed conjus- 
etis regibus, pro diversis facilitat;ibus 4 eulpabilia 
judicatus, jussum est ut inter(üceretur. Quod cum 
ille comperisset, ad mansionem Magnerici episcopi 
convolavit, οἱ clausis ostiis , segregatis ab eo clericis 
ac famulis, ai: Scio te, beatissime sacerdos, magnum 
cuu regibus honorem habere, et nunc ad te copfugia 
ul evadsin. Eece percuasores ad. ostium : unde ma- 
nifeste scias, quod si a te non eruur, interfecto te, 
egrediar foras, et moriar. Manifestissime enim nove- 
ris, quia aut mors una nos occupat, aut par vita de- 
fensat. O sancte sacerdos, scio enim te patrem com- 
munem cum rege esse (ilio ejus, et novi quoniam 
quacunque pelieris ab eo, obtinebis; nec negare 
emnino poterit sancjitali tug quzcunque poposceris. 
Ideoque aut impetra veniam, aut moriamur simul. 
liec autem evaginata aiebat gladio. Turbatus loc 
episcopus audito, ail : Et quid [aciam, si bie 8 te te- 
neor? dimiue me, ut eam et deprecer misericordiam 
regis, et fortassis miserebitur tui. Et ille : Nequa- 
quam , sed transmitte abbates οἱ creditos 5 tuos , ut 
hzc qua loquor exponant. Verumtamen non hzc 
regi, ut erant, nuntiata sunt, sed dixerunt quod hic 
ab episcope defensaretur. Uude factum est ut cous 


et Mosallam sio, ad ripas Alisontie, Qrna et Cari 
fhuniuum, qui pagus duo& aut tres comitalus cpm- 
electebatur, Scarponensem scilicet, Virdunensem οἱ 
Castereiengem, Vocatur etiam nunc le pays de V aivre. 
Yide lib. 1v de re Diplomatica, uum. 125, Cave etiam 
δε confundas bunc locum simul cum  Vabrensi ea- 
stro, vulgo Vabresen Rouergue, ubi monasterium sede 
eyisenpali auxit Joannes XXII, distacus cx Ruthe- 


Geusj d:opeesi »liquot parochiis. , 
. . o 45 homine iniquo. 
» ἃ., nunquam ab eo recedam. 


Jaxnaar. LX XI, 


noluerit, pariter cum ilio auctore pesfilizx pereat, 
Hzc audiens episcopus, direxit nuntios ad regety. 
Qui cum ἰδία narrassent, ait vex Guntclramuusg : 
Injicite ignem in domum, e£ δὲ exire nequiverit epi- 
scopus, pariter concrementes Hzc audientes clerici, 
effracto vi ostio sacerdoteni ejfeiunt foras. Tunc wi- 
serrimus cum videret se flauimis validis ab utraque 
parte vallari, aceinctus gladio accedit ad ostium. 
Verum ubi primum limen domus egrediens gressu 
foris fixit, statim unus e populo ejecta lancea, fron- 
tem ejus illisit. At ille hoc ictu turbatus, quas! amens, 
gladium ejieere tentans, ab astantibus ita lancearuim 
multitudine sauciatur, ut defixis in lateribus ejus 
spiculis, et sustentantibus hastilibus, ad terram rue.e 


By non posset. Interfecti sunt et pauci qui cum eo erant, 


expositique ip campo simul. Pro quibus vix obten- 
tum fuit cuu principibus, ut terra recondereptur. 
Fuit autem bic in actu levis, avariiig inhians, rerum 
alienarum ultra todum cupidus, omnibus jurans, ct 
nulli promissa adimplens. Uxor autem ejus cum fi! i 
exsilio data cst, resque illius fisco collatz: sunt. Mul- 
titudo autem auri argentique ac diversarum apecie- 
rut in ejus regestis reperta est. Sed et quie sub 
terra abscouderat, stimulante consc:entia iniquitatis 


Su. won latuerunt. Ariolis ac sortibus szepius utceba- 


tur, ex quibus futura cognoscere cupiens , remansit 
illusus. 

XI. Rex vere Guntchramnus cum nepote suo ae 
reginis pacem firmavit, datis sibi invi. em muneribus, 


C ac stabilitis causis publicis, epulati sunt pariter. 


Laudabat enim Dominum [A/. Deum] Guntchramnus 
rex , dicens : Refero tibi maximas gratías , omnipo- 
tens Deus, qui mihi prestitistl ut videre merear filios 
de fllio meo Childeberto. Unde neu me puto usque 
quaque a tua Majestate relictum , qui inibi (μας prze- 
stitist, ut videam filios fllii mei. Tnnc Dynamium et 
Lupum ducem redditos rex Childebertus recepit, 
Cadurcum Brunichildi geginz refudit. Et s.c cum 
pace.et gaudio iterum atque iterum Deo gratias agen- 
les, conscriptis pactionibus ἢ, 4&9] se remunerante: 
et osculantes, regressus est unusquisque ad civitatei 
suam. 


XII. Childebertus.5 vero rex, collecto exercitu, ad 
locum dirigi jubet in quo Drsio 3c Bertheftredus in- 
clusi mocabantur. Erat enim villa ju pago Vabrepsj, 
cui imminebat mous arduus. In hujus cacumine basi- 
licam in honore sanct ac beatissimi Martini. constru- 
xit h. Ferebagt enim ibi casgtruyi antiquitus (usse ; 


« Apud Andelaum. Vüule infra, cap. 29 

d Sic Dec. et Mor. s.; editi, falauatils. 

* |d est fidos clericos, veu alios [azpiliares quibus 
fideret. ] 

f Refeenntur.in/ra cap. 20. 
, δ Hoc caput el duo seqq. desunt in Vat. et Colb. a; 

^ Regm., basilica... constructa habetur. lianc basi- 
licaym pu:at eau esse Valesius, quam Utlilaicus su- 
pra lib. viri, cap. 15, inemoratus construxisse dieitur 
prose Epoxsiumm, quod oppiduimp ecat.iw Cuinitatu Va 
à TC [ 


45 


801 


8. CRECORII ΕΡΊΒΟΟΡΙ fLRONENSIS 


202 


sed nune [Forte tunc] non cura 5, sed natura tantum A autem his diebus pertimescente: regen , in alias re- 


munitum erat. In bac ergo basilica eum rebus atque 
uxoribus et familia se antedicti concluserant. Com- 
1noto ergo exercitu, sicut diximus, Childebertus rex 
iuc dirigi jubet. Verumtamen commoti liomines, 
antequam 2:4 eos accederent, ubicunque aut villas, 
aut res eorum reperire potuerunt, omuia incendio ac 
prxdz tradiderunt. Accedentes autem ad hunc io- 
cum, ad montem se proripiunt, et basilicam cum 
armis vallant. Hlabebant autem quasi 5 ducem tunc 
Godegisilum , Lupi ducis generum. Cumque eos ex- 
trahere de basilica non valerent, ignem applicare 
nituntur. Quod cerneus Ursio, accinctus gladio, foras 
egressus est. Tantaque cede lios qui obsidebant ma- 
ctavit, ut quotcunque in ejus contemplationem ad- 


piones abscesserunt. Nonnulli etiam a prinatu duca- 
(u$ remoti sunt, in quorum ordinem alii successe- 
runt. 

Xlll. Guntchramnus vero Baddonem, quem pro 
crimine majestatis superius vinctum diximus (Lib. vini, 
cap. 41), in praesentiam suam venire jussit ; et traus- 
mi:tens usque Parisios, ait : Si eum cum idoneis 
hominibus Fredegundis ab hac actione qua impetitur, 
immunem fecerit, abseedat liber, et quo voluerit 
eat. Sed veniens Parisios, nullus de parte memoratus 
mulieris adfuit, qui eum idoneum reddere posset. 
Tunc vinctus et eatenis oneratus, snb ardua custodia 
ad urbein Cabillonensem redactus est, Sed postea in- 
tercurrentibus nuntiis, et przssertim Leudovaldo B»jo- 


venissent, nullus vivens remanere possit. lbi et B €assino pontifice, dimissus ad propria rediit. Graviter 


Trudulfus * palatii regalis comes cecidit, et multi de 
hoc exercitu prostrati sunt. Cumque jam nullus de 
caede Ursionis erueretue 4, subito percussus a quo- 
dam in femore, debilitatusque ad terram ruit, et sic 
super eum ruentihus aliis vitam finivit. Quod ceraens 
Godcgísilus, clamare ccpit ac dicere : Fiat uunc pax, 
«cce maximus inimicus dominorum nostrorum ruit : 
hic vero Berthefredus vitam habeat. H:ec eo diceu- 
te, cum omnis populus ad direptionem rerum, quz 
in basiliea adunatze fuerant, inhiaret, Berthefredus 
ascenso equite ad Viridunensem urbem dirigit , 11^ 
que in oratorio quod in domo ecclesiastica erat , se 
tutari putans, przesertim cum et ipse pontifex Ageri- 
cus'in bac domo resideret. 439. Sed cum Childe- 
berto regi nuntiatum fuisset , effugisse scilicet Ber- 
thefredum, perculsus cordis dolore, ait : Si hic mor- 
tem evaseri!, non evadet Godegisilus * manus meas. 
Nesciebat tamen rex eum in domum ecclesiz iugres- 
sum fuiese, sed quasi in regionem aliam confugisse. 
Turic tiinens Godegisilus, commoto iterum exercitu, 
domum ecclesi:x armatis vallat. Sed cum eum ponti- 
fex reddere nequiret, sed defensare conaretur, ascen- 
dentes supra tectuin, euin ab ipsis tegulis ac maceriis 
[AK. materiis], quibus oratorium opertum erat , illi- 
dentes, interfecerunt : ibique cum tribus famulis mor- 
tuus est. Multum ex hoc episcopus dolens, quod eum 
Φ|0Π solum defensare non potuit, verum etiam locum 
in quo orare consueverat, et in quo sanctorum pi- 
qnora aggregata fuerant, sanguine humano pollui 


tunc morbus dysentericus apud Mettensem sseviebat 
urbem. H.s diebus nos dum ad occursum regis prope- 
raremus , Wiliulfam civem P;ctavum , pleuum febre, 
hc morbo laborantem in via offendimus, id est. ad 
Ithemensenm urbem : de qua profecius valde exinani- 
tus, cum ad 4.3.8 urbem Parisiacam cum fil.o uxoris 
$usx venisset, apud villam Rigoialensem f facto te- 
stamento delunctus est ; puer vero, qui et ipse ab hoc 
l-nguore tenebatur, obiit; et sic pariter in urbis Pictavae 
delati terminum, tumulati sunt. Uxor quoque ipsius 
Wiliulfi tertio copulatur viro, filio scilicet Bep, o:eni 
ducis ,qui et ipse duas jam, ut celebre fertur, uxores 
vivas reliquerat. Erat enim levis atque luxuriosus, et 
dum nimio ardore fornicationis arctaretur, ac relicta 


C conjuge cum famulabus accubaret , exhorrens legiti- 


mum counubium, aliud expetebat : sic οἱ secundx 
fecit et huic, cui tertio copulatus est, ignorans quod 
corruptio incorruptionem nou possidebit (1 Cor. 
1v, 50). 

XIV. Postlisc cum Egidius Rhemensis urbis epi- 
scopus, de illo crimine majestatis quo superius (Cap. 
44) memorati perempti sunt, suspectus haberetur, 
cin magnis muneribus ad Childebertum accedens, 
veniam deprecatur; prius tamen saeramenta susci- 
piens in basilica sancti Remigii δ, ne aliquid mali iu 
itinere pateretur; susceptusque à rege cum pace dis- 
cessit. Pacem etiam cum Lupo duce obtinuit, 
quem instinctu eius de Campanise ducatu supra ine- 
moravimus (Lib. vi, cap. 4) fuisse depulsum. Unde 


vidit. Misit autem Childebertus rex cum muneribus, D rex Gunteliramnus. valde in amaritudinem excitatus — 
ut a moerore revocaretur : sed noluit consolari. Multi est, eo quod ei promiserat Lupus, nunquam se cum 4 


* [dem cod. Regm., sed mon struciura, sed natura. — quae antea sancti Christophori dicebatur, ex Frod..ar- — 

b Chesn. non habet quasi. Godegisilum ducem lau- — do, tumulo et crebris miraculis beatissimi Remigii ams 
dat Fortunatus lib. 1, carm. 6, sed is Gallimagni t- Francorum apostoli illustrata et celebris facta est. bim 
Jiaw duxerat, Duas forte, si idem sit, uxores habuit. — sacrum Chrisma asservatur ad :egum nostrorum) cou-— 

* Regm., Tridulphus. Bec., Tridul(us. secrationem *; et quidem ex iis nonnulli, sicut es 

4 Sic Bad., alii, cerneretur. Hegm. autem, cumque — aliquot reginze, ibidem inaugurati solemuiter fuerunt — 
' Ursio a nullo cesus cerneretur. In ea vero basilica non solum plerique Rheimorumese 

* in Colh. m. et Regin. deest Godeyisilus. archiepiscopi, aut alii viri nobiles et. principes, se 

! Alias Rotoialum, aut Ruolium, vulgo /uel, villa — etiam Carolomannus Caroli M. frater, nonnulliquees 
regia, quam Carolus Calvus raouasterio S. Dionysii — alii Francorum reges et regine sepulti sunt. Ου cu— 
contulit. Ihi hodieque villa Richeliana visitur, pr:e- — jus celebritatem et prerogativas, ab annis circ. 6 
clarissimis fontibus insignis, distinguenda a villa ce- — archinronssterii titulo gaudet ; liodieque perseveraus 
gnomine in Normannia, Hucil, de qua supra lib. vrt, — sub ordine sancti Benedicti et Congreg. sancti Mauri — 
cap. 49. Plura si cupis, adi Frodoardum, aut. Marlot, tuino 

ὃ f'egni, et Colb. m., sgaeti Reinedii, Hec basilica, — Metropolis Rbemensis, lib. n, cap. 2 et seqq. 


* Vide supra notam quam pagine 225 subjecimus, Epiz, 


«93 


IIfSTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 


495 


eodem pacem facturum, quia fuisset regis cognitus A secessum exta historiographus narravit Eu:el'us 4. 


loimicus. 

XV. [εἰν eo tempore in. Hispania. Richaredus 
rez, compunctus miseratione divina, convocatis epi- 
scopis religionis 8035, ait: Cur inter vos et sacerdo- 
tes illos, qui se catholicos dicunt, jugiter scandalum 
propagatur : et cuni i'li per fidem suam signa multa 
ostendant, vos nihil tale agere potestis α΄ Qua de re 
convenite, qux:so, 434 simul, et Jiscussis utriusque 
partis credulitatibus, qux» vera sunt cognoscamus ; et 
tunc aut accepta illi a vobis ratione ea credant qua 
dicitis, aut certe vos ab illis veritatem agnoscentes , 
qux» predicaverint vos credatis. Quod cum factum 
fuisset, congregatis utriusque partis episcopis, pro- 
posuerunt hzretici illa quz szpius ab ipsis dicta jam 


Sed cum hzc populo sectze 8125 credere non sincrete, 
εἰ ad consentiendum ei paucoruin faveret adulatio, 
commotus felle, ingressus iu cellulam suam, iuc'iuato 
super lectulum capite, nequam spiritum eshalavit, 
Sicque haereticorum populus, in ipsa consistens pro- 
vincia, iuseparabilem Trinitatem confessus, ab er- 
rore diseessit. 

XVI. Posthsmc Richaredus legationem ad Cunt- 
chramnum atque ad Childebertum direxit pacis. gra-' 
tia, ut scilicet, sicut in fide se asserebat unum, ita 
et charitate se prsestaret unitum. Sed a Guntchramno 
rege repulsi sunt, dicente- : Qualem mihi fidem 
promittere possunt, aut. quemadmodum ἃ me cred 
dehent, qui neptem meam Ingundem in captivitatcuy 


scripsimus. Similiter responderunt episcopi nostre p tradiderunt, «t per eorum insidia:, et vir ejus inter- 


religionis ea de quibus hzreticorum partem plerum- 
«que victam libris superioribus demonstravimus ; et 
presertim cum rex diceret quod nullum signum sa- 
nitatis super infirmos ab hzreticorum ostenderetur 
episcopis, ac'in memoria replicaret qualiter , tem- 
pore genitoris sui, episcopus qui se jactsbat per fidem 
nos rectam czcis restituere lumen, tacto (8600 et 
cmeitati perpetwe damnato discessisset confosus , 
quod nos in libro Miraculorum plenius declaravimus 5, 
wecavit ad se seorsum sacerdotes Dei. Quibus per- 
serutatis, cognovit unum Deum sub distinctione coli 
personarum trium, id est Patris οἱ Filii et Spiritus 
s*neli ; nee. minorem Filium Patre Spirituque san- 
cto, neque Spiritum sanctum minorem Patre vel Fi- 


fectus. est, et ipsa in peregrinatione defuncta? Nou 
recipio ergo legationem Riebaredi, donec me Deus 
ulcisci jubeat de his inimicis. Hzc legati audieutes, 
ad Chillebertum proficiseuntur, ἃ uo et iu pace 
excepti sunt, dicentes : Vult se dominus noster, f;a- 
ter tàus licharedus, de hoc crimine exuere quod ei 
imponitur, quasi in mortem sororis vestre fuisset 
conscius ; de quo, sacramento, si vultis, aut qualibet 
alia conditione idoneus reddi potest. Deinde datis 
gratie vestrae decein millibus solidorum, charitatem 
vesuam habere desiderat ; et ut ille vestro utatur 
solatio, et vos ejus, ubi necesse fuerit, beneflelis po- 
tiamini. Illzc' illis dieentibus, promiserunt Chilie- 
bertus rex et. mater ejus pacem et charitatem eum 


lio, sed in una sequalitate atque omnipotentia hanc (ὃ ipso se integre custodituros. Acceptisque ac datis 


Trinitatem verum Deum fateri. Tunc intelligens ve- 
fitatem Richaredus, postposita altereatione, se ca- 
tboliez legi subdidit, et accepto signaculo beatze cru- 
cis eum ehrismatis uneiione, credidit Dominum Je- 
sum Christum Filium Dei ;qualeni Patri cum Spiritu 
sanete, regassntem in secula sseulorum. Amen. 
Deinde nantios mittit ad provinciam Narbonensein, 
quibus narrantibes ea qus ille gesserat, simili cre- 
dulitate populus ille eennecteretur *. Erat enim tunc 
temporis Arianse sectse episcopus Athaloeus, qui fta 
per 438 propositiones vanas ac interpretationes 
(alsas Scripturarum, Ecclesias Dei couturbabat, ut 
pataretur quod ipse esset Arius, quem projecisse in 


muneribus, 3G addiderunt legati : Jussit etiam do- 

minus noster- ponere verbum in auribus vestris de 

filia sive sorore vestra Chlodosinda f, ut ei tradatur 
in matrimonium, quo facilius paz qux inter vos' 
promittitur, confirmetur. Qui dixerunt : l'romissio 

nosira ex hoe habilis dabitur, sed sine patrui nostzj 

Guntchreamni regis consilio hzc facere non aude- 

Inus : promissum enim habemus de majoribus causis 

nihil sine ejus consilio agere. Aecepte itaque re- 

Sponso redierunt. 

XVII. .Eo δ anno verno tempore pluvise valida 

fuerunt, et cum jam vel arbores vel vines fronduis-- 
sent, nix decidua tuucta operuit. Subs^quenti quoque 


* [ize fuit omni tempore catholicos inter et hre- D jet, ete. Tradit Paulus. Diac. Emeritensis in Vitis 


licoe distinctio, ut primi miraculis fidem suam appro- 
berent, quod. alii przstsre non poteran!, ut ex Ire- 
uzo, Tertulliano, Eusebio, Cypriauo, aliisque obser- 
vavimus in notis ad Acta martyrum pag. 151, quo 
argemento utebatur. Nicetios Trevirensis in epistola 
δὰ Chiodoswindam contra Arianos. 

b Videlicet in libro de Gloria Confess. eap. 15. 
Vide et supra lib. n, cap. 5. De hoc colloquio Joan. 
Biclar. ad an... 588. 

« Colb. a., Qui nurranites ea.... connectitur. 

4 Mufnus Eusebii libris IHistorize ecclesiast. duos 
adjecit, sed cuin Gregorins aliique similes auctores 
Eusebii Historiam aliuude non noverant quam ex 
Aufini versione, totum ejus opus sub Eusebii nomine 
isudabant, Arii autem jjjerjius describitur lib. a, 
eap 14. 

e Regin., Sed ΦΉΣ ἃ; sectam illius segui no 


PP. Emerit., cap. 19, Athalocum episc. Arianum cum 
44 comitibus apud Narhbonam seditionem adversus 
Reecaredum comimnovisse, eorumque conatus fuisse 
irritos, quanquam in sui subsidium Francos advo- 
cassent. Joan. Diclar. auno 1 Reccaredi meminit vi- 
ctoris adversus Francos ab ipsius dneibus relat:e, in 
qua Desiderium ducem eum multis Franeis interiisse 
memorat. Alia est, ni fallor, conjuratio Sunnz episc. 
Ariani et aliorum adversus lteccaredum, quam idem 
Biclar. ad au. sequentem refert. ltem anno Reccarc- 
di tertio deyrehensi sunt. Uldila episcopus eum. Go- 
suinta, qui eidem regi insidias tendebant, ut dixi- 
mus ad cap. 1 hiojus libri. 

f |nfre eap. 20 dicitur CAlodosuinda. Vide not:s jn 
cap. 95. - “ 

€ (δροιϊ istud cum seq. deest in Colb, 


499 8. GREGORIt EPISCOPI TURONENSIS | 50) 


ΤΕΣ, ul si, ut habet humana fragilitas, quod divina 
pietas mon permittat, nec ille videre desiderat, eon- 
tigerit domnum Childebertum, eo superstite de hae 
luce migrare, filios suos Thecdobertum et Theodo- 
ricum reges, vel si adbuc alios ipsi Deus dare volue- 
rit, ut plus páter sub sua tuitione et defensione re- 
cipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni solidi- 
(ate possideant; οἱ genitricem domni Childeberti, 
dommarn Brunichildem reginam , vel filiam ejus Chlo- 
dosuindam, germanam «domni Childeberti regis, 
quaudiu iufra regionem Francorum fuerit, vel ejus 
reginam Feileubam 4, tanquam sororem bonam, et 
Mlias in sua tuitione οἱ defensione, spiritali dilec- 
Wone, recipist, et sub omni honore et dignitate cum 
omnibus rebus earum , cum civitatibus, agris, redi- 
.bbus vel eunctis. titulis, et omni corpore facultatis, 
(αι f quod przseuti videntur tempore possidere, 
quam quod adbuc, Christo prsesule, juste potuerint 
augmentare, sub omni securitate et quiete possideant : 
οἱ s$ quid de agris fisealibus, vel speciebus, atque 
prsesidio, pro arbitrii sui voluntate facere, aut eui- 
quam eenferre voluerint, fiza stabilitate in perpetuo 
conservetur, nec ἃ quibuscunque voluntas illarum 
wllo tempore convellatur. De civitatibus vero, hoc 
est Burdegala, Lemorvica, Cadurco, Denarno et Be- 
gorra, quas Gailesuindam 5 germanam domn:» Bru- 
michildis, 11m in dote quam in morganegiba *, hoc 
est, matutinali dono, in Franciam vénientem certum 
est aequisisse. Quas etiam per judicium gloriosissimi 
domni Guntchramni regis vel Francorum , supersti- 
tibus Chilperico et Sigiberto regibus, doinna Druni- 
'fhildis noscitur acquisisse, ita eonveuit, scilicet ut 
Cadurcum civitatem , cum terminis et cuncto populo 
$uo domna Brunichilldis de prsesenti in sua proprie- 
tate. percipiat. Reliquas vero civitates, ex hac con- 
ditione superius nominatas, domnus Guntchramnus 
dam advivit possideat, ita ut quandoque ρου ejus 
(ransitum in dominationem domns BDBrunichildis he- 
redumque saorum eom omni soliditate, Deo propitio, 
revériantur; nec supersute dumuo Guntchramno, 
neque a domna Brunichilde, neque a &lio suo Chil- 
deberto rege, filiisque suis, quolibet ingenio, vel 
tempore repetantur. Simili modo convenit , ut Silva- 
nectis domnus Childebertus in integritate teneat ; et 
qoantum tertia domni Guutchramni exinde debita 
competit, de tertia domni Childeberti , que est in 
Rossontensi *, domni Guntchramni partibus com- 
pensetur. Similiter convenit , ut secundum pactiones 
inter domnum Guntchramnum et bons memorie 
domnum Sigibertum initas, leudes illi, qui domno 


8 Colb., Fagileibam. ] 

b Uxor Chilperici , qux strangulata fuit, supra lib. 
iv, cap. 28, ubi dicitur Galsuintha. —— 

e (uim ignota esset liec vox. exscriptoribus, eam 
varii varie scripsere. Regm. et Colb. m., Morganeliba; 
Colb. a., Merguugeba; Freh. al. et Chesii. àl., Mor- 
Jangeba. Donum erat quod die nuptiarum sponsus 
mane sponsz conferelat, Ejus etymon et varias si- 
'&n licationes ex compluribus auctoribus fusius ex- 
ponit Cangius in Glossario, 

4 Colb. m. et Chesn. al., /tosoniisse; Bec., ftos- 


À Guntchramno post transitum domni £43 Chlotba- 
charii sacramenta primitus pr:ebuerunt ; et si postea 
convincuntur in parte alia tradidisse, de locis ubi 
commanere videntur, convenit ut debeant removeri. 
Similiter et qui post transitum domni Chlothacharii 
convineuntur domno Sigiberto sacramenta primitus 
prebuisse, et se in aliam partem transtulerunt, 
modo simili removeantur. Similiter quidquid aate- 
fati reges ecclesiis aut fidelibus suis contulerunt *, 
aut adhuc conferre cum justitia, Deo propitiante, 
volueriut, stabiliter conservetur; et quidquid uni- 
cuique fidelium in utriusque regno per legem εἰ ju- 
stitiam redhibetur, nullum ei prejudicium paritur, 
sed liceat res debitas possidere atque recipere. Et si 
aliquid cuicunque per interregna sine culpa sublatum 

B est, audientia. babita restauretur. Et de eo quod per 
munilicentias precedentium regum unusquisque us- 
que ad transitum gloriosz? memoriz domui Chlotba- 
cbaril regis possedit, cum securitate possideat , et 
quod exinde fidelibus personis ablatum est, de pee- 
sonti recipiat. Et quia inter prefatos reges pura et 
simplex est in Dei nomine concordia illigata, con- 
venit ut in utroque regno utriusque fidelibus, tam 
pro causis publicis quam privatis, quicunque voluerit 
ambulare, pervium nullis temporibus denegetar. Si- 
militer convenit , ut nullus a'terius leudes nec solli- 
citet, nec venientes excipiat. Quod si forsitam pro 
aliqua amissione partem alteram crediderit expe- 
tendam , juxta qualitatem culpee excusati reddantur. 

. Hoc etiam huic addi placuit pactioni, ut si qua pars 

C Prosentia statuta sub quacunque calliditate, tempore 
quocunque transcenderit, omnia beneficia, tam re- 
promissa quam in praesenti collata, amittat, οἱ illi 
proficiat qui inviolabiliter omnia suprascripta serva- 
verit, 2.4.8. et sit de sacramentorum obligatione iu 
omnibus absoluta. His itaque omnibus definitis, ju- 
rant parles per Dei omoipotentis nomen et . insepa- 
rabilem Trinitatem, vel divina omnia ac tremendum 
diem judicii, se omnia, qux superius scripta sunt, 
sbsque ullo dolo malo vel fraudis ingenio inviolabi- 
liter servaturos, Facta pactio sub die quarto f kalen- 
dis Decembris, anno vicesimo sexto [J. anno 587] 
regni domni Guutchramni regis 5, domui Childeberti 
vero duodecimo anno. 

Leciis igitur pactionibus, ait rex : Judicio Dei fe- 

p riar, οἱ de his quidquam transcendero qua hic con- 
tinentur. Et conversus ad Felicem, qui tunc nobis- 
cuin legatus advenerat , ait : Die, o Felix , jam enim 
pleuissime connexuisti amicitias inter sororem weagm 
Brunichildem, et inimicam Dei et hominum Frede- 


aontisse. Forte hic designatur Ressontum Longum, 
lHosson-le-Long , vicus inter Suessionas et Vicum ad 
Axonam, Vic-sur-Aisne. Alii tainen censent hic me- 
morari Hosson!um in pago Bellovacensi situm, vulgo 
liesson, quod uni e novem ecclesie Bellovacensis 
archidiaconis nomen tribuit. 

* Sic mss. omnes ; editi vero, contulerint. 

t Colb. in. et Regin. cum Dad., die tertio. 

8 Qua: sequuntur usque ad finem capitis non ha- 
bentur in Colb. a. et Vat. 


ἀρ 5 “Ὁ 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 


de 


Qoo negan'e, ego dixi : Non dubitet rex A Ecclesi fidos periculo ullo. nop. quatitur, livresis 


amicitia inter easdem custodiuntur, qux 
annos plurimos sunt ligatz:. Nam certe 
odium , quod inter illas olim statutum est, 
lulat, non arescit. Utinam tu, o rex glo- 
. minus cum ea charitatem haberes, Nam, 
ngnovimus, dignius ejus legationem quam 
xcipis. Et ille : Scias, inquit, sacerdos Dei, 
jus legationem suscipio, ut eharitatem ne- 
Ch ldeberii regis non omittam. Nam ibi 


micitias ligare non possum , de qua s:zepius- 


int, qui mihi vitam presentem auferrent. 
licen:e, Felix ait: Pervenisse ad gloriam 
redo, quod lticharedus legationem ad nepo- 
um di.exit (V. sup. cap. 16), que neptem 


nova non surgit. Quze erit ista necessitas, ut. tanti 
debeant in unam caujungi. Domini sacerdotes? Et 
ille : Sunt multa, inquit, qux debeant discerni, quae 
injuste gesta sunt, tam de incestis, quau de ipsis 
qu.e inter nos aguntur causis. Sed przecipue illa Del 
causa exstat omnibus major, ut. iuquirere debeatis, 
cur Pratextatus episcopus gladio ia ecclesia fuerit 
interemptus, Sed ex de iis qui pro luxuria aecusantur 
debe! esse discussio, ut aut victi sanctione sacerdo- 
(ali debeant emendari , aut certe, si. innocentes in- 
veniuntur, publice error criminis auferatur. Tune 
jussit ut in. kalendis mensis auarti hzec synodus pro- 
longaretur 5, Et iis dictis, ad ecclesiam A6 pro- 
cessimus : erat enim dies illa Dowiniem Resurre- 


ohlodosu:ndam, filiain fratris vestri, ei in B ctionis solemnitas *. Diciia igitur Missis, convivio nos 


(um postularet. Sed ille sbsque ves!ro con- 

exiude yromittere voluit. Rex ait * : Non 
um enim , ut illuc neptis 2.4.5 mea ambu- 
»ror sua est interfecia ; sed nec illud ratio- 
"Ow placel, ut non ulciscatur mors. neptis 
Indis. Felix respondet : Multum se exinde 
volunt, aut sacramentis, aut quihuslibet 
itionibus jusseritis; tantum vos consensum 
ut ei Chlodosuinda, sicut postulat, despon- 
1 ait: Si enim nepos meus impleL qua in 
u$ conscribi voluit, et ego de his facio vo- 
ejus. Promitteutibus nobis eum omnia ime 
, adjecit Felix : Deprecatur etiam pietatem 
ut ei solatium contra Langobardos tiribua- 


aseivit, quod fuit non minus oueratum in ferculis, 
quam letitia opulentum, Semper enim rex de Deo, 
de zdificatione eeclesiarum , de. defensione paupe- 
rum sermonem habens, ridebat interdum spiritali 
joco delectaus, addeus etiam unde et nos aliquid Iz:- 
titiz (rueremur. Dicebat enim et hzee verba : Utinam: 
mihi nepos meus promissa custodiat. Omnia enim 
qua habeo ejus sunt. Tainen si eum scandalizat 
illud, quod legatos Chiotharii nepotis mei suscip.o, 
nunquid demens sum, ut non possim temperare ín- 
ter eos, ne scandalum propagetur? Novi enim id 
magis incidere, quam in io0ngius promnigare. Dabo 
enim Chilothario, si eum nepotem meum esse cogno- 
vero, 3Ut duas, aut. tres. in: parte alíqua. civitates, ut 


er expulsisdeltalia, pars illa quam genitor (ἡ nec hic videatur exbseredari de regno meo, nec liuic 


licavit vivens, ad eum revertatur; reliqua 
per vestrum suunique solatium imperatoris 
ἢ restituatur. Respondit rex : Non, inquit, 
ἃ [taliam exercitum ineum di;igere, ut ult o 
li tradam : gravissima enim ly s lialiamn 
astat. Et ego: Indicastis enim nepoti vestro, 
. regni sui episcopi in unum convenirent, 
a sunt quz debeant indagari : sed juxta 
line canonum, placebat gloriosissimo ne- 
"0, ul unusquisque metropolis cum provia- 
Ch. comprovincialibus] suis conjungeretur : 
jue irrationabiliter in. regione propria tie- 
iclione sacerdo'ali emendarentur. Qua eniin 
δῖ, ut in unum tanta multítudo conveniat ? 


inquietudinem przpararent quz isti reliquero, {πὸ 
et alia locutus, dulci nos affatu. fovens ac muneribus 
onerans, discedere jubet, mandans ut ea semper 
Childeberto regi ius nuentur, qua vitae ejes conr 
nmioda fient. 

XXI. Ipse autem rex, ut ssepe diximus, in eleemo- 
synuis inagnus, in vigiliis atque jejuniis promptug. 
erat, Nam tuuc ferebatur Massiliam a iue inguinaria 
valde vastari, et hunc morbum usque ad Lugdunen- 
sen vicum, Üetavum nomine, fuisse celeriter propa- 
latum. Sed rex, ac si bonus sacerdos, providens re- 
media, quibus cicatrices peceatoris vulgi mederentur,. 
jussit omnem populum ad ecclesiam convenire, et Ro- 
gationes summa cum devotione celebrari, et nibil 


io Badii sic habet : Ad quod rez cognoscens D rilatem. Quapropter placeat purgationem ejus. legiti- 


rep.teus que de perfidia illius audierat, ma- 
ilio respondit : Non esl visum prudenter a 
i cousentirem , ut illuc nep:is mea, quain ain- 
diligere debeo, mittatur, ubi soror ejus iuno- 
irpissima fraude vulgo pradicaiur interfecta, 
lud regiam decet majestate , aut. mosiro ge- 
stum duco, ut de morie nefanda neptis mea 
& Ingundis nullam sumam vindictam aut ul- 
'eliz autem legatus ad hoc respondit : Mula, 
sime, malivolorum hominum lingwe assercre 
«P procul sunt a veritate. ldeoque illis prius. 
ta facta »it inquisitio, nullam decet adhibere 
charedus autem se omni via, qua decet , pur- 
Mws est, sive sacramentis, sive quibuscunque 
litionibus jusseritis, se immunem esse ab iis 
iuntur a. perditis hominibus, quibus doleret, 
ac sinceram, ul decet , inter vos viderent cha- 


mam admittere, et si talis comperta [uerit , id tnndem 
permite, ut ei Chlodosuinda , sicut. postulat, despon- 
seiur, Hex itaque audiens: tam constantem. obletionem 
de-purgatione Richaredi (acienda , consideransque sf 
innocens esset eorum , qua ipsi tunc. objiciebantur, ea 
que a Richaredo posiulabaniur, essent. requo utiliu, 
nepti honorifica, et ita ^ pire respuenda , coyit 
animum feciore ἃς disit : Si medo vera sunt que dicis, 
εἰ [üicharedus |legondum puto, Childebertus| nepos 
meus implet qua iu pactionibus conscribi voluit , etc. 

b Nulla usquam synodi. bujus inentio oceurrit ; hioc 
dubitare licet au fuerit unquam coaeta, 

* [n Jiad., omissis intermediis, h:ec eum media 
parte capitis sequentis sic junguntur : Solemnitas, ob 
quam omnia devotius, εἰ cum majore chariiate irans- 
acta sunt; et quasi. religiene fleret quidquid a rege 
fiebat, eodem tempore itu yostum cst. Per triduum, εἰς. 


5. GREGORH, EPISCOPI TURONENSIS ᾿ 


504 


aliud in usu vescendi, nisi panem hordesceum cum A (uneti : sed et mulás vicibus deinceps ab boe fute- 


aqua munda assumi, vigiliisque adesse instanter 
oinnes jubet : quod eo tempore ita gestum est. Per 
triduum enim, ipsius eleemosynis largius so:ito prz- 
currentibus, ita de cuncto popula formidabat, ut jam 
liac non rex tantum, sed etiam sacerdos Domini pu- 
taretur, totam spem suam in Domini m'serationeu 
transfundens, et ia ipso jactans cogitationes, quie ei 
Superveniebant, 447 a quo eas cffectui tradi tota fi- 
dei integritate putabat. Nam celebre tunc a fidelibus 
ferebater, qaod mulier quedam, cujus filius quar- 
tano typo gravabatur et in etrato anzius deeubabat, 
260essit inter turbas populi usque ad tergum regis, 
abruptisque clam regalis indumenti &mbriis io aquam 
posuit Glioque bibendum dedit, statimque restineia 
febre sanatus est. Quod non habetar 4 me dubium, 
Cum ego ipse sxpius larvas 5 ene:gia faulante 80. 
mer ejus invocantes audierim, ac eriminum proprio- 
rum gesta, virtute ipsius diseernente, fateri. 

XXii, Nam P aicut superius diximus, Massilieneis 
upbe contagio pessimo aegroto, quanta sustinverit, 
altius replicare placuit. llis enim diebus Theodorus 
episcopus * ad regem abierat, quasi aliquid contra 
Ncetium patricium suggesturus. Sed cum a rege 
Cbhi'deberto minime de bac causa fuisset auditus, ad 
própria redire disposuit. Interea navis ab llispania 
wb3 cum negotio solito ad portum ejus appulsa 68', 
que hujus morbi fomitem secun nequiter defere- 
bat : de qua eum multi eivium diversa mercarentur, 
ex confestim domus, ip qua octo anim: erant, hoc 


ritu gravata est. 

XXIll. Agericue vero Viridunensis episcopus, eum 
ex illo diuturne amaritudinis felle graviter :egrota- 
ret, pro ee quod Guntehramaus Boso, pro quo fide- 
jussor exsüterat, interfectus esset; vel etiam abdita 
amaritudine, quod Bertbefíredes infra oratorium do- 
mus ecclesiasücz fuerat interfectus, et. przsertim 
cum ipsos Guntchramni fllios secum retinens ouoti- 
die fleret, dicens : In. meo vos odio orpbhani reli: ti 
estis; his accensus, ut dizimus, eaxusis, fellis amari- 
tudine agyravatus, et fnaxime forti inedia consum- 
ptus, diem obiit *, appositusque est io sepelcro. 
Baciovaes quoque abbas ejus pro episcopatu cueur- 
rit, sed nihil obtinet." Charimerem enim referenda 


B riam cum eonsehsu civium regalis detrevit auctori- 


tas fieri sacerdotem, Buclovaldo s3bbate postposito. 
Ferelunt enim buae ésse superbum, et ob boc a 
nonnullis Bucesevalidus vocitabatur. Obilt autem et 
Licerius Arelatemsis episcopus, in cujas ecclesiam 
Virgilius abbas Augustodunensis, opitulante Syagrio 
episcopo, substitutus est f. 

XXIV. Obiit autem et Deutheríus € Vinciensis 
episcopus, ín eujus locam Fronimius subrogatus est. 
Hic autein Fronimius Biturit:e urbis incola fuit, «e 
eausa nescio quain Septimaniam abiit; ac post mor- 
tem Atbanagildi regis ἃ Leuvane successore ejus ma 
gnifice est receptus, atque in urb» Agathensi episco- 
pes ordinatus est. Sed post mortem Leuvanis cum 
Leuvichildus 46) m illa h:reties pravitatis perfi- 


contágio interfectis babitatoribus, relicia est vacua. C dia grassaretur, et ingundis filia Sigiberti regis, 


Nee statim hoc iacendium 'wis per domos spargitur 
totas : sed interrupte certi temporis apatio, ac velat 
in segetem flamma aecensa, urbes totam morbi in» 
cendio conflagravit. Eyi:«copus tamen urbiB accessit 
ad !'ocum, et se infra basilicze sancti Victoris 4 septa 
conünoit cum paucis qui tunc cum ipso remanse- 
raBt, ibique per totam urbis stragem orationibus ac 
vigiliis vacans Domini misericordiam exorabat, οἱ 
tsmdewn, cessante interitu, populo liceret in pace 
quiescere. 4/58 Ces:snie vero bae plaga meusibus 
duobus, eum ja:u populus securos redisset ad urbem, 
Mefum suwecedente morbo, qui redierast sunt de- 


4 [des( enefgumemos sive daemoniaces. Narrat 
Paulus Diac. lib. ww Bist. Langob., cap. 35, ejusdem 
regis visionem, qua thesaurum invenit, quo postea 
ad exornandum sancti Marcelli sepulcrum usus est. 
Vide δι Aimoin. lib. ru, cap. 3. 

b Hoc cavut δέ quatuor subsequentia desunt in 
Cólb. a. In Vai. autem cum ὅ seqq. 

* Mes. duo, Theodorus ad regem, omissa hac voce 
ep:séopus. 

ἃ De sancto Victore Massiliensi mart. agit item 
Gregorius lib. 1 de Glor. Mart., eap. 77. 

* Sancli Agerici festum celebratur die τ Decem- 
bris. Laudatur ἃ Fortanato lib. i1, carm. 27 et 28. 
Sepultus est Verodusi in oratorio sancti Martini a se 
exstéucto, quod nunc ab ipso sancti Agerici appella- 
tar, curg monasterio ei adjuncto, ordinis sancti Be- 

ed. quod abbete regulari gaudet, ex congreg. saneti 
itout. 

f (uter utrunque Saxius Paschasiem locet, qui 

viseimo temporis intervallo sedit ; et quidem | im 


cnjus supra meminimus (Lib. v, cap. 39, etc.), in 
Hispaniam ad matrimonium duceretur, audivit l,eu 
vichildus, quasi hic episcopus ei consilium dedisset, 
9t nunquam $e veneno heretice credulitatis debe- 
ret admiscere; et ob hoe semper ei roolestus inju- 
riarum laqueos intendebat, quousque eum ab episco- 
patu dejieeret. Cumque non ínveniret quibus eum 
moseipulis posset innectere, ad extremum emisit qui 
eur gladio deberet appetere. Quod ille per inter- 
buntios cognoscens, relicta urbe Agathensi, in Gallias 
sdrenit, ibique ἃ multis episcopis receptus sc mune- 
ratus, sd Childebettum regem pertransiit. Sicque 


veleribus Wiotyehis Arelatensis eeclesie a nostro 


p Mabillonio Quis tomo JI! Analect. Paechasius eodem 


ordine recensetur. Virgilium autem ex abbate Liri 
nensi episcopum fuis:e crestum idem auctor denda 
dit, ex ipsimstmet Virgilii Vita. Sed, potior videtur 
Gregorii auetoritas, qui Virgilio syochronus fuit: 
unde Barralis, qui ejus Vitam edidit in Chronologia 
Lirinensi, ipsum ez monacho Lirinensi abbatem Au- 
gnstodunensem, ex abbate vero Árelaten:em episco- 
pum faisse memerat. Virgillo complures epistolas 
script uo cred Lih EnUs. pe eo Bollandiani die 5 
artii, quo ἃ uenses festum ej ebrat 
Aretato vero dio rioctobris. sius cel " 
€ Bec., Deotharius; Colb. m. et Regm., Deothe- 
ríus. Iuterfuit Concilio Aurelian. iv, an 541, aliisque 
intermediis, ad an. 585, quo ipsíus missus Matisc, 
w interfoit cum Fronimio ipsius suecessore, qui 
subscripsi inter episcopos, qui sedem mon habe- 


J 
505 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER. NONUS, roe. 


patefaeto leco, apud supradictam urbem, potestatem A — XXVII. Amalo quoque dux dum eonjugem in 


pentificalem nono dejeclionis suz anno, rego lar- 
giente, suscepit. E 

Britanni eo aano graviter territorium Namneticum 
Rhedonicumque prava subjecerunt , vindemiantes 


vineas, culturas devastantes, ac populum villarum , 


abducentes captivum , nihilque de promissis supe- 
rioribus custoJientes , et non solum non custodien- 
tes promissa , verum eiism detrahentes regibus no- 
: Siris. 

XXV. litur Childebertus rex cum petentibus Lan- 


gobardis sororem. suam regi ^ eorum esse conjugem, 


acseptis. meneribus , promisiseet ; advenientibus Got- 


w:orun. legatis ipsam, eo quod gentem illam ad (i-. 


dem catholicam conversam fuisse cognosceret, re- 


aliam villam pro exercenda utilitate dirigit, in amo- 
rem puellul: cujusdam ingenua ruit. Et facta nocte 
crapulatus a vino misit pueros, ut detrahentes puel- 

Julam, eamtoro ejus ascirent. llla quoque repugnante, 
et violenter in ejus mansionem deducta, dum eam 
alapis ezeduat , sanguinis unda. ex narium ineatibus. 
decurrente perfunditur. Unde factum est ut ipse - 
quoque stratus ducis antedicti boc rivo cruen'/aretur, 

AST quam et ipse pugnis, colaphis, aliisque ictibus 

verberatam im ulnam suscepit, el statim oppressus 
somno dormire coepit. At illa extensa manu trans 
caput viri gladium reperit: quo evaginato, caput 
ducis , velut Judith Holofernis, ictu virili libravit. 
llle quoque voces emittente, concurrunt famuli. 


prowieit ^, ac legationem ad imperatorem direxit, B Quaza qum interücere vellent , exclauavit ille, di- 


ut quod prius non fecerat ^, Bunc contra Langobar- 
derun gentem debellans cum ejus consilio eos ab 


halia remeveret ; nibilominus et exercitum suum ad 


regienem ipsam capessendaem direkit, Commotis du- 
cibus cum exercHu illuc abeuntibus , 450 coufli- 
gunt pariter : aed nostris valde csexis, multi prostra- 
ti, nonnulli eapti, plurimi etiam per fugam lapsi vix 
je pauriam redierunt. Tautaque ibi fuit strages de 
Francorum exercitu , ut olim similis non recolatur. 

XXVl. Anno quoqee quarte decimo Childeberd 
regis Ingoberga regina, Chariberti quondam relicta, 
migravit a &2culo , mulier valde cauta 4 ac vita ΓΘ. 


ligiosa prsedita, vigiliis et orationibes atque eleemo- ' 


sysis non ignava: quae , credo, per providentiaiu 
Dei commonita, ad me usque nuntios dirigens, 
vut in his qua de voluntate sua, id est pro ani- 
m3 remedio cogitabat , adjutor exisierem ; sic ta- 
men ut ad ipsam accedens , 4088 consilio habite fleri 
decernebat, scriptura coanecteret. Accessi , fateor, 
vidi hominem timentem Deum ? qua cum me beri- 
gme excepisset , notarium vocat , et babite , υἱ dizi, 
mecum consilio, quadam ecelesie Tnronica et ba- 
siliez sancti Martini, quadam Cenomannicze eccle» 
six delegavit; ae post paucos menses *, subitanea 
segritudine fatigata, migravit a 6xculo, multos per 
ebariulas f liberos derelinquens, septuagesimo, ut 
arbitror, vitz anno, relinqueps liliam unicam,quam in 
Cantia regis cujusdam filius $ matrimonio copulavit, 


4 [s erat Autharis, Gregorio nostro infra lib. x, 
eap. 3, Aptacharins, qui postea duxit azotem Theo. 
delindam , Garibaldi Bajouriorum ducis seu regis &- 
liata, «t pluribus prosequitur Paulus Diac. lib. ni de 
Gestis Langob., cap. 54. Ad eam complures exstant 
Gregorii M. epistola. 

b Haze fuit Chlodosuinda, qua neutri regi nupsit, 
uti videtur; aut saltem paulo post nuptias cum ltec- 
earedo contractas obiisse dieenda est. Eteaim Rec- 
earedus cum Baddon$ regina uxere sua, sra 627, 
anno regni sui 4, subscripsit professioni fidei eatho- 
lem. Hinc coajicere licet Reocaredum pertesum, 
quod toties a Francis repulsam passus fuisset, alie 

uam e suis popalaribus uxofem accepit&e. EL qui- 
Liubs ejus lilius et sueeessor ignobili matre 
genitus dieitur in Isidori Chronito sera 659. 

* Huc revocandum quod Gregorius ea de re scri- 
psit supra lib. vi, cáp. 43. De hac vero legatione 
agetur fusius bb. a, eap. 3 et seqq. Coufer οἱ eap. 


X 


oens ; Ne faciatis , quzso, Ego enim peccavi, qui 
vim cagütau inferre conatus sum. Nam baec qua 
pudicitiam studuit conservare , omnino non pereat. 
Πρὸ dicens , spititufh exhálavit, Cumque super eum 
fama conjuneta Tamentareter, adjutorio Dei erota 
paefia dottum cgredittr, et per hocteni Cabillonen- 
seh arbem adiit, quae est sità nb eo loto quasi mil- 
Ha 5 triginta. quinqne : ibique Basilieám banett Mar. 
celi ingressh , regis prostráta pedilios, cuneta qux 
pertulefáàt patdit. Tune Pex (misericordissimus nod 
solum ei vitam donavit, verum etiam priceptionem 
tribui jussit, ut ih verbo s&ó posita , a nullo unquam 
parentum defuncti ilies in aliquo molestiam patere- 
tur. Verumtamen. hoc Deo pr:esiante cognovimus, 


G quod puelle cattitas non est ab ereptore sievo [A/; 


806] nllatenus violata. 

XXVII. Brunichildis ? quoque regina jassit fabri 
eárí ex auro ἃς genmmis miri? wagnitndinis clypeum, 
lpseinque cum daabus pateris ligneis, quas vulgo 
bacchiton 1 vocant, eisdemque similiter ex gemniis 
fabriestis δὲ auro, in Hispsniam regi mittit : in quá 
Ebreégisilum, qui $&*pe ad ipsam regionem legatiónis — 
gratia accesserat , direxit. Qno abebate , nuntiatam 
est regi Guntchramno, dicente quodam, quia Bruni- 
childis regina ad filios Gundovaldi * munera dirigit, 
Quod rex- audiens, jussit custodias arduas per vias 
regni sui fleri, ita ut nullus penitus praeterire possil, 
qui aon discuteretur. lpquirebant etiam iu bominum 


90 lib. i1. Hist. Lang. Pauli Diac. , ubi Francorum 
stragem lisdem pene verbis at Gregórius noster et- 
primit, ejus verba laudans eub nomine Hietoria Fran- 
corum. 

d Regm. cum ed., cordata. 

* Colb. m. , paucos dies. logobergam aliquid ec- 
clesico sancta Marie Cenomannensi dimisisse testis 
est Bertramnus ejusdem urbis episc. in δυ0 t6sia- 
mento, tom. Ill Analect., pag. 114. 

f jus rei formulum habes apud Marculf. lib. us, 


cap. 58. 
$ Bthelbertus scilicet, vide supra lib. iv, cap. 80. 
À Colb. a., millia quindecim. ' 


i ]u Vat. οἱ Colb. ἃ. capat istud et sequens de- 
suut, 


) Colb. m., baeechinon; Regm., baethinon. Teute- 
nice besken, Gallice vero dicimus 6assin, 

t Ejus sbilicet , qui sese lilium Chletbarii dicent, 
Opcivus ὁδὶ, eupra lib. vut, cap. 93. 


501 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


503- 


vel vestimeutis , vel calciamentis, 454 aut in reli- A quos justiti:* conditio tributarios dabat. censu: pu-- 


quis rebus, si occulte litterz: portarentur. Ebregisi- 
lus vero fl'arisios accedens cum his speciebus , ab 
Ebrachario duce comprehensus, ad Guatchramnum 
deducitur. Dixitque ei rex : Non sufficit, o infelicis- 
sime hominum , quod impudico consilio Ballou:erem 
ilum, quem Gundovaldum vocitatis, ad conjugium 
arcessistis, quem manus mea subegit, qui volvit 
ditioni δας regni nostri superare * potentiam; et 
nunc filiis ejus munera mittitis, ut ipsos iterum in 
Gallias provocetis ad me jugulandum ? Ideoque non 
aecedes quo volueris, sed morte morieris, quia con- 
traria est legatio tua genti nostrz. Illo quoque recu- 
sante, non se his verbis esse communem , sed potius 
ad Richaredum, qui Chlodosuindam sororem Chil- 


blico subdiderunt, et sic Turonis sunt delati. Sad 
cuim populis tributariam functionem infligere vellent, 

dicentes quia librum prz: manibos habereut, qualiter 
sub anteriorum regum tempore dissolvissent, respon- 

dimus nos, dicentes : Descriptam urbem Turonicam 
Chlothacharii regis tempore manifestum est, l.brique 
illi ad regis przssentiani abierunt ; sed compuneto per 
timorem sancti Martini antistitis rege, incensi sunt. 

Post mortem vero Chlothacharii regis, Chariberto. 
regi populus hic saeramentum dedit ; similiter etiam. 
et ille cum juramento promisit, ut leges consuetadi- 
nesque novas populo non infligeret, sed in illo quo 
quondam sub patris dominatione statu vixerant, in 
ipso hic eos deinceps retineret; neque ullam aovam: 


deberti regis spousare debuerat, hze munera mitti, B ordinationem se inflicturum super eos, quod pertine- 


eredidit rex loquenti, et dimisit eum ; abiitque in 
itinere quo directus fuit eum ipsis muneribus. 


XXIX. lgitur Cbildebertus rex invitante Sigiber- 
to ^ Momociacensis oppidi sacerdote, dies Paschae ad 
supradictam celebrari statuit urbem. Graviter tunc 
Theodobertus filius ejus senior, gulze afflictus tuno 
re laboravit, sed convaluit. Interea Childebertus rex 
exercitum commovet , et in Italiam ad debellandam 
Langobardorum gentem , cum eisdem pergere parat. 
Sed Laugobardi his auditis, legatos cum muneribus 
"mittunt, dicentes : Sit amicitia inter nos,et non per- 
eamus, ac dissolvamus certum ditioni tux tributum. 
Ae ubicunque necessarium contra inimicos fuerit, 
ferre auxilium non pigebit, Ii»c Childebertus rex 
audiens , ad Guntchramnum regem legatos dirigit, 
quí ea quas ab his offerebantur, in ejus auribus in- 
timarent. Sed ille non obvius de hac conniventia 5, 
consilium ad confirmandam pacem przbuit. Childe- 
bertus vero rex jussit exercitum in loco residere : 
misitque legatos ad Langobardos, 459 ut si hzc 
qua promiserant confirmarent, exercitus revertere- 
iur ad propria; sed minime est impletum. 


XXX. Chillebertus vero rex descriptores in Pi- 
: etavos, invitante Maroveo episcopo, jussit abire, id 
est Florentianum majorem domnus regiz 4, et Romul. 
fum palstil sui comitem, ut scilicet populus censum, 
quem tempore patris reddiderat, facta ratione inno- 
vaturz: *, reddere deberet. Multi enim ex his de- 


ret ad spolium, spopondit. Gaiso vero comes ejusdem 
temporis accepto capitulario, quod anteriores seri- 
ptores fecisse commemoravimus, tributa cepit ezi- 
gere : sed ab Eufrenio episcopo prohibiius, eum 
exacta pravitate ad regis direxit prxsentiam, osten- 
dens capitularium in quo tributa continebantur. Sed 
rex ingemiscens, ac metuens virtutem sancii Martini, 
ipsum incendio tradidit : aureos exactos basilica 
sancti Martini remisit, obtestans ut nullus de popu- 
lo 54$ Turonico ullum tributum publico redderet. 
Post cujus obitam Sigibertus rex banc urbem tenvit, 
nee ullius tributi pondus invexit. Sic et nunc quarto 
decimo anno Childebertus post patris obitum regnans, 
nihil exegit, nec ullo tributi onere hac urbs aggra-- 


C vata congemuit. Nunc autem potestatis vestrae est, 


utrum censeatis tributum, an non : sed videte ne 
aliquid noceatis, si contra ejus sacramentum ambu- 
lare disponitis. llc me dicente responderunt : Ecce 
librum prav manibus babemus, ja quo census huic 
populo est inflictus. Et ego aio : Liber hic a regis 
thesssro delatus non est, nec unquam per tot con- 
valuit annos. Non est inirum eniin. si pro inimicitlis 
horum civium, in cujuscunque. domo reservatus est. 
Judicabit enim Deus super eos, qui pro spoliis civium 
nostrorum hunc post tanti temporis ?ransactum 
spatium protulerunt. Dum autem lizec agerentur, Au 
dini fllius, qui librum ipsum protuler.t, ipsa die a 
febre correptus, die tertia exspiravit. Postharc nos 
transmisimus nuntios ad regem, ut quid de hac causa 


functi fuerant et. ob hoc viduis , orpbanisque ἃς de- D juberet, mandata remitteret. Sed protinus epistolam 


bilibus tributi pondus insederat : quod hi di:cutien- 
tes per ordinem, relaxantes pauperes ac infirmosillos, 


a Regm., subjugare potentiam. 

b Sic mss. przter Bec; qui cum editis ante Chesn. 
habet Sigimundo. Chesnius utramque lectionem ex- 
libet. Non minor est de sedis ejus nomine diflicul- 
133. Dad. habet Noviociacensis; Regm., Noviomensis: 
quas lectio si sincera git, nulla superest diíficultas. 
Valesius et Cointius legendum esse existimant Mo- 
gunliacensis. Nihil lucis huic difficultati affulget ex 
valgatis episcoporum Moguntinorum seu-Noviomen- 
sium catalegis. Sidonius circa illa tempora eccle- 
siam Mogantinam regebat ex Fortunato lib. ix, 
carm. 9, sed jam tunc forte obierat, ut censet Coin- 
tius, qui ipsi Gregorii nostri Sigiruundum, seu Sigi- 
berium, sive ctiam, uti eum appellat Serarius, Wili- 


cum auctoritate ! miserunt, ne populus Turonicus 
pro revereiutia sancti. Martini describeretur. Quibus 


berlum successisse scribit. Thaumastus seu Tlieo- 
mesius Momociacensis item cpiscopus laudatur in 
lib. de Glor. Confess., eap. 53... 

€ Casin., convenientia. ^ 

4 Colb. a. Domvs Regine. Regin. vero Romulfam 
palatii vicecomitem , appellat. De his vide lib. rv Mi- 
ruc. sancti Martini cap. 6, et Fortunat. lib. x, carm. 
4ti et 18. 

* Editi aliquot cum Bec. innoveta re. 

Ἢ Auctoritas diploma, seu preceptum regium erat, 
quod ceteris prsstabat , ideoque, uti videtar, manu 

is subscriptum, ac ipsiussunulo sigillatum, uti eol 
ligtur ex epist. S. Radegundis infra cap. 49. Vide 
Bignouii notas in lib. 1 Marculti Form. 4. 


£09 DllIiSTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 810 
releetis, statim viri qui ad hzc missi fuerant, ad pa- A reginam opprobria jactabat, dicens ejus consilio liae 


triam sunt regressi. 

XXXI. Guutchrainnus * vero rex exercitum com- 
movit in Septimaniam 5^; Austroualdus autem dux 
prius Carcassonam aceedens sacramenta susceperat, 
ipsosque populos ditioni subegerat regiz. Rex au- 
teu ad reliquas civitates capiendas Bosouem cun ÀAn- 
testio destinavit. Quiaccedens cum superbia, despecto 
Austroeualdo duce, atque condeinnato, cur absque eo 
Carcassonau ingredi przssumypsisset, ipse cum San- 
tonicis, Petragoricis, Durdegalensibusque, Ageunen- 
sibus etiam ac Tolosanis illuc direxit [ perrexit ]. 
Cumque in hac jactantia ferretur, et Gotthis heec nun- 
tiata fuissent, paraverunt se in insidiis, [lie vero super 
fluvium parvulum 455 propinquum urbicastra ponit, 
epulis insedit, ebrietatibus incumbit, conviciis et blas- 
phemiis Goithos exoggerans. lilique irruentes super 
ipsos, reperiunt epulantes inopinantesque. Tunc hi 
dantes voces, exsurgunt contra eos. At illi paululum 
resisten:es, fngam simulant, prosequentibusque istis 
consurgunt qui przparati erant de insidiis, conclu- 
dentesque eos in medio, usque ad internecionem ce- 
ciderunt. Qui autem evadere potuerunt, vix equite 
[Al. equo] ascenso 5 per fugam dilapsi sunt, omnem 
supellectilem relinquentes in campi planitie, nihilque 
secum de rebus propriis aufereites, hoc pro magno 
ducentes sj. vel vita donarentur. lnsequentes autem 
Gotthi res eorum omnes reperiunt, diripiuntque, pe- 
desires omnes captivos abducentes : cecideruntque 
ibi quasi quinque millia virorum; captivi autem am- 
plius quam duo millia abierunt. Multi tamen ab his 
laxati, redierunt in patriam. - 

XXXII. Conimotus autem rez v'as claudi per re- 
gnum suum przceyit, ne ullus de Childeberti regno 
per ejus regni territorium pervium posset habere, 
dicens : Quia per nequitiam ejus, qui cum rege Hi- 
spaniaze feedus iniit, exercitus corruit meus, et ut se 
non subdant urbes ille ditioni mex, ejus hoc im- 
missio facit. Addituimn est etiam huic causz aliud ama- 
ritudinis incendium , quod Childebertus rex filium 
suum seniorem, Theodobertum nomine, Snessionas 
dirigere cogitabat : quas res suspicionem fecerat 
Gunichramoo regi, dicente eo: Quia in hoc filium 
Suum nepos meus Suessionas dirigit, ut Parisios in- 

gredi faciat, regnumque meum auferre cupiat : quod 
muanquam Childebertus vel in cogitatione, si dici fas 
est, habere potuit. Multa autem et in Brunichildem 


* In. Yat. et Colb. 8. desideratur hoc caput simul 
«um duobus sequeniibus. 

b Regm. Hispaniam. At cum Septimania Wisigot- 
Whornum regibus in Hispauia pareret, non semel alias 
&p Gregorio dicitur Hispania, 

e Regm., equitibus ascensis. Ed., equo ascenso. Hoc 
in praelio Fraucos ad sexaginta millia profligatos fuisse 
amfürinat Isidorus in. Chronico, ra 624, ubi ait nul- 
Mam unquam ista majorem victoriam a Gotthis repor- 
δίδω: (fuisse. Idem habet Joannes Diclarensis in Chro- 
Βιηοο. Reccaredi exercitus ductor erat Claudias dux 
BM usitaniz, cui sanctus Gregorius M. Cyriacum mo- 

wewclun cotimendavit. Eamdem, ejusque in Septi- 
wanian, primu, et exinde in Franciam expeditio- 
eem laudat Paulus Diaconus in lib. de Vitis l'atrum 


a filio fieri, addens etiam quod Gundovaldi quondam 
filium invitatum conjugio copulare vellet. Unde etiaqu 
synodum 456 episcoporum iu kalendis Novembribus 
congregari precepit. Multique de extremis partibus 
Galliarum ad hunc conventum properantes, de via 
regressi sunt, pro eo quod Brunicbildis regina se ab 
hoc crimiue exuit sacramentis : et sic viis iterum re- 
seratis, pervium patefecit volentibus ad regem Chit- 
debertu » accedere. 

XXXIII. His dicbus Ingeltrudis, qut monasterium 
in atrio sancti Martini statuerat d, ad regem quasi 
filiam sccusatura processit : in quo monasterio Ber- 
thefledis, filia quondam Chariberti regis, residebat, 
Sed isia egrediente, hec in Cenomannicum * est in- 


B gressa. Erat enim gulz et somno dedita, et nullam 


de officio Dei curam habens. Negotium vcro Ingel- 
trudis οἱ fili: ejus altius repetendum puto. lgitur 
ante hos annos cum Ingeltrudis monasterium puella- 
rum infra atrium sancti Martini, ut diximus, collo- . 
care coepisset, filia sux? mandata mittit, dicens : Re- 
linque virum tuum, et veni ut facigm te abbatissam 
gregi huic quem congregavi. At illa , audito levitatis 
consilio, cum viro Turonis advenit; iugressaque 
monasterium matris, dicebat viro : Regredere hine, 
et guberna res liberosque nostros, nam ego non re- 
vertar tecum. Non enim videbit regnum Dei conjugio 
copulatus. Ille vero ad me veniens, nuntiavit mihi 
omnia que a conjuge audierat. Tuvc ego accedens 
ad monasterium, eanonum Nicenorum decreta re« 
legi, in quibus continetur : Quia si que ! reliquerit 
virwn, et torum. in quo bene vizit spreverit, dicens : 
Quia non sit ei portio in illa. celestis regni gloria qui 
fuerit conjugio copulatus, anathema sit. Quibus audi- 
tis Derthegundis metuens ne a sacerdotibus Dei com- 
munione privaretur, egressa monasterium, rediit 
cum viro suo. Interpositis autem tribus vel quatuor 
aunis, iterum mandata. mittit ad eam mater, depre- 
cans eam ad se accedere. At illa oneratis navibus 
A577 tam de rebus propriis, quam viri sui, assumpto 
secum uno filio, viro absente, Turonis est appulsa. 
Sed cum a matre. propter improbitatem viri" retineri 
non posset, scilicet ne calumniam quz ejus dolo [ἃ- 
bricata fuerat exciperet, ad Bertchramnum germa- 
num ejus, filium videlicet suum, Burdegalensis urbis 
episcopum, e»m direxit. Prosequente igitur eam viro 
ejus dicebat : Quia siue consilio parentum eam con- 


Emeritensium. 

4 toc monasterium intra sancti Martini septa dia 
stetit, sanctzx€ Marie de Sceriniolo dictum ; at. circa 
szeculi undecimi initium ab Herveo thesaurario trans- 
latum est. in vicinun collem, qui oh situs amqni- 
tatem , gratumque prospectum Blellusmons appelia- 
tur, ubi hodieque visitur, sancti. Benedicti Regulas 
addictum. 

* Regin., Cenomannicum monasterium ; aliquot edi- 
t eum Bec., regressa. 

! Regm., Si que mulier uxorata reliquerit. Videtue 
esse canou 1$. cone, Gangrensis, quod eoncilimn ve- 
teres Nic:eno. subjuogere solebant ; idque indicat κ᾿» 
tulus in veteribus scriptis. 


οὐ τι 5 47 EN ^ íÍ| . - 


514 


$. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


514 


jugio copulasti, non erit uxor tua. Erant enim jam A regem abiit, quasi filis exhsredem datura de. fa- 


fere triginta anui, ex quo conjuncti pariter luerant. 
Adiit enim vir ejus plerumque urbem Durdegalen- 
sem ; sed noluiteamn episcopus restitoeFe. Cum au- 
tew rex Guntchramnus δά Áurelianensem urbem, 
sicut in superiore libro memoravimus *, advenisset, 
ibi eum acrius bic vir impugnare verbis coepit, di- 
cens : Abstulisti uxorem meam cum famulis ejus. Et 
ecce, quód sacerdotem non decet, tu cum ancillis 
meis, et illa cum famulis tuis dedecus adulterii per- 
petratis. Tunc furore commotus rex, astrinxit epi- 
scopum, ut polliceretur eam reddere viro, dicens : 
Quia parens mea hzc est : si quidquam mali exer- 
cuitin domo viri sui, ego ulciscat;sin aliud, cur 
sub omni deformitate redactus vir » conjux ejus au- 
leitur? Tunc Bertchramous episcopus pollicitus est, 
diceus : Venit ad me, fateor, soror mea post multo- 
rum annorum curricula, quam pro charilatis ac desi- 
derii studio tenui mecum vut libuit. Nunc autem re- 
cessit ἃ ime; requirat nunc eam, revocetque quo 
voluerit; me obvium non habebit. Et baec. dicens, 
misit clam nuntios ad eam, mandans ut, veste mutata 
ac poenitentia accepta, basilicam sancti Martini et- 
peteret : quod facere illa non distulit. Venitque vir 
ejus cum multis insequentibus viris, ut eam ex ipso 
loce sancto ejiceret. Erat enim in veste religiosa, 
. Asserens se accepisse poenitentiam". Sed virum 86- 
qui despexit. Interea defuncto apud Burdegalense:n 
urbem Bertchramno episcopo, hzc ad se reversa ait : 
γα mili quz audivi consilium matris inique! Ecce 


cultate paterna. Ac in przsentia regis ezponens cau- 
$25, fifia absente, judicatutu. est ei ut quarta. parte 
hii: restituta, tres com nepotibus suis, qnos de fio 
utó habebat, recipetét : ih. qua €aesa. Theutbarius 
presbyter, qui tuper ex teferendario Sigiberti regis 
Conversus , pre: byterii honorem accepit, aceetsit, wt 
hane divisionem juxta regis imperium celebraret. 
Sed resistente filia, nec divisio facta, Bee &esndatum 
Tesedatum est 4, 

XXXIV, Rigonthis 2utem Blia Chrflperici , ewm 526- 
pius matri calumnias infetrét, dicefetqtié δὲ esbb 
dotnitam, genítrictemqueé 5u&m serttillo rédhibetri , 
et mulüs eam εἰ crebro convieiis lacessiret, δά [η- 
terdum pugnis se alapisque ederent, ait “ἃ eum 


B matef : Quid mit molesta es, fila ? Ecce tes patris 


tài, quie penes me tabentoft, ecdipe, et etere eis ut 
libet. Et ingtessà in fegestürn reseravit ateam mo- 
nilibus otnamentisque pretiosis referat : de «ua 
cutn diutissime fes diversas extrshens 4559 ilis 
astamti porrigéret, ait δι eam: Jen enhn Tasesta 
suit. Trmitte tu, inquit, manut, et ejice qaod m- 
Venetis. 'Cámmrue illa immitto brachio ves de arca 
Sbstralseret, Sipprehenso mater opertotió arese super 
terviena ejus. llis. (uod tum f fortitudine pre- 
Yhetet, atque gulam ejus axis Inferior ia atereret , 
ut etiam oculi ad crepámdum parasti es:eht, exela- 
m&rit una puelfarin que erat fmiritsecus voce ma- 
qn4 , dicens : Curtite , quiso, currite * ecce domina 
[δὰ à gehitrlte 56a gràviter. saguillatur. Et irrum- 


frater meus oblit, 4$ ecce a viro derelicta summ, a C pentes celtülato , qui cotam foribus eorum préestola- 


filiis separata : et quo ibo infelix, vel quid faciam? 
Tunc habito consilio Pictavum pergit, voluitque eam 
mater retinere secum, sed penitus non potuit. Ex hoe 
inimicitia orta, dum s:epius regis przsentiam adeunt, 
et liec res patris defensare cupiens, hzc viri, Ber- 
thegundis donationem  Bertchramui germani sui os- 
tendit, dicens : Quia liec et hec mihi germanus meus 
.&ontulit, Sed mater ejus «on. admittens donationem, 
omnia sibi vindicare cupiens, misit qui effracta domo 
ejus oinnes res illius cum hac donatione diriperet : 
unde seipsam genitrix reddidit comprobatam, cum 
Je rebus ipsis insequenti filie quzdam repetenti dis- 
tric(a restituit. Sud cum sepius ego, vel frater no- 
ster Maroveus episcopus, accepts regalibus episiolis, 


bantur adventum, erutam * àb fnmineni itetitu 
puellam edoxerünt foras. Post sta vero inter easdem 
intmicitite vehementius pullulantés, et non de alia 
tausa maxime, nisi quia Rigunthis adwlterla seque- 
batur, semper cum eisdem vlxz et tades eránt. 
XX&Y. Beretrudis ἴὸ vero morlens filiam suam 
hzredem instítuit, relinquens φυπρίδι vel. mona- 
steriis puellarum quz ipsa instituerat, vel ecclesiis 
sive basilicis confessorum sanctorum. Sed Waddo, 
cujus in superiore libro meninitus €, qeerebatur ἃ 
genero eju$ equos àuos fulsse direptos x cogitavitque 
accedere ad villam ejus unam, quát reliquerat fi- 
lia, quae infrá Pietavuin. terthinüm erát, dicens: 
llié a regno allerids veniens diripwit equos theos, 


ut eas pacificoare deberemus, Berthegundis advenit D et ego au(cram villam ejus. Intetes manddátum τυ - 


Turonis; in judicium quoque accedentem coegimus 
eam, inquantum potuimus, rationem sequi, mater 
vero ejus flecti nen potuit, Tenc accenea felle, ad 


5 Lib. vin, cap. 1 et 2, ubi Guntramnus Bertramnuu 
sibi ex matre parentem agnoscit , quod lugelirudis , 
ut censet Valesius, quz Bertramni mater erat, so- 
ror fuerit Ingundis et Aregundis Chlotarii I uxorum, 

oiadeque Guntramni matertera. 

b Sic Colb, m. et Bec. Ediii, redacia viro. Regm., 
redactus vir conjux ei auferatur 

e Post sueceptam quippe poenitentiam ad szculi 
duecebras, ut loquuutur Patres conc. Turon. 1, 
can. 8, redire nou licebat. Hioc in conc. Aure- 
lian. im, vetitum est cau. 23, ne quis conjugatis, nisi 
€x consenss partium , ponitentiam dare przsumat. 


tit agen b, ul $e àdveuiente ommia qui erant ad 
ezpensam ejus necessaria, prapararet. Quod ille 
audieus, conjunctis secum hominibus ex dowo illa 


ἃ Nide librum seq., eap. 13. 

* Cod. Regm., Jrruupentes tutem ἐπὶ feutinatie- 
né , hi qui foris efánt cellulam , etutam , ete. 

Y Deest hoe caput it Yst et Colb. a. Potro Dere- 
trudis uxor erat Launebodi dücis, quem F'uftonatus 
laudat ob constructái 'Tolosze sancti Saturnini eecte- 
siam, libro n , &atm. 9, ubi Beretrüdis quoque ple- 
tatem mulüs extollit, 

€ De Waddoné jam stepius eg Gregorius. De filiis 
autem ejus vidé lib. seq., cap. 21. 

. à Ageus, qui et iaíra actor, dicebatur ilte qui 
villa sc bonorum ab δὰ peadentium curat gerebat. 


8... 


ἝΝ 


δι8 


ΠΙΘΤΟΆΙΑ FRANCORUM. JJJB£BR, NONUS 


914 


se ad bellum -przeparat, dicens: Nisi morior, non À eum populus gaudeng 3c deprecans, ui vitsum eju 


ingredietur Wad'o iu domum domini mei. Audieus 
autem uxor Waddouls apparatum scilicet belli in- 
staurari contra virum suum, ait ad eujn ;, Ne acces- 
seris illuc, chare conjux : morieris enim si abieris , 
et ego cum filiis misera ero. Et injecta manu , voluit 
eum retiuere , dicente przterea tum filio : Si abieris 
AGQ pariter moriemur, et relinques genitricem 
?meam viduam, orplianosque germanos meos. Sed 
' eum eum bzc verba penitus retinere non possent , 
furore accensus contra filium , et timidum eum mol- 
lemque exclamans , projecta secure pene cerebrum 
ejus illisit. Sed ille in parte excussus , ictum ferieu- 
tis evasit. Ascensis denique equitibus abierunt, man- 
dans iterum actori, ut domo scopis mundata stra- 


Datrisque Sui φ τὸ prolixiore pietas divina eonce- 
deret. — 0 
XXXV. Era! * autem: apud, urbem Suoeasiopnas bie 
diebus Drociigisilus ! , qui propter nimiam, ut. feruut, 
potationem, quarto in&:anie anno sensum perdiderat. 
Asserebant enim multi civiwu), quod. hoc ei maleficia 
accessisset, per e;niasionein archidiaeoni quem ab 
houore repulerat, intapuiro wt infra, muros erbis bane 
amentjam magis baberet; si vero de civizate fuisset 
egressus, ngeliat. cemmodius. Cumque rex supradietus 
ad urbem venisset, et hic melius ageret, non permit- 
(δοίης 5 ingredi uxbem proptcr regem qui adveae- 
rat. Et licet esset vorax cibi ac potstor vini eztra " 
modum, et ulur3 quam sacerdotalem cautelam decet, 


gulis scamna operiret. Sed ille parvipendeas nauda- B tamen pullum de eo adulterium quispiam est locusus. 


tam ejus, cum Lurbis, sicut diximus, virorum ac 
mulierum | ante fores domini su] stetit, operieus 
adventum bujes. Qui veniens, statim iggresses do- 
mum, ait : Cur non sunt seamna hse operta stra- 
gulis, aut domus scopis moadata ? Et elevans ma- 
num eum sica, capot bominis librevit ; ceciditque 
δι mortuus est. Quod cernens filius hominis mortul, 
enissa es adverso lancea, conua Weaddonem diri- 
git; cujus mediam alvum ictw pepetravit a terge 
egressa falarica *, et ruens ad terram, adveniente 
n.ulüumdine qua collecta. fuerat, lapidibus obrul 
cepit. Tuno quidem ὧδ his qui venerant cunt eo, 
imter imbres saxeos aceedentes , coopertum sago, 
ac popule mitigato, ejuleme filio ejus, eunique su- 


Veruntamen in sequenti cum apud BSauriciacun vil-. 
lam 5 episcoporum synodus aggregals fuisset, jassuuk 
68. ut liceret ei ingredi urbem suam. 

XXXVIIJ. Cum autem Faileube gegina Ghildeberü. 
regis, paru edito mox exstincto, sgrofaret, auigit. 
aures ejus sermo , quod: quidam vel costra eam, vel. 
conira Brunichildem reginam agere conarentur. Cuune. 
que confortau, ab incomimude , ad regis preeseaiam 
accessis&el , omuia tam, ei quam) matri ejus qua. 
apdjierat reseravit, Verha autem hujuscemodi erant, 
quad scilicet Septimiua 5 nux infantum ejus, oon- 
silio suadere vellet regi, ὯΔ ejecta matre, conjugeque. 
relicta , aliam sortirquir uxorem, ei sia cuu) eodem 
quecunque vellent, vel actu agerent, vel precibus abti- 


per equam elevans , adhue viventem demai reduxit. C neren:. A64 Quod si his rex nollet acquiescere qu:e 


Sed pmetinus sub laorgmis uxoris ao fliorum spiri- 
tem exhalavit. Explieita Igitur tam infeliciter vutà , 
filius ejus ad regem abiit, resque ejus obtinuit. 
XXX VJ. igias anno. quo supra regni sui , Chiide- 
begtus sex morabatur cum eonjuge et matre sua [n- 


fre tezminam urbis, quam Sirataborgum b vocant. * 


Tune vii fortiores, qui in urbe erant Suessionica 
sive 3Meldensi ^, venerunt ad eum dicentes : Da no- 
bis unum de filiis tnis, et serviamus οἱ, acilieot ut 
re progeuie ua pignus retinentes nobiscum, fenilius 
resistenues inimicis, terminos urbis tuse ὁ defensare 
studeamus, Ai ille gavisus nuatio, Theodobortum 
filiurs seum seoiorem 4488 E ?liuc dirigendum desti- 
noi; emi eomitbus, dumestieis, majoribss atque 


suadebat, ipso maleficiis interempto, elevatis filiis 
ejus in regnum, repulsa nilillomjnus matre eorum et 
avis , ipsr regerent regnum. Hujus enim consilii so- 
cios pronuntiat esse Suanegisilum ! comltem stabuli, 
et Gallomagnum referendarium, atque Droctulfum , 
qui ad solatium Septiminz ad nutriendum regis par- 
vulos faerat datus. Denique corripiuntur hi duo, Septi- 
mina videlicet et Droctulfus. Nec mora, extensi inter 
stipites cum vehementius czederentur, profltetur Se-- 
ptiimina se virum suum Jovium maleficiis interfecisse- 
ob amorem Droctulfi, ipsumque secum scorto misceri.. 
De his qux supra diximus causis pariter confitentur, 
et memoratos viros in hoc consillo habitos indicant... 
Nec mora , inquiruntur et ipsi : sed conscientia ter- 


nutriéis , οἱ emoibus qui ad exegoendum servitium D-reite, latebram infra ecclesiarum septa petiere. Ad. 


regale eraot necessari delegatis, mense sexto hujus 
8:8] dérexit eura juxta voluptatem virerum, qui eum 
ἃ mege Üagitsverant tranemittendwm : suscepitque 

ἃ Phalarica, seu Falarica , proprie est telum mis- 
"le quo iurgium propugnatores. uti solebaná, sit 
dictum a phala , quod turrin ligneam desiguat, 

» Primus omniüm , ut putat Valesius, Argento- 
ni»m Gregorius. noster apveltavit Stwrataburgum . 
Unde iMra lib. x, cap. 19, ait Argentoratensem wr- 
bem, quam nunc Sirateburgum vocant, Sic. dictum 
t4, quod forie tunc via. pablíca sive militaris ibi 
ttet multum frequentata. Etenim vox Strateburgum, 
oppidum in ftatu, id est in via positum sonat. 

«Rn gn. Qui in urbe Meldeusi, 

" “ἡ Ὁ. 3., terminos orbis twi. 

4 ln Vat. et Colb. a. reliqua hvjus libri eum capite 


pri 


quos rex ipse procedens, ait : Egredimini in judi- 
cium , ut cognoscamus de his quz vobis oljiciuntur, 
st vera sint an falsa. Nam ego, ut opinor, in banc- 
mo seqnentis llbri desunt. ᾿ 


f. Regm., ipisilus. 

& Sic Bec. et Rega. ; osteri vero econtrario, per 
mittebatur ingredi. 

h Vulgo Sourci, seu Saurci , vicus baud: proeul al» 
Axona fluvio positus, 

i [tegm. et Colb. m., Sepümana ; sopel tamem 
Septimauiam et Septiminam appellant.. 

Colb. m., Somnigisilwn et Callomanum. Regm.., 
Domnigisilum... Gallomagum; αἱ sic inferins. Gallu- 
magnus pater fuit Palatiuz , quaà Godegisilo nupsit, 
ut refert Fortunatus lib. vu, cap. 6. 


815 


S. GREGORII EPISCOPI TUILONENSIS 


t6 


eeclesiam fuga dilapsi non fuissetis, nisi vos conscien- À nostrum Maroveum episcopum, et conjuncti argua- 


' (ja terruisset, Verumtamen promissionem habete de 
vita, etiamsi culpabiles inveniamini. Christiani enim 
sumus ; nefas est enim vel criminosos abecclesia edu- 
ctos punire. Tunc educti foras, cum rege venerunt 
ad judicium : discussique reclamant, dicentes : Quia 
Septimina eum Droctulfo hoc nobis cousilium patefe- 
eit. Sed nos exsecrantes ac fugientes, nunquam con- 
sentire voluimus hoc scelus. Et rex : Si, inquit, vos 
mallam conniventiam przbuissetis, nostris auribus 
utique intulissetjs. Veramne ergo est, vos in bac causa 
praebuisse conseusum , cum hoc nostrae scientiz oc- 
enli vo'uistis? Et statim ejecti foras, iterum ecclesiam 
petierunt. Septimina vero cum Droctulfo vehemeflfer 
C283, ac cauteriis accensis in facie vulnerata, ablatis 
omnibus qu» habebat, in Marilegium * villam dedu- 
citur, ut scilicet &69 traliens molam, his que in 
gynecio eraut positz , per. dies singulos farinae ad 


victus necessarias praspararet. Droctulfum autem in- 


cisis capillis et auribus, ad viueam excolendam de- 
legaverunt, sed post dies paucos fuga dilabitur, in- 
quisitusque ab actore 5 iterum ad regem deducitur, 
ibique multum czsus iterum ad vineam quam reli- 
querat destinatur. At vero Sunnegisilus et Gallo- 
magnus privat ἃ rebus quas a fisco meruerant, in 
exsilium retruduntur. Sed venientibus legatis , iuter 
quos episcopi erant, a rege Guntcliramno, et petenti- 
bus pro his, ab exsilio revocantur : quibus nihil aliud 
est relictum, nisi quod habere proprium videbantur. 


mus eam : emendatisque negotiis restituamiui in 
monasterium vestrum, ne dispergatur luxuria, 464 
quod saneta Radegundis jejuniis et orationibus cre- 
bris, eleemosyuisque frequentibus aggregavit. Et illa 
respondit : Nequaquam, sed ad reges ibimus. Et ego : 
Quare rationi 4 resistitis? ob quam rem sacerdotale 
monitum non auditis? Vereor ne conjuncti sacerdotes 
Ecclesiarum vos a conimunioue removeant. Sic eniut 
et ab antecessoribus in epistola quam ad beatam Ha- 
degundem in initio hujus congregationis scripseruut, 
habetur insertum : cujus erzemplaria huic lectiou! 
iuserere placuit. 


EXEMPLAR EPISTOLA. 


« Bominz beatissimse et in Christo Ecclesiz filie 
Radegundi, Eufronius, Prztextatus, Germanus, Felix, 
Domitianus, Victorius, «t Domno'us eji-copi *. Solli- 
eita sunt jugiter cirea genus humanum immensse di- 
vinitatis provisura remedia, nec ab assiduitate bene- 
ficiorum suorum quocunque loco vel tempore videntur 
aliquando sejuncta, cum pius rerum Arbiter 12les itn 


. h:ereditate culturz ecclesiasticz personas ubique dis- 


seminat, quibus agrum ejus intenta operatione fi 'ci 
rastro colentibus, ad felicem centeni numeri reditm 
diviua temperie Christi scges valeat pervenire. Tan- 
tum igilur benignitatis ejus se- passim dispensatio 
profutura diffundit, ut illud nusquam deneget qu«.d 
prodesse multis agnoscit. Quarum personarum exe:u- 
plo sanctissimo cum judicaturus advenerit, babeat in 


XXXIX. In monasterio vero Pictsvensi, insidiante αὶ Plurimis quod coronet. l'aque cum ipso catholicz 


diabolo in corde Chrodieldis, qu:e se Chariberti quon- 
dam regis filiam asserebat , orto scandalo, ipsa quo- 
que quasi de parentibus confisa regibus, exactis sa- 
cramentis ἃ sanctimonialibus, ut injectis in abbatis- 
sam Leuboveram criminibus, ea monasterio dejecta, 
ipsam substitueruut principalem. Egressaque est cuim 
' quadraginta aut eo amplius puellis, et consobrina sua 
Basina filia Chilperici, dicens : Quia vado ad paren- 
des meos reges, ut eis contumeliam nostram inuote- 
scere valeam : quia non ut filie regum, sed ut ma- 
larum ancillarum genitz in hoc loco humiliamur. In- 
felix ac facilis * non recordans, in qua se humilitate 
beata lRadegundis, quae hoc instituit monasterium, 
exhibebat. Egressa ergo 3b eo Turonis adveuit, data- 
que nobis salutatione, ait : Deprecor, sancte sacerdos, 
ut bas puellas, quz in magnaui humilitatem ab abba- 
tissa Pictavensi redact:e sunt, custodire digneris, ac 


cibum prebere, donec ego eam ad reges parentes. 


nostros, exponamque eis quae patimur, et revertar. 
Quibus ego aio : Si abbatissa deliquit, aut canonicam 
regulam in aliquo przetermisit, accedamus ad fratrem 


a Vulgo Marleim hoJie dicitur in Alsatia, media 
fere via inter Molshemium , Molsheim, et Tabernas, 
Sáverne, uhi visuntur etiam nunc villa regi: rudera 
inter oppidum ejusdem nominis et vicum Kirkem, qui 
etiam olim suum babebat palatium regiuin. De utro- 
que in lib. iv de re Biplematica. —— 

^ Id est procuratore domus regia illius. 

?* Sie codd. mis. At editi, fatua,nuod idem est apud 
Gregorium. 


religionis exortu cepissent Gallicanis in finibus ve- 
neranda fidei primordia f respirare, et adhuc ad 
paucorum noutiam tunc ineffabilia pervenissent Tx'- 
nitatis Domiuieze sacramenta; ne quid: hic. minus 
acquireret, quam in orbis circulo predicantibus apo- 
stolis obtineret, beatum Martinum peregrina de stirpe 
ad illuminationem patris dignatus est dirigere, mise- 
ricordia consulente. Qui licet apostolorum tempore 
non fuerit, tamen apostolicam gratiam non effugit, 
Nam quod defuit in ordine, suppletam est iu merc-- 
de : quopiam AGB sequens gradus illi nibil subtra- 
hit, qui meritis antecellit. Hujus quoque, reverentis- 
sima fllis, in vobis congratulamur rediviva surgcre 
supernz dilectionis exempla, propitiatione divina. 


D Nam declinante tempore szculi vetustate, vestri sen- 


sus certamine fides revirescit in flore : et | Forte ut] 
quod veterno tepuerat algore senectz , taudem fer- 
vent s aniini rursus incalescat ardore. Sed cun pene 
eadem veneris ex parte, qua beatum Martinum huc 
didicimus accessisse δ, non est mirum si illum imitari 
videaris in opere, quem tibi ducem credimus itineris 


4 Editi, responsioni. egni. iufra, moniti. cou- 
lemnitis. " 

* Eufronius Turonensis, Pratextatus Rothomagen- 
εἷς, Germanus l'arisiensis, Felix Namneten-is, Domi- 
tiauus Andegavensis, Victorius Bbedonepsis, et Dom- 
uolus Cenomannensis episcopi fuere. 

f Mirum bic primordia tidei Chrisana in Galliis 
ad tempore sancti Martini revocari. 

$ Radeguudis filia erat Bertherii Thoringorum re 


5117 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS 


518 


exsitisse : ut cujus es secula vestigia, felici voto Ὁ ctum est, celesti judicio, nobis optantibus, pcreella- 


compleas et exeinpla, et beatissimum virum in tanto 
tibi facias esse socium , in quantum partem refugis 
habere de mundo. Cujus opinionis radio pra»micante, 
ita reddis audientium pectora coelesti fulgure suffusa, 
ut passim provocati puellarum animi, divini ignis 
scintilla succeusi, raptim festinent avide in charitate 
Christi fonte vestri pectoris irrigari , el relictis pa- 
reulibus te sibi magis eligant, quam matrein. Facit 
hoc gratia , non natura. lgitur * hujus studii vota vi- 
dentes, gratias clementie supernz referimus , qui 
voluntates hominum sua facit voluntati conuecti : 
quoniam confidimus quas apud vos jubet colligi, «uo 
vult amplexu servari. Et quia quasdaui comperimus, 
divinitate propitia, de nostris territoriis ad institutio- 


tur, donec separatione facta, per comp-tentem exse- 
crandi criminis penitentiam, a loco qno egressa fue» 
rat, recipi meruerit et adnecti. Adjicientes etiam. ut 
eorum qui nobis quandoque successuri sunt sacerdo- 
tes, similis condemnationis teneantur astrictz» reatu ; 
el si, quod non credimus, aliquid ipsi voluerint liter 
quam nostra deliberatio continet, re'axare, noverint 
se nobiscum :terno Judice defiuiente causaturos : 
quia communis est salutis instruetio, si quod Christo 
promittitur inviolabiliter observetur. Quod nostr: - 
determinationis decretum, pro firmitatis intuitu, pro» 
pria manus subscriptione credimus roborandum , 
perpetualiter a nobis Christo auspice servaturum 4. » 

Lecta igitur hac epistola, Chrodield:s dixit : Nun- 


nem vestri regulz desiderabiliter convolasse, iuspi- B quam nos ulla retinebit mora, nisi ad reges, quos 


Cient«8 eliain vestrze petitionis eyistolain, libenter a 
uobis exceptam , hoc Christo auctore et remediatore 
firmamus : ut lícet omnes equaliter quz ibi conve- 
εἰν, iu Domini charitate mansura debeant iuviela- 
biliter custodire , quod videntur libentissitno animo 
suscepisse , quoniam contaminari non debet Christo 
fides coelo teste promissa, ubi non leve scelus est 
temp uw Dei , quod absit, pollui , ut ab eo possit ira 
succeudente disperdi. Tamen specialiter definimus, si 
qua, sicut dictum est, de locis sacerdotaliter nostrae 
gubernationi, Dou iud" providente , commissis , la Pi- 
clava b civitate vestro monasterio &CGG meruerit 
sociari, secundum beate memorie domni Caesarii 
Arelatensis episcopi Constituta, nulli sit ulterius die 


4 


parentes nostros esse novimus, accedamus. Venerant 


enim pedestri itinere a Pictavo, nec ullius equitis 


[I. equi] beneficium 467 habuerant : unde anhe':e 
el satis exigu:e erant, Sed nec vicuis. alimoniam 
ullam cis iu via quisquam przebuerat. Accesseruut 
enim ad urbem nostram die prima mensis priu; 
erant enim pluvis magne, sed ei via dissolui:w 
ernt a ninja immensitate aquarum. 

XL. Detraliebant autem et de episcopo, dicentes, 
quia illius dolo et hx» turbatze, et monasterium e at 
derelictum; sed materiam hujus scandali altius pla- 
cuit memorari. Tempore Chlothacharii regis, cum 
beata ltadegundis hóc monasterium instituisset, seme 
per subjecta et obediens cum omni congregatione 


cedeudi licentia, quz, sicut continet reguia, voluntate C sua enterioribus fuit episcopis, Tempore vero Siyi- 


propria * videtur ingressa : ne unius turpi dedecore 
ducatur in crimen [Al. crimine], quod apud omues 
ewicat in honore. Et ideo si, quod avertat Deus, 
aliqua insanz mentis illicitatione succensa , ad tanti 
opprobrii maculam przcipitare suam voluerit disci- 
plinam, gloriam et coronam, ot inimici comilio, Sicut 
Eva ejecta de paradiso , per qualemcunque de clau- 
stris ipsius inonasterii, immo de coli regno exire per- 
tulerit, mergenda et conculcanda vili platearum iu 
luto, separata a cc mmunione nostra, diri anathema- 
tis vulnere feriatur. lta ut si fortassis Christo relicto 
horpini voluerit nubere, diabolo captivante, non so- 
lum ipsa qua refugit, sed etiam ille qui ei conjunctus 
est , turpis adulter, et potius sacrilegus quain mari- 


berti, postquam Maroveus episcopatum urb.s adeptus 
est, acceptis epistolis S giberti regis pro fide ac de- 
votione Radegundis beatz, in partes Orientis * cle- 
ricos destinat, pro Dominice crucis ligno, ac san- 
ctorum apostolorum cseieioruinque martyrum reli- 
quiis. Qui euntes detulerunt bze pignora : quibus 
delatis, petiit regina episcopum, ut cum lionore 
debito grandique psallentio in monasterio lucaren- 
tur f. Sed ille despiciens suggestionem cjus, ascensus 
equitibus, ville se contulit. Tunc regina üerato ad 
regem Sig.bertum direxit, deprecans ut injunctione 
sua quicunque ex episco; is hiec piguora, cum ille 
quo decebat honore, votumque ejus exposcebat, in 
monasterio collocaret. Ad hoc enim opus beatus 


tus : vel quisquis ut hoc fleret, venenum magis quam D Eufronius urbis Turonicz episcopus injun;itur. Qui 


eonsiliun ministravit, simili ultione, sicut de ilia di- 


αἷς, ex ipso Gregorio supra lib. ut, eap. 4. Martinus 
autem nalus est Sabarix in Paunonia, ut omnes no- 
runt. 

4 Regm., Jgitur in tali studio manens, et hoc nos 
«om nies. 

b fiec. Colb. m. et Chesn., Pict«vina. 

€ Sie Casin.; alii, prodita. Locus vero qui hic lau- 
datur, liabetur cap. 1 Regulie sancti Caesarii pro mo- 
nialibus. 

4 Editi, duraturum. 

4 His verbis innuitur Maroveum acceptis a Sigibertó 
Uteris in Orientem misisse ad habendas reliquias, ut 
sanct: Radegundis devotioni sati faceret. Taweu 
eertum est illos clericos ab ipsa ltadegunde missos 
fuisse" quaro sic censco restituendum : lladegundis 


cum clericis suis Pictavum accedens, cum grandi 


beata in partes Orientis. clericos destinat, eic. De 
hoc videsis Vitam beate Radegundis ἃ Baudoni- 
via scriptam num. 18 et seqq. Idem versibus ex- 
pressit Fortunatus in supplemento carin. 2, quod est 
ad Ju tinum. imp. et Sophiam augustam; hymnos 
vero et alia. carmina quz hac occasione cecinit, ha- 
bentur libro 1t. 

f Keliquiz ille Turonos delatz, aliqusndiu in mo. 
nasterio virorum a B. Radegunde ibi instituta jacue- 
runt, donec tandem Pictavos delatze sunt. Haec fuit 
occasio Gregorio, nondum tunc episcopo, condendi 
oratorii Sancue Crucis, de quo Fortunatus lib. n, 
carm. 5. Vide notas Brouveri in hoc Carmen, el vitam 
sancta Radegundis a Baudouivia scriptam, n. 1&, 


δι9 


ὃ. ΟΒΕΘΟΘΒΙΙ EPISCOPI TERONE'SIS 


520 


psallentio, eà. eereorum mieantiuur 86 Cumniamats À mus. Sed postquam ia monssterium per eum locum 


apparatu; saneta pignerá, absente loci episcopo, im 
monasterium detalit. Posthseo eum pontifleis sui sc- 
pius gratiam quireret, nee possel adipisci, neeessi- 
tate cuinmota eum abbatiasa sua quam instituerat, 
Arelatensem urbem expetunt: de qua regula sancti 
Casarii atque Caesari:e beatz suscepta , regis se tui- 
tione munierunt , 468 scilicet quia in illum, qui 
pastor esse debuerat, nullam ceram defensionis su: 
poterant reperire. Ex hec scendalo de die in diem 
prepsgato, tempue migrationis beot: Radegundis 
advenit : ὅπ migrante, iterum petiit abbatissa, se 
sub sacerdotis sui petestate degere. Quod ille cum 
primum respuere voluisset, eonsilio swrum promisit 
se patrem earum, sicut dignum erat, fleri, οἱ ubi 


unde se przcipitaverat funibus est attracta, petiit ut 
so in cellulam seeretam reciauderet, dicens : Quia 
multem peccavi in Dominum εἰ demnam ineain Ra- 
degundem, quz illis diebus superstes erat; velo me, 
ait, ab hae frequentia congregationis totius amovere, 
et poenitentiam pro neglectis meis agere. Scio enim 
quia misericors est Dominus, et remittit confitentibus 
se peccata. Et ingressa est in cellulam. Cum autem 
hoc scandalum commotum fuisset, et Chrodieldis a 
Guntchraimno rege regressa esset, hzc disrupto no- 
cturnis horis cetlulze ostio egressa est ἃ monasterio, 
et ad Chrodieldem abiit, multa, sicut p.ius fecerat, 
cr. mina de abbatissa prorumpens. 

XLI. Dum autem hzc agerentur, Gundegisilus 


neceseitas fuisset, suam przebere defensionem. Unde By Durdegalen:sis, adjunctis sccum Nicasio Egolismensi * 


faetum est ut abiens ad Chiluebertum regem przce- 
ptionem eliceret , ut ei hoc monasterium , sicut reli- 
quas parochias, regulariter lieeat gubernare 5. Sed 
nescio quid, credo, adhuc in ejus animis residebat, 
ut hz puelle asserunt, quod moveret scandalum. 
llis vero intendentibus, ut ad regis, sicut diximus, 
prasentiam properarent, dedimus eis consilium, di- 
centes : Intenditis contra rationem, ct nullo modo 
vobis ea series inser] potest, quse blasphemium ar- 
ceat. Sed si, ut diximus, rationem prxitermittitis, nec 
salwbre consilium vultis accipere, vet hoc conjicite 
in animis vestris, ut preterito biberni hujus tem- 
pore, quod in boe verno accessit, eum sur: com- 
modiores fuerint, quo ducit voluntas, pergere va- 


et Saffario Petragorico, ac ipso Maroveo Pictavensi 
episeopis, eo quod hujus urbis metropolis esset, ad 
basilicam sancti Hilarii sdvenit, arguens has puellas, 
et in monasterium reducere cepiens. S.d cum ille 
obatinatius reluctaremtus, et hic cum reliquis juxta 
epistelam superius nominatam eis excommunicatio- 
nem indiceret, exsurgens turba murionum * prefa- 
torum, tanta eos in ipsa sancii Hilarii basilica exde 
mactavit, ut corruentibus in pavimento episcopis, vix 
consurgere possent ; sed et diaconi et reliqui cleriei 
sanguine perfasi, cum effractis capitibns 470 basi- 
licam sunt egressi. Tam immensus enim eos, et, ut 
eredo, diabolo cooperante, pavor obsederat, ut egre- 
dientes a locu sancto, nec sibi valedicentes, unus- 


lestis. Quod consilium aptum suscipientes, snbse- ( quisque per viam quam arripere potuit, repedaret. 


quente estate, relictis Turonis, exteris sanctimo- 
nialit'us eommendatis eonsobrinx suse, Chipodieldis 5 
ad regem Guntehramnum accessit, Α quo suscepta 
ac muneribus honorata, Turenis est regressa, Con- 
stantina filia Burgolini in monasterio Augustidunensl 
relieta, exspectans episeopos qui a rege fueran: jussi 
$dvenire, et causam ipsarum eum abbatissa discu- 
tere. Multze tamen ex his a diversis circumvente 
matrimonio copula sent, priusqusm hz»e a rege 
regrederetar. Cumque prsestolantes ad ventum, nul- 
lum episcopum advenire sensissent, Pictavum regres- 
4$ sunt, et se infra basilicam sancti IHilarli tutave- 
"FUunt, congregatis A89 secum furibus, homicidis, 
- sdelteris, omniumque criminum reis, stabilientes se 


Adfuit huic calamitati et Desiderius diaconus Sya- 
τὴ Augustidunensis episcopi , qui non inquisito 
Clenni * fluminis vado, quo primum littus attigit est 
ingressus, ac natante equo rips ulterioris campo 
evectus est. Ex hoc Chrodieldis ordinatores eligit, 
villas monasterii pervadit, et quoscunque de monaste- 
rio arripere potuisset, plagis ac cxdibus affectos suo 
servitio subjugabat, niin:ns ut sl monasterium posset 
ingredi abbatissam de muro projectam terre deji- 
veret. Quod cum Childeberto regi nuntiatum fuisset, 
statim directa auctoritate praecepit Maeconi comi 
ut hzc reprimere omni intentione deberet. Gunde- 
gisitus autem cum has a communione suspensas eut 
ceteris, ut diximus, reliquisset episcopis, epistolam 


-Ad beum, atque dicentes : (uia reginz sumus, nec D) ex suo fratrumque przsentium nomine eonscripsit 


prius in monasterium nostrum ingredimer, nisi ah- 
vbetisas. ejiciatur foras, Erat ibi (qnc reclausa qu;e- 
-dam, qua: aute paucos annos per ΠΌΣΟ δὶ s dejiciens, 
zd dasilicam sancti Hilarii confugRt, multa in abba- 
Sis«m crimina evomens, quae tamen. falsa cognovi- 


^ Specialem hujus insignis loci curam reges nostri 
svemper babuere,. ut patet ex capitulari Ludovici Pii 
«rca annum 833 apud Daluzium, quod totum est de 
ἄιος uronasterio. Locum habebat iuter. menasteria, 

xe 3b omni militia et dono libera, solas orationes 

perator] debebant, .ut patet ex Notitia ea de re (a- 
«448 in conventu Aquisgranensi, an. 817. 

?* Edit, ceteris accommodatis consobring suc Chro- 
dieldi sanctimonialibus, ad regem, cic. 

* Al.,  Ecolesinensi. Subscripsit conc. Matisco- 


ad sacerdotes illos, qui tanc cum rege Guutehramno 
fuerant aggregati 6: aquibus bxc rescripta suscepit. 


EXEMPLAR RESCRIPTI. 
1Domnis semper suis δ, atque apostolica sede dig- 


nensi u, ubi dicitur Nicasius Aquílinensium. Gunde- 
fisius autem. Burdegateusis laudatur a Fortunato, 
ib. vit, carm. 31. 

d Muriones, seu, ut habet sanctus. Augustinus 
epist, 143 ad Marcellinum, moriones, id est fatui, 
sic die a-Greca voce μωρὸς. 

* Editi cum Bec. , Cle, vulgo «4 Cluin , fluvius in 
Vigennam influens. — ^ 

Augustoduni, ul existimat Valesias. 
8 Regm., Dominis suis, atque. Legendum  fogte 


521 


DISTORIA FRANCORUM. LIBER NONUS. 


nissimis, Gundejgisile , Nieasto et Saffario *, /Ethe- A; Pus reverenter saluto, Famulus vester Felix salo. 


rius, Syagrius, Aunacharius, llesychius, Agreecela, 
Urbicus, Felix, Veranus, item Felix, et Bertchram- 
mus episcopi. Litteras vestra beatitudiis, quantem 
reserante muntie db vestra soapitate gavisi, excepi 
mws, tantum de .3jcria quam vos pertulisse signa- 
sti$, nen modico nrerore astringimur; dum et re- 
gula transeenditur, et nulla reverentin religion? sen- 
vatur. $ed quis imdieastig monachae, qwe de mo- 
nastenie bone memoriz Radegun/is, in-figante dia- 
bolo, fuerunt digresss, quod nullam a vobis acquie- 
verint eorrectionem audire, 473 nec infra mona- 
terii sui septa, de quo egresse fuerant, voluissent 
reverti : insuper bssilic:e domni llilarii per cxdes 
vestras vestrorumque injariam intulisse. Quapropter 
ipsas a eotmmanionis gratia vis! faeritis suspendere, 
ac per hoec Wostram exinde mediocritatem elegistis 
consulere. igtur quia optime vos novimus statutà 
canonum perturrisse 5, ac regule plenitudinem corr- 
tinere, at qui in talibus excessibus videntur depre- 
bendi, non solum excommunicatione, voram: etiaih 
peenitentix» satísfactione debeant coerceri : ea de re 
addentes cem venerationis cultu summis aviditads 
dilectionis insvnctum, iaJicamus ea quis definistis 
DOS cóncordanier vestre sententie consentire , 
quoadusque in synodali concilio Kalendis Novem- 
bribws pdáriter positi, debeamus consilio pari wa- 
etare, qualiter talium temeritas frenum districtionis 
pessit accipere, uc deinceps mulli liveat sub hunc 
lapsum faciente jacrantia similia perpetrare. Atta- 


ὑπο priesumo, Bamilis vester atque 4749 austor 
Felix audeo salutare. Humilis atque obediens vester 
Bertehramnus episcopus salutare przesuimo. » 

XLI. Sed et abbatissa recitavit epistolam quam 
heata Radegandis episcopis , qui suo tempore er.nt, 
d:rigi voluit. Cejas nunc iterum ipsa abbatissa 
exemplaria ad vicinarum urbium sacerdotes direxit ; 
cnjus hoc est exémplar. 

EX€MPLAR EPISTOL A. 

« Domnís ssmetis et apostolica sede dignissimis, 
in Christo patribus, omuibus episcopis, Radeguudis 
peccatrix. Congrue provisionis tunc roborabiliter 
ad effectum tendit exordium, cum generalibus pa- 
tribus, medicis ac pastoribus, ovills sibi commissi 


D eausa auribus traditur, cujus sensibus commenda- 


tar : quorum participatio de charitate, consiliem de 
potestate, suffragium de oratione ministrare poterit 
inferventum. Et quoniam olim vinclis laicalibus ab- 
soluta, dirinz providente et imspirante clemeutia, ad 
religiumis norinau visa sum voluntarie, duce Ch. i- 
sto, translata, hxc pruns menus studio cogitans 
etiam de aliarum profectibus , «t, annuntiante Do- 
mino, mea desideria efficerentur reliquis profutura, 
iustituente atque reimunerante pracellentissimo do- 
mno rege Chlothario, monasterium puellarum Pictava 
urbe constitui, eonditumque, quantum mihi munili- 
centia regalis est largita, facta denatione dotavi : in- 
super congregationi per me Christo praestante col- 
lectze, regulam sub qua ssmcta Casaria deguit * ; 


men quia nos sus dietione domnus Paulus apostolus (; quaui sollicitudo beati Caesarii antistitis Arelatensis 


1 Tín. 1v, 2) indesinenter videtur monere , ut op- 
portme inopportune(ue debeamus quoscunque ex- 
cedentes seidula. przdicatione corrigere, et pietatein 
prutestaisr ad' omnia utilem esse, ideo suggeritmus 
adhuc, &! oratione assidua Dumini misericordiam de- 
preeemini (ἢ Tim. iw, 8), ut ip-e spiritus compun- 
ctionis ipsas iuffammare dignetur, ut id quod per 
delictum visx sent contraxisse, digna sstisfactioue 
peeniteant ; ut :n monasterio suo vestra praedicatione 
animse, quis quodammodo perierunt, propitio Christo 
revertantur; ut ille qui unam humer.s illatam er- 
rauten; ovem ad ovile reduxit, et de istarum trans- 
gressiome, quasi acquisito gregi congaudere digne- 
tur. Hoc. specialius postulantes, ut pro nobis inter- 


ex institutioBe 88. ctorum Patrum convenienter cul- 
legit, ascivi. Cut consentientibus beatissiuis vel hu- 
jus civitatis, vel reliquis pontificibus, electiono 
etiam nostre congregati»mis demuam et sororeuw . 
meam Agnetem, quam ab ineunte state loco filiss 
colui et educavi 4, abbatissam insti*ui, ac iue post 
Deuui ejus ordinationi regulariter obedituram cour 
misi. Cuique, forinam apostolicam observantes, tam 
ego quam soreres de substantia terrena 485 possidere 
videbamur, factis chartis tradidimus, metu Auaniz et 
Saphirse, 5873 im monasterio posite nihil proprium 
reservantes. Sed quoniam incerta sunt hümanz cor- 
ditionis momenta vel' tempora, quippe saundo in (i- 
nein currente, cur aliqui magis proprixt quam divi- ὦ 


eessionum vestrarmn suffragia indesinenter, ut cou- D ti: cupiant voluntati servire, zelo ducta Dei hane, 


fidimus, tribuatis. Peculiaris vester therius pec- 
cator salutare prasumo. Cliens vester Hesyehius 
reverenter audeo salutare. Amator vester Syagrius 
reverenter saluto, Cultor vester Urbicus peccator 
famulanter saluto. Venerator vester Veranus episcu- 


Do (is sanctis atque , eic. Hxc enim est communis 
formula 


^ Lalandus in. Supplem. Concil. Gallis stldit e 
Maroveo. infra autem in. Colb. w. et legm. deest 
Aenacharius; et quidem inter eus qui subscripsegum 
ton occurrit , sicui nec Agraecula. C;eteri vero non 
eo ordine subscripserust, quo hie eoruin nomina re- 
censentur. Episcopi autem illi fuerunt. /Etherins 
Lugdunensis, Syagrius Augustoduneus.s, Aunaci:a- 


PATROL. LX XI, 


suggestionis me:e paeinam, apostelstus. vestri. in 
Chrisii nomine supers.es porr:go vel devota. Et quia 
praseus non valui , quasi vestris provoluta vestigiis, 
epistola vicarietate prosternor, coujurans per Pa- 
wein οἱ Filium et Spiritum sauctum, ac diem tre- 


rius Antissiodorensis, lMesichius Gratianopolitanus, 
Agricola Nivernensis, Urhicus legieusis, Felix Beli- 
ciensis, Veranus Cavellicensis, Felix Caralauneusis, 
l'eriramnus Cenonianeusis. 

b Exinde patet, verbum percurrere non assumi 
pro lectione przecipitauter facta. Vide. Mabillog. ia 
Drfegnsione studiorum mouasticorum, art. 19, 

* Sic us, Editi vero plérique, dg t. 

3 τς Did. " alii, eduxi. 

41 


$25 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


92; 


mendi judicii, sic reprzesentatos vos non tyrannus Α quos patronos in causa Dei diligenter ascisco, si, 


oppugnet, sed legitimus rex coronet : ut si casu post 
meum obitum quacunque persona , vel loci ejusdem 
pontifex , seu potestas principis, vel alius aliquis, 
quod nec fleri credimus , cougregationem , vel suasu 
malivolo, «el impulsu judiciario perturbare tenta- 
verit, aut regulam (frangere, seu abbatissam a:te- 
rum quam sororem meam Agnetem, quam bea- 
tissimi Germani presentibus suis fratribus bene- 
dictio consecravit ; aut ipsa congregatio, quod fieri 
non po'est, habita murmuratione mutare conteude- 
rit, vel quasdam dominationes in monasterio, vel 
rebus monasterii, quecunque persona vel pontifex 
luci, prater quas antecessores episcopi, aut alii me 
superstite habuerunt , novo privilegio quicunque af- 
fectare. voluerit, aut. extra. regulam exinde egredi 
quis tentaverit, seu de rebus, quas in me pr:ecellen- 
tissimus domnus Chlotharius, vel precellentissimi 
domni reges [Al. regis] filii sui contulerunt : et ego 
«X cjus preceptionis permisso , monas!erio tradidi 
pessid-ndum, οἱ per auctoritates pra:cel'entiss:mo- 
rum domnorum regum, Chariberti, Guntchramni , 
Chilperici et. Sigiberti, cum sacramenti interposi- 
tione, et suarum manuum subscriptionibus obtinui 
eonfirmari : aut ex his qu:e alii pro animarum sua- 
rum remedio, vcl sorores ibidem de rebus propriis 
contulerunt, aliquis princeps, aut pontifex, aut po- 
tens, aut * dc sororibus cujuslibet persona ausi wi- 
nuere, aut sibimet ad proprietatem revocare sacri- 
lego voto coutenderit, ita vestram sanctitatem ὃ 


quod absit, exstiterit qui contra hzc aliquid. moliri 
teutaverit, pro repellendo et coBfutando Dei hoste, 
hon pigeat ad regem, qvem eo tempore locus iste 
respexerit, vel ad Pictavaw eivitatem, pro re vobs 
ante Dominuin commendata percurrere, et contra 
aliorum injustitiam exsecutores et defensores justi- 
tiz laborare ; ut tale nefas nullo modo suis sdmitii 
temporibus rex patiatur catholicus, nec convelli per- 
pfittat quod Dei, et mea, et regum ipsorum voluniate 
firmatum est. Siuul etiam principes, quos Deus pro 
gubernatione populi post decessum meum superesse 
pra'ceperit, coujuro per regem cujus regui non erit 
finis, ei ad cujus nutum regua consistunt , qui 6:8 
douavit ipsum vivere vel regnare , ul monasterium 


B quod ex permisso et solatio dumnorum regum, pa- 


tris vel avi eorum construxisse visa sum, et ordin.sse 
regulariter, vel dotasse, 4785 sub sua tuitiene et 
sermone, una cum Agnete abbatissa jubeant guber- 
nare, et a nullo neque sape dictam abbatissam no- 
stram, ueque aliqu.d ad nos:rum monasterium perti- 
nens molestari, aut inquietari, vel exinde ionminui, 
aut aliquid mutari periniiaut; sed inagis pro Dei 
intuitu una cum doipuis episcopis, ipsi, me supp.k 
cante coram redemptore gentium, sicut eis com- 
menudo, defensari jubeant et muniri, ut in cujus ba- 
nore Dei famulas protegunt, cum defensore pau- 
perum et Sponso Virginum perpetualiter zteruo 
socientur in reguo. lllud 4 quoque vos sanctos pon- 
tiüi(ces, et przcelleutissimos domnos reges, et uni- 


successorumque 45744 vesirorum. post Deum, pro C versum populum Christianum, conjuro per fidem 


mea supplicatione et Christi voluntate, incurrat : ut 
Sicut predones et spoliatores pauperum extra gra- 
tiam vestram babeantur, nunquam de nostra regula, 
vel de rebus monasterii, obsistentibus vobis, immi- 
nuere valeat aliquid aut mutare. Hoc etiam depre- 
cans ut cum Deus przdictawm domnam sororem no- 
stram Agnetem de szculo migrare voluerit , il'a iu 
loco ejus abbatissa de nostra congregatione debeat 
ordinari, qu:e Deo et ipsi placuerit, custodiens re- 
gulam , et nihil de proposito sanctitatis imminuat. 
Nam * nunquam propria aut cujuscunque voluntas 
priecipitet. Quod si, quod absit, contra Dei manda- 
tum et auctoritatem regum aliquis de suprascriptis 
conditionibus co:am Domino et sanctis ejus precabi- 


catholicam in qua baptizati estis, et Ecclesias quas 
conservatis, uL in basilica quam ia sancte Marie 
Dominice geni.ricis honorem coepimus sedilicare, 
ubi etiam muitz sorores nostrae conditse sunt in 
requie, sive perfecta, sive imperfecta, cum me Deu; 
de hac luce migrare praceperit, corpusculum meum 
ibi debeat sepeliri. Quod si quis aliud inde voluerit 
aut fieri teniaverit, obtinente cruce Christi et beata 
Maria, divinam ultionem incurrat, et vobis intercur 
rentibus, in loco ipsius basilicte merear cum soro- 
rum congregatione obüincre loculum sepulturz. Et 
ut hec supplicatio mea, quam manu propria sub. 
scripsi, in universalis Ecclesie archivo servetur, 
eífusis cum iácrymis deprecor : qualenus si coutra 


liter commendatis agere, aut de persona aut substan- D improbos aliquos necessitas exegerit, ut vestra de- 


.tia minuenda voluerit, aut inemoralze. serori meae 
Agneti abbatissc molestias aliquas inferre tentave- 
Tit, Dei, et sauctze crucis, et beati Maria iucurrat 
judicium, et beatos confessores Hilarium et Marti- 
num, quibus post Deum sorores meas tradidi de!en- 
dendas, ipsos habeat coutradictores et persecutores. 
Te quoque, beate poutifex, successoresque vestros, 


4 Regm., aut aliqua. de sororibus hec imminwere, 
et in sua yropria traduccre quavis machinatione ten- 
taverit, an«themats jugi gludio feriantur. 

b Legendum, ut puto, iram vestra. sanctita(is, etc. 


Recte omittit voculam quo Dom:nieus Mausi, qui hanc epistolam sus Conciliorum celle 


feusione soror mea Agnes abbatissa, vel congrega- 


tio ejus, quo* succurri sibi poposcerint, vestra inise- — 
ricordie pia consolatio opem pastorali sollicitudine zm 


subministret; nec de me destitutas se proclament 
quibus Deus prssidium vestre gratie prseparavit 
lllud vobis in omnibus ante oculos revocantes, pet 
ipsum, qui de cruce g'oriosa Virginem suam geni 


* Regm., naim monnunquam propria.... preci- 
pitat, 

d Qu: sequuntur ad finem capitis contracta sun 

Regm. | 


ctioni inserult, tóm IX, 
Epig. 





LIBER DECIMUS. . 


A79 k. knno igitur quintodecimo Childeberti re- A poenitentia iam hunc modum exorsus est. 


gis, diaconus noster ab urbe Roma cum sanctorum 
pignoribus veniens ^, sic retulit, quod anno superiore 
mense. nono tanta. inundatione TP:beris. fluvius 5- ur- 
bem Romam obtexerit, ut ades antique diruerentur ; 
horrea etiam ecelesis subverss sinb, in quibus 802». 
nulla millie mediorum tritici periere. Multitudo eiiam 
serpentium enm mogno dracone. in. modum rabia 
validz, per Iujus fluvii alvoum. in. mage descendit ; 
| sed «uffocaiz bestie in'er.selsos maris tarbidi fluctim, 
Ihtori ejecte sunt, Subecouta. est; de vestigio clades, 
quam inguin:riam voeant, Nam. medio mense unde- 
cimo adveniens, primum omnium, juste. Hu quod; 
jn Ezechiele prophetis legitur, A sanctuario meo. inr 
cipite ( Ezech. ix, 6), Polagium pspam. peroulil, et, 


sine mora exstinxit : quo defuncto, magna suages, per. B 


puli de hoc morbo. facta est. 4909 Sed quin Eocle:ia 
Dei absque rectere esee nona polorat, Grevoriwm 
diaconum p'ebs omnis elegit. Hic enim de seaatori- 
hus primis, ab adolescentia devotus Deo, in rebus 
propriis. sex im Sicilia.monasjesia congregavit; septi- 
mum infra : rbis Romo muros instituit : quibus tan- 
tam delegans terrarum copiam, quanta ad victum 
quotidianom pra bendum sufficeret, reliqua vendidit 
cum omni przesidio domus , ae pauperibus erogavit; 
et qui ante serico contectus, ae gemmis micantibus 
solitus erat per urhem procedere tzabeatus, nunc vili 
 eontectus. vestitu €, ad altaris Dominici ministerinin 
eonsecratur; septimusque levita 4 ad adjutorium 
pepe asseiseiter. Tantaque ei abstinentía in cibis, 
vigilantia in orationibus, strenuitas in jejuniis erat, 
ut infi rinato stomaclie. vix consistere posset. Lit eris. 
grammaticis, dialecticisque ac rlietoricis ita crat 
jnatitutus , ut nulli in.urbe ipsa putaretur esse 56-- 
eundus. Hunc * apicem attentius 4g] fugere ten- 
tans, ne quod prius abjecerat, rursum ci in sxculo de 
ad pto honore jactintia. quadam. subreperet : unde 
factum est ut epistolam ad imperatorem Mauricium 
dirigeret, cujus filium ex lavacro sancte susceperat, 
cenjurans et multa prece poscens ne unquam. con- 
sensum praeberet populis, ut hune hujus honoris 
gloria sublimaret. Sed przfectus urbis ltom:ze Ger- 


manus ejus ! aniicipavit nuntium, et comprehenso, 


disruptis epistolis , consensu quem populus feeerat 
imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro 
amicitia diancosi, quod reperisset locum honoris 
ejus 5, da'a. pryceptione ipsum jussit institui. Cum- 
que iu boc restaret ut benediceretur, et lues popw- 
jum devastaret , verbum ad plebem pro osgenda 

^ Confer lib. r.de Gloria. Mart., cap. 85. 

b [fanc Tiberis inundationem memorat. ipse Gre- 
gorius M. lib. i1 D'ato:., cap. 19f et Paulus Diaeonus 


lib. i9 de Gestis Laugobard., eap. 24.et seqq., qui 
et in Vita sancti Gregorii, edita Seeulo 1 Benedictino 
imer acta SS. Ord. nostri, integrum.fere hoc. caput 
Gregorii nostri descripsit. | 

* Monastico scilicet, quem omnibus. abdicatis in 


.  OBATIO GREGORII. AD PLEBEM. 
e Oportet, íratres dilectissimi, ut flagella: Dei. qnas 
nietuere vontura. debuimus , salteiu presentia e£ ex- 
perta üimeamus, Coaversiouis tigbis. adiu. dolor 
speriat, e$ curdis nostri duritiam ipsa, quajn pari- 
mur, poena: disseWwat : ut euhu propheta testo pres- 
dictam est, Pervenit gladius usque ad animum. (J«- 
rem. rv, 4*0). Ecce etenim cuneta. plebs ccelestis iras. 
mucrone percutitur, eb. repentiaa singulá csde va- 
stantur : nec lauguor imorteur pravenit, sed lenguorie, 
moras , αἱ cernitis, mors precureit. Pereassus quis- 
que ante rapitus, quam: ad: I«centa. paxitentiss. com ^ 
vertatur. Pensate ergo, qualis ad eonegectuem. di- 
stricti Judicis pervenit, cui non vacaL. flere quod 
feeit. llab'tatores quique non e» parte.subira*wentar, 
sed pariter corruunt : domus vacuam relioquuutir, 
flliorum femera parentes aspiciunt , epaui eot ad in- 
teritum Iweredes prscedent. Uaesquisqua ergo no- 
sirum ad ponitentize lamenta, confugiat, duig fler: 
an!ie percussiQgnem vacat, Revocemus apte oculos 
meotis quidquid erran.lo conunisimus, et qued nequi- 
ter egimus flendo puniamus. Preveniamus faciem ejus 
in confessione (Psulm. xcw, 2), et sicut propheta 
admonet, Levemus eorda. nostra cum manibus ad Do. 
minum (Thren wt, 41). Ad Deum quippe corda cui 
manibus levare est, 48 orationis nostra studium 
merito bon: operationis erigere. Dat profeeto , dat 
tremori nostro fideciam, qui: per prophetam clauat : 
Nolo mortem peccatoris ,, sed: ut convertatur et vial 
(Esech. xxxui, 15). Nullus autem de iniquitatum sua 
rum immenilete desperet. : veternosss namque Nin - 
vMarum eulyas triduana paeni entia. abetersit (Jon. 
ni, 10); et conversus latro vitse premia, etiam.in 
ipsa sententia sux: mortis emeruit (Luc. xiu, 43). 
Mu'emus [A. levemus] igitur eorda, et prsesamamus 
nog jam percepisse quod petimus. Citius sd prece:o 
Judex flectitur, si 8 pravitate sua. petitor eogrigatan 
hnminente ergo tant animadversionis gladio, nos 
importunis fetibus insistamus. Ea nt&nque, qus iu- 
grata esse hominibus importunitas solet, judicio Ve- 
ritatis placet ; quia pius ae misericors Deng vulua se 
precibus veniam exigi, qui quantam meremur.non 
vuli irasci ; hic etenim per psalmistam dieit : Znvecs 
me in d e tribulationis (um, el eripiam.te : e; magmifi- 
cabis me (Psalm. xvix, 15). ipse ergo sibi teste est, 
quia invoeantibus misereri desiderat, qui adosouet ut 
invocetur, Proinde, fratres cliarissuni, eonirito corile, 
et. correctis operibus, ab ipso (οὐδὲ quarte primo ἀΐ- 
4.Diu mas ille Rom:e viguit, ut nonnisi septem 
diaconi, scilicet regionarii, haberentur in memerieu 
septem djacenorum ab apos!o'is Jerosolymia institu- 
terum. De bis vile Mabillon. Comment. in. Ordinem 
Rom, cap. 5. 
* Qua sequitur ad fioem eap. contracia. sunt in 


Regm., inquo nec sancti Gregorii oratio babetur. 
Aliquot ed., germanus ejus, quasi prafeetu3 


sancti Gregorii frater fuerit. 
& Paulus diac. in Vita sancti Gregorii, eo quod lo- 
cum.deferendi ei honoris reperisset. 


motaasterio sancii Andrea a.se condito Romse susce-- 
pie. ubi Benedictina Regula vigebat. Qua de re dis- 
4&4: 1alionenm edidit Mabillouius tomo Jl vet, Analect. 


Bu 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


Ea 


tum sociorum exposuit. Qua dq causa imperator A intelligi datur, hoc signuin sibi Langobardos przya- 


vaide molestus, pollicitus est ulcisci mortem eoruin, 
juxta id quod Childeberti regis judicum pro:mulga- 
ret. Tunc ab imperatore muueratus, cuim pace re- 
gressus est *. 

lil. His * a Grippone Cbildeberto regi relatis, con- 
fe-tim exercitum in ltaliam commoveri jubet ae vi- 
ginti duces ad Langobardorum geutem dobellandam 
dirigit. Quorum nomina non putavi lectioni ex ordine 
necessario ioserenda. Audoualdus ^ vero dux cum 
Vinthrione commoto Campanis populo, cum ad Met- 
tet»en: urbem, qua ei in itinere sita erat, accessisset, 
tantas przedas tantaque homicidia ac cwdes perpe- 
travit, ut hostem proprie regioni putaretur inferre. 
Sed et alii quoque duces similiter cum phalangis suis 
fecere, ita ut prius regionein propriam aut populum 
eommanentem afficerent, quam quiddam victori: de 
inimica gente patrarent. Appropinquantes autem ad 
terminum Italie, Audoualdus cum sex ducibus deite- 
ram petiit, at jue ad Mediolanensem urbem advenit, 
ibique eminus in campestria castra posuerunt. Olo 
awem dux ad Bilionem hujus urbis castum, 486 
jn campis situm Caninis 4, importune accedens, js- 
tulo sub papilla * sauciatus, cecidit et mortuus est, 
lli autem cum egressi fuissent in prsedam, ut aliquid 
vietus acquirerent , a Langobardis irrueutibus pas- 
sio per loca prosternebantur. Erat autem stagnum 
quoddam in ipso Mediolanensis urbis territorio, quod 
Coresium f vocitant, ex quo parvus quidam fluvius, 
sed profundus egreditur ; super hujus laci littus Lan- 
gobardos residere audierant. Ad quem cum appro- 
pinquassent, priusquam flumen, quod diximus, trans- 
irent, a littore illo unus Langobardorum stans lorica 
yroteetus et galea, contum manu gestans , vocem de- 
dit contra Francoram exercitum , dicens : Hodie ap. 
parebit cui divinitas obtinere victoriam pr:esiet. Unde 


4 De hac legatione egit Gregorius supra lib. ix, can. 
25; multu: vero illustratur ex variis epistolis Ch.l- 
deberti et Brunechildis a Frehero. et Chesnio tomo 
editis, quas Grippo Constantinopolim detulerat. In his 
etitn , quas non solum imperatori et Anastasim Au- 
guste, :ed etiam patriarcha aliisque imperii optima- 

, hus Childebertus rex, materque. ejus Bruoechild s 
seorsim scripserunt, testantur se nihil omnirio omis- 
&uros, ut pax inter Romanos et Fraucos firma semper 

. eL inconcul-a perm neat. Actum est etiam in hac le- 

. gatione de »uxilio ltemanis adversus Langobardos in 

᾿ aliam ferendo, quod a Childeberto prastitum «83e 
ex Gregorio et Paulo Diac. discimus; sed , ni fallor, 
hec potissimum agehat Chilleberius , ut Athansgil- 
dum ex sorore sua Ingunie nepotem , qui post Iler- 
menegildi necem Cons'antinopolim abductus fuerat, 
ex imperatoris manu eriperet , quod ex laudatis litte- 

"vis patet. Àn vero id unquam obtnueiit , incertum 
wohís est. ! 

» Vat., Heec a (iriphone regi Hildeberto relata, Con. 
for hoc caput cum cap. 32 libri m Hist. Lang. Pauli 

iae. 

* Paulus Andualdum appellat. Et infra Colb. m., 
Begin. et. Chesn. al. Victrione, de quo vide supra 
lib. vin, cap. 18. 

δ Campos Caninos laudant Ammianus Marcellinus 
lib. xv, et Apollinaris Sidonius carin. 5, ver-u 177; 

-9Sed in Hhatia, eo quod reipsa sint inter IMietiam et 
Liguriam , ub: lrodicqie visitur. Bilitio, ut «um Gre 


ravisse. Tunc pauci transeuntes, contra Langobardum 
hunc decertautes, prostraverunt eum ; et ecce omnis 
exercitus Langobardorum in fugam versus prateriit. 
lli quoque transeuntes flumen, nullum de iis repe- 
riunt, nisi tautum recognoscentes apparatuin castro- 
ram, ubi vel focos habuerant, vcl tentoria. fizerant. 
Cunique nuilum de iis deprelendisseunt, ad castra sua 
regressi suut, ibique ad eos imperatoris legati vene- 
runt £, nuntiantes adesse exercitum in solatium eo- 
rum, diceutesque : Quia post triduum cum eisdem 
veniemus , et hoc vobis erit signum : Cum videritis 
vill: bujus, quz? in monte sita est, domus [ Pro domos] 
incendio concremari, et fumum incendii ad coles 
usque sustolli, noveritis 487 nos cum exercitu quem 


B pollicemur adesse. Sed exspectantes juxta placitum 


dies sex, nullum ex iis venisse contemplati sunt. 
Cedinus bh autem cum tredecim ducibus lzvam 
Italia ingressus, quinque castella cepit, a quibus 
eliam sacramenta exegit. Morbus etiam dysen- 
te'iie graviter exercitum afflciebat, eo quod aeres 
incongrui insuetique ijs hominibus csseut, ex quo 
plerique interierunt. Commoto autem vento et data 


pluvia, cum paulisper refrigescere aer coepit , in in- 


ürmitate salubritatem contulit. Quid plura? per tres 
fere menses Italiam pervagantes, enum nihil profi e- 
rent , neque 860 de inimicis ulcisci possent, eo quod 
se in locis communissent firmissimis; neque regem 
capere , de quo ultio fleret , qui se infra Ticinenses 
munierat muros ; infirmatos , ut diximus, aerum in- 


C temperantia exercitus , ac fame attritus , redire ad 


propria destinavit. Subdens etiam illud, acceptis sa- 
cranmentis, regis ditionibus quod pater ejus ! prius 
habuerat, de quibus locis et captivos, et alias ab- 
duxere przdas. Et sic regredientes ita fame eonficie- 
bantur, ut prius et arma et vestimenta ad. coemen- 


gorio habet Paulus, seu D»lincio aut Berinzonz, quod 
e.t castrum Lombardie Transpadaus , vulgo Belin- 
£0na dictum. Colb. tn. habet , in campis situm com- 
minus. 

e Alii cum Paulo, manilla. 

f [tegm. et Colb. in., Cerestum ; Dec., Cerasium. 

t l'aulus ait eos ad Audoualdum venisse cum esset 
prope Mediolanum. Edidit Freherus epistolam ducis 
exercitus Romanorum ad Childebertum, in qua hujus 
expeditionis rationem reddit, accusatque Chenum , 


p q"em Cedinum infra memoratunr egse existimo, pa- 


cis init. cum rege Langobardorum. In alia vero 
Childeberto exponit quantum profecerit adversus 
Langobardos. Childeberius tamen nullam expeditio- 
nem postea in ltaliam suscepisse traditur, quod ei 
exprobrare videtur Mauricius in epistola ad euin scri- 
pia. Qus ex his epistolis ad Gregorium nostru:u 
illustrandum conducunt in Appendice proferentur. 


à Sic Bec. cum Paulo. Colb. a., Chedinius, Begm., 
Cedinius; editi, Chedinus. Ea; occasione, ut narrat 


. Paulus, Franci Veronam usque. pertigerunt , qui et 


castroruin ab ipsis dirutorum in territorio Tridentino 
nomina recenset. 

| Ex hoc etiam loce inferre licet , Si .bertum 5}}- 
quain Jiali partem possedisse, id est loca. ltlce. ie 
proxima, ut ceuset Valesius lib. xv rerum Fraucic.,. 
cirea agrum Tridentinum et Athesim fluviuin ig V 
neua. 


εἷς 


HISTORIA FRANCORUM. LIzER. DECIMUS, 


53s 


dum victum demerent , quam locum genitalem cou- A agnoscere potero; de quibus si imperator vester, nt 


tingerent. Αἱ Aptacharius * Langobardorum rex , 
leg:tionem ad Guntchramnum regem cum. hujusce- 
modi verbis direxit : Nos, piissime rex, subjecti atque 
fideles vobis gentique vestra , sicut patribus vestris 
fuimus, et es.e desideramus; nec discedimus a sa- 
cramento quod pr:edeceasores nostri vestris przede- 
cessoribus juraverunt. Nunc autem desistite a perse- 
cutione nostra, et sit pax nobis et concordia , nt ubi 
necessarium fuerit contra in:micos auxilium prbea- 
mus, uL vestra δαὶ cet nostraque gente salvata , ac 
n s paciticos cognoscentes , terreantur inagis adyer- 
sari qui in circuitu ob-trepunt de amicitia, quam 
de nostra discordia gratulentur. Paeifice hec 488. 
Guntcliramnus rex verba suscepit, misitque eos ad 
nepotem suum Ch ldebertum regem. Dum autem his 
garralis in loco cominorarentur, veaerunt. ali^ qui 
mortuum Aptacharium regem nuntiantes , Paulum- 
q 'e P in loco ejus substitutum , ejusmodi verha qua 
*upra diximus. deferentes. Sed Chil/ebertus rex pla- 
' citim cum eisdem ponens, ut quid ei iu posterum 
conveniret, enuntiaret, eos abscedere jussit. 

IV. Mauricius autem Cartliaginenses illos , qui le- 
gatos Childeberti regis auno superiore (Sup. cap. 2) 
interemerant. vinetos manibus, catenisque uneratos, 
ad ejus direxit presentiam, duodecim scilicet nuinero 
viros, sub ea videlicet conditione, ut si eos interficere 
vellet, haberet licentiam , sin autem ad redimeudum 
laxaret, trecentis pro uno quoque acceptis aureis 
quiesceret, sicque ut quod vellet eligeret : quo faci- 
lius sopito scandalo, nulla occasio inter ipsos inimi- 
citiz oriretur. Sed rex Childebertus differens homi- 
nes vinctos accipere, ait: Incertum apud nos habetur, 
utrum ii sint bowicida illi quos adducitis , an alii, 
vel fortassis servi cujuscunque habentur, cum nostri 
beue ingenui generatione fueriat, qui apud vos fue- 
runt interempti. Presertim et Grippo astabat, qui eo 
tempore legatus cum eisdem fuerat missus, qui in- 
terfecii sunt, ac dicebat : Quia prafecius urbia illius 
curb collectis duobus aut tribus hominum 1nillibus 
irruit super nos, iuteremitque socios meos : in quo 
excidio et cgo ipse interissem, si me viriliter defen- 
dere uequivisscin. Accedens autem ad locuin. bomines 


dicitis, nostro cum domino paeem custodire deliberat, 
ultionem exigere debet: et sie dato rex piacito, ut post 
eos ad imperatorem dirigeret, ipsos absce lere jubet. 


AS9 V. His * autem diebus Cupya, qui quoudam 
comes stabuli Chilperici regis fuerat, irrup!o Turo- 
nic: urbis term:no, pecora reliquasque res, : quasi 
predam exercens, diri; ere voluit. Sed cum h^c in- 
colz: praseusissent, collecta multitudi:e eum sequi 
cueperuit. Excussaque przds, duobus ex pueris cjus 
interfectis, hic nudus aufugit, ahis duobus pueris 
captis, quos vinctos ad Childehe:tum regem :rans- 
miserunt ; quos ille in carcerem conjici jubens, iu- 
terrogare prx:cepit, cujus auxilio Gupya: fuisset ere- 
ptus, ut ab ils non comprehbenderetur. qui scqueban- 


B tur. Responderunt hoe. Animodi vicarii ἃ do'o, qui 


pagum ilum jaudiciaria r.gebat potestate, factum 
fuisse. Protinusque directis rex litteris ad. comitetw 
urbis, jubet ut eum vinctum in przseutíain regis di- 
rigeret : quod si resistere conaretur, vi oppressum 
etiam interficeret, si. principis gratiam cupiebat ae- 
quirere. Sed. ille non resistens, datis fidejussoribus, 
quo jussus est ab it, repertumque  Flavianum dome- 
$ticum *, causatus cum socio, nec noxialis invet- 
tus, pacificatus eum eodem, redire a4 propria 
jussus est, datis tamea domestico ili muneribus 
prius. lpse quoque Cuppa iterum commotis qui- 
busdam de suis, (iiu Badegisili, quondam Ce- 
Momanensis episcopi, diripere sibi in matrimonium 
voluit ; irruens autem nocte cum. cuneo socioruim 
in villa Maroialensi !, ut voluntatem. suam ex- 
pleret, prasensit eum dolumque ejus Magnatrudis 
materfamilias, genitrix scilicet puellze : egressequé 
emu famulis contra eum vi repit, czesis plerisque 
ex illis, unde non sine pr dore discessum est. 

VI. Apud Arvernos vero vincii carceris, nocte nutu 
Dei disruptis vinculis, reseratisque aditibus custodize 
egressi, ecelesiam | ingressi sunt. Quibus cu. Eula- 
lius comes onera catenarum 499 addi jussisset, ut 
super eos posita, extemplo ceu vitrui fragile cou» 
minuta sunt : et sic obtinente Avito v pontitice eruti, 
propri.e sunt redditi libertati, 


VH. In supradicta. vero. urhe  Childebertus rex. 


* iutbaris dicitur a Panlo Diac. qui de hac lega- p) incipit: In supradicta vero urbe. Arveruica, eic., quie- 


ti :ue agit lib. m Hist. Lang. can. 55. 

b l'auli hujus non meminit Paulus Diac., sed ut 
ipse narrat lib, 11, cap. ὅθ, Asgiluifus, seu Ágo dux 
Tauri"atium Autbaric substitutus est ab. ipsa Theo- 
delinda Autharii relicta, quz ipsum iti regni et tori 
societatem ascivit, quod anno sequeuti mense Maio 
in generali totius gentis cunventu ab omnibus Lan- 
g 'bardis apud Mediol.num approbatum fuit. Utrique 
Gregorius M. varias epi-tolas scripsit, et Theodeliudzs 
inseripsit l'bros Dialogorum. Agilulfus tandem ad ca- 
tholicam fidein conversus est, pa-emuquecum Francis 
firmavit, Athanagildo fortas e tusic temporis e vivis 
exeaipto, aut certe cum nulla. spes superesset Chil- 
dcberto eum recipiendi. Nusquam poatea ejus mento 
currit. Vide Paul. Diac. lib. 1v bist. Langobarg., 
ep. 14. 

* lloc "aput et sequens desunt ii Vat. et Colb. m. ; 
Cput taueu 7 liabent, quod ibi est ὅ et ab lis verbiy 


supponunt caput pr:ecedens. De Cuppane jam dixi- 
mus supra lib. v, cap. 40; iu plerisque editis dicitur 
Chuppa. 

4 Vicarii isti hodieque vulgo Viquiers dicuntur, 
qui comitum nomine certis territoriis preficiebsnur, 
ut jus plebi in(imz dicerent, quod comitum in civita- 
tibus officium erat. Alii erant. majores vicarii, qui 
post moduimn. vicecomiies appellati fuerunt. Vide Bi- 
gnon. in notis ad vet. formulas incerli auetoris-, 
num. 1. 

* |4 est, reperto Flaviano domestico. 

f Aliqui edit., Marogalensi. De hac supra lib. vir, 
cap. 12. Est «t alia villa ipsius cognominis, wt obser- 
vat Valesius, prope Aurelianas, vilgo Marolle dicta. 

& Cum de beati. Aviti morte. nihil habeat Grego- 
rius, conjicit Cointius ipsum pest an. 591, qui Gre- 

orianzs Histori:s ultimus est, obiisse; anno seilicaa 


95, οἱ quidein xu. Κα 1, Octob., quo die festum ejus 


S. GREGOTUI EPISCOPI TURONENSIS 


556 


«mne tribntum tam eeclesiis quam monasteriis, ve: A scorto reverteretur, gravissimis eam plagis szpius 


reliquis clericis, qui od Ecelesiam pertinere vide- 
beutur, aut quicunque Eccles o» officium excolebant, 
larga pietate concessit. Multum enim jom exactores 
hujus tributi exspoliati erant, ep quod per l«naum 
tempus et succedentium generationes, ac divisis in 
iuulias partes ipsis possessionibus, colligi vix potérat 
koe tributum. Quod hic, Deo iuspirante, iia precepit 
emendari, ut quod super hzc fisco deberetur, nec 
exactorem damna percuterent, nec Ecclesie eultorem 
tarditas de officio aliqua revocaret. 

ViU. In * confinio vero termini Arverni, Gabali- 
tam atque T'utlieni, synodus episcoporum facta est 
contra. Tetradiamn, relictam. quondam Desiderii, eo 
quod repeteret ab. ea Eulalius comes res 5 quas ab 


afficiebat. Sed ei pro multis sceleribus debita non- 
nuilla contraxerat, in quibus ornaienta et. aurum 
uxoris sapissime evertebat. Denique inter has au- 
gustias mulier collocata, eum honorem omneu , 
quem in domo viri habuerat perdidisset, et ille abis- 
set ad regem, hzc ἃ Viro [Al. Yero], sic enit erat 
nomen homiuis, mariti sui nepote concupiscitur, 
scilicet ut quia ille perdiderat conjugem, bujus ma- 
trimonio jungeretur. Virus autem timeus inimicitias 
svuncnli, mulierem Desiderio duci transmisit, vide- 
licet ut. succedente tempore copularetur ei : quz 
omnem subsiantiam viri sui, tam «n auro quam in 
argento, et vestimentis, et qux moveri "poterant, cum 
seniore filio secum süstulit, relieto in domo alio ju- 


.60 fugicus secum tulisset. Sed hanc causam, vel qua- B niore. Rediens vero Eulalias ex itinere, comperit 


liter Eulalium reliquerit, vel quemadmodum ad Desi- 
derium confuge:it altius memorandum putavi, Eula- 
lius autem, οἱ juvenilis ztas habet, agebat quzepiam 
Wratiouabiliter : unde factum est, ut ἃ matre sepius 
increpitus, baberet in eam odium quam amare de- 
buerat. Don:que eum in oratorio domus suz h:c in 
oratiune. frequenter incumberet, et. nocturnas vigi- 
liag perszepe dormientibus fauulis, in oratione .cum 
lacrymis expleret, in cilicio quo orabat suggillata re- 
peritur. Sed nescientibus eunctis quis h:rc fecisset , 
crimen tamen parricidii refertur ad (lium. Hzc cum 
Cautiaos episcopus Arvernz urbis comperisset, eum 
a eommunione subinovit. Convenientibus autem ci- 
vibus 49 cum sacerdote ad festivitatem beati iar- 


quee acciderant. Sed eum mitigato dolore paululum 
quievisset, super Virum nepotem suum irruit, eum- 
que iuter arcta vallium Arvernarum interemit. ÀAu- 
diens autem 4992. De:iderius, qui et ?pse uxorem 
nuper perdiderat, quod scilicet Virus interfectus fuis- 
set, conjugio suo Tetradiam sociavit. Eulalius vero 
puellam dé monasterio Lugdunensi diripuit, eamque 
accepit. Sed concubinz ejas, instigante, ut quidam 
asserunt, invidia, maleficiis sensom ejus oppilave- 
runt. Post multum vero temporis, Eulatius Emeriom 
liujus puellze consobrinum clam appetiit, occiditque. 
Similiter Socratium fr:trem sororis su: * qoem pa- 
ter ex concubina habuerat, interemit. Et atia multa 
mala fecit, que enarrare perlongum est. Joaenes (i- 


tyris Juliaui, ad pedes e, iscopi Eulalius ille proster- C lius ejus, qui cum sua discesserst genitrice, à domo 


nitur, querens se inauditum a cominunione remo- 
tum. Tunc episcopus permisit euin cum caeteris Mis- 
earum spectare * solemnia. Veru.n ubi ad commu- 
nicandum ventum est, «t Eulalius ad altarium acces- 
sisset, ait episcopus : Rumor populi parricidam te 
proclamat esse. Ego vero utrum perpelraveris hoc 
&oelus, an. non, iguoro : idcirco in Dei hoc et beati 
martyris Juliani statue judicio, Tu vero, si idoneus 
68, uL asseri , accede prepius, et aume tibi Eucha- 
yistip particulam, atque impone ori tuo 4. Erit eniin 
Deus respector conscientia tuz*. At ille accepta. Eu- 
charistia, comwunicans abscessit. labebat eniin 
' uxorem Tetradiam nobilem ex matre, patre inferjo- 
rem. SeJ cum in domo sua vir ancillarum concubita 


Desideri dilapsus, Arvernum «etit. Cutuque jam 
Innocentius episcopatum Ruthenz urbis anvbisset , 
mandatum éi mittit Eolalius, utt res que ipsi in hujus 
civitatis territorio debebamtur, per hujes auxillum 
recipere posset. Sed Innocentius ait : Si de (iliis tuis 
unum accipio, quem clericum factum $n solatio meo 
rétineam, faciam que p'ecaris. At ifle transmisit 
puerum, Joammem nomlue, recepitque res suas. Su- 
scepioque Innocentius episcopus puero, toteudit e»- 
mam capitis ojus, deditque eum archi. 4aeono eecle- 
six sure ; qui in tanta se abstinentia subdidit, ut pre 
Witico hordeum suürneret, pro vino aqoam  hauriret, 
et pro equo asino uteretur, vestimenta vilissima ha- 
bens. lg tur conj»nctis, ut diximus, sacerdotibus et 


wisceretur, conjugem negligere cepit, οἱ cum ab D viris magnificis in. conlinio supradictaruu urbium, 


celebratur : sepultus est in ecclesia beats Marie 
Principslis, ut ha^etur in libro de eccles. Claro- 
mout, cap. 2, quz dicitur be.te Marie de Portu in 
usdem sancti viri Vita, quam ecclesiam 8 catlic- 
deli distinguendam esse tuonet Savaro. Alius est 
Avitus, qui in ecclesia sancti Venerandi quiescit, in 
lib. laudato cap. 10, sancti Boniti frater. 
— & Hoc caput deest in utroque cod. Colb. et Vat. 

b Regni., repeteret eam Eulalius comes et res. 

e Hac voce uliiur sepius Gregorius, quae etiam 
habetur in can, 29 concilii 11 Aurelian, Sed ex isto 
Gregorii loco suspicatur noster Mabillonius lib. 1 ide 
Liturg. Gallic., cap. 6, ubi plura hahet ea de re, e s 
Qmigsas spectasse, qui quidem praxaentes "aderan, 
sed non σον Δ θάμ. 

4 Quatuo: ex hocGregoriiloco co:legit noster Mabi]- 


lonias !. 1 de Liturg. Gal.. 6. 5:19 Eucharistiae nomiue 
soam panisspeciem desiguari ; 29 ex particula, nou ex 
integra formula communionem datam ; δ᾽ communio- 
nem sub sola paui- specie ; 4'antiquum morem usque 
ad Gregorii tempora perseverasse, ut viri accepta in 
in2hibus | ucharistia, ipsam sibi in ore imponerent., 
Mulieres tamen, ut ex canone δὲ Antissiod. c .ncilii 
patet, non nuda manu, sed iu linteo Duominicali eam 
recipiebant. Ex eodem textu discimus laicis ad al- 
tare permissum fuisse accessam pro sacra comuuu- 
tione, De. inodo. recipiendi: eseram | oommunioneiun 
primis Ecctesise szeculis usitato pluribus disserit. uo- 
ster tlugo Menardus in notis ad Sarcramentariuu 
Gregorianum, pag. 078, 579, 391. 
* Ali υ editi cum DPec., socer sue 


51 


HISTORIA FRANCORUM. LIBER. DECIRUS, 


Tetradia 3b Agíuo repeeeentatur, sque Eclalies A navibus oneratis auro, argentoqoe δὶ reliquis rebus 


Contra eam causaturus accessit. Cumque res quas de 
ejus, sibiens ad Desideritim, 'dorno abstulerat, inqut- 
veret, fadieatum es Tetrsdia *, vt quadrapia sstis- 
factione ablata restitaeret, tiliosque quos de Deside- 
yio conceperat, incertos * "haberi : illad etíam erdi- 
wüintes, ut si h:ec q«i Ευ 4110 est jussa dissolveret, 
eecedendi in Arvermam licentia przeberetur, rebos- 
que suis, qu: ei ex paterna successione 493 obve- 
Terant absque calumnia frueretur : quod 5ta factum 
est. 

IX. Cum "rec agerentar, et Britanni eirea orbes, 
Wsmmneticam utique et Rhedonicam, valde szxvirent, 
'Guntchramuas rex exercitum contra eos commoveri 
jussit ; in quoram capite Beppolenum et Ebracha- 


ejas, «um alta maris cepisset, :commoto vero, de- 
Thersis navibus, res quae imposuweret, perdidisset : 
4smen ad Ebracharinm veniens, pacein peu, obsi- 
Mesque eum mulis muneribus tradidit, promittens 
se wenquam contra 'etilitatem Guntebramni regis 
esse venteram. Quo recedente, et. tegatis episcepas 
tem elericis et pagensibas urbis sie, slmitia sacra- 


 emetita defflt, dicens : Quia ΗΠ] nos dominis nosiris 


regibus euwlpsláles sumus, nec unqaam contra vtilita- 
fem eoram superbi exstitimus, sed in capüsitato 
Britannorum positi, gravi fegosubditi sumus. Pacé 
igitur celebrata tmter Wsroehum »tqne Ebracharium, 
dixit Wuroches : DiscedRe nunc et. renuntiate, quia 
ommia quie jesseril rez, sponte implere curabo : 


fium doces delegit. Sed Ebr»oharias suspectue, qued B quod ut plenius. eredere -debestis, nepotem aieum 


si victoria cum Beppoleno patraretur, ipse ducatatti 
ejns aeqnireret, inimicitias eum eodem connee it, c 
per viam totam 86 blasphernils, conviciis atque nia- 
ledictlonibus lacessunt. Verum per v'am qua abi.- 
runt, incendia, homicidia, spolia ac multa scelera 
eg-runt. lnterea. veuerunt. ad Vicinoniam amneir, 
quam transmissi, ad Uldam fluvium * pervenerunt ; 
Tbique dissipatis vicinitatis casis, pontes desuper sta- 
tuunt, sicque exercitus omnis transivit. Conjunctus 
eni.n fuerat eo tempore Beppoleno presbyter quidam, 
dicens : Si secutus me fuens, ego 1e usqne. Waro- 
cbum ducam, ac Britannos tibi in unam collectos 
ostendam. Fredegundis enim eum audisset, quod in 
hoc procinctu Beppolenus abiret, quia ei jam ex an- 


obsidem tribuum. Et it» feeit, cessatumque est a 
bello *. Verumtamen 'meltitudo magnsa, sieut de re- 
ἘΠῚ exercitu, ita et de Britannis cxesa est. Bgrediente 
autem exercitu ἃ Britanniis, ac transeuntibus am- 
nem robustioribas, inferiores et pauperes qui eum 
hi3 erant simal irangire πὸ potuerunt, Camque in 
littus illud Vicinoniz amnis restitissent, Waroehus 
oblitus sacramenti atque obsidum quos dederat, mi- 
sR Canaonem βασι seum cum exercitu, appreben- 
sisque viris quos i littore ille reperit, vineulis alli- 
gat, resistentes interficit, nonnullis qui eum caballis 
torrentem transmeare voluerunt, ab ipsius torrentis 
impetu in mare dejectis. Diwissi sunt. postea τη f 
ἃ conjuge Warochi cum cereis et tabulis quasi liberi, 


teriore tempore invisus erat, Bajocassiuos Saxones, (ὦ et ad propria sunt regressi. Exercitus vero ipsius qui 


Juxta ritum Britannorum tonsos 4 , atque culta vesti- 
menti eomposi:os, in solatium Warochi abire prz- 
cepit. Adveniente autem Beppoleno cum iis qui eum 
sequi voluerünt, certamen iniit, multosque per bi- 
duum de Britannis ac Saxonibus suprascriptis inter- 
emit. Recesserat enim ab eo Ebracharias eum ma- 
jori manu, nec ad eum accedere voluit, donec in.e- 
remptum audiret. Die autem tertio cum jam qui cum 
eo erant interficerentur, atque ipse sauciatus lancea 
repugnaret, irruentibus super eum Warocho eum 
supradictis, interfecerunt eum : incluserat enim eos 
iater angustiss viarum atque paludes, in quibus ma- 
gis luto necti, quam gladio trucidati sunt, Ebrach:- 
rius vero usque.Venetos urbem accessit : miserat 


prius trausierat, metuens per viam illam qua venerat 
Tegredi, ne forte mala quae fecerat pateretar, ad An- 
degavam urbein dirigit, Meduana torrentis Καὶ expe- 
"ens 90$ poutem : sed parva qus prius transiit 
manus, ad ipsum quem praeí:ti sumus pontem, spo- 
liati, czsi et ad ómne dedecus sunt redacti. Per Tu- 
ronicum vero (transeuntes, predas agentes multos 
exspoliaverunt ; inopinantes enim repereraut incolas 
loci. Multi tamen de hoe exercitu ad Gunttrramnum 
regem accesserunt, dicentes quia Ebracharius dux 
ac Uviliacharius comes, accepta pecunia ab Waro- 
cho, exercitum perire fecissent. Qua de causa Ebra- 
charius presentatus, multum convielis actus a rege, 
a presentia ejus discedere juseus est, Uvifischario 


enitn ad eum obviam episcopus regalis clericos suos D comite per fugas latitante. 


eum ΘΑ, crucibus et psallentio, qui eos usque ad 
wrbem deduxerunt, Ferebant etiam quidam eo tem- 
pore, quod Warochus in Insulas fugere cupiens cum 


* Bee., judicatum est Tetradia. 

* Bec. et Regin., incestos. Colb. m., incesti. Incer- 
los, id est spurios. 

* Oritur prope Rohanniam in Venetensi dioecesi, 
atque in Vicinoniam, seu, ut hodie dicitur, Vegela- 
πίσω, haud procul a Ponte Curbivo defluit, et vulgo 
dicitur lAoust. Unde neniulli recentiores antiquuin 
&:nen muraverunt, hunc fluvium Augustum. voci- 
(antes. 

4 Quod seilicet primo in Britanniam majorem, 
| de hune morem mutati fuerant irrupissent, Quin 
cl Sagones, ut. patet ex epist. 9 lib. vin Apollinaris 


X. Aano ἃ igitur decimo quinto Childeberti regis, 
qui est Guutchramni nonus atque vicesimus, dum 
ipse Guntchramnus rex per Vosagum sHvam vena- 


SSidotli,'more Rrittonum tonel eram. De Brit»nom 
taneura adi Mabillon. in prae. s««. i4 Act. SS. ord, 
nostri, part. 1, ea de re fusius disserentem. 

4 Sic Casin. ; ezeteri, cess.(umque est ab illo. Bec., 


eo. 

! In Regm. deest, multi 

& Meduana, la Mayenne, fluvius e«t, quem. ob ra- 
iditatem Gregorius torrentem sppelht, Oritur in 
enomanis, et aliquot aliis fluviis uetus, infra An- 
degavum Ligeri m'sgeetur. 
Y ls est an. 590. Deest hoc caput ig Culb. 3, 6 

at | 


? 


ΝΣ 


5. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


540 


tionenr exerceret, vestigia occisi bubali deprehendit. A lans ut ei liceret in locum matris sue monasterium 


Cunque custodem silvee arctius distringeret, quis 
bsec in regali silva gerere pro»sumpsisset, Chundo- 
nem cubicuiarium regis prodidit. Quo hzec loquente, 
jussit eum apyrelendi, οἱ Cabillonum compactum 
in vinvulix duci. Cumque uterque in presentia 
regis inteuderent *, et Chundo diceret, nunquam a se 
bwc presumpta qus objiciebantur, rex campum ^ 
dijudicat. Tunc cubicularius ille dato nepote pro se, 
qui hoc certamen adiret, in campo uterque stete- 
φαμὶ ; jactaque puer ille lancea super custodem silvze, 
pedem ejus transfigit, moxque resu. inus ruit. l'uer 
vero extracto ceuitro qui de cingulo dependeba!, duin 
collum ruentis incidere tentat, cultro sauciati ventre 
transíoditur : cecideruntque ambo, et. mortui sunt. 


regere. Rex vero oblitus judicii quod matri ejus fe- 
cerat, huic aliau praceptionein manus sux robora- 
tam subscriptione largitus est, bac continentem ut 
res omnes quas mater vel pater ejus habuerant, Suo 
dominio sub;ugaret, et quidquid monasterio [ngeltru- 
dis reliquerat auferretur. Cum quo prrecepto ve- 
niens, ita cunctam supellectilem tuonasterii abstulit , 
ul nihil infra preter vacuos relinqueret parietes, 
colligens secum diversorum criminum reos, atque 
in seditionibus preparatos : qui si quid erat de vil- 
lis 4 reliquis quod devotio dederat, fructum auferrent. 
Tantaque ibi 4497 mala gessit, quie vix ex ordine 
possent narrari. Hzc vero, acceptis his rebus quas 
diximus, iu. Pictavum rediit, multa in abbatissam 


Quod videns Chundo, ad basilicam sancti Marcelli B criinina voinens falsa, quae pareus ejus proxima ba- 


fugam iniit. Acclamante vero rege ut comprehende- 


retur, priusquam limen sanctum attingeret, compre- — 


hensus est, vinctusque ad stipitem lapidibus est obru- 
tus. Multum se ex hoc deineeps rex paeuitens, ut sic 
eum ira pracipitem reddidisset, ut pro parvulse causae 
noxa, fidele sibique necessarium virum tam 66 6- 
pier interewisset, 

. XL Chlotharius vero Cbilperici quondam regis 
filius graviter 496 agrotavit, et intautum despera- 
tus ext habitus, ut regi Guntehramno obitus. ejus 
fuisset nuntiatus : unde factum est, ut egrediens de 
Cabillouo, quasi Parisios accedere cupiens, usque ad 
terminos Senonice urbis accederet. Sed cum audis- 
set convaluisse puerutn, de itinere est regressus. 


bebatur. 

Alli. His autem diebus exstitit quidam de presby- 
teris nostris, Sadducz:e malignitatis infectus veneno, 
dicens uon esse futuram resurrectionein 8. Cumque 
nos eam sacris litteris przdictaui, et apostolicze tra- 
ditionis auctoritate iwonstratam  affirmaremus, re- 
spondit : Manifestum est hoc celebre ferri, sed certi 
non sumus utrun sit, an nou, przesertim cum Dumi- 
nus iratus primo homini quem :anu &acra plasma- 
verat, dixerit : /n sudore vultus tui vesceris pane tuo, 
donec reveriaris in. terram de qua sumptus. es : quia 
pu:vis es, el in pulverem reverteris (Gen. m, 19) Quid 
ad hiec respondebitis, qui resurrectionem futuram 
przedicatis ; cum in pulverem redactum hominein 


Sed cum eum Fredegundis mater ejus desperatuim C resurgere ulterius divinitas non promittat ? Cui ego : 


vidisset, multum pecuniz: ad basilicam saucti Mar- 
tini vovit, et sic puer melius agere visus e-t. Sed οἱ 
ad Warochum nuntios d.rigit, ut qui adhuc in Bri- 
tauniis de exercitu Guntchramnui regis retiuebantur, 
pro hujus vita abaolvereniur, quod ita Warochus 
implevit : unde manifestatum est, hujus mulieris col- 
ludio, et Beppolenum interfectum esse, et exercitum 
fuisse collisum. 

XII. Ingeitrudis * vero religiosa, 4028, ut in supe- 
Fioribus libris exposuimus, in atrio sancti Martini, 
puellarum monasterium collocavit, cum segrotare 
toepisset, neptem suam abbatissam institeit : undo 
reliqua congregatio maxime inurmuravit, sed uobis 
jucrepantibus cessavit ἃ jurgio. lc vero cum filia 


Quid de hac cauaa, vel ipsius Domini ei Redemptoris 
nostri, vel patrum przdecessorum verba loqu:sntur, 
nullum catholicorum nescire reor. Nam in Geae;i 
cuin patres obirent, aiebat Dominus : Tu autem con- 
gregaberis ad populwn tuum. Sepultus. in. senectute 
bona (Gen. xxv, δ). Et ad Cain dicitur : Quia vox 
sanyuinis fratris twi clamat ad me de terra. (Gen. 1v, 
10). Unde liquido apparet, vivere agimas post egres- 
sun corporis, atque resurrectionem futuram inten- 
tis vultib:s prastolari. Sed et de Job scriptum est, 
quía resurreciurus est in resurrectione mortuorum. Et 
propheta David, licet ex persona Doinini, tamen re- 
surrectionem praevidens, ait: Nunquid qui dormit 
non adj'ciet μὶ resurgat (Psal. xL, 9) * hoc est, Qui 


discordiam tenens, pro eo quod res suas ei abstule- D mortis somno opprimitur, non est venturus ad re- 


rat, obsecravit ut neque iu monasterio quod instituit, 
heque super sepulcrum ejus permitteretur orare. 
Qua octuagesimo, ut opinor, auno vite obiit, sepul- 
taque est septimo ldus men-is primi [ Martii |. Sed 
veuieus fllia ejus Berthegundis Turonis, cum non 
fulsset excepta, ad.Childebertum regem abiit, postu- 


ἃ [a est contenderent, ut habet Regm. 

b Ejusmodi certamina in campo liebant, hinc 3u- 
yiles dicti sunt campiones. De duellis vide supra no- 
t4s in Cap. 14 lib. vir. . . 

* lioc caput et quinque sequentia non exstant in 
Colb, a. et Vat. De Ingeltrude actum est supra fuse 
lib. ix, cap. 53. 

€ Colb. in , de villabus reliquis quod devoti dedc- 


surrectionem ? Et Isaias (Jsai. 66.), quod de sepuleris 
resurrecturi sunt mortui, docct. Sed et Ezechiel pro- 
pheta (Ezech. 37), cum ossa arida obtecta cute, ner- 
via solidata, venis infecta, flante spiritu animata, 
reforinatum hominem enarraret, manifestissime te- 
surrectionem futuram edocuit, Se4 et illud manife- 


rant. Bad., viliarum reliquiis. 

4 liesurrectionem caruis futuram in dubium revo- 
caverat paulo antea Eutychius episc. CP. a sancto 
Gregorio tunc ibi degente refutatus. Eamdem liere- 
sim alii quoque in variis regionibus sequebantur. De 
qua videsis praefationem in versionem Gallicam Dia- 
lugoruun sancti Gregorii a» uno e nostra sa:cti Mauri 
congregatione, auno 1639 editam. 


δ. 


RISTORIA FRANCORUM. LIBER DECIMUS. 


52 


tum fuit resurrcetionis indicium, quod Elisei (IV A dit Unigenitum Filium Dei, tamen resurrecturus ia 


Heg. xiu, 21) 085a tangens exsiipetum cadaver, vir- 
tutis effectu revixerit : quod ipsius Domini, 498 qui 
est primogenitus mortuorum, resurrectio manifesta- 
vit : qui inorti mortem intulit, et de sepulcro vitam 
mortuis reformavit (Apoc. 1, 5). Ad hzc presbyter : 
Quod Dominus in assumpto homine mortuus fucrit 
ἃς resurrexerit, non ambigo : illud tamen, quod reli- 
qui resurgant mortui, non admitto. ELego : Et quz 
fuit necessitas Filio Dei de ccelo descendere, carnem 
assumere, mortein adire, inferna penetrare, nisi ut 
bominem «queni p'asmaverat, non permitteret in 
. morte perpetua dereliuqui? Sed et justorum animse, 
qua usque passionem ejus infernali ergastulo tene- 
. bantur iuclu-ze, eo veniente laxat suut. Nam descen- 
dens ad inferos, dum tenebras nova luce perfudit, 
animas eorum secum, ne lioc exitu amplius cruciaren- 

tur, eduxit, juxta illud, Et in sepulcro ejus resurgent 
 smoriui. Et preshyter ait : Nunquid possunt ossa in 
faviliam redacta. iterum animari , et hominem viven- 
tem proferre? Et ego respondi : Nos eredimus quia 
quamlibet in pulverem redigatur homo, et aquis, ac 
tezrz venti violenti impetu dispergatur, non sit diífi- 
cile Deo haec ad vitain resuscitari. l'resbyter respon- 
dit : Hic mazime vos errare puto, ut asserere verbis le- 
nibus tentetis acerrimam seductionem, ui dicatis a 
bestiis raptum, aquis immersum, piscium faucibus 
devoratum, in stercus redactum, et per secretum di- 
gr&tionis ejectum, aut aquis labentibus [Al. latenu- 
bus| dejeetum, aut terra. compultrescente abolitum, 


corpore, ut ipsum supplicium, in quo peccavit core 
pore, patiatur. Nec. enim potest judicium fleri, nisi 
prius resurgant mortui : quia sicut illos qui defuncti 
sunt sancti, ccelum, ut credimus, retinet, de quorum 


. sepulcris szpius virtus illa procedit, ut de his casci 


illuminentur, claudi gressum recipiant, leprosi mun- 
dentur, et alia sanitatuin. beneficia infirmis petenti- 
bus tribuantur, ita credimus et peccatores in illo 


. infernali carcere usque ad judicium retineri. Et pres- 


byter ait : ln psalmo autem legimus : Spiritus. per- 
transiit αὖ homine, et non erit; ei non cognoscel 
amplius locum suum (Psal. cii, 16). Ego dixi : lloc 
est quod ipse Dominus per parabolam ad divitem, 
qui flammis tartareis cruciabatur, dicebat : /'iecepisti 


B (5 bona invita tua, similiter et Lazarus mala (Luc. xvi, 


95). Nou autein cognovit dives ille purpuras suas et . 
byssum, nec delicias convivii, quas ei vel aer, vel 
lerra, vel mare protulerat ; sicut nec Lazarus vulye- 
ra, aut putre.lines quas jacens ante ejus januas per- 
ferebat, cuim hic in sinu. Abraba requiesceret, ille 
auiem cruciaretur in flammis. Presbyter. dixit : In 
a'io psalino legimus, Quia exiit spiritus eorum, et ro- 
verleiur in lerram suam; in. illa die peribunt omnes 
cogitationes eorun (Psal. cxvv, 4). Ad hacego : Bene 
ais. Quia cum egressus fuerit ab homine spiritus, et 
jacuerit corpus mortuum, non cogitat de his qua iu 
piundo reliauit, ac $i verbi causa dicas ; Non. cogi- 
tat sedificare, plantare, sgrum excolere; BOO nou 
cogitat congregare aurum, argentum, vel reliquas 


ad resurrectionem venturum. Ad hzc ego respondi : C divitias mundi. Periit enim haec cogitatio a corpore 


. Ublivioni apud te traditum est, ut opinor, quid Joan- 
pes evangelista super pectus Dominicum recunibens, 
2c divini mysterii arcana rimans, in Apocalypsi di- 
cat : Tunc, inquit, reddet mare mortuos suos (Apoc. 
xx, 15). Unde manifestum est, quia quidquid humani 
corporis piscis absorbuit, ales rapuit, bestia degluti- 
vit, a Domino conjunctum in resurrectionem repa- 
raudum erit : quia non erit ei diflicile perdita repa- 
rare, qui ex nibilo non nata creavit : sed ita haec iu 
integritatem solida, sicut prius fuerant, reparabit, ut 
corpus quod fuit in mundo, aut poenain juxta. meri- 
tum ferat, aut. gloriain. Sic enim ipse Dominus in 
Evangelio sit : 499 Quia Filius hominis veniet in 
gloria Patris sui cum angelis suis, w reddat unicuique 


secundum opera sua ( Matth. xvi,]27). Sed et Martlia D 


«um de resurrectione yrxesenti fratris. Lazari dubita- 
yet, ait : Scio quia resurget in resurrectione in. novis- 
sima die (Joan. xi, 21). Cui Doininus ait : Ego sumre- 
surrectio, via, veras. et vita (lbid. x, 25). Ad haec 
presbyter : Quomodo autem in psalino dicitur , Quia 
son resurgunt impii in. judicio (Psal. 1, 5)? Et ego 
respondi : Non resurgunt ut judicent, sed resurgunt 
vt judicentur. Nec enim sedere cum impiis judex po- 
&eet, €ausas suorum redditurus actuum. Et iile : Do- 
mivus, inquit, in Evangelio dixit, Qui non crediderit, 
jam judicatus est (Joan. ii, 48) : utique quia. peribit 
resurrectioni. Et ego respondi : Judicatus est enim 
tt ad supplie-um atérngm perveniat, quia non credi- 


mortuo, quia non est spiritus in eo, Sed quid tu de 
resurrectione dubitas, quam Paulus apostolus iu quo 
ipse, ut ait. Christus loquebatur. evidenter exprimit 
dicens : Consepulti enim sumus Christo per baptismum 
in mortem : ut sicut ille mortuus est, el resurrexit, ita et 
ncs in novitate vite ambulemus ( Rom. vi, 4). Et iterum : 
Ümnesquidemresurgemus, sed non omnes immutabimur, 
Canet enim tuba, el. mortui resurgent incorrupti, ei nos 
inmulabimur (1 Gor. x«,51). Et iterum : Stella autem 
differt a stella in claritate, sic el resurrectio mortuorum 
(Ibid. xv, 41). ltem. illic, Seminatur in. corruptione, 
surget in incorruptione (lbid. xv, 42), et reliqua. 
ἴθ illie, Oimes nos repraesentari oportet ania tribunal 
Christi, ut. referat unusquisque propria corporis sui, 
prout gessit, sive bonum sive malum (11 Cor. v, 10). 
Ad Thessalonicenses autem, evidentissime futuram 
resurrectionem designat dicens : Nolo vos ignorare 
de dormientibus, ut non contristemini, sicut et ceteri 
qui spem non habent. Si enim credimus, quod Jesus 
moriuwus est et resurrexit, ita Deus eos qui dormierunt 
per Jesum ad iucet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in 
verbo Domini, quia nos qui vivimus, qui residui sumus, 
in adventu. Domini non. preveniemus eos qui dormie- 
runt. Quoniam ipse Dominus in. jussu εἰ in voce ar- 
changeli, et in tuba Dei descendet de cado, et moitoi 
qui in Christo. sunt resurgent. primi : deinde mos. Qui 
vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis sa 
nubibus obviam Domine in aera, et sic semper cum De- 


643 


8. GRÉGON!I EPISCOPI. TURONENSIS 


544 


WNo érrfi.3. Tide tonstitanibni-invicem in verbie istis -A vedificaret supet nile» urbis solaríuth, ὍΘ quo cuenie 


— ἩΥ͂ Thes. wv, 19 t seqq.). Plura smt etim de hís 
""stimonia qu» banc c&osam Cotfíhmmomt. Séd tu 
ignoro quid anibigas de resarrectione, qnam "eanti 
Etipeetant pro merito, quatu peccatores metuunt pro 
*ehto. flanc enim resurrectionem, et 8 qure cer- 
' filthtis 'eleureuta 'derbonstraut, fd est dum sr bores 
P state follis tectis, hiente ven*emte nadantir; suc- 
*edente vero terno témpore quasi esurgentes, ἐπ 
* "fflud- quod rius fuerstitfuliorum teginitie vestiuntur. 
Tat'ofteminat *t ilta quz jaeimtur semina teris, 
que commendata setcis, si fuerínt mortua, cum mal- 
'tiplitl-Pruetu. resurgemt, sicut ait Paalas apostolus : 
Stulte tk, quod seminus mon vivificatur, nisi prius mo- 
fiatur (I Cor. xv, 80). 50} Quie omnia ad fiderh resar- 


epulo perfameéto deb«efidehs, mamm sapin Üiscopum 
"MO scsredtabat, qui infanti 'erat trapotatus a 
vino, nt vix vel figere -pressmn vilteret,'puereque qui 
γαῖ eum "lamine, riesció 418 eommotus, pugno 
cetvicem ferit. Quo impifso [4H. tttipolsh] 1e cum 
se'tontihere on petofsset, eum spsoó impetu de muro 
'praecipitatór, κυ ει episcopi q*od -bálée depen- 
'debst arripietis,'cam quo pene dilipsus fueret, niei 
'pedes 'episcopi abbas veteciter amplevas esset. Qui 
Tuens saper "lapidem , cenfreeus 'oieibus ,.et trate 
'péctoris, vatguiutin-cam Telle dirtifto evemens spi- 
Titum exhalavit. Etat enim δἰ vino deditus, et in 
adoiterio dissolutus. 


XV. Cum autein seandátem quod, £ererite diabolo, 


Tectionis m&mdo manifestata smt. Si enim tesurrectio B io nonasterio T'ictavensi ortum , 1n ampliotém qno- 


futora non est, quid proderit justis 'bene agere, quid 
bocébit'peceateribus male? Decident ergo turcti in 
'weluritatibus suis ^, et faciat «nüsquisque qwe pla- 
tuerit, si judiclum futatown non erit, Vel illud, ifn- 
probe, nón fóruidas, quod ipse Dominus beatis apo- 
stélis'ait : Cum venerit, inquit, Filius hominis in eede 
Wdjeitdtis sua, congregaburtur ante eum omnes gentes, 
V gepitrisll eos db invicem, aicut pastor seyregat agnos 
qb hedis : et statuet oves quidem ad'dexterem, hodos 
— enim a sinistram, Et Ais dicet : Venite, bmediei, 
pereipiie regnum ; Nlis iuem ^ Discedite a me, operarii 
éniquitmis (Matth. x&v, δὶ erseqq.). Atque ut ipsa 
"lcriptuta: docet, δύμηι Αἱ ἐπ suppliééium exernum, ἡ ποιὸ 
unterm invitam etormam.(Ibid. xiv, 40). Pokssme erit 


. tidie iniquitatem 4 consurgeret, et Chirodieldis aggre- 
gatis sibi, ut. supra dixitmis, hotmtcidis, maleficis, 
adulteris, fugitivis 'e& reliquorum crimine rels, in 
seditione parata resideret, jussit eis UL irruentes no- 
cte in monasterium sbbatissam foras extraherent. At 
illa tumüultüm sentiens veiientiumy xd sanete Crucis 
arcam $e deportari poposcit :zgravabatur entm dolore 
"humoris podagrici, seilicet dt vel ejus foveretur auxi-- 
"lio. Sed ubi ingressi. viti, teréo src&enso, cüm armis 
πὰς fllucqüe vagareutur pet nyowracterium intuirentes 
eam, inlroeuntes In ofátoriorh, repererunt jacentem 
super humum arte arcam sancte 'Crüicis. Tunc unus 
acerbior tzierls, qui ad hoc scetos patrándum ag- 
gressus fuerit. ut abbutisssm gladio divideret, ἃ Ὁ alio, 


wesurrectio mortuorum, aucjudicium operum, qu«ndo C v ceedo divina provillentla cooperante, cultfo  per- 


ista damitt Dominus? Respondeat ergo tibi Paulus 
apestelus., sicut aliis incredulis dieens : Si Christus 
Son resursezit , inanis est «pridicatóe nostra, inanis el 
fedes. vestra (1 Gér. καὶ, 14). Ad boc eoniristatus 
presbyter, a couspeotu .nesteo discedens , pollicitus 
€: orelleró in rosürrectionem, justa seriem Scriptu- 
merum sencierum , ques supra memoravimes. 

XIV. Erat autem ttc temporis Theodulfas diaco- 
"es urbis Petisiace ,'qei sibi videbatur ἰὼ alquo 
eciolus 5, qui sepius de liac causa aRercationes mo- 
vVebat. Hic siutem de Parisiis urbe abscedens, Ande- 
gavis veuit, et 60 Audeveo “ episcopo subiit, pro- 
pier antiquam amieitiam, quam simul Parisios comn- 
morsnteshaboertat : ende et ἃ Ragnemodie Parisiacz 


eutitar, Proftuente vero'sangeitne sólo decubans, vo- 
tun quod Ἰετί conceperat &riimn, hon explevit. In- 
'efea Justitia * peposita cüm aliis sororfbus pella 
al:aris, quod erat ante Crueerh domimitarh, exsüncto 
€ereo, abbauissasn operit. Sed venietrtes tum evagi- 
Qatis gladiis ac lanceis, scissa veste, et pene san.ti- 
monialium manibus laniatis , apprehensam prtepoti- 
tnn pro abbatissa, wuia tenebre erant, excussis 
litteaminibus, a capite soluta. czsarie, 549 deta-— 
hunt, et usque basilltaw :saneti. Hilarii tnter manus 
deferunt custodite mahnciptninm. A pyropitiquantesque 
basilice, culo modicuin albescente, abi eogtieverant 
«on esse abbatissam, mox ad monasterium redire 
puellam praecipiunt; tevertentesqne, atibatissam ap- 


-- artis «episcopo ,sepitis excommithicatas est, quod D prehendun!, extrait, et (nou todiam, jmta saneti 


$ü-eeclettinm suam 1n qim diseones ordiaatus fuerat, 
vedire fifferret, Hic ih mta familkritate eum praefato 
Andegav orbis episcopo adhzeserst, t nen se posset 
&b ejus importunitate discutere, pfo eo quod bouis 
9eoeribus οἱ affect sio erat, Faetüm 9» autem ut 


^ Sie Colh, m.; Regm., eoluntates suas, Editi cum 
[Jec.. voluptatibus suis. 

P Regin., qui sic videbatur solus.in altario, ut sc- 
yphes ad idem accedens altercationes moveret. Bad., qui 
Betpins in eadem *ecclesia altercationes, etc., ut Regm. 
Sic fere habet quoque Colb. m., nisi quod pro in ea- 
dem ecclesia habet idem accesa, mendose. 

* Kegm. et Colh. m., Audoeno, qui sic quoque ap- 
pellatur im GChartario sancti Sergii Andog., ut noncut 


Wilsrii basilicam, in locb ubi Da-ina. metatam dGrabe- 
bat, tetredunt, positis nd ostium custodibus, te quis 
u'lum espliv:e prieberet suxilium, Exinde nohte sub- 
ehscedra aggréssi monasterium, cwm mullo fulgore 
"wécensi luminis petrentur, eziracta premptuario 


Sammarthani in Gallia Christ. 

4 Bec., Colb. m. et aliquot editi, in ampliori quo- 
tidie iniquitate. 

* Pro ea ad Gregorítum scripsit Ορνα Nb. vir, 
στιν. 15, et epistolam eideur carmini praefixam. 
Enmdem Gregorii nostri neptem appeilat libro ix, 
carm. 7, Unde conjicio eam filiam ful-se Justini, 
qui sororis Gregorii vir fnisse dicitur libro τὶ de Mi- 
raculis sancti Martini, capite 2. 


δι. 


IIlSTORIA FRANCORUM. LIBER DECIMUS, 


euppa, qua olim. pice linita sicca remanserat, ignem. A, ctione prematur. Pro. liae:eausa Maceoni , tunc tem- 


injieiunt , facteque phare magna de- hujus. incendio, . 


cunetem monasterit sopellectileu; xrapuerunt,, hoe. 
tantum quod ferre non poteraat relinquentes, Hzc 
autem» gesto sant ante septem dies Paschae Cumque 
episcopus hac emnia graviter foreet, nec valeret 
seditionem diebolieem mitigare, misit xl Chrodiebbe n, . 
dicene.: Belinque abbatissam, ui in his. diehus in: hoe 
carcere nos.retinoatur : aljoqui non colebrabo. Pascha 
Domini, seque laptismun im hac urbe; ullus cateolum 
meuus ebtnobit, nisi abbatisse a vineulo.quo; tenetur. 
jubeatus.sbsolvi. Quodsi: nee sio. volueritis: absolvi, 
collectis ewibus. auferam. eam. δ eo dicente, 542». 
tim Chrodieldis percussores: depuj/at , dieens. : Si 
esm. vibieuton quie auferre tentaverit, stpliim. 


poris conmi; proista. precepto. est, in qua jubebatur 
ut hane sedi&onem, si resisterent, vi opprimeret. 
ll;ec; audiens Cheodieldis, sicsrios istos eum amis 
aute. ostium: oratorii astare jubet, ut scilicet repu- 
gnantes contra judicem, si vim vellet inferee, pariter 
resuMarent. Unde nvcessarium fuxt liuic comiti illuc 
cwm apmás. precedere, οἱ quosdam 6250s vectibus, 
nennulles telis. transfixos., οἱ acrius resultantes gla- 
diorum ictibus affectos opprimere. Quod eu Chro- 
dieldis, cermeret, accepta crwee. Dominios, cujus. 
priwe vietwtom despeserat, ie obviam egreditur di- 
cens : Nolite super me, quaeso, vim inferre, qua-sum 
regiae, fWis regis, regisque slterius eousobrins ; 
nolite facere, ne uando. τοιοῦ SS tempus, ut. ulei-: 


eam glhdip pescmtite. Adfeit; amtem: diebus illis. p. sean 6» vobis. Sed- vulgus parvipendeus qui ab ea 


Flasiaaus nuper demesueus. ordinatus, cujus. ope. 
abbatisse sancti Hilarii, ingreqsa basilicam abaeendi-. 
tur [Sic Bes; ol. abeolsiwar ]. inter. hac χὰ sepule 
crum. sanction Redbgundis homieidia perpetmniun, et: 
ante ipsara basta» Gaueis aream quidam por sediiio- 
nem uruncati sani, Gumque; hio: fuüror superweniente, 
die pex Chrodipldis superbiam augepetun, οἱ: assidue. 
c2des et reliquie plaggex quas aupra: memora vimas, a 
soditionanis-perpetsareutur, atque H3. hose jactaotia 
tumujeset up aogsobrinam. suam. Dasinam. akiori cov 
thurao deapiteret, ia ponnitentiam: agere corpi, 
dieens : Bssevi sequende Chrodiejdis. jaetaniiam ;: αἱ. 
διε despettui habeon δὴ eadem, eb abbatissze meze 
coaiumax existe. bt $Olp converse , humiliavit se 


dicebsntus, irruens, ut diximus, supra hos resultan: 
les, vinctos monast, Ne extraterunt, ac ad. stipites. 
esntensos, gravissime ex.-os, aliiB caesarie, aliis ma-. ᾿ 
nibws, nennullís auribus nsribusque decisis, seditio 
depreisa- quievit. Tune residentibus sacerdotibus qui' 
aderant super. tribena! F'eclesi:e, adfait Chrodie'd!g 
multa in abbatissam jactans convicia: cum criminibus, 
asserens.eam virum habere in monasterio, qui indu 
tus vestimenta muliebria, pro femina haberetur, cum 
esset: vip manifestissime declaratus, atque ipsi abha- 
tisse famularetur assidue , indieans eum digit» : En 
ipsum. Qui cum i veste, ut diximus, muliebri coram 
omnibus astitisset , dixit se nullum opus posse virile 
agere, ideoque.sibi hoc indumentum sptasse ; abba- 


coram. abhalissa, expeiens pacem ejus; fuerunique (C. tissam: vero nonnisi tantum nomine rosse, seque eam 
pasitec uno.anivo eademque voluntate. Denique oO — nunquam vidisse, neque cun eadem colloquium lia- 


seandalo, pueri, qui. cum abbatissa erant, dum sedi» 
tioai quam Gheodiekllis sehole. [ eau ]. eommovit, 
resisserent, poerum Basipm percutiunt, qui- cecidit ot 
merusus est, Ab illi post abbatissam.ad basilicam 
confessoris, confugiunt, ev ob boc Basina reljcts ab-. 
betissa diagessit ; sed puesis iterugp per (ugam: lapsis, 
ie pete quam.pcius. habuerant redierunt. Postes vero. 
multa ihter. hes; sehelss inimicitie ort: sunt, Quis. 
unqeaqe tamaa. plagas tantasque sirages, vel tanta 
molas. vsshis, poterit: explicare, ubi. vix praeteriit dies. 
sino hemitide»., hora sine. jurgio, vel! momentum: 
aliqued sine θοιυ! Hao autem» Childebertus res au- 
diens, legstiononr. ad. Geutehramnum. regem. diremit, 


ut sciliest episcopi oonjuucti de utreque. regoo, boc D 


quee eerebanter sanctione. canonica emendarent, Ob: 
banc esusam Childebertius rex aediocritatis. nostras 
personam , cum Ebregisilo ^ Agrippinensi et ipsa 
urbis Pietavse Meroveo episcopo jussit adesse; Gunt- 
echramnu: vero rex Gundegisilum Burdegalensem cun 
provincialibus suis, 60. quod: ipsa. metropolis: 5-huie 
urbi eset. Sed:'nos resultaee oopimus , dicentes 
qued non zecederemus ad hunc locum, nisi s:va, 
seditio, qua.per Chrodieldem surreait, judicis disari-. 
“ἢ Ehenegisilo. Sie dieitur in k ovi 
Mart. , cap. 65, Suctessit deno Ub ez ΩΝ 
Coiouus probet, licet in catalogis vulgatis Ebregesi- 
jus Chareutiuo prssponaiur. 


buisse professus est, prsesertim cum hic amplius 
quam. quadraginta ab urbe Pícteva. iniltibus degeret. 
lgitur abbatissam de isto crimine: non convinceus, 
adjecit : Qu: enim sanctitas in liac abbatissa versa- 
twr, 41:25 viros. eunuichos facit, et secum habit. re 
imperiali e ordine praecipit? Interrogata abbatissa, 
se de bae r.tione nihil scire respondit. Interea cum. 
Inec: nomen pueri euntiohi- protulisset. adfuit Veova- 
lis archiater, dicens : Puer iste parvulus cum esset: 
et infirmaretur in.femore, despera:us coepit liaberi ;: 
mater qnoque ejus sanetam Radegundem adivit, ut eb 
aliquod: studium jaberet impendi. At ilta, me vocato, 
jussit ot. δὲ possim aliquid, adjuvarem. Twuc ego, 
sieut quondam apwd' urbemr Gonstantinopolitanam 
medioos agere Conspexeram, incisis testiculis paerum 
sanum: genitrici moesum restitui, Nam nilil'de bae 
eausa abbatissam scire cognovi. Sed cum nec de 
hac re abbátissa potuisset culpabilis reperiri, alias 
egepit Chredieldis. calumnias. smvas, infesre: quarum 
assertiones $06 responsionesque, quia in judicio, 
quod contra easdem: scriptum est, Irabentur inserte, 
ipsius magis exemplaria lecjioni. libuit indere. 


t Fa, plesiqueet Casin. , molrepelitams; perinde est. 

* Reym., nuptiali: ardine. Melior est nostra lectio, 
Alludebat quippe ad. morem antiquum, quo eunue 
chi inperatwi wminisuare solebaus 


δὲ 


EXEMPLAR JUDICI! EARUMPEM. 

XVI. « Dounis gloriosissimis regibus, episcopi qui 
adfuerunt. Propitia divinitate, piis atque catholicis 
populo datis principibus, quibus concessa est regio, 
rectissime suas causas patefacit religio : intelligens , 
saerossncto participante Spirita, eorum qui domi- 
nantur se sociari et constabiliri decreto. Et quia ex 
jussione potestatis vestrze, cum ad Pictavam eivita- 
tem pro conditionibus monasterii sanctae recordatio- 
nis Radegundis convenimus, ut altercationes inter 
abbetissam ejusdem monasterii, vel monachas, que 
de ipso grege non salubri deliberatione progressa 
sunt, ipsis disceptantibus agnoscere deberemus. 
Evocatis parlibus, iuterrogata Chrodieldi vel Ba- 
sina *, quare tam audacter contra suam regulam, fo- 


8. GREGORII. EPISCOPI TCRONENSIS 


548 


A canonibus retulit, sed ad jussionem episcoporum re- 


promisit, cervice se inflexa per poenitentiam, quid- 
quid juberetur implere. De conviviis etiam ait, 56 
nullata novam fecisse consuetudinetn, nisi sieut 
actum est sub domna "adegunde ; se Christianis ἢ- 
delibus eulegias obtulisse, nec sibi comprobari eum 
illis ullatenus convivasse. De sponsalibus quoque 


. ait, coram pontifice, clero vel senioribus, pro nepte 


sua orphanula arrhas accepisse : et tamen si bxc 
culpa sit, veniam se coram cunclis petere professa 
est; tamen nec tunc convivium in monasterio fece- 


rit. De palla quod reputarent, protulit monacbam 


nobilem qua ei mafortem € holosericum, quem «de 
parentibus detulit, muneris causa concesserit, et 
inde partem abscidisset, unde quod vellet et faceret; 


fibus monasterii confractis, discesserant, et hac oc- B de reliquo vero quantam opportunum fuit, ad orna- 


e3sione congregatio adunata discissa sit. Quz res- 
pondemxes, professz sunt famis, nuditatis, insuper 
ei cxdis se jam non ferre periculum; adjicientes 
etiam, eo quod diversi 5 earum in balnee lavarentur 
incongrue, ad tabulam ipsa luserit, atque szeculares 
cum abbatissa reficerent, etiam sponsalia in munas- 
terio facta sint; de palla holoserica vestimenta 
nepti * suse temerarie fecerit; foliola aurea, qua fuc- 
rant in gyro pallz, inconsulle sustulerit ei ad collum 


neplis suz facinorose suspenderit; vittam de auro. 


exornatam, eidem nepti suz superflue fecerit ; bar- 
batorias 4 intus eo quod celebrave:;it. interrogantes 
abbatissam, quid ad hxc responderet, dixit : De 
fame quod conqueruntur, secundum quod temporis 
penuria permitteret, nunquam ipsas nimiam egesta- 
tem pertulerunt. De vestimento vero dixit : Si quis 
earum arcellulas scrutaretur, amplius eas habere 
quam necessitas indigeret. De balueo vero, 507 
quod oppeneretur, retulit hoc factum diebus Qua- 
dragesimae *, et pro calcis amaritudine, ne lavanti- 
bus noceret novitas ipsius fabricas, jussiase domnau 
Radegundem, ut servientes monasterii, publice hoe 
visitarent, donec omnis odor nocendi discederet. 
Quod per Quadragesimam usque ad Pentecostem in 
usu famulis fuerit. Ad bxe Chrodieldis respondit : 
Et postea similiter multi per tempora laverunt, Re- 
tolit abbatissa se nec probare quod dicerent, et se 
wescire an factum sit. Sed adhuc inculpans easdem, 


quod si ipsz vidissent, cur abbatissae non proderent.- 


tum altaris pallam condigne condiderit; et de illa 
inscissura quas pallze superfuit, purpuram nepti suze 
ju tunica posuerit, quam ibi dedisse dixit, quo mo- 
nasterio profuit, quz per omnia donatrix D dimia 
confürmavit. De foliolis aureis et vitta auro exor- 
nata δ, Maceonem famulum vestrum przsenteui :e- 
stem adbibuit, eo quod per tnanum ejus ab spon:o 
puellae predicte neptis sux viginti solidos accepit, 
unde hoc publice fecerit, nec de re monasterii $08 
quidquam ibi permistum sit. Interrogata Chrodieldis 
cum Basina, si forsitan aliquid abbatissz, quod absit, 
adulteru reputarent, sive quid homicidii vel maleti. 
cii fecerit, aut crimen capitale quo percuteretur, 
edicerent, respondentes protulerunt non habere 86 


C aliquid, nisi per hze qux dixerant eam ista fecisse 


contra regulsm pruclamarent. Ad extremum, 5.9 
peccatis quia claustra disrupta sunt et miseris licuit 
sine disciplina abbatissa sux quod vellent commit- 
tere per tot mensium spatia, quas credebamus inro- 
centes monachas, nobis protulerunt przgnantes, - 
Quibus per ordinem discussis, nec invento crimine 
quod abbatissam dejiceret, de levioribus causis pa- 
terna commonitione contestati sumus , ut hxc nulla- 
tenus deinceps pro reprehensione repeteret b, Tune 
nobis percunciantibus causam adverss partis, quz 
majora crimina commiserunt, id est quz prsedicatio- 
nem sui sacerdotis infra monasterium ne foras pro-- 
cederent, despexeruut, pontifice coucalcato, et in 
summo contemptu in monasterio relicto. confracüis . 


De tabula vero respondit: Et si lusisset vivente Ὦ seris et januis, irrito facto discesserunt, et 3d suuin 


domna Radegunde, se minus culpa respiceret; ta- 
men nec in regula per scripturam prohiberi, nec in 


. *Regm. et Colb. m., Sabina. 

b R-gm.. et Bad., diverse, et sic. infra quze ad. id 
revocantur, femineo genere exprimuntur. Bec., di- 
tersi corum. 

* Oinnes preter Bec. et Regm., neptis. 
᾿ ἃ Mss. 2, barbaturias, et Kegin., inique , pro intus 
eo quod. Barbatorias celebrare, id est larvas seu per- 
$onas agere, barbas sibi aptando : quo in sensu, ut 
observat. Alieserra, Petronius in Fragmento : Hodie 
serous meus barbatorium facit. Hinc ludi satyrici, 
quod actores barbas, more satyrorum et faunorum, 
ut vulgo ἃ pictoribus finguntur, deferrent ; quos 
abusus sacri canones passim proscripsere. Cointius 


pecratum alim tracts iransgressm sunt. insuper et 
Gundegisilus (ontifex, cum suis provincialibus pro 


tamen hanc vocem exponit de arte tunsoria. 

* Quo tempore mos erat non lávandi ob poeniten- 
ti:e luctum. 

f Mafors vestimenti amplioris genus erat mulieri- 
bus propriu.u, quod caput et humeros tegebat. De 
hoc Fortunatus in Vita sanctae ltadegundis, tum in 
Vita sancti Hilarii. Eadem voce, uti Cassianus lib. 1 
Institut., cap. 7, testatur, veteres pallium mouasti- 
cum designabant. 

€ Qus in modum cor n2 disposita deferri solelat 
a sponsa : qui ios hodieque in nonnullis regivuibus 
perseverat. 

b Alii habent cognosceret. 


549 


IHSTOiJA FRANCORUM. L'BER DECIIUS. 


550 


ip:3 causa Commonitus, per proceptionem regum À personaru:n aliqua acceptione suggerimus peregisse. 


Pictavis accessissent, et ad audientiam eas ad mo- 
nasterium convocarent , despecta commonitione, ip- 
sis oceurrentibus ad beati llilarii confessoris basili- 
can, ubi ipse commorabantur accedentes, ut con- 
decet pastorum sollicitudinem, dum commonereutur, 
facia seditione, fustibus tam pontifices quam mini- 
stros * affecerunt, et intra basilicam fuderunt san- 
guinem levitarum. Dehinc ex jussione domnorum 
principum, cum vir venerabilis Theutharius preshy- 
ter in causa directus fuerit, el statutum  fui.set 
quando judicium fieret, non exspectato tempore, 
monasterium seditiosissime, accensis in corte cuppis, 
vectibus ac securibus confractis posiicis, igue ac- 
censo, intra septa czesis el vulneratis monachabus in 


De cxtero quod de rebus monasterii, vel iustrumen- 
tis chartarum domnorum regum parentum vestro- 
rum de loco subreptum est, 510 qua se labere 
professze sunt, sed nobis inobedientes nullatenus 
erunt voluntarie redditurz,, qualiter vestra, vel au- 
teriorum principum merees zterna. permaneat, ad 
f loci inslauralioner, vesir:e pietatis atque potestatis 
est auctoritate regia cogere reformari ; neque ipsas 
ad locum, quem tam impie ac profanissime destruxes 
runt, ne pejora proveniant, vel redire concedite, 
vel perimitiatis. iterum aspirare : quatenus his in in- 
tegrum, przstante Domino, restitutis, sub catholicis 
regibus totum acquiratur Deo, nihil perdat religio : 
Ul siatus conservatus tau pohtrum quam canonum 


ipsis oratoriis, spoliato monasterio, denudata et B nobis pruflciat ad cultum, vobis propagetur ad fru- 


509 discissa capillis abbatissa, graviter ad ridicu- 
lum ducta et tracta per compita, etin locum retrusa, 
etsi non ligata, nec libera : superveniente diei Pas- 
cha festo per s:eulum b, . offerente pontifice pro 
condemnata pretium , ut s,ectaret vel baptismum, 
nec ulla suasioue hoc impetrasset vox -»uppli. um, 
atque respondente Chrodielde, eo quod tale facinus 
nec scissent, nec jusserint, adhuc Chrodielde asse- 
rente ad intersignium suum, ne a suis interficeretur, 
obtentum sit : unde certum est tractari quid ex hoc 
datur intelligi, quod additur crudelitati, ad sepul- 
€rum beate Radeguudis fugientem servum monaste- 
rii sui occiderent, et scelere crescente nibil petendo 
sanaverint ; sed per se post intrantes monasterium 


eium. Christus vos Dominus alat regatque, regnum 
tribuens prolixius, vitamque conferat beatau. » 

XVII. Po-th:ec cum emisso judicio a communione 
[uissent suspenss, abbatissa etiam in monasterium 
resiituta, hz? ad Childebertum regem petierunt, adji- 
cientes malum supra malum, denominantes scilicel 
regi personas quasdam, quie non solum cum ipsa 
ab'atissa adulteria exercerent, verum etiam ad ini- 
micam ejus Fredegundem quotidie nuntia deporta- 
ren'. Quod audiens rez, misit qui cos vinctos addu- 
cerent : sed cum discussi nihil criminis inventum in 
eis fuisset, abscedere jussi sunt. 

XVI. Ante hos vero dies cum rex in oratorium 
domnus Mariligeusis ingrederetur, viderunt pueri ejus 


ceperint, οἱ ad dumnorum jussionem, ut seditiosos C hominem ignotum eminus as:antem, dixeruntque ad 


illos in publico representarent , nolentes acquie- 
8cere, οἱ contra reguin precepta magis arma tene- 
rent, et se sagittis vel lanceis eontra eomitem et 
plebem indignan:er erigerent. Hiuc denuo egres- 2 
ad audientiam publicam, extrabunt Crucem * san- 
etam sacratissimainque occulte, et ad injuriam, in- 
decenter, ad culpam, qua postea restituere coaciae 
suat in &clesi. Quibus tot capitalibus agnitis. faci- 
moribus, nec ref,snatis, sed jugiter inagis auctis 
criminibus, nobis eisdem diccntibus, ut abbatissse 
pro eulpa veniam peterent, aut quod male Jirectumd 
fuerat emendarent : et nolentes hoc facere, sed tna- 
gis. de ejus interfectione tractarent, quod publice 
sunt professz ; reseratis a nobis et recemitis cano- 


eum : Qui es tu, et unde venis, aut quod est opus 
(uuin? non epim a nobis agnosceris. lllo quoque 
respondeute : Quia de vobis sum, dicto citius eje- 
etus extra oratorium, interrog.tur. Nec mora confi- 
ἰδίων, dicens ἃ Fredegunde regina se transmissum 
ad interficiendum regem, dixitque : Duodecim viri 
sumus ab ea transmissi, sex huc venimus, alii vero 
scx Suessionibus remauserunt ad decip endum filium 
regis. Et ego com S11 locum przstolans, ut regem 
Childebertum in orstor;o pereutere destinarem, ti- 
more perterritus, non deliberavi implere quod volui. 
Hzc cum dixisset, confestim s:vis datus suppliciis, : 
diversos nominat socios ; quibas per loca singula in- 
quisitis, alios carceribus maacipant, alies manibos. 


nibus, visum est wquissimum eas, usque quo di- D incisis relinquunt, ponnullos auribws naribusque 


goam agerent poenitentiam, a communione privari, 
et abbatissam suo loco perman uram restitui. Hxc 
nos pro vestra jussione, quod ad ecclesiasticum per- 
tiuuit ordinem, circumspectis * canonibus, absque 


8 jd est diaconos. 

b Regm., festivo scilicel per omne seculum. 

€ Eam scilicet quam sancta Radegundis tanta cum 
pomps ad monasterium alTeiri curaverat, 4028 et ipsi 
nemen tribu: Caeterum cod. Regin. paulo prolixius 
babet : Extrahunt, easdemque ad injurium indece.ter 
trahentes, et merito. Violenter enim οἱ contra pudorem 
Suum egerant in ecclesia sna contra ministros Ecclesie. 
Sed dum sic injuriese, ut quidem meri erant trahe- 
γον, pauitentia ducte pro [acinoribus, petebant ve- 
miam sibi dari ab abbatissa, vollicentes se emendaturas 


amputatis ad ridiculum laxaverunt. Plerique tamen 
ex vinctis , suppliciorum genera metuentes , propriis 
se confodere mucronibus ; nonnulli etiam inter sup- , 
picia delecerunt, ut regis ultio patraretur. 


quidquid male egerant. Et he tertio simmlantes, et 
penilentiam (ugientes, magis de ipsius abbatisag iuter- 
fectione iractabant, qued publice sunt. con[esser. liese- 
ratis itague, eic. 

4 Editi cum Colb. m., directum. . 

e Sic liec. et ltegm., alii, circumsceriptis. 

t Regm., Hoc autem vestro pietatis erit confirmari 
stabili judic.o, ne autem ipsas ad locum quem tam imple 
destruxerunt sinatis redire, nec ulterius concedatis ase 
pirare, quatenus 


S. GREGOR! EPISCOPI. TURONENSIS 


$52 


XIX. Sunuigisilus ^ vero iterum tormentis adidici- A, causa primum episcopus fallax repertus est. Post hare 


tur, ac quotidie virgis lorisque cavlitur; et compu- 
trescentibus vulneribus, cum primum decurrep'e 
pure coepissent ipsa vulnera claudi, iterum reuova- 
bantur ad peensm. ἧι his tormentis, non solum de 
morte Chilperici P regis, verum. etiam diversa scelera 
se admisisse confessus est : inter quas confessiones 
addidit etiam Egidium Rhemensem episcopum socipm 
fuisse in illo Rauchingi «, Ur-ionis ac Berthefredi 
consilio ad interficiendum Childebertum regem. Nee 
»ora rapitur episeopus, οἱ ad Mettensem. urhein, 
cum esset valde ab zgrotatione lougioqua defessus, 
adducitur; ibique sub custodia degens, rex episcopos 
arcessiri ad ejus exam:natjionem przreepit, acilicet 
ut in initio mensis octavi apud Viridunensem urbem 


epistolae prelaia& sunt, ἂν quibus multa de itnprope- 
riis Brenichildie .tenebantur,. que αὐ Chifpericum 
scripta (werant, similiter et Chipesiei sd epiicopum 
deletps, iw quibus inter reliqea: hobebatur insertum: 
« Quis si radix. ewiuslibet rei incisa mon fuerit, cul- 
inus qui terris est editus now arescet, » Ünde pror- 
sus manifestum est, ideo hxc scripts, ut superata 
Brunichilde, filius. ejus opprimeretar. Negavit se 
epi«cepus. has epistolas ve! misisse suo nomime, vel 
suscepisse a rescripto Chilperici. Sed puer ejus fa- 
miliaris adfuit, qui hzc netarum titulis per tomos 
chartarum eomprehensa. tenebat : unde non dubium 
fuit residentibus, hze ab eodcin $1393 directa. Deinde 
prolatsm. sunt pacones quasi ex nomine Childeberti 


adesse deberent. Tunc ab aliis sscerdetibus ivexepi- B ae Chilperiei regis, iu quibus tenebatur fasertum, ut 


tus, cur bominem absque audieptia ab urbe rapi et 
in custodiam retrudi przcepisset, permisit eam ad 
urbem suam. redire, dirigens epistolas, ut suyra di- 
ximus, ad omues regni sui pontifices, ut medio 
menfe nono ad, discutiendum in urbe supradicta, ad» 
esse deberent, Erant aut«m pluviz validae, aquae in- 
mensae, rigor intolerabilis, dissolutae.luto vie, amnes 
litora excedentes : sed pracepiioui regia ohb-istere 
nequiverunt. Denique $14 convenientes, pertracii 
sunt usque Mettensem. urbem : ibique οἱ praefatus 
Egidius adfuit. Tunc rex inimicum. eum sibi tegioy 
wisque proditorem esse pronuutiaos, Ennodiurg ex 
. dipce ad negotium delegit prosequendum, cujns pro- 
positio prima bae fuit : Dic mihi, o epiacape, quid 


ejecto Gunteliranuno rege, hi dao reges inter se ej»s 
regnum webesqee diwiderent : sed negavit hzc rex 
eum suo factum consilio, dieens : Quid tu commisisii 
patruos meos, ut inter illos bellum civile consurge- 
ne&?. Unde faetum estut commetus exercitus Diturigas 
urbem, psgemque Stampensem, vel Mediolanense * 
castrum actererent atqoe depopularentur : in quo bello 
multi interempti sunt, quorum, ut puto, animz eruut 
Dei judicio.de tuis manibus requirendz! Hzc episco- 
pus negare non petuit. Scripta enim ista in re,esta 
Chilperigi zegis in uno seriniorum pariter sunt re- 
perta.: ac tunc ad eum: perverterunt, quando inte- 
rempte Ghilperioo, thessuri ejus de Calensi Parisiacsm 
uobis. vile ablati: ad eumdem delati sunt. Cumque 


δὶ visum fuit, ut relicto rege, in. cujus urbe episco« G de hajuseemod$ eausis altercatio diuiius traheretur, 


patus bonere. fruebaris, te Chilperici regis amicitiis 
snbylereris, qui semper inimicus domino postro regi 
fuisse probatur, qui patrem ejus. interfecit, matnem 
exsilio 4 copdemnavit, regnumque. peevasit, el in iis 
arbibas.quas ut diximus, iniquo pervasionis ordine, 
suo. dominia sihjugavit, ta. ab eodem postessicaum 
fiscsjium praedia meruisti? Ad. hac ile respond't : 


Quod fuerim amicus regis Chilperiei negare sen po- 


tero, non, tamen conira utilitatem regis Ghilileberti 
byec amicitia pullulavit, Villas. vero quas, reemeras, 
per isüus regis chartas emerui. Tune proferente 
easdem. in, publica, negat rex se largitum, (niato; re- 
quisitusque Ouo (Ed. Oxbo|, qui tunc referendarins 
fuerat, cujus ibi subscriptio meditata tenebatur, ad- 


adfuit et abbas Epiphanius basilic sancti θεαί, 
diceas; quod: dae millia anreorum speciesque multas 
pro conservanda regis Chilperici amicitia accepis-et, 
Asüteruntque etiam et legati, qui cum eodem ad 
memorstum Pegem [uerant, dicentes : Quia nohis 
relictis: diutius eum eodem solus collocutus est : de 
quibus verbis nihil: iutelleximus, nisi sapradicti ex- 
eidii prosecutionem imposteraom oognoscentes. (lac 
eo Begante, abbas qui.fa- rav semper in iis consiliorum 
arcanis particeps, locum lioiinemque denominat, : 
ubi, et qui aureos, quos diximus, detulis-et; et qus- 
htor de exeilio regionis ac regis Guntchramni δον» 
ventum faerat, ut. gestum est ex ordine denarr.v.ti 
Quis etie convictus, deinceps est confessus. Itac 


fui!, negat se subgoripsisse.: eouficta enim erai. ma- D audientes episcopi qui advocati. fuerant, et in tantis 


ews ejus in. bujps prexceptionis scoipto. In hac iggux 


* ftegm., ut liliro precedenti, cap. 58, Domnigi- 
gius. ' 

bh Sie ms$, emn δ et. editi; Valesius tamen. legen. 
dum ^eenset Childeberti. 1dque, ut putat erratum, 
Gregorii memoria lapsu atiribuit, cum haud possi- 


bile ipei videatur, virum. nobilem-ex Austrasia, atque: 
jn Childeberti. palatia henoratuia a Fredegunde, 4028: 
Chilperiei interitus auctor esse putater, delectuui 


f. isse ad inferendam ipsi Chüperieo necem, maxime 
eun ipsa ip Neustria hahaerit. complures sivarios, 
qui scelera. ipsius ldiseimi erant miniatci. Nondum 
tameu obierat Childehertus, quando he Gregorins 
scrihebat. de si vera ^it Valesii opinio, hsc leces 
intell:gendus de inorte quam BRauchingus. et alii bie 
metnorati Childeberto meditati fuerant ioferre. 


malis sacerdotem Domini contuerntes fuisse satel'item, 


t Alii, Ravingus, seu Ravincus. 8 ipse eat Ranchin 
gus, de quo supra lih. vtri, cap. 29, et lib. 1x, cap. 9, 
ubi conjuratio hie memorata. describitur. 

ἃ Regm., equuleo; :ed altera lectio melior. Nem 
reipsa Chilpericus, nt narrat. ípse Gregorius Hb. v, 
c.p. 1, post Sigiberii necem Brunichildem.iu exsiliuun 
deportari jussit. 

e Sic babesr Pec. et Colb. m. Colb. a, Mediolen. 
sem ; editi, Miliedutenso, Ic, ut pute, Mediolanum, 
seu Magdunuun Biuirigum pretiu» dewgnatur, quan 
Melodunum, qnod est oppidur Seuonum ad Sequa- 
nam, Utrumque bello. isto lecce- iuum est. Vide αυωνθ 
lih, vt, Cap. 91. 


555 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


Svo 


viz quantum quinte luns& cornua retinent, ad lucen- A quasi super aliam medietatem | urbis . apprehen- 


dum haberet. Pluvie validi, tonitrua. in autumno 
gravia, oque autem nimium iuvaluerunt, Vivarien- 
sem * Avennicamque urbem graviter lues inguinaria 
devastavit. 

XXIV. Anno igitor decimo sexto Childeberti , 
' Guntcliramni autem trigesimo reguni, quidam episco- 
' pus de transmarinis partibus ad Turonicam urbem ad- 
venit, nomine Simon. Hic nobis eversionem Antio- 
chi» urbis enuntiavit, asserens se de Armenia in 
Perside captivatum fuisse. Rex enim Persarum, i:ru- 
pto Armeniorum termino, predas egit. ecclesiasque 
Agni succendit, et hunc sacerdotem cum populo suo, 
ut diximus, captivum abduxit. Tunc etiam et basili- 
cam sanctorum quadraginta octo mar!yrum, de qui- 


sus est a duobus sociis qui cum 60 erant, atque 
obsecratus terribilibus sacramentis . ut. indulgeret 
medietati urbis, ne rueret, mitigatoque furore susti- 
nuit manum suam, atque elevaus hominem 516 
qui córruerat in terram, ait : Vade ad domum tuam, 
ne tiiueas : filii enim tui cum uxore et oinmni. domo 
tua salvi sunt, nec quisqua ex eis periit. Custodivit 
enim te oratio assidua et eleemosyn:ze quas quotidie 
exerces im pauperes. Et hzc dicens, discesserunt 
ab oculis ejus, nec ei apparuerunt. ultra. llle autein 
regressus iu uibem, reperit urbis medietateiu diiu- 
tam atque subversam cum hominibus pecoribusque , 
ex quibus nonnulli a ruinis deinceps exiracti sunt 
mortui, pauci debili'ati reperti sunt. vivi. Verumta- 


bus in libro Miraculorum memini, qui in illa re- p men nec illa cassata su..t, qux viro huic ab ipso, ut 


gio:e passi sunt, opp'eta ligni congerie, pice, tergo- 
.ribusque suillinis immistis, suppositisardentibus 5 17 
facibus, succendere nisi suut * : sed nequaquam ignis 
. apparatum incendii comprehendit, sieque videutes ma- 
.gnalia Dei, recesserunt ab ea. Audita autem quidam 
episcopus istius memorati sacerdotis abductione, di- 
rexit pretium per liomines suos ad regem Persarum. 
Quo ille suscepto, relaxavit a servitutis vinculo epi- 
scopum istum. Ex iis ergo discedens regionibus, Gal- 
lias est aggressus, ut aliquid-consolationis a devotis 
acciperet : qui nobis, ut priefati sumus superius, hzc 
. retulit. llomo erat in Antiochia valde devotus in elee- 
mosynis, conjugem ac liberos habens; nec unquam 
ei in omni vita sua dies priteriit, postquam quiddam 


ita dicam, angelo Domini sunt effata. Nam veniens, 
omnem domum suam iueolumem reperit, tantum fu- 
nera propinquorum, qua: in aliis domibus effecta 
fuerant, lamentabatur, protexitque eum in tnedio 
iniquorum dextera Domini cum domo sua, salvatus- 
que est a periculis morüe, ac velut meinoratus Loth 
quondam in Sodomis (Gen. xix). 

XXV. ALin Galliis Massiliensem Provinciam mor- 
bus szpe nominatus invasit : Andegavos, Namneticos, 
atque Cenomanicos valida fames oppressit. Initia 
sunt enim hac dolorum, juxta illud quod Dominus 
ait in Evangelio : Erunt pestilentia et fames, et terra- 
molus per loca (Math. xxiv, 7) ; el exsurgent peeude- 
christi, el pseudopropheta (lbid. xxiv, 11) ; et dabunt 


proprium babere coepit, quod sine paupere epulum (, signa el prodigia in celo, ita at electos in errorem mittam 


praelibasset. Hie una die cum circumisset wrbem 
usque ad vesperum, et reperire non potuisset egenum, 
eum quo cibum capere posset, egressus exira portam, 
cum nox irrueret, reperit virum in veste alba cum 
duobus aliis stantem, quem aspiciens, quasi Loth ille 
anuqua inemoratus historia4, terntus ait : Et forsi- 
tap peregrinus est dominus meus, dignetur accedere 
δὰ .domum servi sui; et sump:o epulo, quiescile in 
strato, mane autem proficiscemini in viam quam vo- 
lueritis. Cui ille qui erat sevior tenens sudarium in 
manu sua, ait: Non poteras, o liomo Dei, cum Si- 
meone vestro hanc urbem salvare, ne subverleretur ? 
Et elevaus manum excussit sudarium quod tencbat 
super medietatem urbis, et statim corruerunt omnia 


(Marc. xii, 22). Sicut przesenti gestum est tempore. 
Quidam enim ex Biturico, ut ipse postmodum est 
professus, dum saltus silvarum ingressus, ligna caxe- 
"leret ad explendam operis cujusdam necessitatem, 
muscarum eum circumsedit examen, qua de eausa 
per biennium amens est habitus : unde intelligi da- 
tur diabolica emissionis fuisse nequitiam. Posthsc 
transactis urbibus propinquis, Arelatensem Provin- 
ciam adiit, ibique indutus pellibus, quasi religiosus 
oraba! : ad quem illudendum pars adversa, divinandi 
ei tribnit f»cu tatejn. Ex hoc ut in majori proficeret 
Scelere, commotus a loco, Provinciam memoratam 
deserens, Gabalitanz f regionis terminum est ingres- 
sus, proferens 539 se magnum, ac profiteri se 


τα οἷα, et quodcuuque ibi structum fuit; ibique op- D non. metueus Christum, assumpta secum muliere 


pressi sunt senes cum infantibus, viri cum mulieri. 
bus, atque uterque sexus interiit 9. Quod ille cernens, 
tai« de persona viri, quam de sonitu ruinz hebes el- 
fectus, ruit in terram et factus est velut. mortuus. 
Elevansque iterum vir ille anum eum sudario, 


à Albam llelviorum hanc urbem veteres frequen- 
tius appellabant, bodie Vivarium seu Vivaria dici- 
tur, vulgo Viviers, ubi sedes episcopalis sub inetro- 
poli Viennensi. : 

h [ὦ lib. 1 de Gloria Mart., cap. 96. u 

e llic desinit codex Regm., czeteris avulsis. Nihil 
autem deerat, ut ex capitum indice colligitur, praeter 
(orte u'titnutm caput de episcopis Turonicis, quod in 
Uuice nou meinorator. 


quadam pro sorore, quam Mariam vocitari fecit. 
Confluebat ad eum multitudo populi, exhibens infir- 
mos, 4108 contingens sanitati reddebat. Conferebant 
euim ei aurum argentumque, ae vestimenta, ii qui 
ad eum conveniebant. Quod ille, quo facilius sedu- 


4 |n llistoria sacra, scilicet Geneseos, cap. 19. 

* Cladem hane Antiochenam fase descripsit Eva- 
grius lib. vt, cap. 8, quam anno 589 cont;gisse probat 
llenr. Valesius in Annotationibus. 

f Hodie le Geraudau , cujus urbs przcipra olim 
Anderitum, sed a compluribus ssceulis Mitinate , 
Mende, liodieque episc»pi sedes principet locura 
ob inet. 


b57 


ΠΙΒΤΟΠΙ͂Λ FRANCORUM. LIBER DECIMUS. 


ceret, pauperibus erogabat, prosternens se solo, ef- A — XXVI. Ragnemodds * quoque Parisiace urhie 


fundeus orationem cum muliere memora'a, ct sur- 
gens se iterum ἃ cireumsianübus adorari jubebat. 
Predicebat enim futura, et quibusdam morlos, qui- 
busdam damua provenire denuntiabat, paucis salu- 
tem futuram. Sed hac omnia diabolicis artibus, et 
prasigiis uescio quibus agebat. Seducla est autem 
per eum multitudo immensa populi , et non solum 
rusticiores, verum etiam sacerdotes ecclesiastici. 
Sequebantur autem eum amplius quam tria millia 
populi. Interea ccepit quosd:m spoliare ac przedari, 
quos in itinere reperisset : spolia tameu non liaben- 
tibus largiebatur, Epise»pis ac civibus minas mort;s 
intentabat, eo quod ab iis adorari despiceretur. In- 
gressus autem Vellavie urbis terminum, ad locum 


epi-copus obiit. Cumque germanus ejus Fara:modus 
preslhyter pro episcopatu concurrere. , Eusebius 
qu dai negotiator, genere Syrus, datis multis mu- 
neribus, in lecum ejus subrogatus est : isque ac- 
cepto episcopatu oinnem Sscholani: 4. dvcessoris sui 
abjicien:, Syros de genere suo ecc'esiasiicee domui 
mini-tros statuit. Obiit et Sulpicius Dituricze urbis 
pontifex, cathedramque ejus Eustasius 6 Augusti- 
dunensis diaconus est sortitus. 

XXVII. Inter Tornacenses quoque Francos noa 
mediocris disceptatio orta est, pro eo quod unius 
filius, alterius filium, qui serorcm ejus in m»tri- 
monium acceperat, cum ira s:epius objurgabat, cur 
conjuge relicta scortum adiret : qu:e iracundia, cum 


quem Anicium ἃ voitant accedit, et ad basilicas pro- y ewendatio criminis non succed^ret, usque adeo elata 


pinquas cum omui exercitu restitit, instruens aciem, 


qualiter Aurelio 5 ibidem tunc consistenti episcopo: 


bellum inferret, mittens etiam ante se nuntios, bo- 
mines nudo corpore, saltautes atque ludeutes, qui 
sdventum ejus annuntiarent. Quod stupens episcopus, 
direxit ad eum viros strenuos, inquireutes quid sibi 
vellent ista quz gereret. Unus autem ex iis qui erat 
senior, cum se inclinasset quasi osculaturus genua 
ejus ac discussurus viam illius, jussit eum apprehen- 
sum speliari : nec mora, ille evaginato gledio in 
frusta concidit, ceciditque Christus ille, qui magis 
Antichristus nominari 59 debet, et mortuus est, 
dispe- eique sunt omnes qui cum eo eraut. Maria au- 
tem illa, uppliciis dedita , omnia phantasmata ejus 


est, ut irruens puer super «ogn'tum suum, eum cum 
suis interficerel, atque ipse ab iis cum quibus vene- 
rat ille prosterneretur, nec remaneret quispiam ex 
utrisque, visi unus tantum cui percussor defuit. Ex 
hoc parentes utriusque inter se s:evientes, ἃ Frede- 
gunde regiua plerumque arguebantur, $91 ut re- 
licta inimicitia concordes fierent, ne pertinacia litis 
in insjus subveheretur scandalum. Sed cum eosdem 
verbis lenibus placare nequiret, otrumque bipenne 
compescuit. Invitatis enim ad epulum multis, hos 
tres in uno fecit sedere subsellio : cumque in eo 


«prandium elongatum fuisset spa!io, ut nox iuundum 


ebrueret, ablata mensa f , sicut mos Francorum est, 
illi in subsellia sua sicut locati fuerant, residebant. 


ac pristigias publicavit. Nau loinines illi quos ad se C Potatoque viuo multo, in tantum crapulati sunt, ut 


credendum diabolica circumventione turbaverat , 
nunquam ad seusum integrum sunt regressi, sed 
bunc seu;per quasi Christum, Mariam «utem illam 
partem deitatis habere profltebantur. Sed et per 
totas Gallias emerserunt plerique, qui per has prz- 
stigia8 adjungentes sibi mulierculas qu&sdam, quae 
debacchanies sanctos eos confiterentur, magnos $e 
in populis praferebant : ex quibus nos plerosque vi- 
dimus, quos objurgantes revocare ab errore nisi 
SUIDUS. 


s [lic evidenter urbs Vellava ab Auicio distingui- 
tur. Anicium quod hodie episcopi sedes est, vulgo 
Podium, le Puy, appellatur ἃ situ. Podium quippe 
un pug, seu Peu, aut lo puech, nou solum antiquitus, 
sed etiain. nunc in illis regionibus montem designat. 
Celebris est ille locus ob ecclesiam cathedralem, si- 
tam in edito monte, licat:» Marix sacram, cujus an«4 
tistes se episcopum Romani pontificis suffraganeum 
immediatum inscribit, ac fuit. aliquando pallii privi- 
legio donaws. De antique urbis γα αν situ dice- 
mus in Appendice. 

Antiquam Vellavorum urbem , ex qua hodieque 
regio noinen Velay retinet, a nounullis Hevessionem 
dictam, ibi situn luisse ubi hodie visitur S. Pauliani 
oppidum multis argumentis probat Mabillonius in 
spy endice ad partem 1 5:06. 1v Act. SS. Ord. Bene- 
dictini, pag. 758, ubi et aliquot inscriptiones hanc in 
rem profert, Ex his unicam hue proferre satis sit, 
erutau in auliqua via quie ex illo oppido Gergobiam 
ducit. 

CARS. PRINCEPS 
INVENT. VlAS 
KT. PONTES, VETVSTAT, 


pueri eorum madefacti per angulos domus, ubi quis- 
que corruerat, obdormirent. Tunc ordinati a muliere 
viri cum tribus securibus, ἃ tergo horum trium asti- 
terunt, illisque colloquentbus, in uno, ut ita dica- 
inus, assultu puerorum manus librat», hominibus 
perculsis, ab epulo est discessum. Nomina quoque 
virorum, Chariualdus, Leodoualdus, atque Waldinus. 
Quod cum parentibus perlatum fuisset, custodire 
arctius Fredegundem co:perunt, dirigentes nuntios 
ad Childebertum regem, ut comprehensa interficere- 


CONLAPSAS 
RESTI TIVI. F. 

b Aurelius uti sanctus colitur apud Podienses. 

* Hoc cap. et seq. desunt in Vat. et Colb. a. Fa- 
ramodus qui Eusebio locum cessit, post ejusdein obi- 
Lum factus est ejus successor, ut ex vulgatis eatalogis 
discimus. 

4 [d est lectores, cantores, etc. aui sub archidia- 
coni erant disciplina. 

* Colb. m., Bad. et Ches., a!., Eustachius. Sic quo- 
que d.citur in patriarchio Bituricensi, cap. 28, ubi 
sancii titulo donatur. Porro Sulpicius ejus decessor, 
hic meroratus, Severus cognominatus est, ut abalie- 
ro Sulpicio episcopo Bituricensi, qui Pius appellatus 
est, distingueretur. Severi festum die iv Kalend. 
Februarii colitur. Sepultus fuerat in ecclesia sancti 
Juliani, unde ad sanctum Ursinuim translatus est, 
ubi hodie quiescit. Ipsi nuicupatus circumfertur liber 
de septem Dormientbus, Gregorio nostro tribotus., 
Vide supra lib. vi, cap. 29, et diem 29 Jasearil 
Bollandiani. 

f Casin., illata mensa. 


ec 


559 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


560 


tur. Commotus autem pro hac eausa Campantensis ^ A brato, invitatum ad epulum parvulum multis mune- 


populus, duu moras innecteret, haec suorum erepta 
auxilio, ad locum alium properavit. 

XXVUI. Posth:cc autem legatos ad Guntchramnum 
regem mittit, dicens : Proficiscatur dv minus meus 
rex usque Parisios, et arcessito filio meo nepote suo, 
jubeat eum baptismatis gratia consecrari , ipsumque 
de sancto lavacro exceptum, tanquam alumnum pro- 
prium habere dignetur. Hac audiens rez, commotis 
episcopis, id est /Etherio Lugdunensi, Syagrio. Au- 
gustidunensi, Flavioque Cabillonensi b, et rcliquis 
quos voluit, Parisios accedere jubet, indicans se 
postmodum seeuturum. Fuerunt etiam ad hoé pla- 
citum multi de regno ejus, tàm domestici quam co- 
mites , ad przaranda regalis expensz necessaria. 


ribus oneravit. Similiter et rex ab eodem invitatus, 
plerisque donis refertus abscessit, et ad Cabillonen- 
sem urbem redire statuit e. 

8993 XXIX. Arédius quoque hoc anno terras fte- 
linquens , vocante Domino, migravit ad caelum. Le- 
movicinz urbis i::cola fuit, non inediocribus regionis 
80:8 Ortus parentibus, sed valde ingenuus. Hic Theo- 
doberto regi traditus, aulieis palatinis adjungitur. 
Erat enim tunc temporis apud urbem Trevericam 
vir eximi: sanctitatis Nicetius episcop:is, non solum 
in przedicatione adimnirabilis facundiie , verum etiam 
iu operibus bonis ac mirabilibus celeberrimus habeba- 
tur in plebe. Qui intuens puerum in regis palatio, 
nescio quid in vultu ejus cernens divinum, precepit 


Rex autem deliberatione «eta, ut ad hzc deberet ac- B ei se «equi. At ille relicto rezis palatio, secutus est 


cedere, pedum est dolore prohibitus. Postquam au- 
tem convaluit, $99 accessit Parisios : exinde ad 
Retojulensem villai& ipsius urbis properans , evocato 
puero jussit baptisterium praeparari in vico Nemptc« 
doro *. ἢ autem hac agerentur, legati Childeberti 
Fegis accesserunt ad eum, dicentes : Non enim ista 
nuper nepoti tuo Childeberto pollicitus eras, ut cum 
iuumicis ejus amicitias colligares ? Sed in quantum 
cernimus , niliil de promissione tua custodis, sed po- 
tius qua promiseras praetermittis : et puerum istum 
in urbis Parisiacz cathedra regem siatuis. judicabit 
enim Deus, quia non reminiseeris qua ultro pollici- * 
188 es. Hac iis dicentibus , rax ait: Promissiotiem 
quum in nepotem meum Childebertum regem statutam 


eum. Cumque ingressi in cellulam, de iis quz ad 


Deum pertinent confabularentur, expetiit adolescens 


a beato sacerdote se corrigi, ah eo edoceri , ab eo 
Wnbui, ac in divinis voluminibus ab eodem exerceri. 
Cumque in hujus studii flagrantia cum antistite me 
moralo degeret , tonsurato jam capite, quadam die 
peaHentibus clericis in ecclesia , descendit eolwmba 
€ camera, qua leviter vol:tans circa eum, resedit 
super caput ejus, illud indicaus, ut opinor, eum 
Spirites sancti gratia jam repletum. Quaw eum ille 
non sine pudore conaretur abigere, hxc paululum 
eireumvolans, iterum super caput ejus, aut super 
scapslam residebat : qua) non modo ibi, sed etiam 
eum in cellulam episoopi ingrederetur, jugiter comi- 


habeo, non omitto. Nam illmm non oportet ecandali- C tabstur eum eo. Quod per dies pluriinos factum, non 


zari, si cousobrinum ejus filium (ratris mei, de san- 
cto suscipiam lavacro: quia hanc petitionem nullas 
Christlanorem debet abnuore. Exinque ego, ut Deus 
manifestissiipe novit, non callifitste aliqua, sed in 
simplieate puri eordis agere &upio, 4518 offensam 
divinitati- tneurrere formido. Non est euim bumilitas 


' genti nostra , si hic a me excipiatur. Si enim domini 


proprios famulos de sacro fonte snecipiunt , cur et 
mihi non liceat pro»inquum parentem exeipere, ac 
fitium facere per baptismi gratiam spiritalem? Absce- 
die nunc, et nuntiate domino vestro : Pactionem 
quam tecum pepigi, custodire cupio illibatam, quam 
si tue conditionis noxa non o»iserit, ἃ me prorsus 
omit nequibit. Et b:ec dicens, legatis discedentibus, 
rex aecedeps ad lavacrum sanctum, obtulit puerum 
ad baptizandum. Quem excipiens, Chlotbarium voci- 
tari voluit, dicens : Crescat puer, et hujus sit nominis 
exsecutor, ac tali potentia polleat, sieut ille ἃ quon- 
dam, cujus nomen indeplus est. Quo mysterie cele- 


^ RKditi cum Bec., Campanenais. 

b Auherius, qui et inferius laudatur, et Svagrius 
ee sumi ex saucti Gregorii papse epistolis ; de 
Flavio Gregorius eupra lib. v, eap. 46; qui tres variis 
conciliis inter(ueront. 

- €fNemptedorum vieus Retoiolo vicimus, vulgo 
Nemerre , boots Genovels urbis patroaz uatalibus 
celebris: 


4 Chlotarius ipsius Guntramni pater, quem Chle- 
tfhacharium, veteres scriptos secuti, in Gregoriano 
textu scripsimus. Uterque Chlotarius Franeoruni mo- 


sine admiratione episcopus intendebat. Eximle vir 
Dei Spiritn, ut diximus, sancto repletus, ad patriam, 
genitore ae german» defunctis, regreditur, consola- 
turus Pelagíam genitricem, qux? nullum parente 
preter hanc sobolem spectabat. Deinde cum jejuniis 
atque oratieuíbus vacaret, deprecatur eam, ut omais 
eara domus, id est, sive correctio familie, sive exer- 


' eitium agrorum, sive cultus vinearum ad eam aspi- 


ceret : ne huic viro aliquod accideret impedimen- 
lum, quo ab oratione ce.saret; unum sibi tan':um 
privilegium vindicans, ui ad ecclesias sdificandas 
ipse przesset. Quid plura? construxit templa Dei ia 
honore 594 sauetorum, exfetiitque eorum pignora, 
ac ex familia propria tonsuratos instituit monachos, 
cosnubiunque ! fundavit, in quo non modo Cassiani, 
verum etiain Basilii e! reliquorum abbatum, qui mo: 
nasterialem vitam instituerunt, celebrantur τορι, 
beata muliere victum atque vestitum singulis mini- 
Straute. Nee tinus hzc tamen impedita hoc onere ia 


narchiam obtinuit. 
* [n Vat. et Colb. ἃ huie capiti subjungitur Fre. 

degarii Chronicon sub titulo libri x Historize Gre- 
arii. “ 
f f Monasterium scilicet Atanense , quod postquam 
diu reguise Benedictinzs fuisset subjectum, ad szcu 
Jares canonicos Lran-it, qui saneti Martini Turonensis 
capitulo subjecti sunt. Üppido circumposito nomew 
el originem tribuit, quad hodieque saneti Aredi, 
vulgo Saint-Yrieig, in Lemovicibus appellatur. 


661 


filSTORIA FRANCORUM. LIBER DECIMUS. 


532 


Dei laudibus peretrepebat ; sed assidue, etsi quiddam A nis.ejus die, mulier qua ab spiritu immundo gv ἔπ 


operis exerceret, semper orationem Domino, tan- 
quam odorem incensi aczeptab;lis offerebat. Interea 
δὰ sanctum Aredium cceperunt infirmi confluere, 
QuOS, manus singulis cum vexillo erucis imponens, 
sanitati reddebat ; quorum, si singillatim nomina 
scribere velim, nec numerum percurrere valeam, nec 
vocabula memorare : unum tamen. novi, quod qui- 
cunque ad eum ager advenit, sospes abscessit. De 
majoribus quoque miraculis parva proponimus. lter 
quodam tempore cum genitrice dum ageret, et sancti 
juliani martyris ad basilicam properaret, venerunt 
vespere in quodam loco. Erat autem locus ille ari- 
dus, et absque fluentis currentibus infecundus. 
Dixitque ad eum mater ejus : Fili, aquam non habe- 


vexala, a sancto emundari non poterat , ligatis per 
se a tergo manibus, clamare cepit ac dicere : Cur- 
rite cives, exsilite populi , exite obviam martyribus 
confessoribusque, qui ad exsequium beati Aredii 
conveniünt. Ecce adest Julianus a Brivate, Privatus 
ex Mimate, Martinus a Turonis, Martialisque ab urbe 
propria c. Adest Saturninus a Tolosa, Dionysius ab 
urbe Parisiaca, nonnulli et alii, quos ccelum retinet, 
quos vos ut confessores et Dei marlyres adoratis. 
Ilzxc cum in exordio noctis clamare coepisset, a do- 
mino suo revincta est. Sed nequaquam potuit conti- 
neri : quie rumpens vincula, ad monasterium cum 
his vocibus properare coepit. Moxque beatus vir 
spiritum wadidit, non sine testimonio veritatis, quod 


mus, et qualiter bie nocte przaenti quiescere possu- B 5it susceptué ab augelis. Mulierem quoque in exse- 


mus? AL ille prostratus in orationein, et diutissime 
preces fudit ad Dominum , et erigens se defizit vir. 
£10 in terra quam manu gerebat, eamque cum bis 
aut tertio in gyrum vertissel, ad se letus extraxit : 
mioxque unda aquse secuta est tam valida, ut non 
solum ipsis de przsenti, sed etiam pecoribus affatim 
deinceps pocula ministraret. Nuperrimo au'em tem- 
pore iter carpens , nimbus ad eum pluvize advenire 
ccepit : quem ille cerneus, paululum super equum in 
quo sedebat caput inclinans, manus extendit ad Do- 
minum. Censummata vero oratione, divisa 651 nubes 
ia duabus paribus, ac in circüitu eorum itmrhanis 
descendit pluvia; super eos tamen, nulla, si dici fas 
est, gtta. descendit. Wistrimundo quoque, cogno- 


quiis suis cum alia muliere nequiori spiritu vexata, 
ut est ὦ sepul ro teetus, a nequitia infesti dzemonii 
emundavit, Et credo, ob hoc Dei nutu easdem in 
corpore positus non potuit $9G emundare, ut exse- 
quie illius hac virtute glorificarentur. Post cele- 
bratum vero funus, mulier quidam rictu. patulo, 
sine vocis officio, ad ejus accessit tumulum : quo 
osculis delibato, elocutionis meruit recipere bene- 
ficium. 

XXX. Hoc anno mense secundo, tam in Turouico 
quam in Namnetico gravis populum lues attrivit, ita 
ut modico quisquis aegrotus capitis dolore pulsatus, 
animam funderet. Sed factis rogationibus cum gran 
di abstinentia et jejunio, sociatis eliam e'eemosynis, 


mento Tattonis, civi Turonieo , dentes gravem infe- C adversus divini furoris impetus mitigatus est. Apud 


rebant dolorem, ex quo etiam aailla intumuerat : 
quod cum beato viro $95 questus fuisset, manm 
super locuin doloris iniposuit, statimque dolor fuga- 
tus, nusquam deinceps ad injuriam hominis excitatus 
est. lic ipse qui passus est retulit. De his vero 
s'gnis 4015 per virtutem sancti Juliani martyris Mar- 
inique confessoris beati , in ejus manibus Dominus 
operatus est, pleraque in libris Miraculorum, sicut 
ipse effatus est, scripsimus. Post has vero et multas 
alias virtutes, quas Christo cooperante complevit, 
advenit Turonis post festivitatem sancti Martini, ibi- 
que yaululum commoratus, dixit nobis se haud lou- 
geévo * tempore adhuc in hioc. inuudo retineri , aut 
certe velocius dissolvi; et valedicens abscessit , gra- 
tias agens Deo, quod priusquam obiret sepulcrum 
beati sntistitis osculari prome: uisset. Cumque ad cel- 
lulau suam aecessisset, testamento ὃ condito , ordi- 
maatis omnibus, ac sancto Martino IHlilarioque autisli- 
Wibus h:eredibus constitutis , zegrotare cuepit ac 
«Mysenteriz morbo gravari. Sexta quoque agrotatio- 


* Sic Bec. Alii, se aut longevi. Porro festivitatem 
"Eancti Marini hic inemoratam | intellige. "Translatio- 
Bzem , que iv Non. Julii celebratur, $i quidein Are- 
«Blius die viii Kal. Septemb. obiit, 


b ]p-um in Appendice dabimus ex tomo ll Xnalect. 
Mabillon. De Aredio Gregorius scripsit in libro 1 de 
Wirac. saucti Martini, cap. 59, et lib. u de Gloria 

Mart.. cip. 10. Ejus vitam. iufra dabimus, przeter 


Lemovicinam vero u: bem ob Domiuici diei injuriam, - 
pro eo quod in e» operam publicam ezercerent, ple- 
rique igne celesti consumpti sunt. Sauctis est enim 
bic dies, qui iu principio lucem conditam primus vi- 
dit, ac Dominic.e resurrectionis testis factus emicuit: 
ideoque omui fide a Cliristianis observari debet, ne 
fiat in eo oinne opus publicam. lu Turonico vero 
nonnulli ab hoc igne, sed non die D.minico sunt 
adusti. Siccitas immensa fuit, qua omne pabulum 
herbarum avertit : unde factum est, ut gravis mor- 
bus in pecoribus ac jumentis invalescens, parum 
unde sumeretur origo relinquerel ; sicut llaba:uc pro- 
pheta vaticinatus est : Deficient αὖ esca oves , et non 
erunt in prasepibus boves (Habac. w, 17). Non modo 


D enim in domesticis, verum etiam in ipsis ferarum 


jmmitium generibus hzc lues grassata est. Nam per 
saltus silvarum mu'titudo cervorum et reliquorum 
animantium prostrata per iuvia nacia est. Fenum 9 
ab infusione pluviarum et inuudatione amnium periit, 
segetes exiguis , vineze vero profus:e fuerunt ; quer- 
cuum fructus osteusi effectum non obtinuerunt. 


eam qu: inter Ácta SS. Ordinis nostri edita est Sze- 
culo 1. Be^edictino, pag. 549. Ei scripsit Fortunatus 
caruit. 20 lib. v. 

€ Lemovicibus scilicet, cujus populi apostolus 
Martialis fuit. 

4 Casinens, vexata. Post celebrato wero funere vi 
es! , eic. 

* Bad., ut nacta cit fenum, a5, etc. 


S. GREGORII! EPISCOPI ΤΌΠΟΝΕΝΘΙΒ 


564 


- XXXI. De * episeopis Turonicis licet in superio- A de regione Pannoniz, civitate Sabiriz : qui ob atno- 


vibus nbris quzdam scripsisse visus sim, lamen 
propter ordinationem eorum et supputationem, uo 
tenpore primum przd:cator ad Turonicam accessit 
urbem, reciyrocare placuit. 

1. Primus Gatianus ? episcopus, 597 anno im- 
perii Decii primo, a Romane sedis papa transinissus 
est : in qua urbe multitudo paganorum idololatriis 
dedita commorabatur ; de quibus nennullus przedi- 
catione sua converti fecit ad. Dominum. Sed inter- 
dum occulebat se οἷν impugnati..nem potentum , eo 
quod sspius eum injuriis et contumeliis cum repe- 
rerant affecissent, ac per cryptas οἱ latibula cum 
paucis Chri-tiauis, ut diximus, per eumdem conver- 
sis, mysterium solemnitatis diei Dominici clanculo 
eelebrabat.. Erat autem: valde religiosus et timeus 
Deum : ut nisi. fuisset talis, non utique domos, pa- 
rentes et patrram ob Domniniei amoris diligentiam re- 
Hiquisset. In liac urbe sub tali conditione, ut ferunt, 
annos quinquagintà commoratus, obtit jiu pace, et 
sepultus est in ipsius vici caemeterio, quod erat Chri- 
stianorum ; et cessavit. episcopatus triginta septein 
snuis *. 

4, Secundus, anno imperii Constantis primo, Li- 
torius 4 ordinatur. episcopus : fuit autem de civi- 
bus Turonicis, et hic valde religiosus. Hic zedificavit 
eeclesiam primam infra urbem Turonicam, cum jam 
multi Christiani essent ; primaque ab eo ex dono 
eujusdam senatoris, basilica facta est. fIujus tempore 
sanctus Martiuus in Gal 1:5 przedicare exorsus est. Se- 


dit autem annos triginta tres 5, et obiit in pace, sc- C 


pultusque est in suprascripta basilica, qux hodieque 
ejus$ nomine vocitatur. 

5. Tertius, sanctus Martinus, anno octavo Valen- 
tie et Valentiniani *, episcopus ordinatur, Fuit autem 


^ Πίος caput deest in Alex. 

b Ed. plerique, Gratianus; Colb. m., Catianus. 

€ Casin., xxxvii sicut et Bec. ; sed viesupra vin ha- 
bet té; uude conjicio legi dehere septem, atque ulti- 
mum i incaute ab amanuensi fuisse additum. Sancti 
Gatiani festum celebratur xv Καὶ. Januar. Ejus vero 
sacrum corpus cum aliis sanctorum reliquiis a Cal- 
vinianis hzreticis au, 1562 eombu-tum est. — Sanctus 
Gatianus in cemeterio vici sepultus dicitur, «uod oliin 
2xstitisse eo loco putatur, ubi postea ecclesia in 
πολι Mariz honorem exsirueta fuit, qux liodieque 
Peretat parochiali titulo illustrata sub numine sauct;e 

ariz Divitis. Nullum tamen ihi superest sepultur:e 
beati Gatiani vestigium, quod ille forte paulo postea, 
ij infra num. ὅ dicitur, in e: clesiam sancii Lidorii, 
uerit a sancto Martino translatus , atque ibi prope 
ijtum Li'orium depositus. [linc illa ecclesia , quae 
omnium urb:s antiquissima esse creditur, et catlie- 
dralis titulo gaudet, licet alios agnoscat patronos, 
pracipre sanctum Mauricium, hodieque tamen sub 
sancti Gatiani nomine notior es', 

4 (:olb. m. et Bad., Littorius. 8ec., etc., Lidorius. 
Colitur die 15 Septemb. Vide not. in lib. 1, cap. ult. 

4 Casin., triginta octo. 

f Colb. i. et Reg , avno nono Valentis episcopus. 
Annus octavus Valentiniani inca»pit. mense Febr. 
auni 571, ad. quem ex lioc loco revocanda est. sancti 
Martini ordinatio, siqwdem ejus celebritas jam sub 
Peepetuo die 5 Julii recotehatur. 

8 ld ipsum narrat Severus in cjus Vita. 


rem Dei apud. urbem Mediolanensem lialie, prime 
monasterium 598 constituit; sed ab lizereticis, eo 
quod sanctam Trinitatem intrepidus przedic:ret, vir- 
gis c:esus 8 atque expulsus de talia, in Gallias ac- 
cessit; multos paganorum converti feeit, templa eo- 
rum statuasque confreg.t, fecitque multa signa iu 
populos, ita uL ante episcopatum duos suscitaret 
mortuos, post episcopatum autem, unum tautum- 
modo suscitavit. Ilic tran:tulit corpus beati Gatiaui, 
sepelivitque ipsum juxta sepulcrum sancti Litorii, in 
illa nominis sui pr:efata basilica. Hic prohibuit Maxi- 
mum, ne gladium in llispaniam ad interficiendos de- 
stiparet hereticos 5 : quibus sufficere statuit, quod 
a catholicorum ecclesiis essent vel communione re- 


p moti. Consuunnato ergo prisentis vite cursu, obiit 


apud Condatensem vicum urbis sux , anno octoge- 
simo primo aetatis, De quo v;co navigio sublatus , 
Turonis est sep.iltus, ín loco quo nunc adoratur [Bec., 
adornatur] sepulerum «ejus : de cujus. vita tresa Se- 
vero Sulpicio libros conscriptos legimus. Sed et prz- 
seuti temp»re multis se virtutibus declarat. la. mo- 
nasterio vero quod. uunc Majus t dicitur, basilicam 
iu honorem sanctorum apostolorum Petri et Pauli 
sdificavit : in. vicis quoque, id est A ingaviensi 1, 
Solonacensi, Ambaciensi, Cisom gensi, Tornoma- 
gensi, Cond.tensi, destructis delubris, baptizatisque 
gentilibus, ecclesiss adilicavit. Sedit autem anuos 
viginti sex, menses qualuor FE, dies viginti septem, el 
cessavit episcopatus dies viginti. 

4. Quartus, Driccius ordinatur epiacopus, amno 
Arcadii et Honorii secundo, curá pariter regnarent. 
Fuit autem civis Turonicus, cui trigesimo tertio 
599 episcopa'us anuo, crimen adulterii est impa- 
ctum a civibus Turonicis : exputsoque eo, Justinia- 


h Priscillianistas, scilicet, quos Maximus, insti- 
gante Ithacio episcopo, jusserat gladio animadverti : 
qua res maximas in Ecclesia turbas excitavit. Vide 
Dixlogum 5 Severi Sulpieii, qi et ejusdem hzereseos 
Ortum et progressum fusius descripsit sub finem li- 
bri n llistorix sacr:v. 

i De Majoris Monasterii origine, et monachorum 
ibi degentum sauctissima vita, plura habet Severus 
Sulpicius in Vita sancii Martini. Superest etiam nutic 
celebre ordini Benedictino addictum sub saucti Mauri 
coagregatione. 

j Alingavia, vicus nunc intra urbis muros inclusus 
ad Ligerim, dicitur etiam Langesium, vulgo Langeais, 
ubi habitum est concilium anno 1270, sub Joanne de 
Monsonau. Salouacum est, ut putat Valesius, Sonnay 
seu Sonné, inter fluvios Andriam et Clasiam pariter 
el silvas duas, non procul ab Insula-Savarici et Ca- 
stellione ad Andriam. Est tamen alius liuic vico co- 
gnoininis inter silvam et Castellum Reginaldi situs. 
Marollius Villalupensis abbas iw editione Gallica pu- 
tat esse Sully, aut Sougé. De Anibaciaco dictum est 
supra lib. n, eap. 95. Cisomagum Marvllio est Char- 
nisay inter silvam et Clasiam amnem, aut certe. Ci- 
congné. At melius, ut 4 idem. Valesio videtur, Maa- 
n:s in llistoria metrop. Turonensis, putat esse Chis? 
seau, vicum ad Carem fluvium, had procul a Monte 
Tricardi. Tornomagus. vulgo. Tournon. ad. Crasaui 
fluvium. De Condate lib. 1, cap. 43. 

k Cod. Meg., meuses tres, dies septemdecim. Bec., 
Colb. in. οἱ Bad., menses quatuor, dies septemdecun., 


HISTORIA FRANCORUM. LIBERA DECIMUS. 


num episcopum ordinaverunt : Briccius vero episco- AÀ episcopus zdiflcaverat super sanctuni Martinum, δὲ" 


pus * ad papam Urbis dirigit. Justinianus autem post 
eum abiens, apud urbem Vercellensem obiit. Turo- 
nici verum iterum malignantes, Ármentium statue- 
runt. Driccius vero septem apud papam Urbis annis 
degens, idoneus inventus a crimine, ad urbem suam 


redire jussus est. Hic xdificavit basilicam parvulam . 
super corpus beati Martini, in qua et ipse sepultus. 


est. Cumque por am ingrederetur, Armentius per 
aliam portam mortuus efferebatur, quo sepulto, ca- 
thedram suam recepit. Hunc ferunt instituisse eccle- 
sias per vicos, id est, Catalonnum b, Driccam, ἴλο- 
tomagum, Briotreidem, Cainonem; fueruntque om- 
Bes anni episcopatus ejus quadragiuta septem. 
Obiitque, et sepultus est in basilica, quam super 
sanctum. Martinum aedificavit, 

5. Quintus Eustochius ordinatur episcopus, vir 
sanctus et timens Deum, ex genere senatorio. Hunc 
feruut instituisse ecclesias per vicos, Brix:s c, dcio- 
dorum, Luccas, Dolus. /Edificavit etiam ecclesiam 
infra muros civitatis, in qua reliquias sanctorum Ger- 
vasii el Protasii martyris condidit, qu:e sancto Marti- 
no ἃ de [talia sunt delatze, sicut sanctus Paulinus in 
epistola sua meminit. Sedit autem annos septeinde- 
cim. Et sepultus est in basilica, quam Briccius epi- 
scopus super sanctum Martinum struxerat 8. 

530 9. Sextus crdinatur Perpetuus, de genere et 
ipse, ut aiunt, senatorio, el propinquus decessoris 
sui , dives valde, et per multas civitates habens pos- 
sessiones. Hic, submo!a basilica quam prius Briccius 


ficavit alium ampliorem miro opere f. Iu cujus absida 
beatum corpus ipeius venerabilis sancti tramstulit, 
llic instituit jejunia, vigiliasque , qualiter per circe- 
lum anni observarentur, quod hodieque apud nos te- 
netur scriptum, quorum ordo hic est. 

De jejuniis. 

Post Quinquagesimam 5 quarta et sexta feria usque 
natale sancti Joannis. De kalendis Septembris usqüe 
kalendas Octobris bina in septimana jejunia. De ka- 
lendis Octobris usque depositionem domni Martini 
bina in septimana jejunia. A 5 depositione domni Mar- 
tini usque Natale Domini terna in septimana jejunia. 
De natali sancti Hilarii usque medium Februarium 


B bina iu septiniana jejunia, ) 


De vigiliis. 

Natali Domini in ecclesia !. Epiphania, in eeclegia. 
Natali sanctiJoannis, ad basilicam domni Martini. Natali 
sancti Petri episcopatus, ad 821 ipsius basilicam. 
Sexto [al. quinto] kalendas Aprilis Resurrectione Do- 
mini nostri Jesu Christi, ad basilicam domni Martini. 
Pascha, ink ecclesia. Die Ascensionis, in basilica do- 
mni Martini. Die quinquagesimo !, in ecclesia. Pas- 
sione sapcti Joannis *, ad basilicam, in baptisterio. 
Natali sanctorum apostolorum Petri et Pauli, ad ipse- 
rum basilicam. Natali sancti Martini, ad ejus bosili- 
cam. Natali sancti Symphoriani, ad basilicam domni 
Martini. Natali sancti Litorii, ad ejus basilicam. [tem 
Natale sancti Martini, ad ejus basilicam. Natali saneti 


* Sic cod. Regius; alii Briccius vero se ad papam. C Protasii infra muros urbis exstitisse dicitur inferius 


Vide notas iu lib. n, cap. 1. Festum ejus celebratur 
die 15 Novembris. 

b Calatonnum, Colb. m. et Ch. al., Catolonnum. 
Hunc locum esse Cs1vum-Montem , vulgo Chaumont, 
in finibus Turonum et Blesensium, existimat Marol- 
lius, quod ἃ Valesio improbatur, qui potius esse pu- 
tat Clion , ad Andriam inter Paludellum, Paluau, et 
Gastellionem. Bricca an Bray aut Bré 3d Augerem 
seu Andriam fluvium? Est quoque locus in confinio 
Turonum et Andegavorum, dictus vulgo Bréche. Ro- 
thomagum Marollius putavit esse vicum , cui nomen 
la f'oue, aut Saint-Antoine-du-ltocher. At Maanus ia- 
vult interpretari de Huam, qui locus est haud procul 
8 Monte-Basonis situs, vulgo dictus le Pont de Ruam, 
8 ponte qui ibi And:iz (l'Indre) fluvio impositus est. 
Briotreidis Marullio est Autréche, tribus leucis ad Am- 
bacia distans. Maanus putat e-se Dresis, castrum in 
gestis dominorum Ambaciensium menroratum, vulgo 
Brisay. At Valesius contendit esse le Bridoré ad An- 
driam. Caino, vulgo Chinon ad Viugennam , de quo 
jam diximus a'ias. 

e Brixis Valesio est Drisay, de quo in nota przce- 
denti. Iciodorum, ut jam diximus libro vi, cap. 12, 
est Jseure, in finibus Turounum et Pictonum, Luccze, 
sed, ut habent Colb. m. et Dec., Luce, aut ut alias 
liabet Gregorius. Loci, vulgo Loches, ab Andriam 
seu Angerim (lIndre) locus celebris, ubi beatus Se- 
noch :onasterium excitavit. Dolus nomen est vici 
haud procul ab Andria fluvio siti. | 

4 Sic Bec. Alii a S. Martino, sed menilose. Confer 
epet. 47 lib. 1 de Gloria Mart. Et quidein sanctorum 
Gerv »sii et Prota:ii reliquias invenit sanctus Ambro- 
3$ius an. 586, quo jam crat episcopus sanctus Martinus. 
Epistola saneti Paulini hiclaudata non exstat. Hodiequ: 
νον juxta ecclesiam beatze Marizg Di: itis oratoriuin. 

«tun parvo nosocomio , Ss, Gervasio et Protasio sa- 
«run, sed in suburbio. At ecelesia SS. Gervasii. et 


num. 12. 

ὁ Festum Eustochii colitar in Martyrologio Roma- 
no die 19 Septenibris. 1s interfuit concilio Andegav. 
anno 455. Seripsit cum Leone et Victurio epistolam 
conira clericos qui ad tribunalia sxcularia recurre- 

nt. 

f [lujus ecclesix* descriptionem accuratam liahes 
supra lib. 11 , cap. 14. Vide et lib. 1 Mirac. sancti Mar- 
tini, eap. 6. 

& Idest a Pentecoste. Quinquagesimam enim »ppel- 
labant veteres tempus illud quod inter Pascha et 
Pentecosten intercedit, quo tempore jeju.are non 
licebat. 

b [ste articulus non liabetur in eod. Regio. 

i ]d est in ecclesia cathedrali. 

j Id est festum (δι πάγῳ sancti Petri, ut appilla- 
tur in conc. Turonensi 11, quod adeo celebre erat in. 
Galliis, ut exinde ad Quadragesimam dominica pri- 
ma , secunda , etc., post Cathedram sancli Petri dice- 
bantur. Vile Mabillonii observationes in num. 24 


" khri n. de Liturgia Gallicana. In Ch. deest episcoe- 


atus. 
, k Festum Pascliatis a. festo Resurrectionis distin- 
guitur iu vetustioribus Kalendariis : ubi Resurrectio- 
nis festum die 27 Martii recolitur, Pascha .autem, ut 
omnes norunt, variis diebus pro varietate [Ὁ sem- 
per e-lebratum in Ecclesia fu:t. 
| 4d est Pentecostes. Sic quoque appellatur in con- 
cil. Aurelian. 1, can. 25. 
" 1» [n Sacramentarió Gallicano, quod e vetusto cod. 
noster M.billonius edidit tomo 1 Musei Italici, inter 
Nativitatem sancti Joa:nis et festum sanctorum Pe- 
tri et Pauli habetur Míssa in sancii Joannis passivse, 
^ [foc festum iu solo cod. Regio babetur. Et qui- 
dem certum e-t ex ipso Gregorio festum sancti Mar- 
t ni jam. bis temporibus daplez fuisse, unurn tnense 
Ju!io, alterum vero ineuse Noveinbri, hic expressup. 


» 


op 


S. GRECONII EPISCOPI TULONENSIS 


568 


Driecii, ad domn. Martini basilicam. Natali saucti H;i- A 8. Octavus ordinatus ep:scopus Verus δ, et ipse 


Jarii, &d domni Marüni basilieam. 

Mic sedilicavit basilicam sancti Petri, in qua came- 
rem basilica: prioris posuit, qux ueque sad nostra 
tei pera | erseverat, Dasilicam quoqua »ancti Lauren- 
tii in monte Laudiaco* ipsecoustruxzit. Hujus tempore 
2edificat» sunt 539 ccclesic iu vicis, id est Evena, 
Mediconno, Berrao, Dalatediue, Vernado. Coudidit- 
que testamentum *, el deputavit per singulas civitates 
quod possidebat, in eis ipsis scilicet ecclesiis , non 
modicam et Turonic: tribuens facultatem. Sedit au- 
tem annos triginta, et sepultus e»t in basilica saucti 
Marini. 

17. Septimus vero Volusianus ordinatur episcopus, 
ex genere senatorio, vir sanctus, valde dives, propin- 


«quus et ipse l'erpetui episcopi dece:ssoris sui. Hujus B 


tempore jim Chodovechus regnabat in aliquibus ur- 
Mtus in Galliis. Et ob liane eausaim hic pontifex su- 
&peetus habitus a Gothis, quod se Francorum ditioni- 
bus subdere vellet, apu.! urbem Tolosain exsilio con- 
demiatus, in eo obiit 4. Hujus tempore vicus Manto- 
lomaus 9 a:difleatus est, et basi!ica sancti Joannis in 
muj»ri monasterio f. Sedit 3utein aunos sep:em, men- 
ses duos. 


8 Supra, liliro u, cap. 2. Dicitur Laudiacum, sexto 
ab wrbe milliario. Perstat adhuc ille locus, vulgo 
Mont- Lois, distaws tribus circiter leucis supra Turo- 
808 aU sinistram Ligeris ripau impositus. 

b Ekveaa, in leg. Enevoc, liodie Avoine, inter. Li- 
gerim et Vingeunam, ut Maanus et Valesius eiisui- 
tnant, qi M ΤΟΙ ΠΟ non assentiutur, putanti esse Eve 
le Moniier. De lioc in. Vitis Patrum, cap. 19. Medi- 
cobuum, Marollio Metray ; Maauo Monnoye, cui non 
refragatur Valesius, qui et putat esse posse Mosne, ad 
Lig-rim , prope Ambaciazm. D.rrao nomen tribuit 
page Derraveusi, de quo supra lib. vi, cap. 12, ubi 
illxiuius es-e Darou locum iuter Crosam (la Creuse) et 
Ulasiam fluvios. Marollius hoc leo fhiasitans alios 
wes vicos proponit, scilicet Bourray ad Carim flu- 
vium, prope moutem Tricardi; Berray liaud procul 
a Lausduno ; et DBrete.ay ad Ligerim infra Turonos, 
€aterum pro Berrao Reg. habet Herrardum. Balate- 
dite, seu, ut habet Reg., Balacedina, a Balatedo, Ba- 
latedinis, decliuari vult. Valesiws, qui post Mauanum 
putat e$se Balan, liaud procul a fluvio Cari. Marollius 
vertit Vaune, qui locus alias. [tupes Corbonis appella- 
tur. Vernaduii denique, su. Veruao, ut habent. Ch. 
al., Bec. et Colb. im., cum Bad. , aut. Ernaldum ex 
Kteg. nomen liodieque servat, ut ait Valesius, neinpe 
Vernou, «asielium ad archiepiscopum pertinens , ti- 
tulo baroni: clarum, ad Siceram fluvium (la Cisse). 

4 Perp.tui testamentum simul cum ejus epi apliio 
ex tomo V Spicilegü dabimus in appeudice. Duobus 
Cunciliis pr:foit, scilicet ''uronico ! auno 461, et Ve- 
netico an. 4 5. Eidem Apollinaris Sidonius scripsit 
epist. 9 libri vi, ubi concionem quam apud DBiiurigas 

ro elec'iotie Siniplicii episc. habuer t, integram re- 

rt. Dc hoc ei epist. 18 lib. iv. Vide supra in not. ad 
cap. 14 1i. n. Ipsi etiam Paulinus nui.cupavit librum 
de Viia sancii. Martini. Ejus festum celebratuc die 8 
April. in ve ustis autem kalendariis £0 Decembris. 

4 Saucti Volusiani memoria apud Fuisenses potis- 
δίνει! celebris est, ubi sub martyris ti:ulo, sicut et 
in Martyrologio Romano die xv kateud. Febr. colitur. 
Ferunt eum ἃ Wisigothis capite 1ninutum fuisse in 
loco qui dicitur Petrosa, et ab incolis vulgo Co:ona, 
In comi.atu Fuxensi. Sacrum ejus corpu* Fuxuin de- 
fatuin, diu servatum est iu eccle-ia saneti Nazarii, 
vulgo nuuc sancti Volusiani dicta, donec a Calviuia- 


promemora:e causa zelo suspectus liabitus ἃ Gotbis, 
in exsilium deductus, vitam fiuivit : facultates suas 
ecelessis et bene meritis .dereliquit. Sedit autem 
5339 annos undecim, dics octo ^. 


9. Nonus Licinius, civis Andegavus, qui ob amo- 
rem Dei in Orientem abiit, sauctaque loca revisit : 
exinde digressus, in. possessione sua monasterium 
collocavit iufra terminum Andegavum, et postea ab- 
batis oflicio in 1nonasterio ?, ubi sanctus Venantius 
abbas sepultus est, functus, ad episcopatum eligitur. 
Hujus tetupore Chludovechus rex victor de cede Go- 
thorum, Turonis rediit. Sedit autem an«os duode- 
ciin, menses duos, dies vigiuti quinque, et sepultus 
esL in basilica sancti Martini. 


40. Decimo loco Theodorus et Proculus ! , jubente 
beata Chrot-childe regiua, subrogantur, eo quod de 
Burguudia jam episcopi ordinati, ipsam secuti fuis- 
sent, et ab bostilitate de urbibus suis expulsi fuerant. 
Erant autem anibo senes valde : rexeruntque eccle- 
siam Turonicain simul annis duobus, et sepulti sunt 
in basilica sancti Martini k. 

11. Undecimus Diniflus episcopus, et ipse ex Bur- 


nis furentibus in favillas red.ctum est, eum ipsa ba- 
silica, qua: utcunque postmodutrn restaurata est. Hune 
loeum , quein canonici regulares Augustin:aui possi- 
dent , variis donis diiaverunt toimites Fuxeuses, ut 
in eorum Mistoria fusius refertur. Volusiani pre. ibus 
versus edidit Apollinaris S.donius ecclesi: «sancti 
Martiui iusculpendos, qui habeutur lib. 1v, epist. 18. 


C Idem seripsit epist. 17 lib. vi, et lüuticius Lemo- 


viceusis epist. ult. lib. n. 

Φ |s ipse locus supra lib. vit, cap. 47, dicitur Man- 
telomagus vicus, vulgo Muntelan. 

f Supererant adhuc ejus rudera, 40:5 nova azediti- 
cia aliquot abhinc annis structa penitus deleverant. 

& Plerique Virus. Concilio Agatheusi au. ὅθ. per 
Leoneiw diaconum subscripsit. 

b Sic imsé. et ed. Coiutius tamen et alii viri docii 
qui sancii Martini inortem. anno 5091 cousignant, bic 
legendum putant. annos. octo, menses undecim. Nam 
alias juxta eorum computum Veri (10.8 ulira an- 
num 508 differeuda esset, quod fieri non ptest ; nia 
Gregorius, cap. seq. , asit, Clodoveum victis Gothis 
Turonos accessisse, cum ibi Lic:nius essel episco- 
pus. At Clodovei reditus ex ista expeditione ultra an- 
num 9508 differri ne4uit. Vide Cointiun. ad an- 
num 507, n. 40. 

i Monasterium sanc'i Venantii in collegium cano- 
nicorum conversuu οἴ 81). nunc superest, ecclesi;u 


D sancti Martini subjectum. Porro Licinius subscrip-it: 


cunc. Aurelian. 1, auno 541. 

i Supra, liv. in, cap. 17, Leoni mortuo. suffecti 
[ui-se dicuntur. Canones ve:abant ue duo episcopi 
simul in una ecclesia sedcrent. Unde hi pot.u; ad- 
iministratores viduatie Ecclesie quam episcopi Turo- 
nenses censeri debent. Langobardis sub ejusdem 
szculi flnem Italiain vastantibus, couplures episcopi 
e Suis sedibus pulsi, aliis Ecclesiis, accedente etiam 
imperatoris auetoritate, depulati suut, sed. solum- 
modo, ut alimenta susciperent, inquit Gregorius 
Magnus, si jam. proprium haberent. episcopum, mon 
vero uL per communionem episcopalis throni dignitas 
divida'ur. Nide ipsius lib. 1, ep. 43, etc. 

k Mis suffectus dicitur Aruulfus sxncti. Rewigii 
discipulus, ex tthemorum comi:e, ut aiunt, exorcista 
ordinatus, qui post varias peregrinaitiones, Rhe:iis a 
(famulis Scariberg:e ejus spousas quau Deu cousecra- 


509 IliSTORIA FRANCORUM. LIBER DECIMUS. 570 
guudia veniens : qui per electienem pr:efati regis ^ A rat. Sedit autem annos sexdecim, menses undeehn, 


ad episcopatum access'l ; cui aliquid de fisci dit oni- 
bus est largitus, deditque ei potestatem faciendi de 
his rebus quae voluisset; qui waxime ecclesi» suz 
quod fuit melius dereliquit ; largitus est etiam quid- 
d.:m et bene meritis. Sedit autem menses decern, et 
sepultus est in basilica sancti Martini. 

12. Duodecimus O«nmatius ^ de senatoribus civi- 
busque Arvernis, valde 58344 dives in pr:ediis, qui 
condito testamento per ecclesias urbium, in quibus 
vossidebat, facultates suas distribuit. Ipse exaltavit 

' ecclesiam infra muros urbis Turonics, sanctorum 
Gervasii atque Protasii reliquiis consecratam, quse 
muro conjuncta est. llic ceepit z:edilicare basilicam 
sanctae Marize infra muros urbis, quam imperfectam 


dies viginti sex ; obiitque, et sepultus est in basiliea 
sancti Martini. 

46. Sextus decimus Baudinus, ex referendario 
Chlothacharii regis ordinaiur episcopus, habens et 
lilium 8, multis eleemosynis przd.tus. Aurum etiam 
quod decessor ejus reliquerat, amplius quam viginti 
millia solidorum, pauperibus erogavit. llujus tem- 
pore alter vicus Noviliacus zedilicatus est. Hic insti- 
tuit mensam canonicorum. Sedit autem ennos quin- 
que h, menses decem; obiitque, οἱ sepultus est ia 
basilica sancti Martii. 

17. Decimus septimus Guntharius, ex abbate mo- 
pasterii sancti Venantii ! ordinatur episcopus, vir 
valde prudens dum abbatis fungeretur officio, et ss- 


reliquit. Sedit annos quatuor ^, menses quinque : B pius legationes inter reges Francorum faciens. Post- 


obiitque οἱ sepulius est in basilica saneti Martini. 

13. Tertius decimus Leo ex alibate basilicze saneti 
Martini ordinatur episcopus. Fuit autem faber ligna- 
rius, faciens etiam turres holochryso tectas, ex qui- 
bus quedam apud nos retinentur : in aliis etiam 
operibus elegans fuit. Sedit autem menses sex, et 
sepultus est in basilica sancti Martini. 

44. Quartus devimus Francilio ex senatoribus or- 
dinatur episcopus, civis Pictavus, labens conjugem, 
Claram nomine, sed filios non labens : fueruntque 
ambo divites valde in agris, quos maxime saucti Mar- 
tini basilicze contuleruot, reliqueruntq:ie quzedam οἱ 
prozimis suis. Sedit autem annos duos, wenses sex 4; 
obiitque et sepultus est in basilica sancti Martini. 

45. Quintus decimus Injuriosus, civis Turonicus, 
de inferioribus quidem populi, ingenuus tamen. llu- 
jus tempore Chrotechildis regina transiit. Hic. per- 
ed.licavit ecclesiam sancta Mariz infra muros urbis 
Tu:onicz. Hujus temporeet basilica saneti Germani * 
aedificata est, Vici etiam, Noviliacus f et $5355 Luci- 
liacus, fundati sunt. llic instituit tertiam et sextam 
in ecclesia dici, quod modo In Dei nomine perseve- 


verat, occig.is est, atque uti martyr colitur die 15 Kal. 
Augusti. Ejus vitam habes in Bibliotheca Floria- 
censi ἃ Boscio edita. De eo Frodoardus οἱ Marlotus 
iu Hit. Remensi. Crux erecta eo loco ubi passus est, 
eliam nunc visitar Rliemis via Cesarea. Ejus reliquia 
in Carnoteusem diceesim  delate, in silva. Aquilina 
oppido nemen dederunt, ubi exstat. prioratus mo- 
uas er.o Fossatensi subjectus, Alius est ejusdem no- 
minis Ord. Cluniaceusis apud Crespeium oppidum 
celebris, ubi eju-dem habentur. reliquie. Maanus 
$1:i.ctum Araulfum. inter Ommatium et Leoneu lo- 
Cal; ἃ Gregorio. omissus videiur quod sedem  uies 
Solummnodo 17 obtinuerit. ᾿ 
* Chlodomeris. scilicet. Colb. m. habet, electione 
KB atrum ad, eic. Hic is Bec, dicitur Dinisius, in ali- 
«gut edi.is Dionysius. De eo iib. 1n, cap. 2 et 17. 

. b Reg., Ommarius. Fibus fuit sancti Ruricii. se- 
Ersioris Leimovic. episcopi, ex Iberia Ommati filia, 
«πᾶ γυνὴ epitealamium Ceciuit Sbloumus carm, 2. Oni- 
& malorum εἰ luriciorum nobilitarem passipi. Com- 
&:3)6:440£. ideni »uctor. liuricius ex Aniciorum gente 
* erios. Isudat Fortunaius lib. 1v, carm. 5. Ejusdem 
lkturicii epi-1olas edidit Canis us. 

* Colb. m.. annos tres. — 

4 lteg., mnses quinque. Vide lib. wt, cap. 17., 

* Vulgo diciiur Suiut-Germain sur. Loire. 

f Nociliacus, seu Nobiliacum, nomen est complu- 
vibus locis commune. Ex iis apud Turones Noviliacus 


quam autem episcopus ordinatus est, vino deditus, 
pene stolidus apparuit : qux res eum in tantum 
amentem faciebat, ut eonvivas, quos bene noverat, 
nequiret agnoscere ; szyius tamen eos conviciis age- 
bat et improperiis. Sedit autem annos duos, menses 
decem, dies viginti duos. Obiit autem, et sepultus est 
in basilica sancti Martini, cessaviteue eniscopatus 
anno uno i. 

48. Octavus decimus Eufronius presbyter ordinatue 
episcopus, ex genere illo, quod superius senatorium 
nuncupavimus, vir egregia--sanctitatis, ab ineunte 
zttate clericus, Hujus tempore civitas Turonica cum 
omnibus ecclesiis magno incendio concremata est . 
de quibus ipse postea duas reparavit, tertiam ve- 


C tustissimam k relinquens desertam. Postea vero ba- 


silica saneti Martini 536 et ipsa incendio est adusta 
per Wiliacharium, cum ibi confugium pro Chramni 
quondam circumveulione fecisset (Vid. lib. ww, 
cap. 20), quam postea idem pontifex texit stanno, 
opitulante rege Clilotbachario. Hujus tempore basi- 
lica sancii Vincentii :zdificaia est, Tauríaco !, Ce- 
raie, et Orbigniaco vicis ecclesiz :xedificatae sunt. Se- 


Nobilis ( Neuilly le Noble) , et Noviliaeus ad Ederam 
( Neuilly le Lierre) , ad Brsenam amnem (/a Branfe). 
Es: etiain. Noviliaeus ad. Pontem. Petreum (Neuilly 
Pont-Pierre) , m coutinio Turo um et Andegavorun 
situs. Luciliacus, vu'go Lusillé, vicu: inter Carem el 
Augerem fluvios, saus. votus.. lujriosi zelum Iau- 
dat Gre.orius supra. lib. iv, cap. 2. lnterfuit eoncil. 
Au.eliau. Uu, anno 535, et 1e, an. 54105 in vero Cam- 
nus presb. ip-ius nomitie subscripsit anuo 238. 


pa 
D s Colb. m., fihios. 


b Idem, «emnos decem. De hoc vide lib. 1 Mirac. 
sancti Martini, cap. 9, »bi dicitur sanctus, Ejus cor- 
pus, ut scribit Maanus, hodie iu castro. Lucacensi 
(Loches) asservatur. 

( Colb. in. cum ed, Bad., sancti. Evantii, De συ» 
thario vide lib. de Gloria Conless. cap. 8. 

| Vide supra, lib. iv, cap. 11. 

k lteg., Bec. et Colb. in., tertiam seniorem. 

| [Eerct. Maroltius, an. Tauriaeum sit T'uré, aut 
Truye, inter Careui ci Andria. Maanus nitiil. habet 
de lioc loco, nec plura profert Va!esius. Cerate, Bec., 
Cerente , item vicus est iter Andiesium (Indio) 
et Corin situs, Céré vulgo dicius. Eodem in tractu 
est Urbiniacum, vulgo Urbigny Canteruim Colb. imn. et 
lad. babent T'ausire, Uscerat. et Ürbaniaco. Ürbauia- 
cuti legitur iu libro de Gioria Martyrum. 

Nola sancti Viuceut i. basilicam ctia iunc ín Tu- 
rouani urbe subsistere, qu. paroeliie κτλ νυ goudet. 


n 


: 8S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


579 


dit autem annos septemdecim, obiitque vetate septua:. A unum de Vitis Patrum scripsi, in Psalterii tractatum 


genaria, et sepultus est in basilica sancti Martini *. 
Gessavitque episcopatus dies novemdecim. 

19. Nonus decimus Gregorius ego indignus eccle- 
siam urbis Turouics, in qua beatus Martinus et cze- 
teri sacerdotes Dowini ad pontificatus officium con- 
secrati sunt, ab incendio dissolutam diruptamque 
naclus sum, quam rezdificatain in ampliori altiori- 
que fastigio septimo decimo ordinationis mex anno 
dedicavib,in qua, sicut a long:evis presbyteris com- 
peri, beatorum ibidem reliquie Agaunensium * ab 
antiquis. fuerant. collocate. Ipsam etiam. capsulam 
in thesauro baosilic:e sancti. Martini reperi, in qua 
valde putredine erat pignus dissolutum, quod pro 
eorum religionis est virtute delatum ὦ, Ac dum vi- 


librum unum eoinmentatus sum ; de Cursibus etiam 
ecclesiasticis unum librum condidi. Quos libros lice! 
stylo rusticiori conscripserim , tamen conjuro omnes 
sacerdotes Domini, qui post me humilem ecclesiam 
Turonicai sunt recturi, per adventum Domini nostri 
Jesu Christi, ac terribilem reis omnibus judicii diem, 
8i nunquam confusi de ipso judicio discedentes cum 
diabolo condemnandi estig, ut nuaquarn libros hos 
abolere faciatis, aut rescribi, quasi quzdam legen- 
tes, et quasi quadam prxtermittentes ; sed ita om- 
nia vobiscum integra illibataque permaneant f, sicut 
a uobis relicta sunt. Quod si te sacerdos Dei, qui- 
eunque es, Marlianus δ noster septem disciplinis 
538 erudiit, id est, si te in grammaticis docuit le- 


gili» in eorum honore celebrarentur, libuit animo p gere, in dialecticis altercationum propositiones ad- 


hzc iterum pradlucescente cereo visitare : qux dum 
8 nobis attente rimantur, dixit aedis zedituus : Est hic, 
inquit, lapis opertorio tectus, in quo quid habeatur 
Brorsus iguo:o, sed nec praedecessores ministros 
hujus custodir scire comperi. Deferam eum, et 
scrutamini diligenter quid contineatur iufra conelu- 
s8uin. Quem delatum reseravi, fateor, et inveni in 
hoc eapsulam argenteam, in qua uon modo beate 
legionis testium, verum etiam multorum sanetoruja 
tam martyrum quam confessorum reliquiz 4.7 te- 
nebantur. Nacti etiani sumus et alios lapides, ita ut 
hie erat, concavos, ip quibus sanctorum apostolorum 
cum reliquorum martyrum pignora continebantur. 
Quod munus ego divinitus indultum admirans et gra- 
tias agens, celebratis vigiliis, dictis etiam Missis *, 
hzc in ecelesia collocavi. In cellula saucti Martini 
ecclesia ipsi contigua, sanctoruin Cosmze et Damiani 
martyrum reliquias posui. Basilicas sancti Perpetui 
adustas incendio reperi, quas in illo nitore vel pingi, 
vel exornari, ut prius fuerant, artificum nostrorum 
Opere imperavi. Baptisterium ad ipsam basilicam 
aedificari przcepi, in quo sancti Joannis, cum Ser- 
gii martyris, reliquias posui, et in illo priore bapti- 
sterio sancti Benigni martyris pignora collocavi. 1n 
multis vero locis infra Turonicum terminum, et ec- 
clesias, et oratoria dedicavi, sanctorumque reliquiis 
illustravi, quz& memorare ex ordine prolixum censui. 

Decem libros Historiarum , septem Miraculorum , 


vertere , in rhetoricis genera metrorum aguoscere, 
in geometricis terrarum linearumque mensuras col- 
ligere, in astrologicis cursus siderum contemplari , 
in arithmeticis numerorun partes col igere, in har- 
moniis sonorum modulationes suavium accentuum 
eanninibus concrepare : si in his omnihus ita fueris 
exercitatus , ut tibi stylus noster sit rusticus, nec sie 
quoque deprecor ut avellas qux scripsi. Sed si tibi 
in his quiddam placuerit , salvo opere nostro te scri- 
bere versu non abnuo. Hos sutem libros in anno vi- 
cesimo primo ordinationis nostra przeseripsimus : et 
licet [Al. scilicet] in superioribus de episcopis Turo- 
nicis scripserimus [al. scripsimus], annotantes annos 
eorum , non tsmen sequitur ac supputatur numerus 


( chronicalis ^, quia intervalla ordinationum: integre 


non potuimus reperire. Est ergo omnis summa an- 
norum mundialium 12'is : À principio usque ad dilu- 
vium apnni wuccrLH; a diluvio usque ad transitum 
fitiorum Israel per mare Rubrum anni ucccciv ; ab 
loc maris transitu usque ad resurrectionem Domi- 
nicam , apui upXxXIvini, ἃ resurrectione Dominica us- 
que ad transitum sancti Martini, anni ccccxit ; a 
transitu sancti Martini usque ad memoratum superius 
annum , id est, ordinationis nostr» primum et vice- 
simum , qui fuit Gregorii pape Romani quintus, 
Guntchramni regis trigesimus primus, Childeberti 
junioris decimus nonus, anni 1 cLxviu. Quorum om- 
nis summa est annorum wuuuMMDCCCXIY l. 


Ezplicit Historia Ecclesiastica Francorum Gregorii episcopi Turonici. 


* Ejus festum colitur die 4 Augusti; interfuit con- Ὁ tis iucert$ , de quo Vossius lib. iu de llistoricis La« 


cilio Paris. ini an. 557, et praefuit Turon. i au. 567. 
Laudatur a Fortunato lib. ii, carm. 4. 

^ [dem testatur Fortunatus lib.x, carin. 2, quod est 
totum de hac ecciesia a nostro Gregorio restaurata, 

c Sanctorum sci'icet Mauricii οἱ sociorum, «quos 
infra beatae legionis testes appellat. De his fuse ac- 
tum est i» Actis Martyrum sinceris ad annum 286. 
Ecclesiaut hanc à Gregorio repovatam pluribus lau- 
dat Fortunatus lib. x, corin. 2. 

4 Cod. Colb. mn. et editio Bad., in qua valde pu- 
tredinis erat. pielate virtutum pro eorum viriute dela- 
tum. 

* Colb. m. et Bad., et hymnis eliam missis. 

t |lic desinit cod. (:olb. m., nec quidquam est 
evulsuin. Unde Cointius ea qua seguuntur a quo- 
piam Neutericu addita fuisse censet. 

& Cod. Reg., Martinia:vs. Sed hic alludit ad Mar- 
tianum Cauellam auctorem celebrein , quamvis aeta- 


tinis. parte 1. 

à Bec., chronicorum. Casin., annotantes annos, quo- 
fum nou Lumen sequitur. haec. suppulatio numerum 
chronicalem. 

i Sic leg. et Chesn., qui al. habet, crxxvit., 
Editi alii, ccxviti. Bec., cxviu, forte pro cxcvin , qui 
numerus cum fine libri 1v concordaret. 

j Sic iidem Reg. et Ch. At alii editi, nccctxiv. 
Neuter nuinerus cum siugulis partibus collectis con- 
cordat. Sed nostrum est sinceras mss. cod. lectiones 
repriesentare : quonam autem modo haec annortnu 
series cum antiquis auctoribus aut etiam cum ipso- 
met Gregorio coiponeuda vit, fusius i quisiere viri 
docti , Scaliger, Petavius, Menauder, Maauus , Va. 
lesius, etc. ; sed cum vou eamdem viam inierint , 
iu varias abiere sententias. Cointius vero has sup- 
putatio..e», sicul et eas quie supra habentur; suppo- 
sili.ias esse conteudit. - 


oU 


«18 HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA. 074 


———— ἢ 











RHUINARTII NOTATIO 


DE CODICE PITHOEANO QUEM ABSOLUTA EDITIONE , IN MANUS HABUIT, 


Jam finem appendici nostrz imposueramus, cum illustrissimi viri Caudii Peleterii , regni administri , be- 
ne(icio evolvere licuit codices mss. Dibliotheeze Pitlieane ; 31que iuter alios nobis unus. occurrit, in quo 
rzier Gregorii locum de obitu sancti Mortini , sub titulo : Serm. domini Gregorii episcopi de transitu sancti 
artini , relatum, habetur catalogus episcoporum 'Turonensium , id est caput ultimum Historiz? Gregorianze, 
cum variis aunoruim computationibus quie ibidem referuntur. At in illo codice auni a transitu sancti. Martini 
ita numerantur, ut exceptis Guutramui annis, quos mendose singuli scripti et editi exhibeat , omnes com- 
putationes probent annum cccxcvir. fuisse sancii antistitis exiremum., Sic quippe ibi legitur : Α transitu 
sancti Marti»i usque ad memoratum superius annum , id est ordinationis nostr& primunt et vigesimum , qui [uit 
Gregorii pape Romani v, Guntramni regis xxxi, Childeberti Junioris xix , anni cuxuvu (id est 491). Quorum 
omnis summa esi MMNMMMDCCLXLVII. Sic enim omnes aunorum numeri in annum pxclv conveniunt, a quo 8i 
subtrahantur anni cxcvir, habebitur annus cccxcvi , quo Martinum e vivis excessisse putamus, οἱ auctoritate 
Gregorii probavinus in nostra praefatione. lunc forte anaum pcxiv currentem. assignavit. Gregorius , quod 
Romam profecturus epilogum llistori: sux addiderit. Eo eniin anno Romanum iter suscepis-e creditur ; ae 
sequenii obi! , uti probat Cointius. Cieterum Gregoriano Turonens,um  episcoporuin catslogo suhjunguotur 
nomina sequentium ad fan tramnum , eujus tempore, saeculo scilice! nono, codex seriptus est. ]i autem 
recensentur h «e ordine ; Latinus episcopus, Charegiselus episcopus, Medegesilus episcopus, Sigiluicus epi- 
scopus, f'igobertus episcopus, Chrodobertus episcopus, Bertus episcopus, Guntramnus episcopus, lbbho episcopus, 
Gausbertus episcopus, Dido episcopus, Hangabertus episcopus, Ausialdus episcopus, Eusebius episcopus, lHer- 
bernus episcopus, Joseph episcopus, Landramnus episcopus. ' 


SANCTI GEORGII YLOREVTII GREGORII 
EPISCOPI TURONENSIS 


HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA 
PER FREDEGARIUM SCHOLASTICUM. . 








INCIPIT PRAEFATIO GREGORII. 


541-5/49 Decedente atque imo potius pereunte ab urbibus Gallicanis, etc., αὐ supra coll. 1 «t9. Sic omnino 
babet codex Clar montanus. At Doherianus, et Ambracianus, apud Cambecium, tomo IL: Incipit pra'fatio Greca. 
D.cedente, etc. lunc porro epitomnatorem Fredegarium appello, viros doctos imi:atus, qui ipsum hoc na- 
mine designarunt. Quamvis nullum. unquam codicem scriptum viderim, in quo loc nomine fuerit appelia- 
15s. Quod idem de se ipsis testantur viri eruditi qui de rebus Francicis hoc sxculo scripsere, hunc auctorem 
Fredegarium Scholassticum appellantes, Jos. Scaligerum, et Frelierum. secuti , qui primi eum sic nunecupa- 
verunt, ex aliquo codice m«s., ut credere par est. Porro sequentem titilum Capitolares, etc. , ex eodein cod. 

Claromontano descripsimus, qui sie in Doheriano habetur : Incipiunt capitula libri, quod est excurpsum de 


C^ronicis Grac. episc. Thoronacis. Et ex. simili, ut quidem conjicio, codice Canisius, tomo 1I Lect. antiquae 
T horomacum episcopum censet esse hujus operis auctorem, qui Grace scripserit. Dicitur autem liber quartus, 
qUOX«] iuter varia chronica, qux ille auctor in unum corpus collegit, G:egorii epitome quarto loco habeatur. 
I*e his plura in prafatione generali ad hunc tomum diximus. 





c — E pape rune MEE UP ED 


543-544 CAPITOLARES LIBRI QUARTI. 


QUOD EST SCARPSUM DE CHRONICA GREGORII) EPISCOPI TORONACI , IN CHRISTI NOMINE PIAT. 


L3 De Chunis, et Agecio ]^itricio. | lif. De ducibus Francorum tribus, et pognis cum re- 
De Fraucorum origiug eL eoruin regibus. publica, 





$15 S. GREGORII EPISCOPI TURONENS:S- B16 


Iv. De Francis, et Valentiniano imperatore. 

V. De reyibus denuo in Francis creatis. 

VI. De Juviniauo et Constantiuo, vel Honorio, im- 
peratoribus. 

VII. De eversione urbis Trevcrice , qus a Fraucis 
facta est per Lucium. 

VIII. De Castini domesticorum comitis pugna cum 
Fraucis. 

IX De initio regis dinuo [Ch., criniti] Francorum. 

X. De Avito imperatore. 

ΧΙ. De Childerico rege Francorum , et Wiomado 
Franco. 


xit. De Basina regina et Childerico. 
ΧΙ. De Eorico rege Go:tborum, et basilica sancii 
Julisni martyris. : 
XIV. De, /&dwio [A4l. /Edecio] eleemosynam tri- 
ueute. 
AV. De iuitio regni Chlodovei, et Sfagrio patricio. 
XVI. De Ch:odoveo, et sancto. Remedio urbis Re- 


mensis. 
XVII. De Gunudiocho rege Burgundionum et filiis 
ejus. 
XVII. — De Chlodoveo rege et Chrotecliilde regina, el 
Aarilano qui follem perdidit. 
* XIX. Dc Aridio sapiente, el ejus consilio. 
XY. De conjunc.ione Curotechildses et Chlodovei. 


XXI. D» iuitio cliristiauitatis Chlodovei per beatum 
Remedium, qui eum baptizavit. 
XXII. De Godegisilo, el Gundo . et. Chlodoveo 


rege. 

XXIII. — De consilio Aridii sapientis. 

XXIV. — Be Aridio, Gundobado, et Chlodoveo rege. 

AXV. De ALrrico rege Gotthorum, et Chlodoveo rege. 

XXV. — Deinteritu Chloderici tli Sigiberti regis. 

XNVIL. De iuteri:u Chararici regis. 

XXVIII. De interitu Ragnacharii regis. 

XXIX. — De interitu ChloJdovel regis. 

XX^. De divis:one regni inter tiiios quateor Chlodo- 
vei rezis 

XXXI, — De Amulrico filio Alarici regis. 

XXXII. — De Alanis (Ch. al.et Boh., Álamannis], qualiter 
in regno Fraucorum interfecti suut. 

XXXIII. De Regibus Toriugorum; et Toringia ditioni 
Francorum subjicitur. 

XXX V. De Gundobado et filio ejus Sigimundo. 

XXXV. D transitu Sig. mundi. 

AiXXVI. Deobitu t hlodomeris. 

XXAVIH.. De eo quod regnum Durgundize Franeorum di- 
Lioui subjicitur, 

XXXV1ll. De pace falsa inter Childebertum et Theude- 
ricum. 27 . 

XXXIX. De Chroteclillde regina et nepotibus suis , qui 
a Chlotario sunt interfecti. 

XL. De obitu Theude':ici. 

ALI. De Chi:deberto et T'heudeberto contra Chlota- 
rium agentibus. 

XLII. De Chi'deberto et Chloterio iu. Spania cum 

exercitu aygressis. . 

XLIil. — D: Theutbachado [Al. Theudehado] rege Spa- 
uis interfecto. ᾿ 

XLIV. - De uxore et (ilia Theuderici reais Itali: inter- 
fect:*, «t compositione. 

XLV. De Tüeudeberto in Italiam ingresso, et Italia 

uU recepta. . 

XLVI. De VYerdunensibus a Theudeberto recuperatis. 

ALVII. —. Deunorie Chrotechildag regius. 

XL.VIIl. — De Agyliane rege Spauia-. 

XLIX. — De Athanagildo rege Spaniz. 





A L. De Theudeb-4do filio Theudcberti, Buceleno 


du.e, Belesario et Narsete patriciis. 


545-5/46 LI. be regno Cblotarii et pugna cum Saxo- 
pnibDug. 

ΕΠ. De Childeberto et Chramno filio Chlotarii, 

Lil. De morte Cliikdeberti. 

LIV. De exsilio Walderad» το οί Childeberti et 
interitu Chramni. 

LY. De obitu Cblotarii et divisione regai inter li- 
lios ejus quatuor. 

LVI. De Guutramno et regina Marchetrude, et an- 


cilla Bobilane. 

LVII. De Sigiberto et Brunichilde regina. 

Lv Hl. De Chrodiuo duce et bonitate ejus. 

LIX. De Gogone effecto maiore domus. 

LX. De Chilperico quod Gailessindam [Al. Gaebi- 
lisiudam| sororem Brunechildis accepit. 

LXI. De Chunis et Sigiberto rege. 

L.XIF. De Arveruis et Celso patricio. 

LXIIIL. De Athapagiluo, Leuvane et Leuvildo regibus 


Spanu. . 
LXIV. De obitu Justiniani et imperio Justi. 
B LXV. De Laugobardorum gente, et eorum origine 
et nomine. 
LXVI. De obitu Alboini Italie regis 
LXVII. — De Langobardis in Franciam prorumpentibus.. 
LXVIl] De Mummolo Pairicio et Langobardis, vel 


Saxonibus. 

LXIX. De Chlodoveo filio Chiülperlci. 

LXX. Quod Chi!pericus civitates de regno Sigiberti 
pervasit. 

LXXI. De interitu Sigiberti et pace Guntramni 

LXXII. — Deenzsilio Brunichildz et rege Childeberto. 

LXXII. . Desupputatione aunorum ab Ádam usque ad 
transitum Sigiberti. 

LXXIV. . DeMeroveo (ilio Chilperici, et Bruuichilda. 

LXXV. — DeChlodoveo tilio Chilperici, et pugua Mum- 
moli patricii οἱ Desiderii ducis. 

LXXVI. . Depugna inter Suevos et Saxones. 

LXXVII. . De comitibus Brittonorum. 

LXxVIil. De Guntramno et Childeberto adoptato in fi- 


um. 

LXXIX, De inl Imperatoris amentia, et uxore ejus 
Sophia. 

LXXX. De thesauris Narsedjs patricii. 

LXXXI. — De largissimis eleem»syuis Tiberii imperato- 
ris, et Sophia Augusta. 

LXXXII. Deregimioe Childeberti, et inundatione aqua- 
rum, et igne de colocivitates el vicoi 
urente. 

LXXXIII. De tilia Sigiberti, nomipe Sidegun !e, uxore 
Ermenygildi. 

LXXXIV. De morte hliorum Chilperici trium. 

LXXXV. . De fuga Mummoli. 

LXXXVI. De pace Chilperici et Childeberti falsa. 

LXXXVIII. De reclauso, nomine Hospitio. 

LXXXVIi1. De moite Chrodini (Al. Rolini] ducis. 

LXXXIX. De Guudoaldo tilio Chlotbarii , qui regnare 
cueperat, et iaierfectione Mummo i. 


XC. De eo quod Chilpericus Parisios invadit. 
XCI. De tinore Chilperici , ut cum thesauris aufu- 
git [Clar., ut Eternoacum fugu). 
XCIT. De Childeberto, quomodo in Italiam fuerit a;5- 
gressus. 
XCII De Chilperico , quod filiam suam ín Spaniamn 


cuin thesauris direxit, et iu. continuo a $ 
Calsm villam mortuus est. 


D 





HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA. 


rns 


$47 |. Cumque Wandali przterissent a Galliis, 
nec multo post tempore Chuui Gallia: ingredi dispone- 
baut (Greg. Tur. (ib. n, cap. 2, 5). Quod cum bea- 
tus Arvatius ^ episcopue Tungrorum civitatis audis- 


ὁ Sic Clar. et codex Ambracianus , tomo 1} hi- 
bliothece Csarez Lambecii laudatus. At editi, Ser- 





set, Romam pergit ad limina sancti Petri ayosto/Z 
Ibique quotidianum jejunium οἱ vigilias assidue fa- 
ciens, in visione somni ab apostolo responsum acci 
piens decretum ab Altissimo Cbunos ingredi Gallias, 


votius. Boh., Cumque beatus Arvacius episc. Theucre. 
rum, Nide notos m lib. a Gregorii cap. ὃ. 


10 S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


d 


wansit, Gallias pervagatur, usque ad Pyrenzeos mon- A pariterque] conjunctze unüm effecerint solidum, tunc 


tes pervenit 8, 

IX. Frauci electum a se regem, sicut prius fue- 
Tal, crinitum inquirentes diligenter ex geuere Pria- 
tni, Frigi , et Francionis, super se creant , nomine 
Tüeudemerem [Al. Theodomirum] filium Richeme- 
ris, qui in hoc przelio , quod supra memini, a Roua- 
nis interfectus est. (Ibid., et cap. 10). Substituitur 
filius ejus Chlodeo ^ in regnum , 551 utilissimus 
vir iu gente sua, qui apud Esbargem castrum * resi- 
debat, quod est in termino Thoringorum. Durgun- 
diones quoque Arianorum secta utebantur, sedentes 
in Cisalpinis. Chlodeo missis exploratoribus ad ur- 
bem Camaracum , perlustrans oinnia, ipse sequitur, 
Romanos proterit, civitatem capit; et inde usque 


securus patriam $59 repedabis. Childericus habi- 
tans in Thoringia apud regem Bisinum , uxoremque 
ejus Basinam Ε latuit. Franci tuic Agidium 5 unani. 
niter regem adsciscunj. Wiomadus amicus Childe- 
rici subregulus ab JEgidio Francis iustituitur i, 
ejusque consilio omnes Francos singulis aureis tri- 
butavit. llli acquiescentes impleverunt. Dixitque 
iterum ad JEgidium Wiomadus ; Geus hzc durissi- 
m3, quz mihi ad agendum jus:isti, parum attributati 
sunt, Superbia sxviunt; jube ut ternos solidos tribu- 
tentur. Quod cum factum fuisset , acquiescentes 
Franci dixerunt : Melius nobis est ternos solidos 
tributa solvere, quam cuin Childerico gravissimam 
vitam ducere. Wiomadus iterum ad ZEgidium dicit : 


Suminam fluvium occupavit. Hxc generatio fanati- B Rebelles existunt tibi Franci; nisi prceperis ex eis 


cis usibus culta est. Fertur super littore maris zesta- 
tis tempore Chlodeone [Boh., Clilodevei] cum uxore 
re:edente meridie, uxor ad mare lavatum vadens, 
terretur a bestia 4 Neptuni, qui Minotauro similis 
eam appetisset. Cumque in continuo aut a bestia 
aut a viro fuisset *, concepit, ac peperit filium , Me- 
roveum nomine, a quo reges Francorum postea 
Merovingii vocantur. 


X. Avitus imperator luxuriosus apud Placentiam - 


urbem episcopus ordinatur, et post ad ecclesiam ! san- 
cti Juliani fugiens vitam amisit (Cap. 11). 

Xl. Cbildericus vero filius Merovei cum successis- 
sel patri. in. regno, nimia luxuria dissolutus, filias 
Francorum stupro tradidit (Cap. 12). llli vero ob 


plurimos jugulari, eorum superbiam non mltigas. 
Electos a Wiomado centum inuti'es et in necessita- 
tibus incongruos 1 ad Egidium direxit, quos ZEgi- 
dius consilio Wiomadi usus interficere jussit. Wio- 
madus dixit secretius ad Francos: Non sufficiunt 
tributa qua solvitis? Quandiu lioc malum sustinere 
vultis , ut parentes vestri sicut pecora jugulentur ? 
Tenc Franci unanimiter dixeruut : Si Cbildericum 
ubicunque potuissemus reperire, libenter eum super 
nos reciperemus ad regem, forsitan per ipsum de his 
afflictionibus eriperemur. Tunc Wiomadus protinus 
ad Egidium vadens, dixit: Modo est gens Franco- 
rum tua discipline perdomita. Daunsque éidem k 
consilium legatos ad Mauricium imperatorem diri- 


hoc indignantes , eum de regno ejiciunt. Wiomadus C; gere, gentesque vicinas, si posset , attrahere, ut vel 


Francus fidelissimus caeteris Childerico, qui eum, 
cum ἃ Chunis cuim. matre captivus duceretur, fuga- 
citer liberaverat. flic inventura unum aureum cum 
Clilderico divideis, dum cerneret quod eum Franci 
interficere couarentur, dixit ei: Fuge in Thorin- 
giam, latita aliquantulum ibi. Si tibi potuero Francos 
placare. istum aureum medium tibi ad signum diri- 
gam; et si non potuero, ubicunque aggressus fueris, 
mihi notam facias viam tuam, Quando quidem po- 
tvero, et istam partem tibi direxero, partesque |Ch. 


* [I:c de Stilicone Gregorius lib. ix, cap. 2, ex 
Orosio commemorat, qux incaute Castino, Cli., Ga- 
stino, de quo paulo superius dixerat Gregorius, Fre- 
degarius aitribuit. 

Sic Clar., alia tum n manu, et quidem antiqua, 
aliquis scripsit Clodozeus. Sic et habet Can. A1. 
Bol. et. fihus Chloveus. Alii, Chlogio. Gregorius, cap. 
9, de Theodemere εἰ Chlodione agit, sed nusquatu 
scripsit Clilodionem luisse Theoaemeris filium. Ai- 
moinus et Rorico Marcuimereim Priami (ilium fuisse 
aiunt, εἰ ex Marcomere Pharamuudum prodiisse, 
eui in regem electo, et postea defuncto, Chiodio 
ipsius filius successit. 

€ Ed., lHespergem. Alii cum Auonymo, Roricoue, 
et Aimoino Dispargum.... Ouwnes habent. infra TAho- 
ringorum. 

Clar., Lavandum vadens bestia. Neptuni quino- 
tauri similis. 

* Boh., concepta, peperit. Chesn., continuo a bestia 
tacta [uisset. llanc porro narrationem ab interpola- 
ture additam fuisse censet Cointius ad annum 4206, 
idque sub Carolinis princi,ibus, ut Merovingici prin- 
cipes, inauit ille, qui e reguo exciderant, in viliori 


quinquaginta millia solidorum ab imperatore ! diri- 
gerentur, quo potius gentes accepto in munere se im 
perio subjicerent. Addensque dixit ad $553 eum: 
Aliquantulos solidos tuz instantiz locum accipiens 
militavi, parum servus tuus argentum habeo. Volee 
bam cum tuis legatis puerum dirigere, ut melius 
Constantinopoli mihi argentum mercaret. Tunc ac- 
ceptis ab /Egidio quingentis in munere aureis, quos 
ad lioc opus emendum  transmitteret , misit puerum 
creditarium sibi cum media parte aurei quem cum 


haberentur apud populos pretio. At falsam esse hanc 
viri eruditi conjecturam ex eo patet, quod hic locus 
integer habeatur ju cod. Clarumontano, qui ab annis 
mille sub prinia regum nostrorum stirpe descriptus 
est. 

f Boh., Basilicam, οἱ sic eam inferius appellat. 

8€ Clor., Bysinum, et infra semel Bysinam. Boh., 
latuit Francis. Tunc. 

b Clar., Ejeium, et infra semper Ejegius dicitur. 
Alis Egidius. Boh., ut plurimum, Eicius. 

i Sic C ar., at edi, Viomadum umicum Childerici 
subreg«lum αὖ /Egidio iterum Franci instituerunt 
Deest iterum in Cau., at Chesn. al. et Aiaioin., Wino- 
mddum. Boh., Widoinadum.... sub regulis «b /sgidio 
Franci instituerunt... singulos aureus. 

j Sie Clar. et Boh. Editi vero, utiles... congruus. 

k Clar. et Freh., dans idemque. Ches. , danaque 
eisdem. Canisii lectionem sequimur. Marcianus tunc, 
aut certe Leo ejus successor CP. regnabat ; in Occi- 
dente vero Majorianu.. Alterutrum hic Mauriciudq 
appeliat Fredegarius. Nain Mauricius imp. sub sse- 
culi seqq. linem vixit, 

| Fieher., ad imperatorem. 


IHSTORIA FRANCUAUM EPITOMXA1 4, 


δ 


Childerieo Jiviserat, saccellum p'enum piumbeis, A de stratu dixit Basina ad Childericum : Quse visibili. 


quos puer pro solidis secum portaret. Comperto jam 
Childericum Constantinopoli esse, cum legat.s AEgi- 
dii puer aggreditur his verbis instructus , ut legatos 
precederet , et Childerico protinus nuntiaret, prius- 
quam legati ia conspectum imperatoris venirent, 
quod /Egidius qui tributa publicis :erariis solvere 
debebat, tributa imperatori solvenda quzreret. Quod 
eum Childericus Mauricio imperatori nuntiasset, 
repletur furore et indignatione, cum legati /Egidii 
ei przsentati fuissent, his verbis suggerentes, jubet 
eos retruli in carcerem. Dixitque Childericus ad 
Mauricium imperatorem : Jube ie servum tuum ire 
in Gallias. Ego furorem indignationis tux super 
AEgidio ulciscar. Multis muneribus a Mauricio Chil- 


ter vidisti, verltate subsistunt, Hzc interpretauonem 
habent, Nascetur nob s filius fortitudine leonis signum 
et instar tenens ; filii vero ejus leopardi et unicornis 
fortitudiue signum teuent. Deinde generantur ex ill's 
qui ursis et lupis fortitudinem et voracitatem eorum 
similabunt. Et tertio quie vidisti ad discessum, co 
lumn» regui hujus erunt, qui regua!-uut διὰ instar 
canum, el minoribus bestiis e.rum consimilis eril 
fortitudo. Pluritas autem minorum bestiarum, quat 
ab invicem detrahentes volutabant, populos sine ti- 
more principum ab invicem vastandos significat. 
Concepit Basina, et peperit filium , nomine Chlode« 
veum. llic fuit magnus et pugnator egregius, ad instar 
leon's fortissimus cxteris regibus, Childericus cum 


dericus ditatus, evectu navali revertitur in Gallias, B Odouaero rege Saxonerum Aurelianis pugnans, An- 


Quein cum Wicmadus nuntiante puero comperisset, 
castro Barro ἡ ad ipsum venit, et a Barreusibus re- 
ceptus est, Eorum omnes reditus publicos pro initio 
receptiuuis consilio Wiomadi benigue concessit. De- 
inde ab omnihus Francis resublimatur in regno, 
multaque prelia cum Egidio egit. Plures strages 
ab ipso factze sunt in Romanis. 

Xll. Basina qus Bisinun regem in Thoringia 
jugalem babebat, cum audisset Childericum a Francis 
in regno sublimatum, eursu veloci relinquens Bisinum 
ad Childericum transiit (Cap. 12). Qui cum eam 
sollicite interrogasset qua de causa ad eum de tam 
longe venisset, respondisse fertur : Novi, inquit, uti- 
lit:tem tuam, quod sis valde strenuus; $545 ideoque 


degabum victor perrexit. Mortuo ZEgidio, reliquit 
lilium, Syagrium nomine (Cap. 18). Eodem tempore 
Britones de Betorica |Al. Biturica] a $55 Gottbis 
expulsi, multi apud Do'eusem * perempti sunt. Pau- 
lus comes cum Romanis et Francis bellum Gotthis 


"intulit, et praedas egit. Childericus Odouacro superato 


Paulum comitem interfecit, Andegavis obtinuit (Cap. 
19). His actis, inter Saxones et Romanos bellum ge- 
stum est. Saxcnes terga vertentes, multis ex eis ex- 
stinclis, iusulae 4 eorum, cum iwulto populo interem- 
pto, a Francis captze atque subversz sunt.' 

XIII. )pso anno terrewotus fuit. Eoricus Gottho- 
rum rex decimo quarto regni sui anno ecclesiam 
sancii Juliani Brivate columnis ornatam mirifies 


veni ut babitem tecum. Si utiliorem sub ccelo scissem , C construxit 4. Regnaus Eoricus annos viginti ( Cap. 


ad eumdem expetissem. Quam Childericus gaudens, et 
diligens ejusdem pulchritudinem, in conjugio copula- 
vit. Cum prima nocte jugiter stratu junxissent , dicit 
3d eum mulier : Hac nocte a coitu virili abstinebimus. 
Surge secretius, et quod videris ante aulas palatii, 
dices anciliss 1.45. Cumque' surrexisset, vidit similitu- 
dinem bestiarum Ὁ leonis, enicornis ct leopardi de- 
ambulantium. Reversusque dixit mulieri quze viderat, 
Dicit ad eum mulier : Domine mi, vade denuo, et 
quod videris narra ancille tux. llle vero cum foris 
abisset , vidit bestias similitudine ursi et lupi deam- 
bulantes. Narrans et hzc mulieri, compellit eum ter- 
tio ut iret, et quod videbat nuntiaret. Cumque tertio 
exisset, vidit bestias minores similitudine canis et 
minorum bestiarum ab invicem detralientium et vo- 
 latantium. Cuimnque Basin: h:ec universa narrasset, 
abstinen:es se caste usque in crastinum , surgentes 


4 Non unum est hujus nominis castrum, vulgo Bar, 
de quo bic loeus intelligi possit. Tam eniin Barro ad 
Albam, quam Barro ad Sequanam competere potest. 
larruin Ducis, quod nunc videtuir czeteris celebrius , 
lunc temporis nondum constructum fuisse Valesius 
putat. At cum pagi Darrensis mentio 8it ab annis lere 
mille in testamento Wolfaudi comitis pro conditu 
mooasterii sancti Michaelis in agro Virduuensi, et in 
aliis ejus a»vi monumentis, locum hunc jam tunc ce- 
lebrem fuisse oportuit, ut pago cognomi nomeu in- 
diderit, qui proinde hic potuerit designari, licet -erius 
B irrum Ducis cognomina: q. 

b [etas visiones ab liierpola erc additas putat 


20). 

XIV. In Burgundia nimia famis oppressio advenit 
(Cap. 24). Cumque populus a fame diversis regioni- 
bus dispergeretur, nec ésset qui alimoniam praeberet ; 
A&dicius ! quidam ex senateribus magnam tuuc rem 
in Deo fecisse perhibetur. Misit pueros suos cum 
equitibus [ id est equis] et yloustris per vicinas sibi 
civitates ; ut e08 qui inopia vexabantur sibi adduce- 
rent. Cunctos pauperes quos invenire potuerunt, ad- 
duxerunt ad domum ejus, ibique eos tempore steri- 
litas pascens a fame liberavit. Fueruntque plusquam 
quatuor millia, quo5 aluit usque tempore ubertatis, 
post quorum discessum vox e colis lapsa pervenit, 
dicens /Edicio : Quia fecisti banc rem, tibi et semini 


D tuo. panis non indigebit in sempiternum. JEdicios 


mir:e velocitatis fuit, pluribus vicibus multitudinem 


Gotthorum cum paucis in fugam convertit. Evatrix € 


Cointius, At, prout jam observavimus ad caput 9, 
reíragawur cod. Cluromoniani auctoritas. 

6 Editi aliquot, al. Tolosam, falso. Est enim vieus 
Biturigum. Vide notas ad Gregorii lib. u, cap. 18. 

4 Ed.tio Freh., ín solo. Doh., in solo... capti atque 
subversi. 

ὁ Fallitur Fredezarius; nam, ut jam observavimus, 
non Euricus, sed Victorius ab Eurico Arvernis μῦς 
positus basilicam sancti Juliani, non quidem Drivate, 
sed in ipsa urbe Arverna, quam hodie Clarummous 
tem appellamus, columnis adornavit, non exstruxit, 

t AL, Ecditius, seu /Edecius. | 

€ V,4., Erar x. Boh. et Οἱ. al., Evagrua 


583 


$. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


rex Gotthorum excedens Spanum limitem, gravem in A ligato ad collum lapide aquis immersit: duos filiog 


Galliis intulit persecutionem (Cap. 23). 

XV. Defuncto Childerico, Clilodoveus ejusdem (filius 
regnavit pro eo (Cap. 27). Anno autem quinto regni 
ejus Syagrius Romanorum patricius apud civitatem 
Sexonas ἃ, quàm quondam pater suus tenuerat , se- 
dem habebat : snper quem Chilodoveus cum Ragna- 
chesrio irruens, Syagrius illisum cernens 556 exer- 
citum terga vertit, et ad Alari um. regem Tholosam 
eursu veloci perrexit. Chlodoveus legatos ad Alaricum 
miuit, ut eum redderet, alioquin noverit sibi bellum 
inferri. At ille metuens , ut Gotthorum pavere mos 
est, Syagrium vinrtum legatis tradidit. Quem Chlodo- 
veus eustodiz:: mancipavit, regnoque ejus accepto, eum 
gladio trucidare[Boh. ,truncare] precepit.Chlodoveus, 


eorum g'adio trucidavit; duas filias exsilio condem- 
navit, quarum senior nomine Saedeleuba 4, mutata 
veste, se Deo devovit, junior Chrotechildis vocabatur, 

XVIII. Porro Chlodoveus legationem in Burgun- 
diam szpius mittens ambiebat Chrotechildem (1bid.). 
Et cum non esset licitum eam videre, Chlodoveus 
Aurelianum * quemdam ex Romanis, ingenio quo 
poterat, ad Chrotechildem praevidendam direxit. At 
ille nisi singulus, ad instar mendici peram ad dorsem 


' ferens veste deformi, illis perrexit partibus, annulum 


Cblodovei, quo εἰ potius crederetur, secum portans. 
Cunique ad Januam civitatem ! ubi Chrotechildis cum 
germana Sacdeleuba sedebat, venisset, et illae hospi- 
lalitate peregrinos sectantes eum cauia mercedis sus- 


eo quod e:set fanaticus, ecclesias deprzdari permisit, B cepissent, et pedes ejus Chroteclildis Javaret, Aure- 


XVI. lgitur de ecclesia Remiciang urbis urceum 
magnum hostis abstul. rat cum reiiquis ministeriis 
(Ibid.). Sanctus ac apostolicus Remedius pontifex 
ejusdem urbis ad Chlodoveum veniens postulans , si 
aliud de sacris vasis recipere non mereretur, saltem 
vel urceum illum reciperet. Audiens rex dixit : Mitte 
huntium usque Suessionas, ibi qux acquisita sunt 
dividenda erunt. Si mihi illud sors dederit , petitio- 
nem tuam implebo. Cum preda in medio dividenda 
poneretur, ait rex : Rogo ut saltem mibi vas istud 
extra partem concedatis. {16 rege dicente, respon- 
dent Franci : Gloriose rex, qua cernimus tua sunt ; 
sed et nos tui sumus, domine, quod tibi placet, fac, 
Tunc unus levis, invidus οἱ facilis, voce magna ur- 


lianus verbo secreto inclinans ad eum, dixit : Do- 
mina mi, grande verbum tibi nuntiaturus sum, si 
locum dare dignaris , ubi secretius. suggeram. 
lil» annueus, inquit : Loquere δ. Dixitque Aure- 
lianus : Chlodoveus rex Francorum me direxit ad te; 
si voluntas Dei fuerit, te vult ad culminis sui sociare 
conjugium. Ut certa fias, hune annulum tibi direxit. 
Quem illa aceipiens, gavisa est gaudio magno. Dixit- 
que ad eum; Accipe centum solidos pro laboris tui 
munere, et annulum hunc meum. Festinans reverteze 
ad dominum tum, et dic ei : Si me vult matrimo- 
nio sociare, protinus per legatos a patruo meo Gun- 
dobado postuletur. Legati 5538 qui venient, obtenta 
ad praesens firmitate h, placitum sub celeritate insti- 


ceum impulit, dicens : Nihil hine accipies, nisi quod C tuaut. Nisi ad perficiendum festiuent, Aridii ! cujus» 


tibi sors vera largitur. Rex injuriam hanc patientia : 


lenivit. Sorte posita, acceptum urceum beato Reme- 
dio transmisit, servans abditum sub pectore vulnus. 
Kalendas Martias jussit omnes armatorum phalanges 
se ostensuros venire. Ubi cunctos circuibat venit ad 
urcei percussorem , dicens ad eum : Ineulta est ar- 
miatura tuas, neque securis est utilis. Apprehensam- 
que securem ejus terrzx dejecit. Et ille cum paululum 
inclinatus fuisset , rex elevatis manibus secure caput 
ejus defixit : Sic, inquit, et tu Suessionis urceo fecisti, 
magoum sibi per hanc causam timorem statuens 5. 
. XVII. Fuit igitur Gundiochus rex Burgundionum 
ex generc Athanarici $577 regis persecutoris ( Cap. 
28). Huic fuerunt quatuor (ilii, Gundobadus, * Gode- 


dam sapientis de Constantinopoli adventum vereor, 
cujus consilio, si prius venerit, h:ec omnia. dissipa- 
buntur. Aurelianus eodem liabitu quo venerat, rediit 
ad propria. Cuin jam pr'pe Aurelianense territo- 
rium, nec procul a doino prope accessisset, quem- 
dam pauperem mendicum in via secum itiperis so- 
cium habebat i, cum jam securus Aurelianus sopore 
depressus esset, a collega suo pera cum solidis ejus- 
dem furatur. Cumquea soinno expergefactus fuisset, 
maerore plenus cursu veloci perrexit ad propria, di- 
rigeusque pucros ad inquirendum mendicum qui pe- 
pam ejus portabat, Quem apprehensum Aureliano 
praseutaut, eumque fortiter triduo caesum  perinisit 
ire meudicum. Protinus Aurelianus Chledoveo regi 


giselus, Chilpericus οἱ Godemarus. Gundobadus Chil- D per singula narrans successionem, vuggestiones nun- 


pericum fratrem suum iuterfecit gladio ; uxorem ejus 


^ Canis., Santonas. Sed constat Suessionas urbem 
hic designari, quz in veteribus scriptis Sessonas, 
Sexonas, aut Saxonas vulgo scribitur. 

P Chesn. et Freh., timorem fecit. Cauis., causam 
Franct tinorem statuerunt. 

* Alii, Gundebadus, Gunthegiselus, Gotemarus. Mss. 
Cur. et Boh. lectionem retinuimus, et sic semper 
nfra. 

4 Ches. al., Chroma, ei infra Chrothildis. Doh., 
Chrotechildis.. Vide : otas in Gregorium. 

* Aurelianus Patricius memoratura Gregorio lib. 1 
de Gloria mart. cap. 77. Sed hanc de eo mendicum 
simulante narrationem inter fabulas computant cum 
Valeso. viri eruditi ; quam tamen habent Rorico, 
Áuonymus, Aimoinus, auctior Vitze sanctze Chlothil- 


tiat *, Quod cum Chlodoveo ullitas et consilium 


dis, et alii passim. Gregorius vero, lib. i lTist. cap. 
98, legationem a Chlogoveo missam memorat : sed 
nihi! de hac re habet. 

f Sic Clar., πε ἢ vero januam cieitalis, ut Boh., Can. 
et Freh. ; est quippe Geneva, quam veteres Juunbu 
scribebant. Ches., Genovem. 

5 Clar. Boh., et Can., annuens verbo secreto audiens, 
dixitque. 

b Boh., obtata ad presens firment. 

i Editi, Aredii. De hoc vide Gregor. lib. n eap 
93, eic. 

i Can , habuit. Ch sn., quidam pauper. mendicue 
quem in via... habuera'... colleyre suo peram [ura:ws 


e-t. 
& Apud l'reh. deest successionem. Clar., marran* 


pg 


e. - tee 


5N9 


HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA. 


966 


Chrotechildis placuisset. legatos ad Gundobadum di- A ipsamque in matrimonium Chlodoveus accepit, quam 


rigit, petens ut Chrotechildem neptem suam ei in con- 
jugzium sociandam traderet. Quod ille denegare ime- 
tuens, et sperans amicitia cum Clilodoveo inire, 
eim se daturum spondit. Legati offerentes. solidum 
et denarium, ut mos erat Francorum, eam partibus 
Chlodovei spousant 3, placituni ad prsesens petentes, 
ut ipsam ad. conjugium traderet. Clilodoveo. Nulla 
s[ante mora, inito placito Cabillono ", nupti:? prepa- 
rantur. Venientes cum celeritate Franci Glirotechil- 
dem a Guudobado acceptam levantes in basternam *, 
cum multis thesauris ad Chilodoveum dirigunt. Chro- 
techildis cum jam comperisset adventum — Aridii 
revertentis ab imperio, dixit ad seniores 559 Fran- 
cos : Si vultis ine domino vestro prieseutare, remo- 


cultu regali perfecto dilexit amore (Ibid., cap. 29). 
Habebat jam tuuc hlodoveus filium de concu- 
bina, nomiue Theu lericuin. Ghrotechildis eum primo 
genitum filium habuisset, 560 quein baptismo conse- 
erare vellet, virum assidue suadens  cliristianum ef- 
ficere * nullatenus ad consiliandum regis animus 
movebatur, dicens : Deorum nostrorum jussione 
cuncta creantur, Deus vester niliil posse. manifesta- 
tur. Begina filium ad Baptisinum exhibet. Baptizatus 
autem puer, quem Ingomerem [4]. Ingomerum] vo- 
citabant, in albis obiit. Qua de causa permotus felle 
rex, increpabat reginam, dicens : Si in nomine deo- 
rum meorum puer fuisset baptizatus !, vixisset. Re- 
gina vero Deo omnipotenti gratias agens, ut de utero 


vete me de basterna, et supra equuin levate, et quan- p suo primogenitum in regno suo acceperit. Post hunc 


tum protinus potueritis, illis partibus accelerate. Iu 
hac basterna ad suam non possuum venire priesen- 
tiam. Franci levata Clirotechilde super equum, festini 
ad Chlodoveum pergunt. 

XIX. Cumque Aridius a Massilia velocissimo cursu 
hie audiens ad Gundobadum venisset, dixitque ei 
Gundobadus : Audisti quod amicitiam cum Francis 
inivimus, neptemque 1neauir Chlodoveo tradidi uxo- 
rein? respondens. Aridius dixit : Non est lioc amici- 
tige cultus, sed. initium discordie perpetuie. Bemni- 
niscere debueras, domine mi, quod genitorem Ghro- 
techildie germanum tuum Chilpericun gladio truci- 
dasti, matrem ejus lapide ad collum li;'o necare 
jussisti, duos ejusdem germanos capite. truncatos in 


genuit filium, quem Chlodomerem vocitavit; qui cum 
baptizatus exgrotare coepisset, dicebat rex : Et iste, 
sicut [rater, moritur. Orante matre, Domino adju- 
vante, convaluit. Begina amen assidue regem 
verbis blanditis* ad Christi cultum suadebat (Cap. 30). 

XXI. Cumque bellum coutra Alamannos Chlodo- 
veus rex moveret, suadente regina, vovit, si victo- 
riain obtineret, efficeretur christianus (Ibid.). Cum- 
que utraque phalanges certamina jungerent, et stra- 
ges ingentes essent, dixit Ghlodoveus : Deum invoco, 
quem Chrotechildis regina colit: si me juvaret in 
hoc praelio, ut vincam hos adversarios nicos, ero illi 
fidelis. Alamanui terga vertentes in fugam lapsi sunt. 
Cumque regem suun cernerent interemptum, novem 


puteum lecisti projieere. Si prevaluerit, injuriam (annis ! exsules a sedibus eorum, nec ullam potue- 
. * * . . . 4 

parentum viudicabit. Dirige protinus exercitum post runt. gentein. comperire, quie eis contra Francos 

eam, ut revertatur. Facilius unius feres jurgtum, — auxiliaret, tandem se iu ditionem Chlodoveo tradunt. 


quam omni tempore (u el tui seandalizemini 4 ἃ 
Francis. Ikec audiens Gnndobadus, exercitum post 
tergum Chrotecliildae retentanduin ^ dirigit, qui con- 
sequentes thesauros οἱ basternam cuneta retentent. 
Chrotechildis vero cum appropinquasset Villariaco f, 
in qua Clilodoveus residebat, in territorio Trecassino, 
adliuc autequam terminos Burgundize Chrotechildis 
preeteriret, rogans eos ἃ quibus ducebatur, ut duo- 
decim leuvas 8 in utrasque partes de Durgundia 
pra»larent et incenderent. Quod cum permittente 
Chlodoveo fuisset impletum, — dixil. Ghrotechildis : 
Gratias tibi ago, Deus omnipotens, quod initium vin- 
dict: de genitoribus vel fratribus meis video. 

XX. Tunc ad prasens Chlodoveo " perducitur, 


Suisionas nuntiat. Roh.. narrans fuisse bonctas (al. 
m, hcnesta») su gestiones ne mtiat. 

* Beh, Cor. et Clis, desponsant. Hic. Francorum 
Dos dietur .ecundum legem. Satcam in. formula. v *- 
teri apud. 6 znoniem, post Marculli tormulas, p. 219. 
Ye et ejus notas in. varias lormulas, n. 5, p. 361. 

' (an. et Chesn. al., Cavallono. Eoh., Carilonno. 

'Basterna v. lucus genus erat mation:s. propiium 
QUud tectum erat, ut ex Hironymo in cap. LXVI 
Tai» colligit. Altaserra, cum umbraculis, quz nos dor- 
mWoria interpretari possumus vel basternas. 

Clar. et doh., scandalizeris. Can. et Freh. et 
Ch. al., iezentur. 

* Caun., przsentandam, Boh., relcntanda... relentant, 
t Duo supersunt apud Tricessinos loca, que Luc 


PATROL. LAXI. 


Nam cum de prelio memorato superius Chlodoveus 
Remis "^. fuisset. reversus, clam a sancto Remedio 
Iliemeusis urbis episcopo (Cep. 31), attraliente etiam 
Chrotechilde regina, baptisini gratia cum sex milli- 
bus Francorum in. Pascha » Domini consecratus est. 
Cum a sancto. Heinedio in. Albis Evangelii lectio 
Chlodoveo  annuntiaretur, qualiter. Dominus noster 
Jesus Christus. ad. passionem. venerat, dixit Chlodo- 
veus : Si ego ibidein cuim Fraucis ineis fuissein, in- 
juriam 561 cjus vindicassem. Jam fidem his verbis 
osleudens, christiaununt se verum esse affirmat. 
XXII. Godeziselus frater. Guudobadi solatium per 
lexatos. Chlodoveo postulat, cum eum comperisset 
forlissimuin in prieliis; promittens, " 8i ejecerit Gun- 


revocari possunt, Villers scilic:t haud procul ab Ar- 
ciaco et issis Trecis. et. Villi, vicus paulo Trecis 
remotior, Barro ad Albam propinquus. An vi//a Jtiíaco? 

v Can , lencus. Clar. altera mauu exponit, leugas. 

^ Ed ti, av pra-entiam Chlodovei. 

| Ed, ul chi étianus «ffc etur. 

) Frei, nominatus. In cod. C'ar. hec vox omittitur. 

* Can.. b'andis. Clar. et Boh., élundictis. 

! Freh. οἱ Cli... al, cen'um. quatuor annis. Locus 
ebscurus, qu: m 811’ auc ores nou exponunt. 

» ("ar., liemus. Boh., Hemus -. ingressus. 

* llunc. secuti sunt. Hin. marus, Flodoardus, etc. 
Alii tamen ex sancti Aviti. episto'a. Chlodoveum in 
Nativitate Domini baptizatum fuisse volunt. 

e Boh., promitlens se si-.. dissolvere. 


19 


987 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


88 


dobadum cum suo solatio ἃ reguo, tributum partibus A multis muneribus ecclesiam sancti Martini, ei sancti 


Chlodovei dissolveret (Cap. 32). Gundobadus igno- 
rans dolum Iiratris Godegiseli, ad eum misit dicens : 
Veni ut resistamus Francis unanimiter, ut quod alice 
gentes passe suut, non perferamus 108. At ille: 
Vadam, iuquit, et prisbeauin tibi auxilium. Chlodo- 
veus cuin Fraucis adversus hos duos reges castra 
Divionensi canipania * direxit ad proeliuin. Godegise- 
Jus Chlodoveo conjungitur, ac uterque exercitus 
Gundobadi populum atterit. At ille dolum fratris 
cognoscens terga. vertit, Rhodani ripam percurrens 
Aveniouem urbem ingreditur. Godegiselus, obtenta 
victoria, promissa Chlodoveo ex parte implens, 
Viennamque triumphaus*. Ghlodoveus rex post Gun- 
dobadum dirigit, eumque de civitate extrahi praxcepit. 


Hilarii ditavit, quorum fultus auxilio hzec cernitur 
implesse., Cumque Parisius perrexisset, ibi cathe- 
dram regni sui constituit (Cap. 38). 

XXVI. Theudericus ejusdem filius, civitatibus 
captis circa maritima, jussu patris filius ad eum re- 
vertitur (Ibid.). Filius Sigiberti regis, nomine Chlo- 
dericus (AL, Chlodoveus], quem cum exercitu in 
ejus solatio contra Gotthos Chlodoveus [4]. Theodo- 
ricus| habuerat, liciniis * vcrbis, dum per Scaldem 
fluvium navigaret, attractus. Ipse vero patrem suum 
Sigibertum in Bochonia ! interfecit dolose, et ipse a 
percussoribus Clilodovei interfectus est. Regnum Si- 
giberti absque ullo prolio cum thesauris Chlodoveus 
assumpsit. 


XXIII. Aridius prudentissimus vir cum Gundo- B XXVII. Chararicum regem parentem suum Chlodo- 


bado intra castra sedens, ad Gundobadum ait: 
Oportet te lenire hujus hominis feritatem (δ 4.). Ego 
- simulans a te fugere, ad eum transibo, ut faciam 
quod neque te, neque hanc noceat regionem. Quod- 
cumque tibi pcr meum injunget cuusilium, faciendum 
/^promitte, donec causam tuam Dominus prosperet. 
XXIV. Aridius valedicens Gundobado ad Chlodo- 
veum perrexit, dicens: Illum perfidum Gundobadum 
relinquens, tuae glori:e me offero * (Ibid.). Benigniter 
a Chlodoveo recipitur. Eratque jucundus in fabulis, 
strenuus in consiliis, justus in judicio, et in coin- 
misso 4 fidelis. Dixit ad Clilodoveum : Tua est hac 
regio, quare eam vastare permiltis? Jube Gundoba- 
dum tibi tributa solvendum, et ipsum et regionem 
dominabia. Quod si noluerit. perfice quod ceepisti. Haec 
injuncta a Chlodoveo 562 Guadobadus implere pro- 
mittens, Chlodoveus rediit in Franciam, relictis cum 
Godegiselo quinque millibus Francorum. Exieus 
Gundobadus de Avinione, resumptis viribus, Gode- 
giselum in Vienua circumdat, per aquaeductum in 
civitatem ingrediens Godegiselum interfecit. Fran- 
cos aggregatos in unam turrem ferro trucidavit, ni- 
hilque postea Chlodoveo reddere disponens (Cap. 33). 
XXV. Igitur Alaricus rex Gotthorum cum amici- 
tias fraudulenter cum Chlodoveo inisset, quod Chlo- 
doveus discurrente Paterno legatario suo cernens, 
adversus Alaricuin arima. commovet, et in campauia 
Voglaveusi, decimo ab urbe Pictava milliario, Ala- 
ricum interfecit, et plurima manu Golthorum truci- 
data, regnum ejus a mare Tyrrheno, Ligere fluvio. 
et montibus Pyrenais, usque Oceanum mare a Chlo- 
doveo occupatum est (Capp. 35, 37). Thesauros 
Alarici a Tolosa auferens secum Parisius duxit, et 


* Sic Clar, id es!, ni fallor, castra per campos Di- 
vlonenses direxit, etc, vel in eampan'a Diviorensi ; 
sic cap. {δ "icilur campa'ia Veg.avensis. Editl. lia- 
bent, castro Divienense Campaniam direazt, etc. 

» Freh., iriuvmphalt. Can. et Cles. al., Avenionem- 
que Liiumphons, Ghisdoveus... dirigit, qui eum «e ci- 
vitate extrahere possent. 

e Clar, Boh. et Freh., ezpe(i, pro gloriam tuam 
ezpelii. Frequenter enim casus sextus pro quarto in 
bito auctore habetur in. m:s.,, quod semel monuisse 
Batis ait. 

4 Ch. al., commissionibus. 

e Can., levis, Ch. et Freli. 


al.,, lenibus, levibus. 


veus interfecit, et regnum suum sibi subdidit (Cap. 41). 
AXVIII. Ragnacharium regem, alque suum pa- 
rentem, Chlodoveus dolis interfecit manu propria, et 
fratrem. suum Iücharium similiter manu propria 
563 jugulavit Cap. 42). Regnum Ragnacharii, qui 
apud Camnaracum sedem habebat, suce ditioni subje- 
cit. Regnum Chludovei maxime per totas Gallias di- 
latatur. Studiose tractavit, ut nullus de suis paren. 
tibus superesset, nisi de suo semine, qui regnaret. 

XXIX. Mortuo Chlodoveo, sepultus est in ecclesia 
sancti Petri apostoli, quam suo opere construxerat 
(Cap. 43). Obiit post Voglense 5 bellum auno quinto. 
Reguuim tenuit annis triginta. À transitu sancti Mar- 
tiui usque ad transitum Chlodovei fiunt anni certum 
duodecim. Chrotechildis regina ad limina sancti 
Martini Turonis orationibus et vigiliis pervacabat. 

XXX. Quatuor filii Chlodovei, id est Theudericus, 
Chlodomeres, Childeberlus et Chiotarius, regnum 
ejus equo ordine inter se diviserunt (Lib. i1], cap. 1). 
Sorlitus est sedem Theudericus Mettis, Chlodome- 
res Aurelianis, Childebertus Parisius, et Chlotarius 
Suessionis. Theudericus habebat jam filium, nomine 
Theudebertum, utilem et strenuum. 

XXXI. Amalricus filius Alarici sororem eorum in - 
matrimonium accepit, per quam Barcennona [Leg.. 
propter... Barcinone] a Childerico * οἱ Francis oc- 
cisus est (Ibid., capp. 2, 3). 

XXXII. Dani evectu navali Gallias petunt, in re- 
gno Theuderici irruunt, a Theudeberto ! filio Theu- 
derici superantur, omnemque predam et vitam 
amiserunt. 

XXXIII. Thoringorum tres fratres regnabant, Ba— 
dericus [AL., Baldericus], Ermenfridus et Berthariuse 


Boh., infra, navigaret ad tractum. 

f Editi, Durconia; al., Burgundia, Burgunia, Bur- — 
chonia si/ta. 

ε Boh., ''oglavense ; al., Vogladense. 

^ Legendum Childeberio. Barcimo urbs episcopalisae 
provinciae Tarraconensis, hodierne Catalauni& ca-— 
put Vide Gregorii locum. 

! $8ic Clar., Β ἢ. et Can. At Freh et Ches. hic ca— 
put 32 sic inchoant: A'ani a  Theudeberio, etc. Certez 
in «aptum. indice, etiam in Ciar. babetur: De Ala- 
nis qualder ín regno, etc. Nihil vero de Danis, quB 
forte iidem sunt, nam solos Danos memorat Grego- 
rius. Boh., pro Dani eveciu, habet Alamanni evecíu, eic. 


589 


HISTORTA FRANCORUM EPITOMATA. 


590 


(Cap. 4). Ermenfridus Bertharium interfecit, insti- A XXXVIII. Inita pace inter Childebertum et Theu- 


gante uxore Ermenfridi nequissiina, nomine Amal- 
berga, et Badericum germanaum suum cum solatio * 
Theuderici interfecit. Ipse vero a Theudeberto filio 
Theuderici interfectus est. Regnum "Thoringorum 
Francorum ditioni subactum est. 

XXXIV. Gundobadi filius Sigimundus apud Gena- 
vensem * urbem, villa Quatruvio, jussu patris subli- 
matur 564 in regnum, habens uxorem filiam Theu- 
derici regis Italie, unde habebat filium, nomine Si- 
giricum (Cap. 5). Eadem mortua, aliam duxit uxo- 
rem. Filium suum Sigiricuni novercae insidiis jussit 
interfici. Unde postea fortem poenitentiam agens, 
monasterium sanctoruin Agaunensium miri operis 
construxit 5, et alia plura monasteria «dificavit. 
Chrotechildis assidue filios admonebat mortem pa- 
tris matrisque, vel germanorum suorum ulcisci 
(Cap. 6). Quam ob causam illi Burguudias appetunt, 
Sigimundum et Godemarem 4 in praelio vincunt. 

XXXV. Chlodomeres Sigimundum, dum ad mo- 
nasterium sanctorum Agaunensium fugeret, captum 
cum uxore et liberis, Aurelianis adducit (Ibid.). Go- 
demaris terga vertens làtuit. Godemaris resumptis 
viribus regnum Burgundie tenet. Chlodomeres ite- 
rum adversus Godemarem exercitum movet, inter- 
fecto Sigimundo cum uxore et liberis. 

XXXVI. Predictum est Chlodomeri ab Avito ab- 
bate, quod fecerat Sigimundo, ipso itinere (AL., ip- 
sum item] passurum (Ibid). Cumque Veseroncia * 
Franci cum Burgundionibus bellum inissent, Chlo- 
domeres capite truncatur, deceptus ab auxiliis Theu- 
derici, qui filiam Sigimundi habebat uxorem. 

XXXVII. Franci vero in ipso pralio resumptis vi- 
ribus, Burgundionibus Veserontie superatis, et ad 
internecionem perductis, patriam eorum ditioni sub- 
jiciunt (bid.). Chlotarius uxorem Chlodomeris, no- 
mine Guntiuücham, uxorem duxit, filiosque ejus tres, 
his nominibus, Theudoaldum, Gunthacharium [4]. 
Guntharium] et Chlodoaldum Clirotechildis alebat. 
Childebertus dolose Arvernos contra Theudericum 
invasit. Chlotarius et Childebertus Burgundias ap- 
petunt : sed Theudericus cum eis aggredi noluit. 
Childebertus et Chlotarius fugato Godemare Burgun- 
dias occupant. Theudericus cum exercitu Arvernos 
vastat (Cap. 9, 11, 12). Mundericus qui se parentem 


dericum cum sacramento, datis obsidibus (Cap. 15). 
Sed celerius rumpitur, multique filii senatorum ob 
lioc f servitio subjiciuutur. Nepos beati Gregorii Lin- 
gonic; urbis episcopi, Treveris cuidam barbaro ser- 
viens, ingenio Leonis cujusdam ex cocis ipsius epi- 
scopi, liberatur et reducitur. 

XXXIX. Chrotechildis regina cum filiis Chlodo- 
meris, quos alebat, Parisius resedens, eosque unico 
amore diligens, Childebertus invidia de eis ductus 
Chlotarium suadet, ut interficerentur (Cap. 18). Ex 
quibus duo, Theodoaldus et Guntharius, Chlotarii 
manu propria interficiuntur. Cblodoaldus ad clerica- 
tum tondetur, dignamque vitam gerens transiit ; ad 
cujussepulcrum Dominus virtutes dignatur ostendere. 


p T heudericus filio suo Theudeberto * Wisigardem cu- 


jusdam regis filiam desponsavit (Cap. 20). Theude- 
bertus relinquens Wisigardem, Theotheriam * genere 
Romanam duxit uxorem (Cap. 22). 

XL. Theudericus vigesimo tertio i anno regni sui 
moritur, regnumque ejus Theudebertus assumpsit, 
qui magnum se atque in omni bonitale precipuum 
ostendit (Cap. 23). Theotheria zelans a Theudeberto 
filiam suam dolo interfecit. Theudebertus, relicta 
Theotheria, Wisigardem duxit uxorem. (Capp. 95, 
26, 21). 

XLI. Childebertus et Theudebertus, federe inito 
inter se, contra Chlotarium movent exercitum (Cap. 
28). Sed orationibus Chrotechildis ad limina sancti 
Martini, et divino nutu, grandine et infestatione to- 
nitrui et fulguris veniente, separati sunt. Pacem 
ineuntes ad proprias sedes sunt reversi. 

B66 XLII. Post hec Childebertus et Chlotarius 
Spanias appetunt, easque parte maxima depopulati 
sunt (Cap. 29). Amalricum regem Barcenona interfl- 
ciunt (Cap. 10). Caesaraugusta civitas orationibus el 
jejuniis liberatur ' (Cap. 29). | 

XLIII. Post Amalricum Theudo * regnat in Spaniit 
(Cap. 30). Quo interfecto Theudegiselus regnum as- 
sumit, qui dum ad canam l:etus sederet, exatinctis 
cereis, a suis occiditur. Cui Agila succedit in regno. 
Gothi vero jam olim habent hoc vitium, cum rex eis 
non placet, ab ipsis interficitur. 

XLIV. Et quia Theudericus rex Italie sororem 
Chlodovei in matrimonium habuit, ex qua parvulam 


regi asserebat, regnumque 568 ei deberi dixit, ἃ filiam cum uxore reliquit, cum mater ei regis filium 
satellitibus '"'heuderici occiditur fraude deceplus Dsociandum provideret, a servo, nomine Tranquil- 


(Cap. 14). Res ejus fisco subjiciuntur. 


* Boh., Ch. al., Freh. al. et Can., suum consilio. 

» Can. et Ch. al., Ardegavensem. ltem. Ch. al., 
Agaunensem. 

*]mo jam antea constructum fuerit, sed illud 
ada.xit, ibique  psallentium — continuum w— inst.tuit. 
Vide Gregorium et τ otas. 

4 Supra dicitur Gotemarus; hic in Boh., Godemarus. 

* Ches. et Freh , Vesoniwe, et sic. iufra, locus est 
prope Viennam Allobrogum, ex Gregorio. 

Ἢ Primo apud homanos, si fides frangeretur, ob- 
sides capite damnabantur, ex Tito Livio; satis fuit 
postea eos in servitutem redigere. 

& Clar. cum. Can. et Freh., Theudericus filium 
suum. Theudebertum ubi Wisigardem; et infra, Roma- 


lane !, accipitur (Cap. 31). Tranquilla cum exercitu 


nam duzit. Inter duas tamen has voces aliquid era 
scriptum in Cl.r., quod detritum est ex industría. 

^ Ches. al, et DBoh., Deotheriam. 

! Sic Clar. et Boh. cum anonymo auctore de Gestii 
Franc. et editis, przter Chespn., qui cum Aimoink 
habet vigesimo quarto. 

JBellun «quod contre Wisigotthos suscepit Childe 
bertus, simul et aiud, quod post annos undecin 
adversus eosdem Childebertus una et Clotharius gesse 
runt, in unum permiscet epitomator. De priori. Grego. 
rius lib. i1, cap. 10; de altero ejusdem libri cap. 29 

* In indice Clar., et Bol. hic et in. indice, babent 
Theuthacadus ; Chesn., Theudahadus. 

! Chesn, et Freh,, Tranquillianos. Can. et Boh 


991 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


992 


ἃ matre puelle capitur, et capite truncatur. Acce- A pius. fortiter dimicans eos in fugam vertit eorumque - 


pta filia inater disciplinam ingerens secum duxit. Fi- 
lia matrem veneno interfecit. Theodatus? regnum 
Theuderici ambivit, et filiam, qui matri exstiterat 
parricida, in balneo vehementer succenso jussit in- 
cludi, ut ibi coinbureretur. Unde causa. compositio- 
nis quiuquaginta inillia solidorum Childeberto, Chlo- 
tario et T'heudeberto transinissi sunt. Quod Childe- 
bertus et Theudebertus inter se dividentes, nihil 
exinde Clilotario dederunt. Theodato defuucto, Totila 
successit in regnum, quein Narsis patricius interfecit, 
regnumque Gotthorum in Italia destructum est ἢ. 
XLV. Post Theudebertus cum exercitu Italiam in- 
greditur, eamque per maritimos terminos cunctam 
depopulatur (Cap. 32. Narsis patricius in fugam ver- 


exercitus proterit. Tandem infirmatusa profluvio ven- 
tris, el exercitussuuseadem infirmitateattritus [A4. in- 
teriit), Belisariojam interfecto, a Narside superatur, et 
interficitur. Ipsoqueanno Theudebaldusobiit, rernum- 
que ejus Chilotarius accepit, copulaus Waldelradam 
sibi uxorem. 

LI. Eo anno rebellantibus Saxonibus, Chlotarius, 
commoto exercitu, maximam eoruin partem delevit, 
Thoringiam vastans, quia eis auxiliare 588 pre- 
sumpserant (Cap. 10) ". Nec multo post tempore de- 
nuo Saxonibus rebellantibus, Chlotarius movit adver- 
sus eos exercitum (Cap. 11) Saxones offerentes 
cuncta emendare quie male gesserant, et dimidiam 
partem de omnibus rebus corum, exceptis uxoribus 


sus. Postea Buccellinus dux, jussu Theudeberti, Si- B €t liberis, in compositione offerunt. Quod Franci ac- 


ciliam occupat, totamque 5677 Italiam dominans, 
magna ei felicitas * in hia conditionibus fuit, 

XLVI. Petitione Desiderati Verdunensis urbis epi- 
scopi Theudebertus clementer octo millia solidos ci- 
vibus Verdunensibus ad recuperandum dedit (Capp. 
34,36). Theudebertus vexatus a febre moritur de. 
cimo quarto rezni sui anno. 

XLVII. Chrotechildis regina plena dierum et bonis 
operibus moritur; οἱ in sacrario 4 basilicee sancti 
Petri sepelitur (Lib. IV, cap. 1". Chilotarius jubet ad 
omnes ecclesias tertiam. partem fructuum fisco. dis- 
golvere ; sed resistente Injurioso pontifice hoc maluin 
destruitur (Capp. 2, 3. Chlotarius de [ugunde. Gun- 
tharium, Childericam, Aribertum, Guntramnum, 


cipere despicientes, eos interficere conantur, Chlota- 
rio dicentes : Non pacilicabis eum eis, sed surge, 
preliemur et ulciscamur in illis. Cum ille nollet, 
Franci Chlotarium volentes occidere, invitus perrexit 
ad proelium, ibique tanta strages a Saxonibus de 
Francis facta est, üt mirum fuisset. 

LIT. Childebertus cum Chramno insidias Chlotario 
parat (Cap. 16). Aribertus ? et Guntramnus jussu 
patris cum exercitu contra Chrainnum dirigunt, sed 
divino nutu temperante?, cum gravi coruscatione 
exorla à prelio separantur. Chramnus cum Childe- 
berto pertendit (Jb6id.). Saxones factione Childeberti 
in Fraucia venientes, usque Diviciam * civitatem" 
priedas egerunt. Cliramnus cum Childeberto se for- 


Sigibertum, et Chlodesindam filiam habuit. De Are- ; titercoustringit. Childebertuslliemensein Campaniam 


gunde * sorore Inguudis Chilpericum, et de Unsina 
babuit Chramnurm. 

XLVIII Augilaue in Spania regnante, cum esset 
iniquus suis, exercitus imperii Spanias ingreditur. 
Agila iuterficitur (Cap. 8). 

XLIX. Athanagildus succedit iu regno, qui ab 
Spania exercitum imperii expulit bid. ). 

L. Theudebaldus filius Tlheudeberti Waldetradam! 
duxit uxorem (Cup. 9). Erat. valde iuiquus suis, 
cujus tempore uvie. in. cauco 5 nat: sunt. Stella. ex 
adverso:veniens in lunam ingressa est. Duccelinus 
in Italia apud Belisarium et Narsidem patricios 880- 


Traquillane.  Vales., Trauvillane, qui c^nset eum 
esse Triquillam  praipositum. domus regie, de quo 
Boethiug lib. 1 de Cousoa!one. Plerique. enim tunc 
nomina in a pro. iucebant iu anis, ut atiilanis, Melanis, 
etc. Trivva prepositus. cubiculi dicilur in Excerptis 
Histori:g. ὦ Henrico Valesio editio, ad eale«m Απι- 
miani Xarccellini. 

* Clar. et Boh, Theolhadus; et iufra, Theuthado. 
Ch. al, Theuiadus. De hi vide notas in Gregor, 
quibus ea junge quie de Amalasuntiude cgde / babet 
l'rocoplus iun. Istoria azcana, ubi fatet.r se Theooorge 
Auguste metu rem in Historia Gettnorum dissimu- 
lasse. Ilic autem scribit Theodoram veritam ne si 
Amalasuntiha, ut ipsa con:titucrat, Byza..tium  veni- 
ret, Justinianus imp. se ipsa neglecta illius amore ca- 
peretur, Petro lerato demandasse ut eam per Theo- 
datum iuterfici curaret, quod paulo post factum fuit. 

» Alia, sed antiqua manu, Clar., translatum est. 

* Ch. aL, in/elicitas. Doh., magna infelicitas. Buc- 
cellini 1n. Campaniam adventus meminit Gregor. M. 
Eb. 1 Dialog. cap. ?. 


depopulatus est (Cup. 17). Austrapius dux in basili- 
camsaneti MartiniGliramnum metuens fugit (Cap. 18). 

LIII. Childebertus rex apud Parisios obiit, et in 
basilica sancti Vincentii, quam ipse construxerat, 
sepultus est, cujus thesauros et regnum Chlotarius 
assuinpsit (Cap. 20). 

LIV. Waldetradam et filias ejus duasin exsilio po- - 
suit (Ibid.) !. Chramnus in Britanniam fugit ad Cono- 
brem 7» coinitem Britannorum. Willacharius socer 
ejus ad ecclesiam sancti Martini confugit. Per ipsum 
hac basilica (AL, ecclesia] incendio concrematur. 
Postea a Chlotario condigne recuperatur, et stanno 


4 |u Clar. al. man. addite sunt littere a£, ut fiat 
sacra(ario. 

« Ch. al. et Freh. 4]., Radegunde; et infra, Gun- 
sina. Cap. seq., Aquilane, /lispania. 

f El. ct iufra, Valderadam; al. Vuldotradum, Vul- 
dodradan. 

€ Freh., Cauro. Cau. et Ch. al, Sambuco. Clar., 
in pauco. Sed prima littera fere detrita est ; et infra, 
pro /vna, Boh. limina. 

* Buli., Qui eorum auzilia presumpserant. 

! [ufra dicitur Cha:riberlus. Clar. habet Airibertus ; 
al., Chairtbe: (us. 

| Sic editi. Clor., temperate, pro tempestate, n1 fallor. 

* Can. et Ch. al., Duuciam ; ἃὶ., Deviciam. 

! Can. et Boh. liso. precedenti. capitulo jungunt, et 
melius quidem. Legendum porro ÜUltrogoltam, que 
fuerat Clilldeberti uxor. Yide Gregor. 

" Ch. al. et Freh.,, Cunobertum regem ; et infra, 
pro Williacharius, Clar. et Boh., Quillacharius, quod 
nomen incaute dividitur in Can. Quia Lacharéus. Εἰ 
Infra Ches. et Freh., propler ipsum. 





593 


ΗΙΒΤΟΒΙΛ FRANCORUM EPITOMATA. 


994 


cooperitur. Chramnus a Chilotario patre suo captus, A Ut Marchitrudis dimitteretur, hzc fuit occasio. Ma- 


cum uxore et liberis in Britannia igne concrematur, 
Conober comes Britannorum interfectus *. 

569 LV. Chlotarius pro suis peccatis qua» gresse- 
rat, aut neglizenter egerat, exorandum ad limina 
beati Martini Confessoris properat Cap. 21). Exinde 
Compendio villa veniens, quinquagesimo primo re- 
gni sui anno vexatus ἃ febre obiit. Chilpericus occu- 
patis thesauris Chlotarii in villa Brennaco, sedem 
Childeberti Parisius occupat ; sed mox exinde repel- 
litur (Cap. 22). Charibertus, Guntramnus, Chilperi- 
cus et Sigibertus regnum patris dividunt. Dedit sors 
Chariberto reznum Childeberti, Parisius sedem ha- 
bens, Guntramno vero regnum Chlodomeris, sedem 
habens Aurelianis ; Chilperico regnum Chlotarii pa- 


ter ejus, post mortem Magnacharii, de vilibus ho- 
minibus unuimn ex nutritis Magnacharii acceperat 
maritum, qua, instigantibus Guntione et Wiotico f 
filiis, ab eodem mater jussu Guntramni separatur, 
et ipse puer occiditur. Clamant et filii, negligentes 5 
matrem herbariam et meretricem. IIwc occasio fl- 
liam ejecit de regno. Charibertus rex Ingobergam ac- 
cepit uxorem. Qua relicta, Merofledem lanarii filiam 
accepit, et aliam pastoris ovium filiam, nomine 
Theudechildem, duxit nxorem, ex qua habuit filiuin, 
eed protinus moritur (Cap. 26). 

LVII. Porro Sigibertus cum videret fratres suos 
uxores viles accipere, Gogonein caüsa legationis ad 
Atlianagildum " regem direxit, petens ut ei filiam 


tris ejus, cathedram labens Suessiones ; Sigibertogsuam, Brunam nomine, conjugio traderet, quam 


quoque regnum Theuderici, sedem habens Mettis *. 
Eodem tempore Chuni Gallias appetunt, contra quos 
Sigiberlus movit exercitum, eosque vicit (AL, inter- 
fecit] atque fugavit (Cap. 23). Postea cum iis pacem 
inivit. Chilpericus Rhemos invadit, et alias civitates 
quae ad Sigibertum pertinebant abstulit, unde inter 
ipsos bellum civile surrexit. Sigibertus Suessiones 
occupat ; Theudobertum filium Chilperici apprehen- 
sum in exsilium transmittit: Chilperico victo atque 
fugato, civitates in suam dominationem revocat Post 
annum |Boh., annos] Theudobertuin filium Chilpe- 
Fici reddidit, datis in invicem de pace sacramentis *, 
Guntramnus in Burgundia regnans, in locum Agrico- 
Janis patricii Celsum instituit, virum in verbis para- 
tum, et in cupiditate promptissimum (Cap. 24) 4, 
LVI. Guntramnus fuit rex bonus, timens Deum 
(Cap. 25). Accepit primum concubinam, nomine Ve- 
nerandam, de qua habuit fllium, nomine Gundeba- 
dum. Post accepit Marchitrudem filiam Magnacha- 
rii *, que postquam de Guntramno habuisset filium, 
ΒΎΟ veneno Gundebadum dolose interfecit. Ipsa 
judicio Dei filium quem habebat perdidit, et odium 
regis per saginam incurrit. Eadem dimissa, Austre- 
childem ejusdem ancillam, cognomento Dobilanem, 
Guntramnus accepit uxorem, de qua duos filios ha- 
buit, his nominibus, Chlotarium et Chlodomerem. 


* δίς Editi, prater Ches., qui cum Boh. habet ín- 
lerficilur ; Clar., interfecto. 
* Gregorius, Remis. 


Atlanagildus cum multis thesauris Sigiberto ad ma- 
trimouium transmisit (Cap. 27). Ad nomen ejus or- 
nandum et augendum est determinatum: ut vocaretur 
Brunechildis, quam cum multa letitia atque jucundi- 
tate Sigibertus accepit uxorem. 

LVIII. Ante haec in infantia Sigiberti omnes Au- 
strasii, cuni eligerent Chrodinum ? majorem domus, 
eoquod esset iu cunctis strenuus, et timens Deum, 
patientia imbutus, nec quidquam aliud, nisi quod Deo 
et hominibus placeret, in eo inveniretur ; ille hunc 
honorem respuens, dicebat: Pacem ego in Auster k 
facere non valeo, 571 maxime cum omnes primae 
tes cum liberis in toto Auster ntfihi consanguinei sint; 
non possum ex eis facere disciplinam, nec quemquam 
interficere. Tpsi vero per me insurgent, utagant supere 
&titiose. Eorum acta non permittat Deus,ut me in infer- 
ni claustra tradant. Eligite alium quem vultis ex vobis. 

LIX. At illi cum non invenirent, tunc, Chrodini 
consilio, nutritum suum, memoratum superius, Go- 
gonem majorem domus eligunt. In crastino primus 
ad ejus mansionem perrexit Chrodinus ad ministe- 
rium, bracile ! Goeoni in collo tenens. Quod reliqui 
cernentes, ejusdem sequuntur exemplum. Prosperum 
hoc Gogoni ad gubernandum fuit, quoadusque Bruni- 
childem de Spania adduxit. Quem Brunichildis conti- 
nuo apud Sigibertum fecit odiosum, ipsunique, 800 


dovel filiis et nepotibus in diversas partes seu Tegta 
sepius divisum fuisse. Celebrior divisio, que usque 
ad prime stirpis finem perseveravit, tria in. regna 


* Can. et Ches, invicem pace et obsidibus cum sa-D Franciam  partiebatur: in Burgundiam scilicet, sic 


cramentis. 

ὁ Can. et Ch. al, civitate prudentissimum, 

* (lar., Magnicharii. Boh., Magnichari. 

f Clar., Cinccione et Wiolico. Gan., Cumtione et Vi- 
tolieo; al., Concenlione, Ch. al., Üncione et Vivolico, 
Boh., Quintiono et Vinotico. 

&Clar. et Can,, clamantes filii negligenter. Freh., 
damanéibus filiis negligenter. Herbara dicitur, que 
ΕΣ herbis seu potionibus maleficia conficit. 

δ (jar. et alii, preter Chex, Anagildum ; et sic in- 
fra. it cap. 63 legitur Athanajildo. 

! Cod. Clar. et Boh., ornandum, est auctum. ut. vo- 
cardur. Boh., Brunechildes. 

} De Chrodino vi ie Gregor. lib. v1, cap. 20. 

Cum ha voces Auster, Neuster, etc., frequenter 
ín Fredegario ejusque continuatoribus occurrat, 


observare convenit Francorum imperium sub Ch'o- 


dictam quod eam Galliarum partem que Burgundio- 
nibus paruerat sub se integram complecteretur ; Fran- 
ciam orientalem, et Franciam  occdidentalem, quas 
idiomate Theutonico Ooster riich et Wester riich, id. est 
orientale r«gnum et occidentale regnum appellabant. 
Francia orientalis postea Auster seu Aus(ria, ac de- 
mum Austrasia; occidentalis vero Wester, tum nescio 
qua occasio.e, Neurester, id est Nora Vestria, Nep- 
tricum, Neptría, Neustria, ac tandem  Neustrasía dl- 
ci&à fuit. l'orro licet aliquot Francie urbes et regiones 
constanter in Austra-ia, aliquot alie in Neustria semper 
fuerint, nonnul! tamen fuerunt qux variis temporibus 
ad varia regna pertinuere, quod mexime observandum 
est in legendis istorum temporum monumentis. 

! Can. al, Bracibe. Aimoin., lib. mnt, cap. 4, bra- 
chium ejus collo superponens suo, signum futura do- 
minationis dedit, 


995 


instigante consilio, Sigibertus 
mala et effusiones sanguinum a Brunichildis consilio 
in Francia facta sunt, ut prophetia Sibyllee impleretur, 
dicens : Veniet Bruna *de partibusSpania, ante cujus 
conspectum multe gentes peribunt. Hac vero equitum 
[Id est, equorum] calcibus disrumpitur *. 

LX. Chilpericus Gachilosoindam ἃ sororem Bru- 
nichildis habuit uxorem, relinquens Fredegundem 
et alias, quas habebat uxores (Cap. 28). Postea 
transcendens sacramentum quod Gotthorum legatis 
dederat, ne unquam Gachilosoindam de culmine ΓῸ- 
gni degradaret, ipsamque suggillare fecit. Post cu- 
jus transitum Fredegundem denuo accepit uxorem. 
Reputantes ei fratres ejus quod suo ingenio Gachilo- 
. Soinda fuerit interempta, eum de regno ejiciunt. 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
interfecit 4, TantaA liberis Danubium transmeant. Cum a Chunis Danu- 


996 


bium transeuntes fuissent comperti, eis bellum co- 
nati sunt ἢ inferre, interrogati a Chunis, quare gens 
corum terminos introire préésumeret At illi mulieri- 
bus suis precipiunt comam capitis ad maxillas et 
mentum ligare, quo potius virorum habitum simu- 
lantes plurimam multitudinem hostium ostenderent, 
eo quod erant mulierum come circa maxillas et 
mentum ad instar barbae valde longe. Fertur desu- 
per utreeque phalange vox dixisse : Hi sunt Lango- 
bardi, quod ab his genübus fertur 5783 eorum 
deum fuisse locutum, quem fanatici nominant Wo- 
danum ), Tunc Langobardi cum clamassent : Qui in- 
stituerat nomen, concederet victoriam ; in hoc pre- 
lio Chunos superant, partem Pannonie invadunt. 


Habebat Chilpericus de priore regina Audovera trespg Nec multo post tempore Narsis patricius, minis Jus- 


filios, Theudobertum, Meroveum et Chlodoveum. 

LXI. Chuni [A/., Huni] inGallias venire conantur, 
adversus quos Sigibertus 5'72 cum magno aggredi- 
tur exercitu (Cap. 29). Chuni magicis arlibus instru- 
cti, multis phantasiis ostensis, exercitui Sigiberti me- 
tum concutiunt ; terga vertunt. Sigibertus a Chunis 
circumdatur, sed sua prudentia dona offerens libera- 
tur, nec ei quidquam hac conditio fecit opprobrium. 
Pacem sempiternam cum Chunis firmavit, et a rege 
Chunorum condignis muneribus honoratur. 

LXII. Sigiberlus precepit Arvernis civibus Arela- 
tem occupare (Cap. 30). Jubente Guntramno a Celso 
patricio Arverni Arelate trucidati sunt. 

LXIII. Athanagildo rege in Spania defuncto, Leuva 
cum Leuvildo fratre regnum assumunt (Cap. 32 ; al., 
38). Moritur Leuva. Tum Leuvildus in integruin Spa- 
nim regnum tenet, habens Gadsuindam * matrem 
Brunechildis uxorem. 

LXIV. Eodem tempore, defuncto Constantinopoli 
Justiniano imperatore, Justinus ambivit ! impe- 
rium, vir iniquus et cupidus (Cap. 33 ; al., 39). Ad 
quem Sigibertus legatos, Warmacharium [A/., War- 
marium], Francum et Firminum comitem direxit, qui 
pace cum imperatore firmata δ, Qua facta, secundo 
anno suni reversi. 

LXV. Langobardorum gens, priusquam hoc no- 
men assumeret, exientes de Schatanavia *, quee est 
inter Danubium et mare Oceanum, cum uxoribus et 


* Idem scribit Aimoinus, lib. rir, cap. 4, quod ta- 
men falsum videtur ex Gregorii lib. vr, cup. 1. 

» Sigiberius in Chronico. legit, Veniet Bruma, etoc., 
qua lortasse lectio ce'eris est praeferenda, licet. nul- 
Jum Fredegarii codicem invenerimus qui eam habeat. 

* De hujus supplicio vide Chronici cap. 4!, infra, 
et appendicem ai Marii Chronicon. Locum ín nostra 
appendice infra integrum dabimus. 

ὁ Ed, Gachilisindam; al,  Galsontam, Val- 


sonam. 
e B»h., sicut et infra, cap. 83, Geresvindam ; alii, 
Gaisuindam. 


seu 


f Al., habuit. Et infra, Warmaríum, seu, Warma- 
charium. 

& Editi, pacem firmarent. 

* Gan.  Schand.via;  a*l,  Schatanagia. — Paulus 
Diacon., hb. i de Gestis Langob. ccandinaviam 


appellat, cap. 2, ubi dicitur insula non tam in mari 
posita quam marinis fluctibus ob margiuum plani- 


tini imperatoris ejusque Auguste Sophism perterri- 
tus, eo quod Augusta ei apparatum ex auro factum 
muliebre, eo quod eunuchus erat, cum quo filaret, 
direxit, et pensilarios * regeret non populos. At ille 
respondet : Filum filabo, de quo Justinus imperator, 
nec Augusta ad caput venire non possent. Tunc 
Langobardos a Pannoniis invitans, cum Alboeno rege 
Italiam introduxit. Alboenus Chlodesindam Chlotarii 
regis filiam habuit uxorem; qua defuncta, aliam duxit 
conjugem, cujus patrem interfecerat (Cap 33; al., 11). 

LXVI. Ipse vero ejusdem mulieris fraude veneno 
periit (Cap. 35 ; al., 41). Ipsaque postea cum aliquo 
Langobardo, apud quem Ravennam fugaciter decivi- 
tate Verona, ubi virum occiderat, aggrediebat, pari- 
ter in iünere apprehensi ! et interfecti sunt. 

LXVII. Langobardi regem, nomine Clip [A4. Calip], 
guper se eligunt (Cap. 36 ; al., 42). Prorumpentibus 
Langobardis in Gallias, Amatus patricius ab ipsis in- 
terficitur ; et a [Id est, ex| Burgundionibus multe 
ibidem strages factz:e sunt. Post Amatum Mummolus 
patriciatum assumpsit. 

LXVIII. Irruentibusiterum Langobardisin Gallias, 
cum quibus Mummolus fortiter dimicavit, et usque 
ad internecionem oppressit, pauci ex eisdem Italiam 
repedantur (Ibid.). Saxones, quos Theudebertus in 
Jtaliam miserat, inGallias prorumpunt, apud Stuplo- 
nem » castra ponentes, mult strages per vicina 
loca ab ipsis perpetrantur ; qui a Mummolo superan- 


tiem terras ambientihbus circumfusa. Dicta est etiam 


B:ltia, ubi ho;ie suut rcgna Suecie et Norvegim. 
Vide Ortclium. 

! Can., conantur. Clar. et Freh., conarint. Boh., 
conarunt, pro conarentur. 

jvan. al. Wisod:no. 5 est Romanorum Mercu- 


rius, teste Paulo Diacono, qui [lura de his et Lango- ἡ 
barlorum orgine εἴ progressu habet lib. 1, cap. 8 et 
sequentibus, quem si ]ubet consule. 

* Ἰὰ est effeminatos, qui ut mulieres nen!o occu- 
parentur. P«ensum quippe est manipulus jJanz aut 
cannabis, qui ex colo pen et et fuso tr.hutur. Ex hac 
item voce dicitur aliquis pensum suum absolvisse, 
qui rem 8:0. commissam confecit. l'e hoc  Narseiis 
facinore vide Paulum Diacon, lib. i1 de Gestis Lan- 
gob. cap. 5: quod fabulosurn arbitratur Va.esius, tib. ix 
Rerum Franc., tomo 1l, p. 36. 

! Chesu. et Fr-h , pariter interiit- Nam ibi apprehensi, ἡ 

" Alij, Stipholonem, Boh., Sliapionem. Yide Gregor. 


997 


HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA. 


598 


tur, et in Italiam fugaciter revertuntur, amissis om- A Redientes ad castra Austrasii, adversus Sigibertum 


nibus que predaveraut (Cap. 37; al., 43). Saxones 
iterum cum uxoribus et liberis in Gallias 5'74 doesti- 
nant, ut a Sigiberto rege recepti, in locum unde 
exierunt redirent. Venientes in territorium Avenni- 
cum, Mummolus protinus obviam veniens vis, Rlio- 
danum transire non permittebat. Postea, acceptis 
muneribus, transire eos permisit. Ad Sigibertuin 
[AI., a Sigiberto] pergentes in loco unde prius egressi 
fuerant, sunt stabiliti. Postea, defuncto Clip, Lango- 
bardorum duces Chamo, Zaban et Rodanus Gallias 
irruperunt (Cap. 39; al., 45]. Quibus obviam Mum- 
molus cum exercitu venit, et hos tres duces cum 
eorum exercitu usque ad internecionem delevit. In 
alio anno Mummolus cum exercitu Turonus ac Pic- 


rumorem levant, dicentes: Sicut promisisti da nobis 
ubi rebus ditemur, aut preliemur, alioquin ad pa- 
triam non revertimur, Ille volens ?, compulsus 8 
suis, super Guntramnum ire, Austrasii valde consi- 
liose ! dicunt ad eum... * acramentis pacem cum ἢ» 
tramno firmasti, quo pacto possumus super eum ir- 
ruere? Unanimiter exclamantes se super Chilpericum 
velle ire, protinus moventes irruuut super Cbilpe- 
ricum. Jam ejus exercitus ad propria festinans longe 
aberat. Cum hiec cognovisset Chilpericus, terga ver- 
tens Thornua * pervenit 'Cap. 45 ; al., 51). Sigiberlus 
post tergum ejus Parisius venit, ibique sanctissimumac 
beatissiunumn Germanum Parisiorum urbis episcopum 
cum Sigibertus vidisset, hiec abeodem verba prophetis 


tavis, jubente Guntramno, de potestate Chilperici p audivit: Si germanum tuum ita persequere cogitas, 


abstulit, et ad parten Sigiberti restituit (Cap. 40; 
al., 46). Multi ibidem de exercitu Chilperici et ipsis 
Pictavensibus * sunt gladio trucidati. Taloardus et 
Nuccio * duces Langobardorum per ostiola in Sido- 
nepse 5 territorium cuin exercitu sunt ingressi, ad 
monasterium sanctorum Agaunensium nimiam facien- 
tes stragem. Baccis villa 4, nec procul ab ipso mona- 
gterio, duces eteorum exercitus a Wiolico et Theudo- 
fredo ducibus Guntramni sunt interfecti. Quadraginta e 
tantum ex illis fugaciter in Italiam remeant. 

LXIX. Chlodoveus filius Chilperici Burdegalem 
pervadit. A Sigulfo duce superatus, fugaciter f ad 
patrem redit (Cap. 12; al., 48). 

LXX. Chilpericus Pictavos et Turonos de regno 
Sigiberti pervasit; et Sigulfum ducem fuga verlit, 
suumque exercitum prostravit (Ibid.). Chilpericus 
civitates eas quas pervaserat Sigiberto reddidit. Post 
annum Chilpericus cum multo exercitu regnum Si- 
giberti ingreditur; sed intercurrentibus legatis paci- 
ficati sunt. 

LXXI. Postea una inientes consilium, ambo move- 
runt exercitum, volentes Guntramnum interficere, 
regnumque ejus assumere (Cap. 44; al., 90). Sigi- 
bertus 575 cum exercitu Arciaca δ resedens, Chilpe- 
ricus Duodecim Pontes. Audiens hzc Guntramnus, 
exercitum velociter movet, veniensque villa Ve- 
Tiaco *, intercurrentibus legatis, hi tres germani 
Sigibertus, Guntramnus et Chilpericus Trecas junxe- 
runt, et in ecclesia sancti Lupi sacramenta contra 
Guntramnum, ut pacein servarent, dederunt. Gun- 
tramnusidemque cum eis pacem sacramentis firmavit. 


* Alli, et ipsi Pictavenses. 

» Editi, Nuntio. Ches., Thaloardus. 

* |d est Sedunense. Sedunum urbs est episcopalis 
illarum partium $&uo episcopo, Rhetis confederato, 
subjects. vulgo Sion dicta. 

* Locns vulgo Bez dictns, haud procul ab Agzauno mo- 
masterio positus. Hanc : ladem refert Marius ad an. 5714. 

* Freh. et Can. al. men!ose, quadraginta millia. 

f Ali, superatus et fugatus. 

s Vicus est 60 2706 leucis ab nrbe Trecis versus 
Boream distans, A!be fluvio impositus, inde dictus, 
Arcis-sur-Aube. Duodecim Pontes oppidulum olim a 
pon'ium n»mero sic dictum, nunc Pontes Sequane 
(Pons-cur Seine) simpliciter »sppellatur. De hoc loco 
vide Vales. in Notitia Galliarum. 


ut cum interficere disponas, et regnum suum auferre, 
&criptum 'est : Foveam quam fratri tuo parabis, in eam 
cadebis iProv. XXVI, 2T. Cujus castigationi nolens 
annuere, cogitabat optata perficere (Cap. 40 ; al., $2). 
Cumque Victoriaco accessisset, omnes Neustrasic ! 
ad eum venientes se suc ditioni subjecerunt. Au- 
soaldus tantum cum Chilperico remansit. Frede- 
gundis duobus pueris dolo transmissis, Sigibertum 
interficiunt, et ipsi interfecti sunt. Resumptis viribus 
Chilpericus suumque regnum recepit. 

LXXII. Brunechildis cum filio suo Childeberto 
Parisius sub custodia tenebatur; sed factione Gun- 
doaldi ducis 5'78 Childebertus in pera [A/., sporta) 
positus, per fenestram a puero acceplus est, et ipse 
puersingulus eum Mettis exhibuit, ibiquea Gundoaldo 
vel Austrasiis in regno patris sublimatur (Lib. v, c. 1). 
Brunechildis jussu Chilperici exsilio Rotliomo πὸ re- 
truditur. In eo anno per colum fulgor discurrisse 
visus est. Sigibertus in ecclesia sancti Medardi se- 
pultus est, state quadragenarius, decimo quarto 
regni sui anno (Cap. 46 ; al., 52). 

LXXIII. A transitu Theudeberti senioris usque ad 
exitum Sigiberti, anni ΧΧΙΣ (Ibid.) » ; a principio 
usque ad diluvium, auni duo millia CCXLII ; a diluvio 
usque ad Abraham, anni DCCCCXLI ; ab Abraham 
usque ad egressum filioruin Israel ex /Egypto, anni 
CCCCLXIL; ab egressu filiorum Israel ex 7ZEgypto ad 
eedificationem templi Salomonis, anni CCCCLXXX ὁ; 
ab eediflcatione vero templi usque ad dissolutionem * 
ejus, et transmigrationem Babylonis: anni CCCLXX 4. 
a transmigratione Dabylonie usque ad passionem 


* An Villariacum, de quo supra cap. 19. 

| Freh. et Chesn., /lle nolens. 

} Canis., insidiose. 

* Canis., Turonos. Sed legendum est Tormacum, 
quo se Chilpericus recep:t, ex Gregorio. 

! Chesn. et Freh , Neustrasii. 

" Chesn. et Freh,, HRothomerem. Con!s., Rotomagi, 
et Ch. al, Ratomum. Lectio Clar. et Boh. quam se- 
quimur, optima, veteres quippe Jtodomum aut Boto- 
mum, Rouen dicebant. 

* Can. al., xix. 

* Nullus hic est numerus In Canis. 

ΡΒ. et Can., desolationem ; Freb., díissolationem. 

*thesn., cccLxx; Cans., cccL. Clar. et Freh., 
CCCLIL, ld est, cccxc. 


999 


S. GREGORIT EPISCOPI TURONENSIS 


600 


Domini, anni DCXLVIII * ; a passione Domini usque ad A Chilpericum tractarit, quod veritate subsistebat (Cap. 


transitum sancti Martini, anni CCCCXILI ; a transitu 
sancti Martini usque ad trausitum Chlodovei regis, 
anui CXII ; a transitu Chlodovei regis usque ad transi- 
tum Theudeberti, anni XXXvil *; a transitu Theude- 
berti usque ad exitum Sigiberti, anni xxiX; quod 
sunt simul anni quinque millia DCCLXXIV. 

LXXIV. Chilpericus filium suum Meroveum P.cta- 
vis cum exercitu direxit, et exinde revertens Rotho- 
mum accessit, et Brunichildem in conjugium accepit 
(Lib. V, cap. 2). Protinus Chilpericus ipsum de ca 
separavit. Campanenses Sexsionas * pervaserunt. 
Chilpericus cum exercitu contra eos invaluit, Sexsio- 
nas recepit (Cap. 3). Filium suum Meroveum onus in 
577 clericatui Lonsurare fecil, et presbyter ordi- 


19). Meroveus iterum laicus efficitur, de 'Thoronus 
[Id. est, Turonis] fugiens per Autisiolero Divionem 
venit, in Rhemensem carmpaniam peraccessit, 578 
ἃ Taravannensibus circumventus est, et in. quadam 
villa concluditur a Gaileno [Al., Gauleno] familiare 
&uo (Cap. 14). Ipsoque rogante, Meroveus cultro in- 
terfectus est. Gailenus manibus et pedibus, naribus 
et auribus truncatus, turpiter vitam finivit. 

LXXIX. Eodem tempore Justinus imperator amens 
effectus est (Cap. 20). Sophia ejus Augusta cum Ti- 
berio Czosare regebat imperium. Tiberius largissimus 
in eleemosynis fuit. Sed cum a Sophia argueretur 
ut thesaurum non vastaret, in medio Palatii cruce 
in lapide reperta, jubet Tiberius ipsum lapidem le- 


natur (Cap. 11) *. Roccolenum ducem, Guntramnum B vare. Desubter ἢ in alio lapide duae cruces reperte 


itemque ducem persequendum "Toronos transmisit 
(Cap. 4). Roccolenus ab inflrmitate vexatus nihil 
ibidem prevaluit. 

LXXV. Eo tempore sanctus Germanus Parisiorum 
episcopus transmigravit ad Dominum (Cap. 8. Chil- 
pericus filium suum Chlodoveum Toronus [Id est, Tu- 
ronos] transmisit, qui et ultra Ligerem civitates 
Childeberti pervaderet (Cap. 13). Mummolus patri- 
cjus Guntramni contra Chlodoveum et Desiderium 
ducem Chilperici bellum gessit, eosque superavit. 
Cresa ἃ [Id. est, ex) Mummoli exercitu quinque mil- 
lia, a Desiderio vero viginti millia. 

LXXVI. Inter Suevos et Saxones bellum surrexit 
(Cap. 15). C&si sunt a Saxonibus viginti millia, et 


sunt, levatloque et ipso inventa sunt subter ipsum 
mille centenaria 5 auri, quod largiter divino amore 
Tiberius pauperibus erogavit. 

LXXX. Defuncto Narside, prodente aliquo se- 
nece *, cui Narsis crediderat, thesaurum ejus Tibe- 
rius absconditum sub terra invenit, nimiam multi- 
tudinem ponderum auri et argenti, seu et lapides 
pretiosos dbid.. Quod idemque largiter Tiberius in 
alimoniisdistribuit pauperum. Samson filius Chilperici 
moritur, quem Chilpericus nimium luxit (Cap. 28). Eo 
anno stella in medio luno fulgens visa est (Cap. 24. 
Gunthramnus Boso, relictis filiabus suis in ecclesia 
sancti Hilarii, ad Childebertum transiit (Cap. 25). 

: Anno quoque tertio Childeberti regis, qui eral 


sex millia tantum ex eis remanserunt. Suevorum (; Chilperici et Gunthramni septimus decimus !, Gun- 


quoque sex * millia quadringenti octoginta et octo 
prostrati sunt. Reliqui vero victoriam obtinuerunt. 
Saxoues devoverunt, ut nec pilum, nec barbam in- 
ciderent, priusquam hanc injuriam ulciscerentur, sed 
mentita est eorum iracundia. 

LXXVII. Britannis Magliavus et Bodecus illo tem- 
pore comites erant, amicitiam cum sacramentis in- 
vicem inientes (Cap. 16). Mortuo Dodico Magliavus 
fllium ejus, nomine Theudericum, de regno expulit. 
Sed tandem resumptis viribus Theudericus Maglia- 
vum cum filio Jacob interfecit, regnumque patris 
recepit. Warochus Magliavi filius in patris loco co- 
mes efficitur (Cap. 17). Guntramnus rex duos Ma- 
gnacharii filios gladio interemit, instigante Austre- 


thramnus Boso filias suas a Pectavo auferre vellens, 
Dracolenus super eum irruit (Cap. 26). Multa munera 
a Gunthramno Dracoleno offeruntur ; sed Dracolenus, 
ut erat elatus, dicit: Funiculum, unde alios ligare 
&oleo, paratum habeo, ubi et Gunth'amnus hodie 
ligatur. Cumque fuisset prelium ceptum, Gun- 
thramnus, invocato nomine Domini, et virtute sancti 
Martini, levato conto, Dracolenum mactat in fat 
cibus, suspensumque de equo, mortuum in terram 
projecit; feliciter postea. quod coepit explevit. Pos 
hec Pectavi, Bagassini !, Cenomani, et Andegavi 
cum aliis multis in Dritanniam contra Warocum 
exercitum 5'79 movent; super quos Warocus per 
noctem ruens, nimiam stragem de Saxonibus Bai- 


childe regina, fücultates eorum 1isco redegit. Filii p gassinis fecit (Cap. 97). 


Guntramn duo continuo mortui sunt. 

LXXVIII. Guntramnus Childebertum filium Sigi- 
berti adoptavit in filium (Cap. 13). Chilpericus Pra- 
textatum Rothomensem episcopum in exsilium trudit, 
reputans ei quod consilio Bruuechildis usus contra 


5 (hesn., DCXLVII. 
5 Chedn., xXvit. 
« 14 est, Suetsionas. 


4 Cheun., Meroveum in. clericum. tondere. fecit. et 


,Q presbyterum ordinari, 


e Cl sn. € F eh., quinque. 
f diti, desuper. 
€ Can. et Ch. al., centenarü. Chos., centum  ta- 


Anno quarto Childeberti, qui fuit decimus octavus 
Guntramni et Chilperici, Salonius et Sagittarius 
episcopi Cabilonno in synodo ab episcopatu degra- 
dantur (Cup. 28). Chilpericus descriptiones gravissi- 
mas in omni populo regni sui fieri jussit (Cap. 29). 


» Sic clar., ubl ex nomine se»^ex sex'us casus efi- 
citur senece, pro sene, B-h. senice. Ed:tl. mendose 
haben prudente alloquio Senece, vel Senica. 

! (he ni, et Freh., decimus sextus, me dos-. 

j Can. οἱ Frih., Bagassinitz, «t infra Baigassini, 
ut et Clar, ; -ed lezrendum B jocassini, ex Gregorio, 
quem vide. Tidem e'i: Romani. Cat. Teromanni, 
Boh., Bagassinite, Rotmanni. lnfra, Ch., Baicassinis; 
al. Bagasinis. 


HISTORIA FRANCORUM EPITOMATA. 602 
s referendarius, qui hanc descriptionem facie- A ceperat, de alia uxore duos filios habens (Cap. 39). 


cum omnes polepticos ferens, kalendas Mar- 
Limodicinis interfectus est *, et omues poleptici 
liis sunt concremati. Duin hac agerentur, Jus- 
imperator decimo octavo anno regui sui cum 
ia, quam incurrerat, vitam finivit (Cap. 31). 

(XI. Tiberius arripuit imperium (Ibid.). So- 
ugusta, immemor promissionis sui, adversus 
um insidias moliebatur ; Justinianum nepotem 
. in imperium voluit sublitmare. Quod Tiberius 
S, apprehensain Sophiam, exspoliatam thesau- 
zregatis ab ea pueris, in custodiam jussit re- 
Justinianum objurgatum tanto in posterum 
dilexit, ut filio ejus filiam suam promitteret, 
[ue suuin filie sui expeteret ^; sed non est 


Ex quibus unus Ehermengildus nomine, filiam Si- 
giberti, nomine Sedegundein 5, accepit uxorem. 
LXXXIII. θυ cum magnis thesauris et apparati- 
bus in Spauium est directa, et ab avia Goaesinda 
benigniter recepta, qu:e. postea ἃ Goaesinda afficitur 
(bid.). Sed cum nullatenus avi; iniquo consilio 
consensisset, in uua civitatum * cum viro habitan- 
dum constituitur. Protinus maritum predicans, ad 
Christi cultum convertit, baptizatusque effectus i est 
christianus. Quem pater Leubildus insequens, et vel- 
lens occidere, tandem ejus iusecutione filius est inter- 
fectus, per quem data est occasio. Post mortem Mirio- 
nis regis Galliciw, filio ejus Eurico et genero, nomine 
Audegaue, de regno certantibus, a Leubildo Suevi et 


effectum res. Exercitus ejus Persas debellavit, p omues Gallicize ? potestati Gotthorum subjiciuntur. 


[jue regressus tanta inole predam detulit, ut 
etur cupiditati human:e posse sufficere. Viginti 
nti exinde adducti sunt. 

(XII. Eodem tempore anno quinto Childeberti 
antze lues per universam regionem factie sunt, 
juin mirum fuisset (Cup. 34). Universa flu- 
lerminos, quos nunquau excesserant, prae- 
Dt; de pecoribus excidium, grande edificiis 
gium. Sed cessantibus pluviis arbores denuo 
unt. Erat mensis September. Fulgor per co- 
ucurrisse visus est. Sonus quasi deruentium 
m in totam terram auditus est. Urbs Burdega- 
B80 terraemotu concussa est... De. Pyreuieis 
Qus immensi lapides sunt evulsi. qui pecora et 
ΡΒ prostraverunt. Vicus Burdegalenais, incen 
rinitus exorto, multos exussit subito compre 
ns, domus et are: * cum annouis iuceudio 
mantur, nulla incitamenta habens ignis; sed 
n jussio divina fuit. Aureliana civitas ab hoc 
lio vastata est (Cap. 35). Apud terminum Car- 
im de effracto pane sanguis fluxit. Sed licec 
ia gravissima lues est subsecuta, et discordia 
Iterum bellum civile parantibus, d vsentericus4 
8 totas Gallias preoceupavit. His diebus Au- 
ldis Guntramni principis regina ab hoc morbo 
apta est, medicos ad Guntramnum accusaus 9, 
Guntramni medici diversis poenis affecti. mi- 
| &eculo (Cap. 36. Eo anno magna in Spauiis 
anorum persecutio fuit. instigante Goaesiuda, 
post Auianagildum rezeui rex. Leubildus ἢ ac- 


'tem. evasit ex Greg.. qui de oo eda^. 580, cl 

ortem iefect a4 an. 9 Chil tebcrti, lib. vr, c. 28. 

1. et Che-n., ejusque. flium :uz filiz. Freh., 

5 βίιο suo filiam siam. Legendum ut apud Gre- 

πῶ.“ fi'uam, suo fiiio ezpelei εἰ. 

1., horrea. Chesu. et. Frcher., orto flammatus 
. el areas cum annonis tncendium concrema- 

h., domos et arvis, incendio concremantur. 

EF. et Cun , besenlericus, et sic inira. 

?8n. meicis ad. Guntramnum accusatis G^, 

... dccusali. Cau. «ct. Freli,. laudaut alie ! - 

" Ub, med:cus Guntrumni Chridianos. i he 

ns, jussu, eic. E iti ones intra habent migrant 


semnrer Clar. Ali, Leuvildus, Leupildus. Idem 
| aiss Leuvieldus, seu. Leuvisilitus, appellatur, 
ejus fius alus est Ermenchidus, ut sepius 
Hermenegiluus, etc. 


581 LXXXIV. Igitur Chilpericus tres filios suos, 
jam adultos, ab infirmitate dysenteri:o uno anno 
perdidit, quos de Fredegunde * habebat (Cap. 35). 
Restiterat adhuc Chilo loveus tilius ejus, quem postea, 
instigante Fredegunde, vinctum in custodiam re- 
trusit, ibique factione Fredegunda cultro percussus 
obiit (Cap. 40). 

LXXXV. Post liec Mummolus patricius regno 
Guntramni fuga dilabitur : Avennionem ! castrum 
sum defensioni expetiit (Lib. v1, cap. 1). Legati Chil- 
perici, qui ad Tiberium imperatorem accesserant, 
ab eodem illo tempore revertuntur [A/., removentur| 
continuo (Cap. 2). 

LXXXVI. Childebertus, relicta Guntramni pace, 
se cum Chilperico, ut regnum ejus pariter auferrent, 
conjunxit, promittens Chilpericus, dum sine filiis 
erat ut Childebertum regni sui relinqueret haeredem 
(Cap. 1, 3). Sed more solito mendax apparuit. 
Lupus dux Campanensis ab Ursione et Bertefredo 
ab exercitu internecione persequitur ; sed Brune- 
childe intercedente liberatur, preesidiumque ejus a 
supra scripts tralatum est (Cap. 4) v. 

LXXXVII. Fuit illo tempore reclausus Hospicius 
apud Nicensem urbem, qui constrictus catenis ad pu- 
.rum corpus ferreis, desuper cilicio, nihil aliud quam 
purum panem et paucos dactylos comedebat, in Qua- 
dragesima radices herbarum (Cap. 6). Qui dum conver- 
saretu^ :3 corpore, multa» virtutes, praestante Domi- 
n0, i.er eumdem ostensee sunt (Cap. 12). Chilpericus 
Desiderium «ducem ad pervadendum Petrocoregum et 


& Sic mss. et editi, unde apparet has voces sed 
Ingundis ex Greg. ab epitomatore pro unica fuisse 
assumptas. 

* Ghesi,. et. Frceh,, £n. vnam civitatem. Can., in 
una civitate. 

! Sic Can. Alii vero, cultum baptizatus, effectus. 

1 Ch sn. et Can, Suaviz et. Freb., Gallitii. No- 
Stra lcctío, Clarom. melior., indicat quippe Suevos 
εἴ Galliciam  omuem quam occupabant, deinceps 
Leuv gil.io ob'emperasse. 

* Observat Valesius, libro x, Fredeg:rium hic cr- 
resse, qui seriesit tres ex Fredeguude Chilperici flllos 
jua adultos uno anno dysenter.a obiisse. Duo enim 
soülummo!o dec ss-runt: unus exactis tribus lustris, 
alter vero infaus statim post. acceptum baptisma, 
ex F»tunato. . 

! Sic Glar. et Doh. Editi, mendose, Avencionem. 

* Clar. et Can., a supra scriptis talatus est, al. scalatus. 


603 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS HISTOR. FRANC. EPITOMATA. 


Agennum cum exercitu dirigit; qui, fugato Ragnoaldo A peratori direxit (Cap. 26). Cum exinde fuisset rever. 


duce, has civitates | ervasit, ejusque uxorem cunctis 
rebus exspoliavit. Daudastis * dux in Wasconia obiit, 
maximamque partem exercitus aui ainisit (Ibid.). 
Anno igitur septimo Childeberli regis, qui erat 
Chilperici et Guntramni vigesimus primus *, stella 
cometes apparuit in die sancta» Paschee (Cap. 14). 
Apud Sexsionas civitatem ccelum ardere visum est. 
In Parisiaco vero sanguis denuo fluxit, et super ve- 
: Blimenta multorum hominum 585892 cecidit, Valitu- 
dines varic, et mortalitas magna eo anno in populo 
fuit (Cap. 18). Igitur legati Chilperici, Ansoaldus 
et Domegiselus, qui ad conspiciendam dotem in 
Spaniam fuerant missi, sunt regressi his diebus. 
Leubildus rex contra Ermenchildum filium suum in 


gus, a Mummolo patricio fuit susceptus factione Sya- 
grii et Flavii episcoporum 5, ut Guntramnum degra- 
darent a regno, et sublimarent Gundoalduimn (Lib. Vil, 
cap. 30). Ob hanc causam Mummolus interfectus 
est. Gundoaldus a Dosone duce factione Conbennen 
sis urbis de cacumine rupis impingitur; ibique dis 
ruptus moritur (Cap. 38). Cariatto, spatarius Gun. 
tramni, qui hanc rem prodidit, hujus vicissitudine. 
repensionis episcopatum Gennavensem * assumpsit . 
583 XC. lllo tempore Chilpericus Parisius, contra 
pactuin quod cum Francis inierat, ingreditur, ob quam - 
rem portionem suam exinde justeamisit (Lib. v1, cap. 
21). Guntramnus parlem Childeberti de Massilia red-- 
didit (Cap. 33). Mummolum factione Fredegund:e, cui 


exercitu resedebat : tunc filium suum interfecit, p reputabant filium suum per incantationem initerfecisse, 


ejusque mulierem a Grecis liberare non potuit, sed 
usque in mortem illuc permansit (Cap. 19), 

LXXXVIII. Eo anno Rodiuus * dux moritur, vir 
eleemosynarius, et bonitate plenissimus, justus in 
cunctis, piissimus in pauperibus : qui dum quadam 
vice, ut consueverat, mortuum sepelire pracepisset, 
et ad quoddam monumentum cum cultris pueri fos- 
sam facerent, levato lapide invenit mir: magnitudi- 
nis thesaurum, et solidorum multitudinem (Cap. 20). 
Hunc sibi proprium verum censuit 4, quem sine 
intermissione fideliter pauperibus erogavit. /Equani- 
Initer ea fide reddidit hunc ei thesaurum, a quo 
acceperat. Multa signa et prodigia eo anno in ccelo 
gunt visa (Cap. 21). Chilperico filius denuo nascitur, 
jubet omnes carceratos laxare (Cap. 23). 

LXXXIX. Gundoaldus, qui se filium Chlotarii esse 
dicebat, de Constantinopoli revertitur, et Chlotario 
a Childeberto patruo directus est * (Cap. 24). Quem 
Chlotarius videus, comam capitis tondere jussit. 
Quem Sigibertus arcessitum misit in Agrippinensem 
civitatem, que nunc Colonia dicitur. Exinde lapsus 
ad Narsidem dirigit ', et Narsis eum Mauricio im- 


jussit rex suggillare, multzeque mulieres pro ips 
mendacio a Fredegunde sunt interfectte (Cap. 35). 

XCI. Chilpericus timens Guntramnum et Cbilde- 
bertum in Caimaracensem cum thesauris omnique 
presidio est aggressus (Cap. 41). Per ipsum timorem 
sepe exercitum movebat, et resedere faciebat. 

XCII. Childebertus in Italiam abiit, et Langobardi 
8e sue ditioni commendant (Cap. 42). Gloriose exinde 
Childebertus 584 revertitur. Acceperat prius a 
Mauricio imperatore quinquaginta millia auri, ut 
Langobardos de Italia expugnaret. Sed non solum eis 
non nocuit, sed etiam amicitias cum ipsis iniviL 
Leubildus rex, ut supra fecimus mentionem, filium 
suum Ermenchildum interfecit. 

XCIII. Chilpericus, et Fredegundis filiam corum 
cum inagnis (Al., multis) thesauris et multitudine fa- 
mili: iu ejus ministerium direxit in Spaniam, quam 
filius Leubildi accipit uxorem (Cap. 46). Nec post 
mora exstante Chilpericus ad Calam villam, nec 
procul a Parisius, ab homine, nomine Falcone, qui 
missus a Brunechilde fuerat, est interfectus !. Et 
sic crudelissimam vitam digna morte finivit (Cap. 46). 


EXPLICIT LIBER EXCERPTJE CHRONICA. 


* Chesn. Díaudaslis. Et tamen Gregorius plura nar- 
rat de eodem W'aiaste {τᾶς nam el blennio post Bi- 
luricum vallavit, et jostea Gundovaldo conjunctus est. 

^ Sic Clar. Editi vero, vigesumus. lnfra Ch. al., 
slella comata. 

* Chesn. al., .Chrodinus, de quo supra cap. 59. 
Βυῇ,, bonitate lenissimus. 

ὁ Sie Βι ἢ. et Ciar.. Can., jure censuit. Freb., vir 
censuit. Chesn., censivil. 

9 Fiedegarius exi-timasse videtur Childebertum I, 
qui, ex Gregoro, Gundovaldum Chlotario transmisit, 
Ipsius Chlutaril fuisse patruum, quod falsum est: erant 
enlm fratres. Aut certe. Chilueb. Guncéovaldi patruum 
appellat, et tunc ejus verba s:c exponenia esseut: 
ἃ Childeberto directus est ad patrem suum Chlotarium, 
quod ἃ veritate alieunm non est. Nam Gundovalus 
primum Childeberto 1 piesentatus est, cum ad Caulo- 
tarium directus fuit. Confer cap. 24 lib. v1 Gregorii. 

f Can. et Ch., dirigitur. Nostra lectio melior, id 
est vauit. 

8 Syagrius erat Augustodunensis, et Flavius Ca- 


billonensis episcopi, quos fldeles semper Guntramno 
exstitisse existimat Valesius, prolitionisque accuss- 
tos & Mummolo invidiose, quod corum potentiam 
segre feret. 

^ Ch. al, Carialus. Subscripsit Conc. Valentino ἢ, 
an. 581, et Matisconensi item it, anno sequenti. 

! Sic Clar. Editi, male, Guntramno. Vide Gregorü 
locum. . 

! Chilperici necem Fredegundi tribuit auctor Gef 
torum Franco:um, et post eum Aimoinus, verile 
Scilicet ne ejus impuros amores, quos cum Landerico 
habebat, ipse rex puniret. Sunnigislus tamen, qui 
ex Hist. Greg. lib. x, cap. 19, fassus est se reum 
esse Chilperici mortis, crimen in Fredegundem non 
rejecit. Fredeguudem «jus rei accusare videtur Cbil- 
debertus, cum ipsam a Guntramno repetens apud 
Greg., lib. vii, cap. 7, eam suum patrem ac patruum 
interfecisse dic-bat. Hoc crimeu ipsa Fredeguuils 
rejecit in. Eberu!fum Chilperici cubicularium, lib. vit, 
cap. 2]. " 





PER gn ὃ. .ε«-----ΒςΘ-.--.-- -ο-----Ἤο--------.- ---- στ τ “  π " 


MONITUM IN SEQUENS CHRONICUM. 


phronicum, quod in collectione Fredegario attributa quarlum aut sextum locum obtinet, Gregorii nostri 
orit subjungimus, quod sit ejus veluti continuatio. Hinc nonnulli codices scripti, in quibus nonus Histo- 
B Gregoriana liber et decimus in unuin conflautur, quem appellant nonum, hoc ipsum Chronicum sub 
"dmi Historie Gregorii Turonensis libri titulo repreesentant ; quod in plerisque editis sub Appendicis aut 
ρον Historiz libri undecimi titulo vulgatuin est. Ejus auctorem sub Pippini regis aut certe Caroli Magni 
as tilii principatu scripsisse, ut plurimum viri eruditi existimaverunt, quod in vulgatis editis omnibusque 
Prie manuscriptis res ad horum principum usque tempora gestie describantur ; at illi non satis continüato- 
BB a primo Chronici auctore distiaxerunt. Quod postea re accuratius attenta, et veterum codicum ope pra- 
i|Mum est a viris doctis, existimantibus primi auctoris opus ultra annuin quartum Chlodovei II, erc:  vulga- 
641, non pertigisse; ea vero quae sequuntur ἃ variis auctoribus fuisse adjecta, quc omnia suis locis in 
nostra edilione distinguentur. Plura si quis de his rebus scire cupit, legat, si lubet, praefationem 

n huic volumini prefiximus. 


FREDEGARII SCHOLASTICI - 
CHRONICUM 


CUM SUIS CONTINUATORIBUS, 


SIVE 


APPENDIX AD SANCTI GREGORII 
EPISCOPI TURONENSIS 


HISTORIAM FRANCORUM. 





Jirologus. 





585-586 Cum aliquid unius verbi proprietate « non habeo quod proferam, nisi prestitum ab Altissimo 
Bierit, et dum quiero implere sententiam, longo ambitu vix brevis vi;e spatium consummo, vernaculum lin- 
gos hujus verbi interpretator absurde resonat ^ ; si ob necessitate aliquid in ordine sermonum mutavero, 
Mb interpretis videor officio recessisse. Itaque beati Hieronymi, Ydacii, et cujusdam Sapientis, seu et Isi- 
iieri, imoque et Gregorii chronicas a muvdi origine diligentissime percurrens, usque decedente regno Gun- 
iramni, bis quinque chronicis bujus libelli, nec plurima praetermissa * singillatim congruentia stylo Iuserui, 
fgaod lAL, 4029] illi solertissime absque reprehensione condiderunt. Cum hiec ita se habeant, necessarium 
aMigxi veritatem diligentius insequi, et ob id iu prioribus his 4 chronicis, quasi quodam futuro opere, omnium 
ihi regna et tempora preuotavi *. In presenti autem stylo ea tempora ponens, et singularum gentium cu- 
issimo ordine quee gesserunt coaptavi; quod prudentissimi 587-B88 viri, quos supra memini, hisce 
nicis (verbum hoc est nomen Gricum, quod latine interpretatur, gesta. temporum) severissime f di- 










ὁ Can., Cum ad liquidum jussus [2l., jussio; Boh. ὁ Doh., et obeiendum. In his. ΝΞ 
] eerbi proprietatem. Freh., Cum ad liquidam * Ches., quasi quamdam futuri operis miniam omnium 


... On habram, ctc. mihi rerum |al., regum] et temporum per... notavi. 
, 9 Cbhe»D. et krch., Vernacula lingue hujus verba — Freh., et temporum ponens, etc. 
atio absurde. ( Boher., se verissimum. 


* Forte pro sexto casu, plurimis pretermissis. 


607 


FREDEGARII SCHOLASTICI 
ctantes condiderunt, velut purissimus fons largiter fluente manantes. Optaveram et ego ut mihi succu 





talis dicendi facundia, ut vel paululum esset ad instar. Sed carius hauritur, ubi non est certa perenni 

aqua. Mundus jam senescit, ideoque prudentio acumen in nobis tepescit, nec quisquam potest hujus teg 
poris, nec presumit oratoribus precedentibus [A7 , prudentibus] esse consimilis. Ego tamen, ut rusticite 
el extremitas * sensus mei valuit, studiosissime de hisdem libris, brevitate quantum plus potui, aptare prái 
sumpsi. Ne quisquam legens hic quidquam dubitet uniuscujusque libri nomen redeat, ad auctorem, cune 
reperiet subsistere veritate. Transacto ^ namque Gregorii libri volumine, temporum gesta, qud undecunqai 
Scripta potui reperire, et qua inihi postea fuerunt cognita, acta rezum, et bella gentium quae gesserunt 
legendo simul etaudiendo, aut etiam videndo, cuncta quz certificatus cognovi, in hujus libelli volumine scri 
bere non silui, sed curiosissime, quantum potui, omnia inseri studui, de eodem incipiens tempore scriben 
duin, quo * Gregorii finis, gestaque cessavit et tacuit, cum Chilperici vitam finisse scripsit ἃ. | 


* Ch sn. et Freh. al, ezternitas. Can. a!., tenuitas. A sorlita est. Vat., fnis cessavit et tacuit. Et slo pe 


Boh., strenuitas. 


» Hic in plerisque editis, sicut et in Vat. et Colb., 
incipit hujus operis prologus, et sic habent: Trans- 
actis Gregorii Turonensis libris, volumina temporum 


gestorumque, undecunque, ctc. . 
* Aliquot editi, quo Zistoria Gregorii finem suum 


prologus desinit. Freh. vero. et. Che., fimem 
cessavit et tacuit ; et Boh., vita finisset, scripsi. 
4 (δίῃ, et Freh. addunt: [n praesenti autem 


ea tempora 


sed hec verba suo loco superius e 


stituimus, qua ΟΠ 881 scriptor in fine pagine “ 


Scripseraf. 





INCIPIUNT CAPITULA. 


De bonitate Guntchramni et ecclesia sancti B XXIX. 


Marcelli. 

De Gundoaldo, quod contra Guntchramnum 
factione Mummoli regnum arripere voluit. 
Qualiter Guntchramnus Chlotharium in regno 
sublimavit. . 

De interfectione Mummoli. 

De exercitu Guntehramni in Spaniam ag- 
gresso. 

De inundatione aquarum. patriciato Siagrii, 
signo in ccelo, morte Leupildi, et Richario 
sublimato in-regno. 

De pace inter Guntchramnum et Childeber- 
tum firmata. 

De ducibus jussu Childeberti interfectis. 

De uxore Aunulü regis Persarum, nomine 
Cessara. 

De exercitu Guntchramni in Spaniam ag- 
gresso. 

De tunica Domini inventa. 

De Beppelino et Ebrehario ducibus. 


De Agone sublimato in regno Itali super c, 


Langobardis, et de defectione solis. 

De obitu Guntchramni. 

De regno Childeberti in Burgundia. 

De obitu Childeberti. 

De Fl'redegunde, quod Parisius invasit, et pu- 
gnavit contra Thüeudebertum. 


589-590 XVIII. De morte Quintrionis, 


XIX. 
AX. 


XXX VIII. 


De Brunichilde, qualiter de Auster ejecta est. 

De pugna quam Theudebertus et Theuderi- 
cus contra Chlotharium fecerunt, ipsumque 
vicerunt. 

De filio Theuderici nato, et de Agilane patri- 
cio interfecto. . 

De corpore sancti Victoris invento. 

De Foca qualiter Mauricium imperatorem in- 
terlecit, et imperium assumpsit. 

De exsilio sancti Desiderii episcopi. 

De Bertoaldo majore domnus. 

De vietoria Theuderici contra Chlotharium. 

De Prothadio majore domus ejusque interitu. 

De bonitate Claudii majoris domnus. 

De interitu Vultl patricii. 

De Ermenberga, que de Spania ad Theudc- 
ricum venit. 

De legatis Berterici ad reges transmissis. 

De martyrio sancti Desiderii. . 

Quod Sisebodus rex in Spania sublimatur. 

De Agone rege et ejus regina Theudelinda. 

De Brunichilde et Belichilde reginis. 

De vita sancti Columbani. 


.- De injuria Theuderici regis, quam habuit 


apud Alsatios, 
De pugna Theuderici et Theudeberti, et Au- 
ster recepto. 


LX VIT. 


LXVIII. 


LXIX. 
LXX. 


De obitu Theuderici. . 

De Chiothario, quomodo in Auster ingredi 
ctepit. 

De consilio inito super perditione filii Thes- 
derici. 

De eo quod Chlotharius regum Burgundie 
et Auster recepit, et filios Theuderici ocd- 

iL. 
De internecione Herponis ducis. 
De Leudemondo episcopo, et Berethrude re- 
ina. 

Dé tributis Langobardorum cassatis. 

De morte Berethrudis regine. 

De initio regni Dagoberti. 

De initio regni Satnonis in Winidis. 

De Adaloaldo rege Langobardorum. 

De Charoaldo sublimato in regno super Lan. 
gobardos. 

De Gundeberga regina, ejusque injuris et 
exsilio. 


De interitu Chrodoaldi. 
De Dagoberto, quod reginam accepit, et ejus 
regnum augetur. 
De interitu Warnacharii majoris domus, et. 

interitu Godini filii sui. | 
De intentione inter Charibertum et ZEgina- 


nem. | 

De obitu Chlotharii, et quomodo regnum ejus 
Dagobertus assumpsit. 

De regno Chariberti filii Chlotharii. 

De introitu Dagoberti in Burgundia, et boni- 
tate ejus. — | 

De nativitate Sigiberti filii Dagoberti. 

De mutatione Dagoberti, et suasione malit 
Neustrasioruu. 

De bonitate et continentia Pippini. 

De Chariberto rege, cum Sigibertum nep» 
lem suuin excepit. | 

De imperio Heraclii. | 

De victoria Heraclii super Persas. 

De pulchritudine et utilitate Heraclii. 

De initio infestationis Baracenoruin contra i» 
perium. 

De obitu Chariberti et filii sui; et quod re- 
gnum ejus Dagobertus accepit. 

De scandalo et strage Francorum cum WisH 


is. | 
De Cbaroaldo rege Langobardorum, quod T&« 

sonem occidit, et ipse rex moritur. ' 
De Chrotario rege Langobardorum sublimato, 


591-592 LXXI De Aubedone ad Chrotarium in 


LXXII. 


LXXIII. . 
LXXIV. 


liam in legatione misso. 

De Hunis in Bajoaria occisis. 

De Sisenando per solatium Dagoberti 
in regnum Spania. 

De eo quod Dagobertus Magontiacum 


[ VI. 


| 'HRONICUM. 
exercitu contra Winidos ambulando acces- A 


sit. 

De regno Sigiherti in Auster. 

De nativitate Chlodovei, et pactione de regno 
cum Austrasiis. 

De Radulfo duce rebelle. 


. De exercitu jussu Dagoberti de Burgundia in 


Wasconiani rnisso. 

De obitu Dagoberti, et initio regni Chlodovci. 

De 7Egane majore domus, et bonitate ejus. 

De imperio Constantis, et vastatione Sarace- 
norum. 

Qualiter degradatus est Tolga rex Spanis, et 
Chindas inde sublimatus. 

De morte 7Eganis, et interfectione Aginulfi 
comitis. . 

De Erchenoaldo majore domus. 

De Austrasiis, quotnodo thesaurum BSigiberto 
debitum receperunt. 

De Grimoaldo, et Ottone filio Beronis. 


ΕἼ. De pugna Sigiberti cum Radulfo in 'TTho- 


ringia. 


( VIII. De interitu Ottonis. 
(IX. De Flaocado, qualiter major domus efficitur. 


De Willibadi interitu, et Flaocadi obitu. 


HRONICI FREDEGARII CONTINUATIO. 


PARS PBR!MA. 


De Baldichilde regina Chlodovei, et ejus filiis, 
CGhlothario, Childerico, et Theodorico, et 
de obitu Chlodovei. 

Quod Chlotharius ejus filius elevatur in regno, 
et de Ebroino majore domus. 

De obitu Chlotharii, et quod Theodoricus fra- 
ter successit in regno, et Childebertus in 
Austria regnum accepit. 

Quod Theodoricum a regno dejiciunt, οἱ cri- 
nes tondunt, et Ebroinum in Luxovium mo- 
nasterium dirigunt, et Childericum in cuncto 
regno suscipiunt. 2. 

De obitu Childerici et Bilichilde regina, et 

uod Leudesius filius Erchenoaldi major 
omus efficitur. 


Quod Ebroinus a Luxovio exiens Leudesium (5 (sr IX 


interfecit, et sanctum Leudegarium gladio 
perimi jussit. 


IRONICI FREDEGARII CONTINUATIO. 


r. 


PARS SECUNDA. 


Quod Martinus dux et Pippinus filius Ansegi- 
sili contra Ebroinum ad Locoficum pugnam 
inierunt. 

De obitu Ebroini, et quod Franci Waradonem 
majorem domus efficiunt, et Ghislemarus 
fllius ejus ipsum supplantavit. 

De obitu sancti Audoini, et obitu Waradonis ; 
et qualiter Bertharius major domus efficitur. 

Qualiter Pippinus cum Austrasiis in oppido 
Virmandensi, cui nomen Textricium, contra 
Theudericum et Berthbarium dimicavit. 

De obitu Theuderici, et de Chlodoveo filio 
ejus elevato in regno ; et quod, eo mortuo, 
Childebertus frater ejus resedit in regno, et 
de Grimoaldo filio Pippini majore domus, 
et bonitate ejus. 

Quod Pippinus contra Radbodum pugnavit et 
vicit. 

Quod Pippinus Halpaidam duxit uxorem, et 
babuit ex ea filium nomine Carolum. 

De obitu Childeberti et Grimoaldi ; et quod 
Dagobertus tilius Childeberti successit in 
regnuin, et de obitu Pippini, et Theudoaldo 


D 


610 


majore domus ; et de pugna ín Cotia contra 
Theudoaldum. 

593 594 CV. De Ragantrido majore domus ; et quali- 
ter Carolus de custodia Plicthrudis, auxilio 
Dei. liberatus est. 

De obitu Dagoberti regis, et quod Chilpericus 
SUCCES$sIL in regno ; et qualiter dux Carolus 
vontra Raganiridum pugnavit, et victor ex- 
stitit. 

Qualiter Carolus dux Chlotharium sublimavit 
in regno, quo mortuo Chilpericum, qui fuga 
lapsus apud Ragantridum fuerat. ab Eudone 
duce Aquitanice recepit, et eo mortuo Theu- 
dericum regem statuit. 

Qualiter Carolus cum (Id est, contra] Saxoni- 
bus, Bajoariis, et cum Eudone duce adver- 
sus Abdirama regem Sarracenorum pugnavit 
et vicil. 

Qualiter Burgundiam ipse dux subjugavit, et 
Saracenos, qui in Avennione erant prostra- 
vit; quomodo Narbonam venit, et Sarace- 
nos cum rege eorum in ore gladii interfecit, 
et cum Presonibus ultra mare pugnavit. 


CHRONICI FREDEGARII CONTINUATIO. 
PARS TERTIA. 
Varise Caroli expeditiones. 


CVI. 


CVII. 


CVIII. 


CIX. 


CX. De legatione pape Gregorii urbis Rome cum 
clavibus sancti Petri ad Carolum, et divi- 
sione regni inter filios suos, seu de obitu 
ipsius. 

CXI. Chiltrudis nupti:, bellum contra Wascones 
tum adversus Alamaunos. , 

CXIT. Bellum in Bajoarios. 

, . ellum adversus Saxones, tum in Su . 
CXIV. Wasconum cothurnus repressus. Buevos 
CXV. Alamanni a Carlomanno superati. 

CX VI. Carlomannus monasticam vitam amplectitur. 

CX VII Saxones, tuin Bajoarii a Pippino superati. Pip- 


pinus in regern sublimatur. 
CHRONICI FREDEGARII CONTINUATIO. 
PARS QUARTA. 


Saxones debellati. Griphonis interitus. 
Stephanus in Gallias advenit, a rege susci- 
pitur. 


CXVIII. 


CXX. Expeditio adversus Langobardos, qui a Pip- 
CXXI A pino 8u erantur. | , 
. rà in Langobardos expeditio. 

CX XII. Aistulfi Langobardorum revisa interitus. 

CXXIIL ^ Pippinus et Constantinus imp. amicitias jun- 
gunt, tum viulantur. 

CXXIV. — Expeditio adversus Waifarium Aquitanie du- 
cem. 

CXXV. Altera in Waifarium expeditio. 

CXXVI. — Urbs Biturigum a Pippino expugnatur. 

CXXVII. Bellum inter Pippinum et Waifarium conti- 
nuatum. 

CXXVIII. Franci Wascones fugant. 

CXXIX. — Waifarius Aquitanis urbes muris nudat, quos 
refici curat Pippinus. 

CXXX. Waifarius iterum atque iterum victus pacem 
obtinere nequit. 

CXXXI. — Pippinus Aquitaniam devastat. 

CXXXII. Pippinus in Aquitania Waifarium insequitur. 

CXXXLIIL | Remistanus ad Waifarii partes transit. 

CXXXIV. Remistanus captus inorie punitur. Legatio 
Saracenorum ad Pippinum. 

CXXXV.  Wuaifario interfecto, Aquitania Pippino subji- 
citur. 

CXXXVI. Pippinus morbo vexatus regnum inter filios 
dividit, et moritur. 

CXXXVII. Carolus et Carlomannus reges inaugurantur, 





C brouicum. 





ÀNNO DLXXXIII.— I. Guntchramnus rex Fran- 
um jam annos (Al., auno| 23 Burgundie re- 
onitate plenus, feliciter regeret, cum sacer- 
atique sacerdotis ad instar se ostendebat, et 


cum leudis erat aptissimus, eleemosynam pauperi- 
bus large tribuens, tante proeperitatis regnum tenuit, 
ut omnes etiam vicino gentes amplissimas de ispo 
laudes canerent. 


611 


FREDEGARII SCHOLASTICI 


AN. DLXXXIV. — Ánno 24 regni sui * divino amoreA quem in Rhioilo ? villa baptizari jubet, et € 


ecclesiam beati Marcelli, ubi ipse pretiosus requiescit 
in corpore, suburbano Cabillonensi , sed quidem 
tamen Sequanum est territorium, mirifice οἱ 5968 
solerter zedificari jussit, ibique monachis congregatis 
monasterium * condidit, ipsamque ccclesiam rebus 
plurimis ditavit. Synodum quadraginta episcoporum 
fleri precepit, et ad instar institutionis monasterii sau- 
ctorum Agaunensium, quod temporibus Sigismundi 
regis ab Avito et czeteris episcopis, ipso principe ju- 
bente, fuerat confirmatum *, hujus synodi conjun- 
ctione monasterii sancti Marcelli Guntchramnus in- 
stitutionem formandum ? curavit. 

II. Hoc anno Gundoaldus * cum solatio Mummoli 
et Desiderii mense Novenibri partem regni Gunt- 


sancto lavacro excipiens in regnum patr 
mavit. 

ΑΝ. DLXXXV. — IV. Anno 25 regni Guntc 
Mummolus Senuvia ? jussu Guntchramri inter 
uxorem ejus Sidoniam una cum omnibus th 
ejus Domnolus domesticus et Wandalmarusc 
rius Guntehramuo preesentant. 

ΑΝ. DLXXXVI. — V. Anno 26 regni sui ex 
Guntchramni Spanias ingreditur, sed loci infi 
gravatus, protinus ad propria revertitur. 

ÁN. DLXXXVII. — Anno ?7 ejusdem regn 
disclus * a Guntehramno patricius partibus ] 
cie ordinatur. Filius Childeberli regis Theod 
natus fuisse nuntiatur. 


chramni praesumpsit invadere, et civitates evertere. p VI. Eo anno nimia inundatio fluminum : 


597 Guntchramnus Leudegiselum f comitem sta- 
buli, et /Egilanem patricium cum exercitu contra 
ipsos direxit. Gundoaldus terga vertens, Conbanem € 
civitatem latebras dedit, et inde de rupe a Bosone * 
duce precipitatus interiit. 

III. Cumque Guntcehramno perlatum fuisset, eo 
quod frater suus Chilpericus esset interfectus, festi- 
nans perrexit Parisius, ibique Fredegundem cum 
filio Chilperici Chlothario ad se venire precepit ; 


* Fredegarius calculum Gregorii Turon. uno anno 
prevertit, quod observare juvat ad conciliandos duos 
illos auctores. Que autem sequuntur ad annum 592 
conferenda sunt cum ejusdem Gregorii Historia. 

» Gregorius, &! an. 579, lib. v. cap 28, meminit 
basilice sancti Marcelli, cui abbiss pie rat, ex cap. 


53 lib. 1 de Glor. Martyrum. Exstat etam nunc mo- C 


nasterium istud, sed abbatis titulo minutum, ex quo 
Gluniaco subjectum fuit. Situm est ultra Ararim, 
unde in Sequanorum teiritorio positum hic dicitur. 
Ch. et Fr-h. una lectione habent sed (amen esl in 
Segonum, pro Sequanum. 

* Hoc, ut conjicere licet, factum est in solemni- 
tate Sanctorum Martyrum hoc ipso anno, quo san- 
ctus Avitus habuit homiliam, qus inscribitur, In 
basilica sanctorum Agaunensium $n innovalione mona- 
slerii 1psius vel. passione mart(yrum. Ejus fragmertum 
habes ἃ Sirmondo editum. 

ὁ Ed. aliquot cum Colb., monasterium... institu- 
tione formandum. Vat., firmandum. Id Valesius et 
cae:eri arbitrantur in synojgo Matisconensi 11, an. 585, 
facium fuisse, ubi, uti ex subscriptionibus colligitur, 
43 episcopi adfuere cum tribus aliis qui sedes non 
habebaut, et 20 absentium mis:is. Hoc tamen forte 
.melius ad synodum Vaientinam 1: revocari posset, 


guudia fuit, ut eorum terminos nimium tran 
rent. Ipsoque anno Syagrius comes Constan 
lim jussu Guntchramni in legatione pergit, 
fraude ! patricius ordinatur. Coepta quidem € 
ad perfectionem hac fraus non peraccessi! 
Eo anno signum apparuit in coelo : globus 
decidens in terram cum scintillis et rugitu ; i 
anno Levildus " rex Spanie moritur, et 1 
obtinuit Richaridys filius ejus. 


mini H'erosol. transmittere voluit. Sed cum 
potuisset, idem suyra corpus bea!'i Marceili m 
quod in civitate Cavallono sepuitum «st, ul 
regni illius «rat, po i fecit, et est :bi usque 
s ntem diem. Nes est usquam ullum opus : 
effectum quod ei vaieat comparari. 

* Vat, Gundwallus, de quo fuse apud Gre| 
potissimum lib. vri, cap. 26, etc. 

f Alii, — Leudiselum, | Leudichildum, 
Leudigildum. 

€ ld cst, Convennas. Vide Gregorium. 

^ Ail, ab Osone, torte pro Odone, ἃ quo 
baldus pulsus, et a Bosone peremptus fuit, € 


lib. vir, cap. 38. 
Riolo, vulg 


Leu 


! Ch. et Freh,, MHBiogilo; al, 
Guntramnus hoc quidem anno Parisios ve 
baptismo Chlotarii, sed tamen nounisi sexeni 
baptizatus fuit. 

| Alii, Senoviz. Infra, Ch. al., Sinodiam. 

* Sic Clar. 18 ipse est, ni fallor, de quo supr 
Etenim in Colb. et Ch. al. dicitur Leuc 
ut appellatur a Gregorio lib. vur cap. 3 
Leudiselus, Leudisius, Leugisislus, Leudisius., 

! Syagrius ad pacem componeudam CP. 
patricii dignitatem ab imperatore suscepit, q 


quam licet anuo 585 consiguaverit Cointius, hoc ta-D fraus appellatur. Non «nim ei licebat id ac 


men ipso anuo 581 me.se Maio habitam fuisse cen- 
get Sirmondua. Bt quidcm in ea confirmatum fuit 
quidquid rex et ceteri, basilica sancli Marcelli, vel 
sanctó Symphoriani, aut quibusvis ais locis sacris 
coutulerant, aut in posterum conferre voluerint. 
Lalandus in supplemen!o Conciliorum Gallis convi- 
lium istud in ipsa S. varcellii basilica hab:tum fn:sse 
an. 594 contendit, eique non plures quam undecim 
episcopos interfuisse : unde errorem in Fiedegarii 
textum irrepsisse putat, qui xL pro ΧΙ habeat. Auctor 
est Paulus Diaconus hstorie Lavgob. lib. rit cap. 35, 
the-aurum a rege Guntianno miro. modo detectum 
fuisse, in quo, inquit 116, inzstimabiles thesauri qui 
ibidem aniiquitus po-iti fueraut, sunt reperti. De quo 
auro ipse rex postmodum ciborium solidum mire 
magnitudinis et magni ponderis fecit, multisque illud 
pretosissimis gemmis decorastum, ad sepulcrum Do- 


per quod sese imperatoris ditionl. subdere vi: 
Celerum hoc de solo patricii Seu Co. siliarii 
torii titulo. i.terpretatur Vales:'us: sed cum Ε 
rius Syagrium patricium ordinatum, aique 
nec iamen consummatam fuisse fraudem « 
forte intelligendum «st de patriciatu Provint 
siliensis. quam reg.onem iuorcrio restituere 
set Mauricius, aut certe aliquam domini 98 
ea retinere. Id etiam forte a Mauricio ten!'atua 
quod reipsa Burgundio um reges antcquag 
eorum regnum occupessent, solerent ab iu. pei 
patricii nomen | impetrare: quod s&item . pei 
continuari etiam ἃ Francis eamdem region 
nentibus pero, tasset. 

» Alii Leu,;iidus, Leuvichildus, Leupoldui 
ejus filius Richardus, Richarius, Richaricus. 


CHRONICUM. 


614 


rv. — Anno 28 regni domni Gunt- Α loquor, vita illorum ad instar canum est : si conversi, 


s filius Childeberti, nomine Theuderi- 
Jntiatur. 

:*hramnus se cum Childeberto, pacem 
elao, conjunxit. Inibi mater, et soror, et 
eberti regis pariterque fuerunt; ibique 
enientia inter domnum Guntchramnum 
ium fuit conventum, ut regnum Gunt- 
st ejus discessum Childebertus assu- 


jue tempore Rauchingus, et Boso Gunt- 
Jrsio, et Bertefridus optimates Childe- 
eo quod eum tractaverint interficere, 
dinante interfecti sunt. Sed et Leude- 
nnorum dux in offensam antedicti regis 


Christiani, sicut et ego sum, efficiuntur, tunc eis 
respoudebo. l,egati vero animo libenti baptistni gra- 
tiim accipiunt. Postea dicit ad eos Caesara : Si vir 
ueus voluerit Christianus fieri, et baptismi gratiam 
accipere, libenter ad eum revertar. Nam penitus 
aliter ad ipsum non repedabo. Legati id imperatori 
Persarum nuntiantes, statim ille legationem ad Mau- 
ricium imperatorem misit, ut sanctus Johannes ve- 
niret Antiochiam, ipso tradente baptismum vellet 
accipere. Tunc Mauricius imperator infinitissimum 
apparatum Antiochiz fieri jussit : ibi imperator Per- 
sarum cum sexaginta millibus Persarum baptizatus 
est, et per duas hebdomadas a Johanne et reliquis 
episcopis Perse ad plenitudinem supra scripti nu- 


n et latebram dedit. Ordinatus est loco p me'i baptizantur. Imperatorem illum Gregorius An- 


nus dux. Eo anno Richaridus rex Got- 
10 amplectens Christianam religionem 
| ipse * baptizatur. Post haec omnes Got- 
1 Árianam sectam tenebant, Toletum * 
*epit, et omnes libros Arianos precepit 
intentur : quos in una domo collocatos 
'remare jussit, etad Christianam legem 
nes Gotthos fecit. 

mo uxor Anaulfi * imperatoris 599 
nine Cesara, virum relinquens, cum 
is, totidemque puellis ad beatum Johan- 


un Constantinopolim veniens, se unam . 


lo dixit, et baptismi gratiam ab ante- 
Johanne expetiit. Cumque ab ipso Pon- 
baptizata, Augusta Mauricii imperatoris 
0 suscepit lavacro ; quam cum vir suus 
rearum per legationes sepius repeteret, 
imperator uxorem ipsius esse nesciret, 
ι videus eam pulcherrimam, suspicatur 
quam legati querebant, dicensque eis: 
lam de Persis huc venit, dixitque se 
e populo; videte eam, forsitan ipsa est 
is. Quam legati vident«s, proni in terram 
dicentes ipsam esse eorum dominam, 
bant. Dicit ad eam Augusta : Redde illis 
Tunc illa respondit : Ego cum istis non 


alil, prius secrelius baptizatur. 

vide concilium Toletauum 11, Concil. 
V, ai an. 589, cui rex ipse interfuit, ac 
oni, quam eo ip:o agente Gotthi susce- 
Uxore sua Fubscrip-it. 

uf, Arnuifi, Monau!fi. Hanc historiam 
tempora revocat. Paulus Diacon., lib. iv 
ngob. cap. 52. Johannes Biclar. in chro- 
. imperatoris Per:arum, qui, pace cum 
maia, Chri:ti fidem suscepit : que omnia 
Juriore interpretantur. viri eruditi, qui 
imp. Baramum tyrannum oppressit, re- 
ept, ex quo pulsus fuerat. Huuc QCnri- 
se Fredegarius, Biclacensia, imo et Theo- 
rbitrati sunt, quod syram C .ristianam 
erit, palamque profes-us fuerit ae sancti 
ris ope in regno re:titutum fuiase, cu- 
pre«iara doua obtulit. Vide Kvagrium, 
cap. 19 εἰ 20. Ipsum tamen Chris. ianum 
1 viri eruditi. &t quidem Domitianum 
86. laudat Gregorius Magnus lib. 11, ind. 
juod ad imp. Persarum conversionem, 


tiochi:&. * episcopus suscepit de lavacro. Anaulfus 
imperator 800 a Mauricio imperatore petens ut 
sibi episcopos cum clero sufficiente ὁ daret, quos in 
Persia stabiliret, ut universi Perside baptismi gra- 
tiam adhiberent. Quod Mauricius libenti animo praz- 
stitit, summaque celeritate onines Perside ad Christi 
cultum baptizantur. 

ΑΝ. DLXXXIX. — X. Anno 29 Guntchramni exerci- 
tus in Spaniam f ejusdem jussu dirigitur ; sed negli- 
glentia Bosonis, qui caput exercitus fuit, graviter a 
Gotthis exercitus ille trucidatur. 

AN. DXC. — XI. Anno 30 regni suprascripti prin- 
cipis, tunica Domini nostri Jesu Christi, quz eidem 
in passione sublata est, eta militibus qui eum custo- 
diebant, est sortita, de qua David propheta dicit: 
Et super vestimenta mea posuerunt sortem (Joan. XIX, 
24; Ps. XXI, 19), inventa est prodente Simone filio 
Jacob, qui per duas hebdomadas multis cruciatibus 
affectus, tandem profitetur ipsam tunicam in civitate 
Zafad 8 procul a Hierosolyma in arca marmorea po- 
sitam esse. Quam Gregorius Antiochenus et Tlio- 
mas * Hierosolymorum, et Johannes Constantinopo- 
litanua episcopi cum aliis multis episcopis, triduanum 
facientes jejunium, exinde condigne cum arca mar- 
morea, levi effecta, quasi ex ligno fuisset, ordine 
pedestri Hierosolymam cum devotione sanctissinia 


licet frustra, laboraverit. Johannes vero Jejunator 
dic'us. CP. epl«c., de quo 6 Fredeg., Eutychio 
successit, an. 582. Famosus fuit ob universalis seu 
ecumenici titulum, quem sibi resistente Gregorio Ma- 
guo ar.ogabat. 

* Successit sancto Anastasio in exsilium pulso, 
av. 571. Eum laudant Evagrius, lib. vr, passim; 
Theonhanes, et Joan. Moschus, Prati spirit. cap. 
140. Obiit an. 592; quo defuucto, Anastasius sedem 
suam recepit. 

* Boher., cum clericis ei darel.... 
sida. 

! |d est, S»ptimaniam, ut evidenter patet ex lib. 1x 
cap. 31 Historie Gregorii. 

& Ea. e«t, ut. vugo putant, Joppe, urbs in Pa- 
le-tina celebris, olim sede episcopali ornata, qus 
etiamnunc vulgo Jafa appellatur, italis Jaffo, vel 
Zuffo. De tunica bac vide lib. 1 de Gloria Mart. 


universa Per- 


, cap. 8. 


* Fredegario Thome nomen obrepsisse putat Pe. 
pebrochius, pro 4mos, quem ex Grecis caialogis 
tunc Jerosolymitane Ecclesie prefuisse existimat. 


615 E ᾿ FREDEGARII SCHOLASTICI 
perduxerunt, eamque in loco ubi crux Domini ado- A micavit, et ita Warni trucídati victi sunt, ut 


ratur cum triumpho posuerunt. Eo * anno luna 
obscurata est. Eo anno inter Francos et Britannos 
super fluvium Vicinonia bellum est ortum. 

XII. Beppelenus dux Francorum factione Hebra- 
charii, itemque ducis, a Britannis interficitur. Unde 
post Hebracharius ad summam paupertatem de re- 
bus suis spoliatus pervenit. 

Ax. ΧΕΙ. — XIII. Anno 31 regni Guntchramni 
Theudefredus dux Ultra Juranus ^ moritur, cui suc- 
cessit Wandalmarus in honore ducatus. Ipsoque an- 
no 601 Ago dux in Italia super Langobardos in 
regno sublimatur. 


AN. DXCII. — Anno 32 regni Guntchramni, ita a 


mane usque ad mediam diem 801] minoralus est, ut B 


tertia pars ex ipso vix appareret. 

AR. DXCIII. — XIV. Anno 33 regni Guntchramni. 
Eo anno, v Kalendas Aprilis, ipse rex moritur *, se- 
pultus est in ecclesia sancti Marcelli, in monasterio 
quod ipse construxerat. Regnum ejusdem Childeber- 
tus assumpsit. Eodem auno Quintrio * dux Campa- 
nensis cum exercitu in regnum (Chlotharii ingre- 
ditur. Chlotharius cum suis obviam pergens hostiliter 
Quintrionem in fugam vertit, sed utrinque exercitus 
nimium trucidatus est. 


AN. DXCIV. — XV. Anno2 cum Childebertus re- 
gnum accepisset Burgundia, exercitus Francorum et 
Britannorum invicem prediantes, uterque nimium 
gladio trucidantur. 


AN. DXCV. — Anno 3 Childeberto in Burgundia 
regnante, multa signa in coelo ostensa sunt, apparuit 
stella cometes, Eo anno exercitus Childeberti cum 
Warnis*, qui rebellare conati fuerant, fortiter di- 


Sed et hic Amos, seu, ut ἃ Nicephoro Callisto appel- 
latur, Neamus, in aliquot catalogis desideratur. Tho- 
mas dicitur ab Aimoino, lib. ΠῚ Hist. cap. 78. De 
Gregorio et Johanne actum est supra. | 

* Hec usque ad fiuem cap. desunt in Colb. et ple- 
risque editis. 

» Ultrajurana regio sic dicta ἃ Jura monte, inter 
Helvetios et Sequanos, qui vulgo Sancti Ciaulii ap- 
pellatur, a celebri monasterio ordinis Benedictiuij. 
Dicitur quoque Burgundia  Transjurana, quae ali- 
quot reges habuit :ub flnem εὐθὺ}! ix et se- 
quenti. 

* Quntendit Valesius, lib. xv Rer. Francic., Gun- 
tramnura e vivis excesBisse an. 562, uude ubi infra 
legitur anno 2. ChiiJeberti, legendum esse cen-et 
anno |, et Βι6 deinceps. Guutramni nomen Martyro- 
logia vetera et recentia hsbent v Kil. Aprilis, qua 
die festum ejus memora'ur in vetusii simo Kalenda- 
Trio Murbacensi ab annis $00 conscript'. 

4 [nira, cep. 18, in. Caar. dicitur Winirio, de quo 
vide notas in lib. viu Hist. Gregorii cap. 18. De hoc 
bello Paulus Diae. Ub. iv Hist. Langob. cap. 4. 
Quintrronem a "Wintrone patre saucte Glodesindis 
distinguit Coint.us ad an. 749, . um. 25 et :eqq. 

« Hos suspic&mur esse Werinos, quorum leges sub 
hoc ttulo habentur, Leges Angliorum el. Wirinorum, 
hoc est Thuringorum. Warnos memorat Procopius, 
quorum rex Radiger Chlodovel Magni flliam duxerat 
uxorem. Vide Cointium, ad an. 564, eto. 

f Cum vxore, si Pau'o Diac., lib. rv, cap. 12, cre- 


ex eis remansisset. 


ΑΝ. DXCVI. — XVI. Anno 4 postquam Chile 
regnum acceperat Guntchramui, defnnctua e 
guumque ejus filii sui Theudebertus et Thet 
accipiunt. Theudebertus sortitus est Auster, 
habens Mettensem, 602 Theudcricus acct 
gnum Guntchramui in Burgundia, sedem hab 
relianis. 


XVII. Eo anno Fredegundis cum filio Ch 
rege Parisius vel reliquas civitates ritu barbe 
cupavit, οἱ contra filios Childeberti regis The 
tum et Theudericum movit exercitum loco nt 
Latofao *. Qastra uterque ex adverso [x 
Chlotharius cum suis super Theudebertum e 
dericum irruens, eorum exercitum graviter 1 
vit. 

ΑΝ. DXCVII. — Anno 2 regni Theuderici Fre 
dis moritur i, 


AN. DXCVIII. — XVIII. Anno 3 regni Theu 
Wintrio ! dux, instigante Brunichilde, interfk 


ΑΝ. DXCIX. — Anno 4 regni Theuderici, (i 
[A7., Colenus], genere Francus, patricius orc 
Eo anno clades zlandolaria * Massiliam et 1 
Provincie civitates graviter vastavit. Eo ani 
calidissima in lacu Dunensi, quem Arula ! 
influit, sic valide ebullivit, ut multitudinem | 
coxisset. Eo anno Warnacharius *^ major 
Theuderici transit, qui omnem facultatem e 
alimoniis pauperum distribuit. 


XIX. Eo anno Bruvichildis ab Austrasiis 
est, et in Arciaceusi campania ^ a quodam . 
paupere singula reperitur. Secundum ejus 


damus, veneno exstinctus est, quod silent 
auciores. 

€ IJ est, per irruptionem, bellum inferendt 
quam fuisset indictum, ut facere sol. nt barbari. 

* Hunc Jocum iu Senonensi diccesi situr 
quidam existimant. 

! Sepulta est jux!la virum suum in basilica 
Vincentii seu sancti Germani ἃ Pratis, ubi s 
ejus lapis etiamnunc visitur, quo fortasse an 
regum nostrorum sepulture monumentum, € 
Christiani facti sunt, nusquam exstat. Ejus 
canit Fortunatus lib. 1x carm. 1 et seqq., qui 
leri auctores exsecrautur.. 

) Sic Car. et Ches.. al.; ceteri, Quinirio, 
ra. 

* Qolb., (zrandoraria; aliquot editi, gra 
Che. 8). glan(is, ve: inguinis. 

! Ch:su.. et Frehb., Aroig, vulgo l'Aigre, paul 
Duuum (Chasieau- un) lere simul cum lacu D 
in Ledum (e Loir) i;fluit. Hunc tauen Pre 
locu de Duno CGarnutum inteiligi non poss 
tendit Valesio« cum  Labbeo et ceteris qi 
designari putant lacum quiexstat prope cas. rum 
dnevse (Iverdun), et iode Ebroduncnsis, seu ἃ 
Castro Helvetionum — (Neufchdiel. en — Suisse) 
burgeusis d:citur, qui lacus simul. cum Urba 
sese 1n Arolam (/Ar) exonerat. 

» Alii, Warneharius, aut Warncharius. 

» Sic dicia ab Arciaco oppido ab Albam fii 
de quo ín Epitome. Hanc narrationem fab 


6. 


CIIRONICUM. 6:8 


nem ipsam ad Theudericum perducit. Theudericus A doro cum sancto Urso 5 passus fuerat, a beato Azcu- 


aviom suam Brunichildem libenter recipiens, glo- 
riose 603 honorat. Hujus vicissitudine meriti epi- 
scopatum  Aatissiodorensem, faciente Drunichilde, 
a-suimnpsit. 

Am. Dc. — XX. Anno ὃ regni Tlieuderici, iterum 
sigoa quo anno superiore visa fuerant, globi ignei 
per colum currentes, et ad instar multitudinis ha- 
starum ignearum ad occidentem apparuerunt. Ipso- 
que anno Theudebertus et Theudericus reges contra 
Chlotbarium regem movent exercitum, et super flu- 
vium Aroennam *, nec procul a Doromello vico, 
praelium confligentes juaxerunt. lbique exercitus 
Chlotharij gravissime trueidatus est. Ipsoque cum 
his qui remanserunt in fugam verso, pagos et civi- 


nio pontifice Mauriennense ^ invenitur. Quadam no- 
ete in sua civitate ei revelatur per somnium, ut sur- 
gens protinus iret ad ecclesiam, quam Sedeleuba 1 
regina in suburbano Genavensi consti uxerat, in 1ne« 
dio ecclesiz designato loco, ubi sanctum corpus ad- 
esset. Cumque Genavam festinus perrexisset, cum 
beatis Ru-ticio et l'atricio 1 episcopis, triduanum 
jejunium fac:entes, lumen per noctem, ubi illud glo- 
riosum et splendidum corpus erat, apparuit, quod 
cum silentio hi tres pontifices cum lacrymis et ora- 
tionibus elevato lapide in arca argentea invenerunt 
sepu'tumm, cujus faciem rubentem quasi vivi repere- : 
runt, lbique princeps Theudericus pr:sens aderat, 
multisque rebus lmjus ecclesiz tribuens, maxiinam 


taies rips Sigon: b, qui se ad Chlotharium tradide- B vartem facultatis Warnacharii ibi'em confirmavit. 


fant, depopulantur et vastant. Civitates ruotz, nimis 


. pluritas captivorum ab exercitu Theuderici ot Theu- 


deberti exinde ducitur. Clilotharius oppressus, vellet 
nollet, per pactionis vinculum firmavit, ut inter Si- 
gonam ei Ligerem usque iare Oceanum et Britan- 
norum limitem pars Theuderici baberet; et per Si- 
gouam et Isaram Ducatum integrum Dentelini * usque 
Uceanum mare Theudebertus reciperet. Duodecim 
"utuin pagi inter lsaram et Sigonam et mare littoris 
Uceani Chlothario remanserunt. 

ΑΝ. ΡΟΙ. — Ánuo 6 regni Theuderici Cautinus dux 
Theudeberii interficitur, 

ΑΝ. bci. — XXI. Anno 7 4 regui Theuderici de 
concubina [ilius nascitur, nomine Sigibertus; et 


Ad sepulerum illud sanctum inirz v.rtutes ex ipsa 
die, qua repertum est, prastante Domino, integra 
assiduitate ostenduntur. Eo anno /Etherius episcopus 
Lugdunensis obiit : ordinatur loco ipsius Secundinus 
episcopus. 

XXIII. Eo anno Focas * dux e: patrieius relpubli- 
exe, victor a Persis red:ens, Mauricium imperatorem 
interfecit, et loco ipsius imperium assumpsit. 

AN. ΡΟΠῚ. — XXIV. Anno 8 regni Theuderici. de 
concubina nascitur ei filius, nomine Childebertus, et 
synodus Cabillono 605 colligitur. Desiderium Vieu- 
mensem episcopum dejiciunt, el instigante Aridio, 
Lugdunensi episcopo, et Brunichilde, subrogatus est 
luco ipsius sacerdotali officio Domnolus ; Desiderius 


AEgila * patricius, uullis culpis exstantibus, insti- (? Vero in insulam quamdam ezsilio retruditur. Eo anno 


gan:e Brunichilde, ligatus interficitur, nisi tantum 
cupiditatis instinctu, uL facultates ejus fiscus assu- 
meret. Eo anno Theudebertus et Theudericus exer- 
citum contra Wascones dirigunt, ipsosque, 60/4 Deo 
auxiliante, dejeclos sux dominationi redigunt, et 
tributarios faciunt. Ducem super ipsos, nomine Ge- 
nialem f, instituunt, qui eos feliciter dominavit. 
XXII. Eo auno corpus sancti Victoris qui Salo- 


esse coutendit Coiutius ad an. 559, quod Antissiodo- 
rensis Ecclesia tuuc uon vacaret, quodque De:iderius, 
qui aliquot postea aunis Aunachario successit, pau- 
per non fuerit, nec tilis qui hic describitur, imo 
nobilissimus dicitur in Hist. episcoporum Antissiod. 
cup. 19 et 20, et regum nostrorum propinquus. Obiit 


so] obseuratus east. Eo quoque teinpore Derthoaldus, 
genere Francus, major dou;us ρα αι! erat Tleude- 
rici, moribus meusuratus, sapiens et cautus, in 
przlío fortis, fidem cum omnibus servans. 

ΑΝ. νεῖν. — Anno 9 regni Theuderici nascitur el- 
filius de concubina, nomine Corbus. Cum jam Pro- 
tadius genere Romanus vehementer ab omnibus in 
palatio veneraretur, et Bruuichildis stupri gratia eum 


minus ad aunum 9. fidem cum Boh. filium bunc ap- 
pellaut Sigobertum. 

* Colb. cuui plerisque editis, Agila. 

f Colb., Gelianem; plerique ed., Gemialem. 

& Boh. et aliquot cd., Ursione. tli erant ex perce- 
lebri Tlebeorum legioue, qua ia istis partibus $ub 


anno 625, et sepultus est in basilica sancti Germani . Maximiano [lerculio martyri,m consummavit. Vide 
cum suis praecessoribus. Colitur uti sanctus vi Kal. D Acta. Martyrum sincera, pag. 295, et Surium, ad 


Novem 

a Vix ineolis notus, vulgu Ouaine. Lustt»t Senonum 
fines, et in Lupain (le Loin) immergitur prope Murit- 
tim. Doromellum, vulgo Dormeille, appellatur. Aro- 
annam tamen Co:ntius ex f'aucheto ait oriri prope 
T recos, ac prope Senonum urbein. in icaunam labi. 
Ie Testamento sancti Bertichramni episc. Cenomann. 
memoratur Aroena  fluviolus, iu cujus ripa situm est 
eppidum Diablintis apud Cenoimaunos. 

Ch. al., Sequau?; quam Sigonam seu Segonam, 
ille auctor ut plurimum appellat. 

« jafra. cap. 37. Freh. et Ch. ]., Denzelini, ct 
cap. 16, Daunzi!'eni. Couplectebatur regionem, qux 
jacet in er Sequanam, lsaram, seu Oesiam, vulgo 
l'Oise, et Ligerim. Unue vero istud nomen babuerit, 


' ignotum ubi est. 


J Ced. Colb. et Freh., Anno vi. ei sic uno semper 
ParnoL. LX XI. 


diein ὅν Septenib. Solodurum urbs, volgo Soleure, 
caput est pagi cognominis Helvetiorum catholico- 


rum. 

à Mallet Valesius legere /£orio. lpse vero sese 
Hiconium appellat in conc. Matisc. 1 et it, quibus iu- 
terfuit. Primus fuit hujus sedis episcopus. 

| Haec fuit soror Chlotildis uxoris Chlodovei Mazni. 
Vide Gregor. ilist. lib. i,cap. 28. 

) Alü, listico et Pairico; melius forte Rustico et 
Patricio. Utriusque nuduum nomeu exstat in catalogo 
eyisc. Genavensium; alteruter tainen fuisse videtur 
episcopus Octodurensis seu Sedunensis. 

k [juc ipso autio Phocas iperii iniium liabetur iu 
instrumento publico, quod Roi a sancto Gregorio 
promulgatum C€st; unde lirinatur. chronologia quara 
hic sequimur. Exstat initio lib;i x1 epistolarum ejus- 
dem *onuilicis. 


20 


8ι9 


FREDEGARII SCHOLASTICI 


. 620 


vellet honoribus exaltare ; defuncto Wandalmaro A pars exercitus Thicuderici transierat , initum est prae 


duce, in pago Ultra-Jurano et Scotingorum * Pro- 
tadius patricius ordinatur instigatione Urunichildis. 
Ut Bertoaldus potius interiret, eum in ripam Sigo- 
nam usque Oceanum mare per pogos et civitates fis- 
cum inquirendum dirigunt. 

XXV. Bertoaldus a Theuderico [Al., ad Theuderi- 
᾿ eum] directus, cum trecentis tantum viris illis par- 
tibus properavit; cumque ad Arelao 5 villam venis- 
set, et venationem inibi exerceret, hec comperiens 
Chlotharius, (ilium suum Meroveum et Landericum * 
majorem domus cum exercitu ad Dertoaldum pre- 
mendum direxit; et masimam partem inter Sigonam 
et Ligerem pagos et civitates de regno Theuderici 
presumpsit contra pactum pervadere. Bertoaldus 
hec audiens, cum sustinere non przvaleret, terga 
vertens, Aurelianis ingreditur, ibique a viro beatis- 
simo Austrino episcopo suscipitur. Landericus cum 
exercitu Aurelianis circeumdans vocabat Dertoaldum , 
ut exiret ad przlium. Bertoaldus de muro respon- 
dens : 606 Nos duo singulare certamen, si me ex- 
spectare deliberas, reliqua multitudine procul sus- 
pensa , jungamus ad prelium. A Domino judicemur. 
Sed hxc Landeiicus facere distulit. Addens Bertoal- 
dus dixit : Düm facere non audes, proximo tempore, 
domini nostri pro iis qua facitis jungent δὦ pre- 
lium. Induamur uterque, ego et tu, vestibus vermi- 
celis 4, preecedamus czeteros ubi congressus erit cer- 


taminis ; ibique, et mea et tua apparebit utilitas, pro- 


mittentes ante Deum ab invicem promissionis hujus 
veritatem subsistere. 

XXVI. Cumque hoc in die festi sancti Martini an- 
tistitis actum fuisset, Theudericusque hz:ee compe- 
risset, quod a Chlothario pars regni sui contra pac- 
tum fuerat pervasa, nativitate Domini protinus cum 
exercitu Stampas * per fluvium Loa pervenit, ibique 
obviam Meroveus filius Chlotharii regis, cum Lande- 
rico et magno exercitu venit. Cum esset arctus per- 
vius f ille, ubi Loa fluvius transmeatur, vix tertia 


^ Scotingorum seu Scutingorum pagi situm. disci- 
mus ex Vita sancti Anatolii episcopi, Salinarum pa- 
troni , qux liabet Scodinga in Sequanis, ubi nunc Sa- 
Uinarum locus. Salinz vero, vulgo Salins, oppidum est 
ad Foricam amnem in Burgundie comitatu Dolam 
intdt et. Vesontionem , quod archidiaconatus cogno- 
minis est caput. Vide uotitiam Valesii ad verbum 
Sculingi. 

b Editi plerique, Arelaum, Boh. et Chesn. cum 
Aimoino, Arelaunum , quod nomen erat silvz et villae 
regie haud procul.a Fontaneilensi monasterio per- 

ebri dicecesis Rothomagensis, in peninsula quam 
Sequaua efformat. Vide lib. iv de Re diplomatica. At 
aliis fortasse videbitur majorem esse inter hunc lo- 
cum et Gennabum distantiam, ut exinde Bertoaldus 
[ugiens sese intra Aurelianenses muros receperit. 

e Colb.; Landricum; alii, Landericum. 

4 Sic mss. et editi, przter Chesn. et Freh., ver- 
sniolis. Quam vocem Aimoinus habet. Hic tamen ver- 
miculatum colorem designari putant viri eruditi, qua 
vox passim apud auctores occurrit, Hinc vernacula 
vox vermeil : vestes autem vetmicla, id est purpu- 
rez, aut scarletez (d'écaríate) sic dicuntur quasi co- 
luris vermieuli. Et quidem in Vita Caroli Magui ubi 
desciibitur antiquorum. Francorum ornatus vel. para- 


D 


lium ; ibique Dertoaldus secundum placitum aggre- 
ditur, vocitans Landericuin. Sed Landerieus non est 
ausus, ut promiserat, tantam hujus certaminis con- 
gressionem adire. Ibique Bertoaldus cum nimis 688- 
teros przcessisset, ab exercitu Chlotharii éuim suis 
interficitur: nec vellens exinde evadere dum sen- 
serat se de sui gradus honore a Protadio degradan- 
duin. Ibique Meroveus filius Chlotharii capitur, Lan- 
dericus in fugam versus est, nimia muliitudo cxer- 
citus Chlotharii in eo prelio gladio trucidata est. 
Theudericus victor Parisius ingreditur, Theudebertus 
pacem cum Chlothario Compendio villa inivit; et 
ulerque exercitus eorum $07 illasus rediit ad 
propria. 

ΑΝ. pcv. — XXVII. Anno 10 regni Theuderici Pro- 
tadius, instigante DBrun!childe, Tlieuderico jubeute, 
major domus substituitur. Qui cum esset nimium 
arguiis.imus, et strenuus in cunctis, sed szva illi 
fuit contra personas iniquitas, fisco nimium tri- 
buens δ, de rebus personarum ingeniose fiscum vel- 
lens implere, et seipsum ditare. Quoscunque genere 
nobiles reperiret, totos humiliare conabatur, ut nu'- 
lus reperiretur qui gradum quem arripuerat po- 
tuisset assumere. His et aliis nimia sagacitate vexatis, 
maxime cunctos in regno Durgundi: fecit sibi inimi- 
cos. Cum Drunichildis nepotem suum Theudericum 
integra assiduitate moncret, ut contra Theudeber- 
tum moveret exercitum , dicens : Quasi Theudebertus 
non esset filius. Ch.ldeberti ^, nisi cujusdam hortu- 


C lanj, et Protadius ipsi quoque consilio assisteus, 


tandem jussu Theuderici inovetur exercitus. Quod 
eum loco, nomine Caraciaco.í, Theudericus cum 
exercitu castra metasset, hortabatur — a leudibus 
suis, ut cum Theudeberto pacem iniret. Protadius 
singulus  hortabaturj, ut. prelium committeretur. 
Theudebertus nec procul cum exercitu exinde resi- 
debat. Tunc omnis exercitus Theuderici inventa oc- 
casione supra Protadium irruunt, dicentes melius 


tura, inter czteras vestes recenseutur fasciole cru- 
rales vermiculate. 

e Ch., super fluvium Loa. At Stamps oppidum si- 
tum est ad Junn:m fluvium (la Juine), qui paulo ἐμ» 
ferius Loa majori ac minori fluviis (le Loe et le Loet) 
augetur. 


f Sic Clar. et Doh. At. Colb., cumque esset. arctus 
pervius ille locus. 1n Freh. deest vox locus. Alii vere, 
cum esset aulem. pervius. Chronica sancti Benigni et 
Besuense, cum esset arduus, etc. 


& Colb. et aliquot editi, nimium stringens, εἰ de 
rebus, etc. 


h Hoc falsum esse existimant viri eruditi, quod ex 
Gregorii Historia, lib. vir, eap. 57, et lib. 1«, cap. 
4, coustare videtur, Uterque ex Faileu'a legitima 
Childeberti uxore natus erat. Quz «si aliquando con- 
cubina apud nonnullos auctores dicta legatur, wie- 
minisse debemus ea voce legitimas uxores frequen- 
ter desigeatas fuisse, qua ex infiino genere nat 
erant. 

| Est Carisiacum, quod postea adeo celebre fuit 
inter palatia regia. Boh. habet, Caraciate. 

1 Mss. et aliquot ed., singulos hortabatur. 


CHRONICUM. 


e-se unum hominem moriturum ^, quam to'um cxer- A qui exinde Ermenbergam filiam ejus Thcuderico ma- 


citum in periculum initti. Proiadius in tentorio Theu- 
der;ci regis cum Petro archiatro ad tabulam ludens 
sedebat, quem undique cum jam exercitus circum- 
dasset , ct Theudericum leudes sui tenebant , ne illuc 
graderetur, misit Uncilenum, nt sux jussionis ver- 
bum nuntiaret exercitui, ut se de insidiis Protadii 
removerent. Uncilenus protinus 608 ad e:xcrcitum 
nuntians, dixit : Sic jubet domnus Theudericus, ut 
interficiatur Protadius. lrruentes super eum, tento- 
rium regis gladio undique incidentes, Protadium in- 
terficiunt. Theudericus confusus et coactus cum fra- 
tre Theudeberto pacem inivit, et illzesus uterque 
exercitus revertitur ad proprias sedes post decessum 
[Al., cedem] Protadii, 


wimonio sociandam adducerent. Ibique datis sacra- 
mentis, ut a Theuderico ne 609 unquam a reguo 
degradaretur, ipsamque accip unt , et Theuderico Ca- 
billono presentant, quam ille gaudens diligenter 
suscepit. Eadem, factlone aviz sux Brunichild:e, 
virilem coitum non cognovit. Instigantibus verbis 
Drunichild:e avi et Theudilan:e 5 germanze effici- 
tur odiosa. Post auni circulum ^ Theudericus Eruien- 
bergam exspoliatam a thesauris ju Spaniam retraos- 
Inisil. 

XXXI. Beittericus hzc. indignans legationem ad 
Chlotharium direxit : legatus Chlotbarii cum Bette- 
rici legato ad Theudebertum perrexit. Iterum Theu- 
deberti legati eum Chlotharii et Betterici legatariis ad 


AN. DCvl, — XXVIII. Anno 44 regni Theuderici B ^gonem ! regem ltalis accesserunt, et unanimiter 


subrogatur major domus Claudius, genere Romanus 5, 
homo prudens, jucundus in fabulis, strenuus in cun- 
cüs, patientiz deditus, plenitudine consilii abundans, 
litterarum studiis eruditus, fide plenus, amiciiiam cum 
omnibus sectans. Priorum exempla metuens, lenem 
se et patieritem hujus gradus ascensus |A/., ascensu) 
ostendit. Sed loc tantum impedimentum habebat , 
quod sagina esset corporis aggravatus. 

ΑΝ. θεν". — Anno 12 regni Theuderici Uncilenus, 
᾿ qui ad mortem Protadii insidiose fuerat locutus, insti- 
gante Druniebilde, pede truncato, de rebus exspolia- 
tus ad debilitatem * perductus est. 

XXIX. Vulfus patricius, idemque, Brunichilde in- 
sbigante consilio, qui in mortem Protadii consenserat, 
Fauriniaco 4 villa, jubente Theuderico occiditur ; et 
in patriciatum ejus Richomeris, Romanus genere, 
subrogaiur. Eodem anno natus est de concubina 
Theuderici fllius, nomine Meruveus, quem Chlotha- 
rius de sancto lavacro suscepit. 

XXX. Eodem anno Theudericus Áridium episco- 
pui Lugdunensem , Rocconem * et ZEpporinum co- 
mestabulum ad Bettericum ! regem Spaniz direxit, 


^ Alii, mortuum ; al., mori quam tantum. 

b Alii, Docudius. Romanos etiam iste anctor ap- 
pellat, eos qui genere Franci non erant, se ex an- 
liquis Galliarum familiis, quae aute Francorum siabi- 
litum in Galliis imperium ltomanis erant suhjectie, 

€ Chesn. et alii, brevitatem. Boh., vilitatem. 

4 Locus ob monaste: ium ordinis Benedictini , pri- 
mum virginum , tum virorum, eelebris, vulgo Faver- 
αν, ad Lantanam fluviolum in. Burgundie comitatu 


hi quatuor reges cum exercitu und:que super Theu- 
dericum itruerunt, ut regnum ejus auferrent, et 
eum morte damnarent, eo quod tantam de ipso re- 
verentiam ducebant. Legatus vero Gotthorum evectu . 
navali de Italia per mare in Spaniam revertitur, Sed 
hoc consilium divino nutu non sortitur effectum, 
quod cum Theuderico compertum fuisset, fortissi- 
sime ab eodem despicitur. 

XXXII. Eo anno Theudericus, consilio Aridii epi- 
scopi Lugdunensis perfidi utens, et persuasu avis 
suz Brunichildz sanctum Desiderium de exsilio re- 
gressum lapidare praecepit) : ad cujus sepulcrum 
mire virtutes a die transitus sui Dominus integra 
2ssiduitate ostendere dignatur. Per quod credendum 


( est, pro lioe malo gesto regnum Theuderici et fllio- 


rum suorum $10 fuisse destructum. 

XXXIII. Eo * anno, mortuo Betterico, Sísebodus 
successit in Spanix regnuin, vir sapiens et per totam 
Spaniam laudabilis valde, pietate plenissiinus. Nam 
et adversus manum publicam ! fortiter dimicavit. 
Provinciam Cantabriam *? Gotthorum regno subegit , 
quam aliquando Franci possederant. Dux, Francio 


dictus est, ut monet Paulus Diac. lib. 1v cap. 4 et 
45, v quo vide, supra, notas ad lib. x Hist. Greg. 
cap. 5. 

«] Passus est sanctus Desiderius Viennensis epi- 
scopus anno 607 die x Kalendas Junias, in territorio 
Lugdunensi ad Calaronam fluvium ( la Chalaronne ). 
In ipso loco, ubi passus est, nunc exstat vicus suo 
ipsius nomine donatus. De eo Cointius tomo 1I ad huuc 
annum fusius disserit, ubi Aridiuin a sceleribus qua 


dicdcesique Vesontionensi. In statuto. Ludovici Pii D hic et superioribus capitibus ipsi tribuuntur pluri» 


dicitur Fariniacum, ut hic in Ch. et Freh. Nunc 
Yu go a tempore sancti Bernárdi , cujus ille meminit 
epistola 547, Faberniacum, aut Faverniacum. Est et 
F avernach prope Friburgum in Brisgoia , et Favernay 
vicis inter Divionem et Au-sonam, in Burgundia. 

* kditi plerique, Kogonem et Eborinum, Colb., 
Rocconem οἱ Ebronium, et idem altera mauu comites 
stabuli; cui Aimoinus consentit, qui habet prefectos 


equorum. 

* Colb. et al. edit., Bethericum. ls. est Wittericus, 
qui, oeciso Liuba I1, regnum Wisigotthorum invasit 
auno 603. 

& Sic Clar., Bob. et ezteri; at Colb. eum plerisque 
ed., Theodelinde. De liac, infra, eap. 42. 

^ Ex bis verbis nonnulli inferunt ea qua sequun- 
tur 3d an. 12 erici esse revocanda. 

Δ |s est Agilulfus Langobardorum rex qui et Ago 


bus vindicare conatur. De sancti Desiderii martyrio 
legenda est epistola Adonis ad ecclesiam Viennen- 
sem, cuiipse szxculo ix przefuit. 

κ iioc caput deest in cod. Colb. quem Metteasem 
appellat Cointius. Interpolatum tamen dici non po- 
test , quippe quod habetur in veteri exemplari Col- 
legii Claromont. , quod sane haud diu post auctoris 
etatem descriptum est. Eadem ferme babet auctor 
appendicis ad Marii Chronicum. Czeterum Sisebodus, 
seu ut editi habent, Sisebutus Gundemaro Wiuerici 
successori substitutus est anno 612: quare euen- 
dandus est Fredegarii calculus. Sisebuti laudes vide 
apud Isidorum, in Chronico, ad cram 650. 

l Jd est adversus Romanos, seu imperatorem, 
Alias szpius rempublicain appellat, et infra imperii 


partem. 
» Ad Hispaniam Tarraconensem pertinebat, ho- 


FREDEGARII SCIIOLASTICI 


C21 


nomine, qui Cantabrfam tempare Francorum sub- Α menier diligeretur, simplicitatem Theudeberti ho- 


exerat *, tributa Francorum regibus multo tempore 
impleverat. Sed cum a parte imperii fuerat Canta- 
bria revocata b, a Gotthis, ut supra legitur, prx:oc- 
eupatur, et plures civitates ab imperio Romano Si- 
rebodus in littore maris ahstulit, et usque fundamen- 
tym destruxit. Cumque Romani ab exercitu Sisebodí 
trucidarentur, Sisebodus dicebat pietate plenus : lleu 
mc miserum , cujus tempore tanta sanguinis humaui 
effusio fitur ! Cuicunque poterat eecurrere de morte 
liberabat. Contfirimatum est. regnum Gotiborum in 
Spania per maris littora usque montes Pyren:zos. 

, XXXIV. Ago rex Lavgobardorum accepit uvorem , 
Grimoaldi et Gundoaldi germanam, nomiue Theu- 
delindain, ex genere Francorum e, quam Childeber- 
1u$ babuerat desponsatam. Cum eam consilio Bru- 
nichild:e postposuisset, Gundoaldus cum oinnibus 
rebus secum germanam Theudelindam in ltaliam 
transtulit , et in matrimonium Agoni tradidit. Gua- 
doaldus de gente nobili Langobardorum accepit uxo- 
rem , de qua duos G1] filios accepit, his nomini- 
bus, Gundebertum et Charibertum ὁ, Ago rex , filius 
Auibarii regis, de Theudelinda habuit filium , no- 
mine Adoaldum |A/. Odoaldum], et filiam, nomine 
Gundobergam. Dum Gundoaldus a Langobardis vi- 
mium diligeretur, factione Agonis regis et Theude- 
linde, eum ipsum jam zelo [A/. in zelum] tenerent, 
ubi ad ventrem purgandum in faldeone * sedebat , 
sagitta saucius moritur. 

AN. ΡΟ. — XXXV. Anno 15 regui Theuderici , 


neste. comportans, nihil se minorem ἃ BDruni- 
rlilkle esse censeret, sed szpius per legatos DBru- 
nicebildem despiceret, dum ab ipsa increpabatr, 
quod ancilla Brunichildae fuisset , tandein his ei 
alis verbis, legatis discurrentibus, ab invicem 
vexarentur, placitum inter Colerensem οἱ Suer. 
teuse;n δ fitur, ut has duas reginas pro pace intcr 
Theudericum et Theudebertum conjungereut ad 
colloquendum. Sed Bilichildis consiliis Ausira-ioruta 
inihi venire distulit. . 

AN. Dcix. — XXXVI. Anno 14 regni Theuderici , 
beati Columbani b creverat jam passim fama in ci- 
vitatibus sive ! in universas Gallias et Germani» 
provincias : eratque omnium rumore laudabilis, om- 


B nium cuitu venerabilis, in tantum, ut Theudericus 


rex ad euin sz»pe Lussovium 1 veniret, et orationum 
suarum suffragia omui cum humil:tate doposceret. 
Ad quem sepissime $19 cum veniret, copit vir 
Dei eum increpare, cur concubinarum adulteriis 
misceretur, et non potius legitimi conjegil solami- 
Bibus frueretur; ut regalis proles ex houorabili 
regina procederet, et nog potius ex lupanaribus vi- 
deretur emergere. Cumque jam ad viri Dei imperium 
reis sermo obtemperaret , et se ab oninibus illicitis 
segregare .sponderet , mentem DBrunichildis avis, 
secuuda ut erat Jezabelis k, antiquus anguis adiit, 
eamque contra virum Dei stimulatam — superbi 
aculeo excitat , quia cerneret viro Dei Theudcricum 
Obedite. Verebatur enim ne, si abjectis concubinis 


cum Theudebertus Bilichildem f babebat uxorem, C reginam aula prafecisset, dignitatis atque honoris 


quam Bruniehildis a negotiatoribus mercaverat , et 
esset Bilichildis utilis, et a cunctis Austrasiis velie- 


die vulgo Discaya (ía Biscaye) dicitur, cojus incolas 
uonnull: etjam antioui auctores Basculos seu Basclos 
appellant, 

4 jd est, subegerat. Editi, rexerat. Boh., egerat ; 
qua?e Cointius putat hunc Francionem a Childeberto 
et Clotario praefectum fuisse Cantabiiz , quam sube- 
gerant , ut colligit ex lib. ut Hist. Greg. cap. 29. 

b Aliquot ed., revocatus. l'orro a parte imperii, id 
est, ab exercitu imperatoris ; aut certe legendum ad 
partem, etc., id est, imperio restituta. 

ε Colb. alt. manu, et Ch. al., Dajwariorum. Theo- 
delinda primum Authario, Agoníis seu Agilulfi de- 
eessori, nupserat. Vide Paulum Diac., lib. i cap. 
91, et lib. 1v cap. 5 et seqq. Dicitur ex genere Fran- 
eorum, non solum quod Bajoaria esset tunc sub 
Francorum ditlone, verum etiam qued aviam babue- 
rit, ut multi volunt, Ragiutrudem, Thceodeberii 1 
Hlia:tn. Adde quod nmtrem habuerit, uti videtur, 
Ultradam relictam Tlieodebaldi regis. 

4 Alii: Haribertum , quud perinde est. 

* [linc dictum faldistorium, vulgo un fauteuil , 
quam vocem e Saxonico vocabulo f(uld derivatain 
volunt. Vide Cangii Glossariuin. 

t Alii, Belichildis; ev infra, cerneret : sed sepius 

atos Brunichilda. 

* 8 Ch. et Freh., placitus. Ch. al., Coleusse et Soi- 
tense, vel Seginteuse. Col., Bigu,, Bar., lll. et Boch., 
placitum est in Colecensi ei. Solnitenzi fieri. Boh. et 
Colb., in Colerense et Sogintense. lli pagi contermini 
eraut , prior in Austria, alter in Burgundia , in quo- 
rum finibus habitum est placitum, Sugiutensis no- 
mive designari videtur /e Suntgay, in provincia Ma- 
aita Sequauorum versus Elisstiam, quem pagum 


sui modum ampulasset, Evenit ergo ut quadam die . 
heatus Columbanus ad Bruuichildem veniret. Erat 


nonnulli superiori Eliaati:s attribuunt. Alter igno- 
tus e$t. 

b Qua hic babenter usque ad hejus eapitis finem , 
iisdem omnino verbis leguntur in Vita sancti Colum- 
bani per Jonam scripta , uum. $1 et seqq. , in Actis 
sanctorum ord. Denedictini, sac. n, pag. 17. 

i Sic antiquissima mauu emeudatum in cod. Cla- 
rom., qui alias ut editi, habebat : Beatus. Columba- 
mus creverat jam passim (amm civilatis sue in, elc. 
Colb., fama invitate sua ; et altera manu , invitante. 

1 Editi cum Colb., Luxovium , et sic infra. Ibi Co- 
lumbanus mouasterium condiderat , quod ex tuuc et 
sanctitate et monachorum numero percelebre fuit. 
S.perest nuuc cum oppidu cognomini, sn Burgundi:e 
comitatu, vulgo Luxeui dictum, congregationi saucti 
Vitoni ord. sancti Benedicti subjectum. 

k Colb. οἱ Clar., Zezabelis ; Ch. al., diabolica. Vet. 
ed. DBoeh. et exteri, secundum vetera ei. detestabilia, 
HI., detestabilis. luficiatur Cointius a Theodorico rege 
injustas uxores ductas fuisse, nullamque hujus od.i 
causam exstitisse arbitratur, nisi quod Columbanus a 
801 monasterii ingressu seculares viros, etiam prin- 
cipes, ipsamque Ürunichildem arcuissct , quam 5..- 
lani causam memorat auctor cozglaneus Vite sancti 
Agi!i abbatis Resbacensis. Forte hzec prima fuit jur- 
giorum occasio , ex qua , uti fleri solet, 815 pos'ea 
exoriz fuerunt. Ilinc vero mirari subit Patruui no- 
strorum religionem in fugiendo secularium consor- 
tio. Quautam vero diligentiam in servauda hae ar- 
cendorum saecularium a monasteriis disciplina adhi- 
b'rent, videsis apud Mabillon. in praf, swcoli t 
Bened. num. 53. 


623 


CURONICUM . 


626 


euim tunc apud Brucariacum * villam. Cumque illa A adversus sanctum Cosumbanum excitat, ounique 


eum in aulam venire cerneret, filios Theuderici, quos 
de adulterinis permixtionibus liabebat , ad virum Dei 
adducit; quos cum vidisset, seiscitatur quid sibi 
vellent. Cui Drunichildis ait : Regis sunt (ilii, tu 
eos benedictione robora. Αἱ ille: Nequaquam, iu- 
quit, istos regalia sceptra suscepturos scias; de 
lupanaribus emerserunt. llla furens parvulos abire 
jubet. Egrediens vir Dei regiam aulam b, dum 
limitem ransiliret, fragor ex terrore incussit , 
nec tamen misere femin: furorem compescuit , 
paratque deinde insidias woliri. Vicinis monasterii 
per nuntios imperat ut nulli eorum extra monas- 
terii terminos iter pandatur, neque receptacula 
monachis ejus vel quilibet * subsidia tribuantur. 


conatu perturbare intendit ; oratque proceres aulie 
cos, optimates omnes, ut regis animum contra ν᾽ ΡΘΗ 
Dei perturbarent : episcoposque aollicitare aggresse, 
ut de ! ejus religione detrahendo, statum regulae, 
quam suis custodiendam 614A monachis iudiderat, 
macularent. Obtemperantes igitur aulici regii pét- 
sSuasionibus misere regime, animum regis contra 
virum Dei perturbant, cogentes ut accederet ae reli - 
gionem probaret abactus i. Itaque rex ad virum Dei 
Lussovium venit, conquestasque cum eo, cur 8 eom- 
provincialibus moribus desciseeret, et intra septa 
secretiora omnibus Christianis aditus non pateret. 
Beatus itaque Columbanus, ut erat audax atque ani- 
mo vigens, talibus objicienti regi respondit : Se 


Cernens 61.3 beatus Columbanus regios animos ad- B consuetudinem non habere ut secularibus hominibus 


versum se perinotos, ad eos properat, ut suis monitis 
miseram pertinaci» incentivam frangant 4. Erant 
enim tunc temporis apud Spinsiam * villam publicam. 
Quo cum jam sole occuumbente venisset , regi nun- 
tiant virum Dei inibi esse, nec regis domibus metare 
velle. Tunc Theudericus ait, wwelius esse virum Dei 
opportunis subsidiis honorare, quam Dominum ex 
servorum ejus offensa ad irdrundiam provocare. Ju- 
bet ergo regio cultu opportune [Al. oj portuna] parare, 
Dei famulo dirigere. Itaque venerunt, et juxtá impe- 
rium. regis oblata (Al. oblatam] offerunt. Qui cum 
vidisset dapes, et pocula cultu regio administrata , 
inquirit quid sibi ista vellent. Dicunt illi ; Tibi a rege 
fore directa. Abominatus ea ait : Scriptum est : Mu- 


et religione alienis famulorum Dei habitationis pan- 
dat introitum. Sed opportuna aptaque loca ad hoec 
habere parata, quo omnium hospitum adve.;tus sus- 
cipiatur. Ad hzc rex : Si, inquit , lgrgitatis no»trze 
munera et solaminis supplementum capere Cppis, 
omnibus in locis omnium patebit iutcuitus. Vie Dei 
respondit : Si quod nuuc usque sub regularis disci- 
plinz:e habenis con-trietum |A/. constructum] fuit 
violare conaris, nec tuis muucribus, nec quibuscuu- 
que subsidiis mu forea te sustentaturvm. Et si hane 
ob causam tu lioc in loco veuisti, ut servorum Dei 
ceuob:a destruas, et regularem disciplinam macules, 
scito tuum regouin funditus ruituruim , et cum oinbi 
propagine regia peritucum | Al. demersurum]. Quod 


nera impiorum reprobat Altissimus (Prov. xv, 8). Non ($ postea rei probavit eventus. Jau enim temerario co- 


euim dignum est ut famulorum Dei ora cibis cjus 
polluantur ἴ, qui non solum suis [Al. sua], verum 
etiam aliorum habitaculis [ Af. babitacula] famulis Dei 
aditu. denegat. llis dictis, vascula ounia in frusta 
disrupta sant, vinaque ac sicera solo diffusa, cexte- 
raque separatim dispersa. Pavefacti ministri, rei 
gestae casum [ZM. causam] regi nuntiant. llle pavore 
perculsus cum avia diluculo ad virum Üei properant, 
Precautur de commisso veniam, sc in posterum 
emendare pollicentur. liis pacatus promissionibus 
monasteriuin rediit, sed polliciti vadimonii jura non 
diu servata violantur 8 : exercentur miseriarum in- 
c:ementa, solitoque a tege adulteria patrantur. Qui- 
bus auditis, beatus Columbanus litteras ad eum ver- 
beribus ^ pleoas direxit, comminaturque excomimu- 
uicationem , si emeudari dilatando non vellet. Ad 
hac rursum permota Brunichildis, regis animum 


* [n Vita sancti Columbaui Drocuriaca dicitur. Vicus 
est inter Cabilonum εἰ Augustodunujn positus , di- 
ctus vulgo Bourcheresse. 

b Alii, regina aulam. Infra, parat quidem inde, 

* Colb. et ei., vel cuilibet. 

ἃ Sic Boh.; alii, meserc... intentum fragal. - 

* Alias, Spissia, vulgo Espoisse , in'er Sinemurum 
ei Moutem regalem sita iu Burgundia ducatu baud 
procul a Sereno fluvio, qui post emensum pagum An- 
tis-jodorensem Icaunz jungitur. 

f Doh., est famulorum Dei orationibus, ut his pol- 
luantur, Freh., dignus est... is pollestur. Aliquot ed. 
vet.. πὲ famuli Dei muncribus ejus polluuntur. 

& Freh., sed vollicitun εἰ demoni juanaum non 


natu rex refectorium ingressus fuerat. ilis ergo (61. 
ritus dictis foras celer repedat. Duris post [ως viri 
Dei iucrepationibus * rox urgetur. Conua quem 
T lieudericus ait : Martyrii coronam me tibi illaturuin 

speras : non esse me tante. dementi:e scias , ut liuc 
tantuni patrarem scelus , sed potioris consilii tibi 
scias utilia paraturum, ut qui ab omnium secularium 
moribus disciscit !, qua venerit, ca via repedare ettet 
deat. Aulici simul consona voce vota prorumpuuL , 
se habere in Lis lecis nou velle, qui omnibus nou 
societur. Ad ᾿ς beatus Columbanus 86 dicit de co- 
nobii septis non egressurum, nisi violenter abstraha 

tur. Discessit G15 ergo rex, relinquens virum 
quemdam procerum, nomine Baudulfum 5, ls erge- 


D cum remausisset, virum Del a mouasterlo pettit, et 


peues Vesoutioneu) oppidum ad exsulaudum perde- 
cit, quoadusque ex eo regalis sententia quod veluis- 


diu servatur. Violenter. 

h Editi vet., objurgationibus. 

! Alii, e£ de ejus... ei statum. Colb. aliera manu, 
sicut et Jonas iu. Vita saucu Columbani, et ul ejus re- 
ligioni detrahentes statum, elc. Clarom., iníra, aca- 
laret. 

i Chesn., adactus. Jonas, coactus itaque rex. 

k Quv sequuntur ad. liec verba , qua venerit , ope 
mss. et Jon restituiiuus, quie in editis meudusa 
Sunt. 

U Alii, recesserat, aut disciscat. 

9 (olb., Uoh. et plerique ed., Audulfum. aut Adul- 
(um. Ch. al. et Freb. al., procercin, nomiue Amdulfttm. 


FREDEGARII SCHOLASTICI 


628 


set decerneret. Post hzc vir Dei cernens, quod nullis A mortis eos periculum incurrere. At ille se ait jiu 


euwstodiis angeretur, a nulloque molestiam ferret ; 
^. videbant enim omnes in eo Dei virtutem flagrare, 
^ Meoque omnes ab ejus injuriis segregabantur, ne 
-socii culparum forent ; ascendit ergo Dominica die in 
verticem ardui cacuminis montis illias , ita enim si- 
tus urbis babetur, cum domorum densitas in defuso 
[Al. diffuso] Istere proclivi montis sita sit, pro- 
rumpens δ ardua. in sublimibus cacuminibus, qui, 
undique ei abscissi fluminis Dovz Ὁ alveo vallante, 
nullatenus commeantibus viam pandit, ibique usque 
ad mediam diem exspectat , si aliquis iter ad mona- 
sterium revertendi prohibeat. Et cum nullus contra- 
rius existeret, ipse per mediam urbem cum suis ad 
monasterium regreditur. Quo audito, Brunichillis ae 
Theudericus, quod scilicet ab exsilio revertisset , 
atrocioribus irs aculejs stimulantur, jubentes Ber- 
thario comiti attentius perquirendum virorum * cum 
prisesidio, simulque et Baudulfum, quem superius 
diteram , destinarunt. Quo cum venissent, beatuin 


Colembanam in ecclesia positum , psallentio 4 ac. 


orationi deditum cum omni congregatione fratrum, 
reperiunt; sicque virum Dei alloquuntur : Precamur 
ut * tam regiis quam etiam nostris obedias przce- 
ptis, egressusque eo itinere quo primum his adven- 
t3stl in 816 locis. At ille: Non enim , iuquit, reor 
placere Conditori àd semel natale solum ob Christi 
timorem relietum denuo repedare. Cumque nullate- 
: us cernerent sibi virum Dei obaudire , relictis qui- 
busdam , quibus ferocitas animi fortior inerat, Ber- 


sepius testatum esse, nisi vi abstraheretur, non 
discessurum. llli gemino vallati periculo, undique 
urgente formidine, pallium quo indutus erat attin- 
gunt ; alii genibus provoluti cum lacrymis precantur, 
ut pro tanti sceleris culpa illis ignosceret , qui non 
suis desideriis , sed regiis obtemperarent przceptis. 
Videns itaque vir Dei periculum fore, si su: severi - 
tati satisfaceret, cum omni ejulatu atque inorrore 
egreditur, deputatis custodibus, qui quousque ditio- 
nis su: regno pelleretur, non eum relinquerent. luter 
quos primus Ragumundus f erat, qui eum Namnetis 
usque perduxit. Sicque a regno Theuderici expulsus, 
iterum Hiberniam insulam repedare disposuit. Sed 
ut € nulli penitus iter gradieudum fit pontificium, nisi 


B permissu Altissimi ; ipse vero sanctus Italiam. expe- 


ten$ , monasterium in loco, nomine Dobio 5, illuc 
construens sanctz conversationis, olenus dierum mi- 
grat ad Christum !. 

ἂν. pncx. — XXXVII. Anno 151 regni Theuderici, 
cum Alesaciones k, ubi fuerat enutritus, pracepto 
patris sui Childeberti tenebat, a Theudeberio itu 
barbaro 617 pervaditur. Unde placitum iuter hos 
duos reges, ut Francorum judicio finiretur, Saloissa ! 
castro instituunt. Ibique Theudericus cum scaritis σι 
tantum decem inillibus accessit. Theudebertus vero 
cum maguo exercitu Austrasiorum inibi przelium vel- 
lens committere aggreditur, quod cum undique Theu- 
dericus ab exercitu Theudeberti circuimdaretur, coa- 
ctus atque conipulsus Theudericus, timore perterritus, 


thárius abscessit. Hi vero qui remanserant virum Dei C per pactionis vinculum Alsacios ad partem Theude- 


hortantur ut illis misereatur, qui ad tale opus patran- 
dum infeliciter feerant relicti , eorumque periculo 
consuleret ; qui si eum violenter non abstraherenut 


4 Chesn. et czteri, prorumpunt. 

b Edid plerique cum Colb., Deme. Boh., Devie, 
Freh., Denia , Ch. al., Duvii. Est Dubis fluvius (e 
βουβὴ qui Vesontionem Sequanorum metropolim al- 

t. 

* Colb. et plerique ed., virum... superius direzerat. 

4 Psallentio, id est, ut hodie loquimur, psalinodiz. 
Unde mon recte emendarunt qui posuere psallentem. 

* Editi plerique, wu! non tam regiis. 

f In Vita sancti Columbani , Hagamundus. Freh., 
Haguimundus. 

8 Colb. alt. manu sic habet : Sed admonitus per 


spiritum quod semel reliquerat ne. iterum repeteret, D, 
iu 


greseum reiro retorquens ltaliam expetit. 

à Situm est Bobium in valle profundissima in ΑἹ - 
pibus Cottiis ad fluviolum eognomiuein , haud procul 
a (lumine Trebia et Apenuino. Crevit in urbein, epi- 
«copali sede donatam anno 1014. Superest tamen 
δός monasterium, licet exiguum, sub congreg. 
Casinensi. De quo plura videsis in Itinere Italico Ma- 

, Vlloniano, psg. 215. Obiit sanctus Columbanus an. 
915, cujus festum Beda et Waudelbertus xi, alii ix 
kal. Decembris consignant. Eum Paulus Diac. iu Gest. 
La .; Aimoinus et cxteri laudant. 

1 [n Colb. altera, sed antiqua manu, hec ad mar. 
finem addita sunt, qux videntur ex anonymo qui 

Francorum scripsit sub Theoderico rege de- 
sumpta ex cap. $8 : Brunichildis vero regina non ces- 
sabat quotidie Theudericum monere dicens : Quare ne- 
gligis, et quara non requiris thesaurum patris tui ac 
regnum ejus de manu Theudeberti, cum scias eum non 
eue fratrem tuum. In adulterio enim de coucubina pa- 


΄ 


berti firmavit; etiam et Suggentenses et Turenses et 
Campanenses ^, quos sxpius repetebat, idemque 
amisisse visus est. egressus uterque ad sedes pro- 


tris tui procreatus est. His itaque ac talibus incitationi- 
bus utcunque percitus, cepit alter in alterum consurgere. 
Vide, supra, cap. 37. 

J Sic mss. et Freh.; at Col., Bign., Bar. et Boch.. 
mendose, anno 12, Ch. annum non exprimit. 

k [d est Elis»tiam , seu Alsatiam, provinciam no- 
tissimam, ubi apud Marilegium nutritus fuerat Tlieu- 
dericus, uti refert Gregorius Turonensis. Ex hoc 
autem loco vir cl. Obrechtus in Prodromo rerum AI- 
saticarum merito eorum opinionem rejicit, qui scri- 
psere Alisatie nomen apte sxculum vint nusquam 
apid auctores reperiri. 
| Mirum est quam variis modis scriptum fuerit 
jus loci nomen, qui situs 68] ad Rlienum iuter Ta- 
bernas et Drocomagum, dictus vulgo Seltz. Vide No- 
titiam Valesii ad vocem Saletio. 

m Msg., utrumque. Porro scaritorum nomine mili- 
tes designari pulo, sic a scara dictos, qua voce mili- 
tum cuneus, sive bellatorum acies exprimitur. Hinc 
vox nostra gallica escarmouche profluxit. Vide Alte- 
serram in bunc locum, et Caugii Glossarium. 

2 Jam supra diximus, ad caput ὅδ, de comitatu .u- 
gintensi, vulgo Suntgaw. Turensis vero, quem in- 
caute Aimoinus Turonensem appellat, videtur esse 
le Turgaw, pagus Helvetiorum inter pagum Tiguri- 
num et lacum Constantiens^nm. Campanensis nomine 
hie designari putat Cointius eam Campani.e partem 
qui: est circa Sequana ripas, supra. iufraque Tre- 
carum urbem, quam antea Guniramnus tenuerat. 
Verum pagus hic memoratus haud procul a. Sugin- 
tensi et Turensi videtur abfuisse. Cli. al. et Freh. al. 
habent Campianenses. 


(29 


CIBIONICUM., 


μίας. His diebus et Alamanni im pago A venticensi ^ A oportet hujus rei caosam expetere. Rustica fabula 


Ultra -Jurano hostiliter ingressi sunt, ipsumque pa- 
gum prsfdantes , Abbelinus et Herpinus ν comites 
eum Cateris de ipso pago comitibus cum exercitu 
pergunt obviam Alamannis. Uterque phalange wan- 


gas ὁ jungunt ad prelium ; Alamanni Trans-Juranos- 


superant, pluritatem eorum gladio trucidant, et pro- 
sternunt; maximam partem territorii Aventicens:s 
incendio concremant ; plurimorum nimium hominum 
multitudinem exinde in captivitatem duxerunt; re- 
versique cum prada pergunt ad propria. Theudericus 
eb has injurias deinceps integra assiduitate consi- 
lium iniebat, quo pacto Theudebertum potuisset op- 
primere. Eo anno Bilichildis a Theudeberto inter- 
licitur. Theudehertus puellam, nomine Theudichil- 
dem, accipit uxorem. 

ἈΝ. pcxt. — Anno 16 * Theuderici, Theudericus 
legati^nem ad Chlotharium direxit, 8168 indicans se 
coutra Theudebertum, eo quod frater suus non esset, 
hostiliter veile aggredere, si Chlotharius in solatio 
Tbheudeberti non esset ; ducatum Dentelini f, quem 


contra Theudebertum cassaverat, si Theudericus 


Theudebertum superaret, Chlotharius supra memo- 
ratum Dentelini ducatum in suam ditionem recipe- 
ret. [lac convenientia a Theuderieo et Chlothario, 
legatis intercurrentibus, firmata, Theudericus movet 
exercitum. ' 

ΑΝ. pcxin. — XXXVIIf. Anno 17 Theuderici re- 
gis, Lingonas de universis regni sui provinciis mense 
Madio exercitus adunatur, dirigensque per Ande- 


dicitur, quod eum lupus ascendisset in. moutem, ct 
cum fllii sui jam venare cepissent, eos ad se [ἢ 
monte vocat, dicens : « Quam longe oculi vestri in 
unamquamque partem $19 videre prevalent, non 
habetis amicos, nisi paucos qui de vestro genere 
Sunt. Perficite igitur quod céóepistis. » Theudericus 
cum exercitu Árdennam transiens Tolbiacum perve- 
nit. Theudebertus cum Saxonibus, Thuringis et ex- 
teris gentibus, quos de ultra Rhenum, vel. ungique 

potuerat adunare, contra Theudericum Tolbiacum ὦ 
perrexit, ibique denuo commissum est prelium. 
Fertur ἃ Francis czterisque gentibus ab antiquitus 
! sic forte nec aliquando fuisse prelium conceptum. 


. Ibi cuim tanta. strages ab utroque exercitu facta es!, 
B ut phalanges in ingressu certaminis contra se prz- 


liantes ! , cadavera virorum occi:orum undique non 
heberent 60] inclinata jacerent, sed stabant. mortui 
inter eseterorum cadavera stricti quasi viventes. Sed 
Domino precedente iterum Theudericus Theudeber- 
tum superat, eta Tolbiaco usque Coloniam exerci- 
tus Thendeberti gladio trucidatur. Per loca oram 
terr: eooperuit, ipsoque die Coloniam perrexit, om. 
nesque thesauros Theudeberii inibi recepit. Diri- 
gensque Theudericus ultra Rhenum post tergum 
Tüeudeberti Berthbarium cubicularium, qui diligenter 
Theudebertum insequens, cum jam cum paucis fu- 
geret, ipsum captum Bertharius Coloniz conspectui 
Theuderici przsentat, exutum vestibus regalibus k, 
Theudebertus exspoliatus , equusque ejus cum stra- 


laum t, Nasio eastro. capto, Tullum civitatem per- C tura regia, hoc totumque Derthario a Theuderieo 


rexit. Ibique Theudeberius cum Austrasiorum exer- 
citu obviam pergens, in Tullensi campania confligunt 
certamine. Theuderieus superat Theudebertum, ejus- 
que exercitum prosternit. Cassa est de exercitu eo- 
dem przlio nimia multitudo virorura fortium. Theu- 
debertus terga vertens per territorium Mettense 
yeniens, transito Vosago, Coloniam fugaciter perve- 
nit. Tbeudericus post tergum cum exercituinsequens, 
beatus et apostolicus vir Leonisius ^, Mazancensis ur- 
bis episcopus, diligens utilitatem Theuderici, et 
odiens stultitiam Theudeberti, ad Theudericum ve- 
niens dixit : Quod coepisti perficito, satis te utiliter 


* Aventicum, urbs olim celebris et Helvetiorum 
eaput, hodie ad vicum redacta, episcopum habuit 
Marium Chronici scriptorem, qui subscripsit conc. 
Matisc. «t an. 585, nuuc vero sedes ejus episcopalis 
Lausannam translata est. À nobis Avenche , ab inco- 
his Uwflisburg appellatur. 

t b Aliquot editi, Appellinus εἰ Erpinus; al., Abbe- 
€nus., 

ε Sic mss, Editi aliquot , ordines. Et infra, plurimi 
eorum ; Colb., plures tunc. . 

4 Alii, Belieldis. Erat ipsius Theodeberti uxor, ex 
cap. 55, supra. 

* Clar. et aliqnot Editi, anno 15. 

f! Alii, Denselini, et infra. 

8 [lic locus, ut jam aliss monuimus , priscum no- 
spen retinet, vulgo Andelot in. Lingonum dicecesi ver- 
sus Nasium eastrum Leucorunt, quod unc in ducatu 
Barrensi situm ad Ornam ἤθη, Nas vulgo appel- 
latur. Nasium olim celebre fuit, uti patet ex vetustis 
auctoribus et ex numunis antiquis, qui ibi Frequenter 


conceditur. Theudebertus vinctus Cabillono destina- 
tur;filius ejus, nomine Meroveus, parvulus, jussu 
Theuderici apprehensus a quodam per pedem ad pe- 
tram percutitur, cerebrum ejus capite eruptum ami- 
sit spiritum. Clilotharius ducatum Dentelini secun- 
dum convenientiam Theuderici integrum sus ditioni 
redigit. Ob quam rem Theudericus cum jam toti Aus- 
ter ! 890 dominaretur, nimia indignatione com- 
motus, eontra Chlotharium exercitum movet. 

Ax. ΒΟΧΠΙ. — Anno 18 regni sui de Auster et Dur- 
gundia movere przcepit, legationem prius dirigens, 
ut se Chlotharius de jam dicto ducatu Dentelini omni 


inveniuntur. Certe cum in ea regione versaremur 
an. 1696, detecta est camera, cujus muri musivo 
incrustati erant, ex quibus lapilli quadrati. inde 
eruti ad nos delati fuerunt. Hunc autem locum 
male nounulli Naneeium Lotharingie caput esse 
scripserunt. 
b In Clar. et Ch. al., Lesio. Fuit Moguntinus epi- 
scopus, quem alio nomina Lindegasium, seu L 
astum appellatum fuisse Cointius dicit. Sanctus Lin. 
dogasius dicitur a Druschio in catalogo episc. Mo- 
guntinorum. 

i Alii, ab antiquo. tam nunquam fuisse prelium 
facium. . 

1 Cod. Clar. , ubi phalanges... preliantur, w& ca- 
davera. 2. . 

k Chesn., prasentat exhibitum — veste regali, eic. 
Colb. utramque lectionem habet, et infra aliquot, cum 
ferratura. . . u 

t Sic Clar. semper Austriam designat, Editi vas- 
riant 


651 


derici undique regnum Chlutharii impleturum. Quod 
verbum, quemadmodum legati nuntiarant, probavit 
eventus. 

XXXIX. Ipso quoque anno jam exercitus contra 
Chiotharium aggrediebat, cum Theodericus Mettis 
profluvio ventris moritur. Exercitus. protinus rediit 
ad proprias sedes. Brunichildis cum filiis Theuderici 
quatuor, Sigiberto ^, Childeberto, Corbo, et Meroveo 
Mettis residens, Sigibertum in regno patris insti- 
tuere nititur. 

XL. Chlotharius, factione Arnulfi et Pippini 5, vel 
e:terorum procerum Auster ingreditur, Cumque 
Antonnacum * accessisset, et Bruniehildis cum filiis 
Theuderici Warmacig 4 resideret, legatos, his no- 


FREDEGARI SCIOLASTIC) —— 
modo removeret ; alioquin noverit se exercitu Theu- A tharius eligeretur. Gentes qu illic attract: Torrant 


653 


consilio secreto de solatio Brunichildis et filiorum 
Theuderici procul fecit abesse : exinde regressi cum 
Brunichilde et filiis Theuderici, Burgundias appe- 
tunt, missis ! per universum Auster discurrentibus, 
exercitum movere nilebantur. 

XLI. Burgundie faronesi vero, tam episcopi quam 
c:eteri leudes, timentes Brunichildem, et odium in 
eam labentes, enm Warnachario consilium inientes 
tractabant, ut neque unus ex filiis Theuderici evode- 
rel, sed, eis omnibus op. ressis, et Druvichildem de- 
lerent, et regnum Cblotharii [ Al. Chlotliario] expete- 
rent, quod probavit eventus. Cumque jussu Rruni- 
childe et Sigiberti filii Theuderici exercitus de 
Durgundia et Auster contra Chlotharium aggrede- 


minibus, Chadoindum et Herponem *, ad Chlotha- B retur. 


rium direxit, contestans ej ut se de regno Theuderici, 
quod. filiis reliquerat, removeret. Chlotharius respon- 
debat, et per suos legatos Brunichildi mandabat, ju- 
dicio Franeorum electorum f, quidquid praecedente 
Domino 3 Francis inter eosdem judicabitur, pollice- 
lur sese implere. Brunichildis Sigibertum seniorem 
filium Theuderlci in Thoringiam direxit, com quo 6 
Warnacharium majorem domus et Alboenum cm 
cxteris proceribus destinavit, ut gentes quie ultra 
Rhenum sunt. attraberent, qualiter Chlothario po- 
tuissent resistere. Post tergum indiculum direxit, ut 
Alboenus cum ceteris Warnacharium interficeret, 
eo quod se in regnum Chlotharji vellet. transferre. 
621 Quem indiculum relectum Alboenus disruptum 
projecit in terram. Inventus est a puero Warnacha- 
rii : super tabula cera linita denuo ipse solidatur 5. 
Quo indiculo relecto, Warnacharius cernens se vitz 
periculum hahere, deinceps cogitare ccepit quo pacto 
fili Theuderici opprimerentur, et in regnum Chlo- 


Δ Sie Clar. Ed. cum Boh. et Colb., Sigoberto, et 
eic semper. 

b Arnulfus episc. Mettensis, dequo etPippino infra, 

* Colb. et Ποῖον. cum Ed. plerisque, Captonacum. 
At hic Antonnaeum designatur, vulg» Andrenagh, 
nppidu'um inter Donnam et Confluentes sub ditione 
archiepiscopi Celoniensis. Captonacum vero palatium 
fuit hand procul Lutetia dissitum , cujus situs iucer- 
tus ést, nisi sit vicus C/iatou, prope Sancium Germa- 
num in Laia. Vide lib. wv de Re Diplomatica num. 29. 

4 Urbs notissima, vulgo Worms. 

* Ed. aliquot et Colb., Erbone; Boh., Caduino. 

* Alii, electo. Res majoris momenti judicio Fran- 
corum, id est ordinum seu statum regni finiebantur. 
Eo capitali sententia damnatus fuit Bernardus ltalie 
rex, qui adversus Ludovicum Pium patruum suum 
conjuraverat, quam penam temperavit Ludovicus, 
oculorum orbitate contertus. Huic successit duo- 
decim Parium Francie, tum parlamentorum , insti- 
tutio. 

€ Ch., Freh. et cz'eri, direxit, apud quem Warna- 
charium, 3l., Warnharium, Alboinum. 

h Al. litus denuo solidatur. Hinc Chiffletius in 
Anastasi .Childerici infert reges nostros pugillaribus 
ceratis usos fuisse, quibus mandata sua (indiculi bic 
dicuntar) committebaut. 

i Colb., Blrunichildis missis. nitebatar. 

1 Colb, ct aliquot Editi, barones, qux vox postea 
maxime ip usi fuit ad designandos regni optimates, 
Earones auteni dicti sunt quod e nobili fara editi sint. 


XLI. Veniensque Sigibertus in Campaniam terri- 
torii Cata'aunensis ἢ guper fluvium Axonam ! , ibique 
Cl)otharius obviam eum exercitu venit, multos jam 
de Austrasiis secum babens factione Warnacharii 
majoris domus, sicut jam olim tractaverat, 68239 
consentientibus Aletheo patricio, Rhocrone, Sigoaldo 
et Eudelane ducibus. Cumque in congres-u certami- 
nis debuissent cum exercitu confligere, priusquam 
przeliari ecepissent, sigua dantes, exercitus Sigiherti 
terga vertens redit ad proprias sedes. Chliotharius 
paulatiu, ut convenerat, post tergum cum exercitu 
sequens, usque Ararim Saogonnam Ὁ fluvium perve- 
nit. Captis filiis Theuderici tribus, Sigiberto, Corbo 


. et Meroveo, que:n ipse dc fonte excepit, Childebertus 


fügaciter ascendens ^, nec unquam postea fuit rever- 
sus, Ausirasiorum exercitus illesus revertitur ad 
proprías sedes. Factione Warnacharii majoris do- 
mus, cum reliquis maxime totis proceribus de reguo 
Burgundix, Brunichildis ab Herpoie comestabulo de 


Farz enim generationes sunt, seu linex, ut habet lex 
Langob. lib. i tit. 14, et monet. Paulus Diaconus 
lib. n Hist. Langobari. cap. 9. Unico verbo le;cn- 
dm esset Durgundzefarones, nt infra exp. 41, ct hic 
Bober., burqundefarones. Etenim sanctus Faro, episco- 
pus Meldensis, Burgundofarus appellabatur, ejusque 
soror Burgund'fara, ut ex eorum Vitis patet. in sa:- 
cul "τὶ Benedictiuo. 

k Ch., Campanic territorium Catalaunensc ; alii, Cam- 
paniam Catalawnensem. 

| Editi aliquot cum Boh. et Colb., Coxzoniam. Item 
ahquot Ed., mendose, flurium Coxoma. Sed hic de- 
signatur Axona (Aisne), Campani:e fluvius, qui Sues- 
sionibus irriyatis Isar:» permi:cetar prope Compen- 
dium. 

m Clar., Sauconnam. Colb., Sagonnan, qux: omnia 
eumdem fInvium (la Saóne) designant. Unde Freh. 
et Chesn. habent id est Sa»gonnam. J 


n Colb., secnda manu, fugam iniens ascenso equo 
nunquam postea visus est. lluc porro revocandum est 
id quod narrat Florentius pre-byter Trica«stinns iu 
Vita. sanctz Rusticul:? abbatissze Arelatensis, apud 
Chesnium , tomo 1, pag. 525, uhi accusata fuisse di- 
citur apud Clothariuin, quod illa occulle regem mutri- 
ret. Non enim alus est iste rex quam Childebertus 
hic memoratus. Unde hac accusatione recepta, Chio- 
tarius, ira commotus, diligentissime rei veritateu iu- 
dagari mandavit; veritus quippe nc ille in patris sui 
regnuin reditum meditaretur. 


635 


CIRONJCUM. 


bo 


pago Ultra-Jurano ex villa Urba^ ena cum Theude- A ster regnum arripuisset, Ilerponem .[A/. Hlerpinum] 


lane gerinana. Theuderici producitur, et Chilotliario 
liouava vico b super Vincenna fluvio praseniatur. 
Sigibertus et Corbus filii Theuderici jussu Chlotharii 
interfecti sunt. Meroveus secretius jussu Chlotharii 
in Neptrico * perducitur, eumdem amplectens amore, 
quod ipsum de sancto excepisset lavacro. Ingobodo 
Graffioni4 commendatur, ubi plures post annos vixit. 
Chlotharius, cum Brunichi;ldis suo conspectui pra- 
sentaretur, et odium contra ipsam nimium haberet , 
reputans ei eo quod decem reges Francorum per 
ips:m interfecti fuissent, 1d est, Sigibertus, et Me- 
roveus, $93 οἱ genitor suus Cbilpericus, Theude- 
hertus et filius suos Chlotharius, item Meroveus [ἰ- 
lius Chlotbarii, Theudericus, ejusdemque filii tres, 


ducem, genere Francum, loco Eudclani j in pago UI- 
tra-Jurano instituit : qui dum pacem in ipso pago ve- 
hementer arripuisset sectari, malorum nugacitatem 
reprimens, ab ipsis pagensibus, instigante parte ad- 
versa, consilio 82/4 Alethei patricii et Lendemundi 
episcopi et Herponis comitis, per rebellionis auda- 
ciam Herpo dux interficitur. Chlotbarius cum in Al-. 
satia villam, Maroleginum k cognomento, eum Bcerte-. 
thrude [ Al. Bertrude] regina accessisset, pacem se- 
ctatus, multos inique agentes gladio trucidavit. 
XLIV. Leudemundus quidem episcopus Seduncn- 
sis ! ad Bertethrudem reginam veniens secretius, 
consilio Alethei verba ignominiosa dixit, qued Chlo- 
tharius eodem anno omnimodis migraret dc s:eculo, 


qui ad priesens. exstincti fuerant, per tridnum eam, p ut (besauros, quantum poterat, secretissime ad Sedu- , 
diversis tormentis affectam, jubet prius camelo per nis suam civitatem transferret , eo quod esset locus 
omnem exercitum sedentem perducere, post haec co- — tutissimus, et Aletheus esset paratus m, suam relin- 
ma capitis, uno pede et brachio ad vitiocissimi * equi — quens uxorem , Bertethrudem reginam aceipere eo 
caudam ligare; ibique calcibus et velocitate cursus quod es:et regio genere de Burgundionibus, ipse 
membratim disrumpiturf. Warnacbarius in regno Post Chlotharium ? posset regnum assumere. Regina 
Burgundiz substituitur major domus, sacramento a. Bertethrudis com hzc audisset, verita ne veritas sub- 
—Chlatharla nneanta A mana teemamedieesutem, — Sisteret, in lacrymas prorumpens abiit in cubiculum, 
| Lendemundus cernens se hujuscemodi verbis babere 
periculum, fugaciter per noctem Sedunis perrexit. 
Exinde latenter fuga Lussovium ad domnum Austa- 
sium abbatem? pervenit. Post hac ab ipso abbate 
cum domno Chlothario his culpis excusatur, et ad 
&gam reversos est civitatem. Chlotharius Massolaco ? 
villa cum proceribus residens, Aletheum ad se veuire 
D precepit : hujus consilio iniquissimo comperto, gla- 


TRINITY COLLECE, 
CAMBRIDCE. 












[erocissimi, et Infra, comam. 

f Brunichildem [4150 a Jona et Fredegar 
rum criminum accu-atam fuisse pluribus 
Cointius, quem, si lubet, consule, potíssim 
num 615, ubi ejus apologiam scribit, ac la 
dem ex *ariis monumentis congerit. Ejes. 
describitur quoque in Marii appendice; 1 
grum habes in appendice hujus voluminis. 

& Clotarius [, filius Chlodovel, defunctis fr 
nc[otibus suis, mouarchíam obtinuerat, M 


. dio trucidare jussit. 


AN. Dcxvi. — Ánno $34 regni Chlotharii Warna- 
charium majorem domus cum universis pontificibus, 
sed et Burgund:cfarones τ Bonogelo villa ad se venire 
precepit, ibique cunctis illorum $95 justis petitio- 
nibus annuens, preceptionibus roborat. 


h Bol., per sexdecim annos. Freh., post quindeolm 
annos. 

i d. est, vituperatur, gallice bd, ut jam obser« 
vavimus. 

] Chesn. et Froh. , Theudelanis Cb. nl., Eudes 


anis. 

k Sic Clarom., optime. Colb. et Caesn., Mavrrole- 
giam; Ch. al., Maurolegico. Editi plerique, villam 
Aurolegiam. De hac supra diximus. 

! Sic Clarom., ai Colb. et Bob. cum Editis pleris- 
quc, Sidonensis. Et sic inferius, Sedunuim, vulgo Séon, 
iu Valesia, de qua urbe jam diximus. 

τ Freh. et Ch.,patricius qui. .acciperet. Ed.nonnalli, 
et sic semper, Bertrudem, al., Berctrndem appellant. 

^ Colb. et alii Editi, sub Chlotario. Freh. ipsa sub 
hlotario. 
iti plerique, ad domum Austasii abbatis. Sic et 
uui cum Freli. et Ch. al. habet Austrasi. [5 egt 
iu$ beati. Columbani successor, cnjua 
| habetur s2:eculo ui Bened. inter Acta Sam» 
snnum 625. 
Masolacum. Hujus villa: situs ignotus est. 
e Diplomat. 


Meer omues cum Áimoino, anno 35, 





Colb. cum Edit., pontificibus Bur 
us. Uoh. , Durgundte feronis. Cano- 
eis. Whcineusis Ecclesue τοί γι Pe- 


633 


CIRONICUM. 


bos 


pago Ultra-Jurano ex villa Urba^ ena cum Theudc- A.ster regnum arripuisset, llerponem (Al. flerpinum] 


lane germana Theuderici producitur, et Chlothario 
ltiouava vico b super Vincenna fluvio przsentiatur. 
Sigibertus et Corbus filii Theuderici jussu Chlotharii 
iaterfecti sunt. Meroveus secretins jussu Chlotbarii 
in Neptrico * perducitur, cumdem amplectens amore, 
quod ipsum de sancto excepisset lavacro. Ingobodo 
Graffionid commendatur, ubi plures post annos vixit. 
Chlotharius, cum Bruniclildis suo conspectui pro- 
sentaretur, et odium contra ipsam nimitumm haberet , 
reputans ei eo quod decem reges Francorum per 
ips:m interfecti fuissent, id est, Sigibertus, et Me- 
roveus, 693 et genitor suus Cbilpericus, Theude- 
hertus et filius suus Chlotharius, item Meroveus [ἰ-- 
lius Chlotharii, Theudericus, ejusdemque filii tres, 
qui ad priesens. exstincti fuerant, per triduum eam, 
diversis tormentis affectam, jubet prius camelo per 
onnem exercitum sedentem perducere, post hzec co- 
ma capitis, uno pede et brachio ad vitiocissimi * equi 
caudam ligare; ibique calcibus et velocitate cursus 
membratim disrumpitur f. Warnacbarius in regno 
Burgundiz substituitur major domus , sacramento a 
Chlotharío accepto, ne unquam vit:e sue temporibus 
degradaretur. In Aucter Rado ideique hunc gradum 
honoris assumpsit. Firmatum est omne regnum Frano- 
eorum, sieut a priore Chlothario& dominatum fuerat, 
eum cunctis thesauris ditioni Chlotharii junioris sub- 
jicitur, qund feliciter pos: sexdecim annisb tenult , 
pacem habens cum omnibus gentbus vicinis. lste 
Chlotharius patienti deditus, litteris eruditus, ti- 


ducem, genere Francum, loco Eudelani? in pago UI- 
tra-Jurano instituit : qui dum pacem in ipso pago ve- 
hementer arripuisset sectari, malorum nugacitatem 
reprimens, ab ipsis pagensibus, instigance parte ad- 
versa, consilio 62/4 Alethei patricii et Lendemundi 
episcopi et Herponis comitis, per rebellionis auda- 
ciam Herpo dux interficitur. Chlotharius cum in Al- 
satia villam, Marolegiam * cognomento, cum Bcerte-. 
thrude [ Al. Bertrude] regina accessisset, pacem se- 
ctatus, multos inique agentes gladio trucidavit. 
XLIV. Leudemundus quidem episcopus Sedunen- 
sis ! ad Bertethrudem reginam veniens secreiius, 
consilio Alethei verba ignominiosa dixit, qu»d Chlo- 
tharius eodem anno omnimodis migraret dc s:zeculo, 


B ut thesauros, quantum poterat, secretissime ad Sedu-. 


nis suam civitatem transferret , eo quod esset locug 
tutissimus, et Aletheus esset. paratus , suam relin- 
quens uxorem , Bertethrudem reginam aceipere eo 
quod es:et regio genere de Burgundionibus, ipse 
post Chlotharium Ὁ posset regnum assuimere. Regina 
Bertethrudis cum hzc audisset, verita ne veritas sub- 
sisteret, in lacrymas prorumpens abiit in cubiculum, 
Leudemundus cernens se hujuscemodi verbis habere 
periculum, fugaciter per noctem Sedunis perrexit. 
Exinde latenter fuga Lussovium ad domnum Austa- 
sium abbatem? pervenit. Post hxc ab ipso abbate 
cum domno Chlothario his culpus excusatur, ct ad 
cuam reversus cst civitatem. Chloiliarius Massolaco Ρ 
villa cum proceribus residens, Aletheum ad se vcuire 


mens Dcum, ecclesiarum et sacerdotum magnus (Σ przcepit : hujus consilio iniquissimo comperto, gla- 


munerator, pauperibus eleemosynam tribuens, beni- 
gnum se omnibns et pietste plenum ostendens. Vena- 
tione ferarum nimia assiduitate ntens, et postremum 
mulierum. et puellarum suggestionibus nimium an- 
nuens, ob.hoc quidem blasphematur! a leudibus. 
XLIII. Cam anno 50 regni sui Burgundiz et Au- 


* Plerique Editi, Urbana cum. Clar. et Ch. al., Qrba. 
Utrumque nomen Ürba οἱ Orba, apud auctores occur- 
rit, vulgo dicitur Orbe, seu Orbach, castrum cogno- 
mini fluvio impositum in Burgundia liber» comitatu. 

b Colb. cum plerisque Edius. in Novo vico. ltiona- 
vam Caintius interpretatur [tíonne. Vincenna (Ja Vi- 
tenne, seu Vigenne) in Ararim influit prope l'outem 
Arleium. 

ε Sic semper C'ar. At Boh., Ch. et Freli.. Neptriam, 
al. Nepirico, Col., Bign., Dar., Boch. et Ill, New 
striam, quibus omnibus eadem Neustria designatur. 

4 Giaíliones iidew erant ac comites seu judices 
psgorum, ut ex variis auctoribus antiquis patet, quos 
videsis in Cangii Glossario. Eos autem sic dictos pu- 
tat Cbiffletius in Anastasi Childerici, quod graphia- 
rium regis custodirent. Graviones passim scribuntur, 
οἱ hodieque Lantgravii apud Germanos nobilissimi 
habentur. ' 

* Al., (erocimsimi, et infra, comam. 

f Brunichildem falso a Jona et Fredegario multo- 
rum criminum accu»atam fuisse pluribus contendit 
Cointius, quem, si lubet, consule, potissimum ad an- 
num 615, ubi ejus apologiam scribit, ac laudes eju:- 
dem ex variis monumentis congerit. Ejus supplicium 
describitur quoque in Marii appendice; locum inte- 
grum habes in appendice hujus voluminis. 

& Clotarius 1, filius Chlodovei, defunctis fratribus et 
nepotibus suis, monarchíam obtinuerat. 


dio trucidare jussit. 

ΑΝ. pncXvi. — Anno $33 regni Chlotharii Warna- 
charium majorem domus cum universis pontificibus, 
sed et Burgund:efarones τ Bonogelo villa ad se venire 
precepit, ibique cunctis illorum $95 justis petitio- 
nibus annuens, preceptionibus roborat. 


h DBol., per sexdecim annos. Freh., post quindecim 
annos. 

i ad. est, vituperatur, gallice 0/dmé, ut jam obser- 
vavimus. 

] Chesn. et Froh., Theudelanis Cb. al., Eude« 
anis. 

k Sic Clarom., optime. Colb. et Cnesn., Mavrole- 
giam; Ch. al., Maurolegico. Editi plerique, villam 
Aurolegiam. De hac supra diximus. 

! Sic Clarom., at Colb. et Boh. eum Editis pleris- 
quc, Sidonensis. Et sic inferius. Sedunum, vulgo Sion, 
in Valesia, de qua urbe jau diximus. 

T Freh. et Ch.,patricius qui. .acciperet. Ed.nonnulli, 
et sic semper, Bertrudem, al., Derctrndem appellant, 

^ Colb, et alii Editi, sub Chlotario. Freh. ipsa sub 
Chlotario. 

ο Editi plerique, ad domwun Austasii abbalis. Sic et 
Colb., qui cum Freh. et Ch. al. liabet Ausirasi. [8 egt 
sancius Eustasius beati. Columbani successor, cojos 
vita ex Jona habetur seculo ui 17 ned. inter Acta Sai 
ctorum, ad annum 625. 

P Clar., Mausolacum. Ilujus vili: situs ignotus est. 
Vide lib. 1v de Re Diplomat. 

4ᾳ Sic Clar. Cieteri omnes cum Aimoino, anno 35, 
id est, 617. 

* Sic Glar.; at Colb. cuim Eit., pontificibus Bur- 
gundig ct (avonibus. Woh. , Burgunte furonis. €ano- 
ics decem ex eed. qs. Bhieinensis Ecclesue rcfert Pe- 


€55 


FREDEGARII SCITOLASTICI 


- 656 


XLV. Langobardorum gens quemadmodum tributa A pegius, et Gauto, ab Agone € rege ad Chlothariuny 


duodecim millia solidorum ditioni Francotum annis 
singulis dissolvebant, referam; vel quo ordine duas 
civitates, Augustam et Siusium * cum territoriis a 
parte Francorum cossaverant, non abscondam. De- 
faneto Clep ipsorum 5 priacipe, duodecim duces * 
Langobardorum duodecim annis sine regibus transi- 
gerunt. Ipsoque tempore, sicut supra scriptum legi- 
tur, per loca in regnum Fraucorum proruperunt ; 
pro ea praesumptione in compositione Augustam et 
Siusium civitates cum integro illorum territorio et 
populo, partibus Guntchramni tradiderunt. Post hzc 
legationem ad Mauricium imperatorem dirigunt; ii 
duodecim duces singulos legatarios destinant, paccm 
et patrocinium imperii petentes. lidemque et alios 
legatarios duodecim ad Guntchramnum et Childe- 
bertum destinant, ut patrocinium et defensionem 
Francorum babentes, duodecim millia solidorum 
annis singulis bis duobus regibus in tributa imple- 
rent, vallem cognomento Ainetegis partibus Gunt- 
chramni cassantes, ut his legatis, ubi plus congrue- 
bat, patrocinium sibi firmarent. Post hxc integra 
devotione patrocinium eligunt Francorum. Nec mora, 
post permissu Guntchramni et Childeberti Autba- 
rium 4 ducem super se Langobardi sublimant in 
regno. Alius Autharius idemque dux, cum integro 
suo ducatu se ditioni tradidit imperii, ibique per- 
mansit, ct Autharius 896 rex trbuta que Lango- 
. bardi δὰ partem. Francorum spoponderaut, annis 
singulis reddidit. Post ejus discessum filius ejus Ago *, 


in regnum sublimatus, similiter implesse digno- C 


scitur. 
AR. pcxvir. — Anno. 34 f regni Chlotbaru, legati 
tres nobiles ex gente Langobardorum Agiulfus, Pom- 


trus Delalandein Supplemento anüquorum Concilio- 
rum Galli, pag. 62, ad an. 618, quos in hac synodo 
conditos existimat. Complures sub nomine Bonege- 
sili villa faciunt situm istius incertum, quz regia fuit ; 
vulgo dicuntur Boneil. Hic Cointius designari vult 
eam quz in Briegio prope Matronam sita est. baud 
proeul a Calensi monasterio; alii alteram in agro 
arisiensi positam. Vide lib. iv de Re Diplomat. 

4 Ea estAugusta Prxtoria Salassorum, vulgo Aoust; 
Susium vero, seu. Segusium, Suse; qua antea ex 
italia Transpadana, tum in Liguria censebantur, 
m hanc cessionem ad Burgundiam pertinuere, Vide 

alesii notitiam. Ed., infra, ad partem. 


b Freh., Clepioso summo. Ch., Clepeo summo. AL. D 


Ed., Clepioso principe. 

c Paulus Diac. triginta quinque duces fuisse scri- 
bit lib. 11 cap. 53. . 

4 Colb. et aliquot Ed., Chlotharium. Alii, cum Chlo- 
thario. Vide lib. nt Hist. Lang. Paul. Diac. 

* Ago seu Agilulfus Autbarii fllius non fuit. Unde 
hxc ad Adoloaldum Agonis filium revocanda esse 
conjicit Valesius. Sed Fredegarius putavit Agonem 
Autbarii fuisse filium, quod ei in reguo successisset. 

f Sic Clarom. Czteri, anno 55, qui est 618. 

& Alii, Agilul(us, Pompeius, Guo. Ago autem, se- 
cundum Cointii calculum, tunc defunctua. erat. Si 
tamen, ut aliis placet, an. 592 thronum subiit ad 
annos 25, ut scribit Paulus Diac., ad hunc aunum 617 
pervenit, indeque firmabitur cod. Clarom. lectio. 

h Ali, fIunss, seu cum Colb., Chunus. Porro War- 
macharius erat ma3jer domus in Durguudia, Gun '!e- 


regem destinantur, petentes ut illa duodecim willia 
solidorum, qu:& annis singulis Francormum arariis 
dissolvebant, debuissent cassari, exhibentes inge- 
niose secretius tria millia solidos, ex quibus Warna- 
charius mille, Gundelandus mille, et Chucus ^ mille 
acceperunt : Chlothario vero triginta sex ! millia 
solidorum insimul exbibebant. Quare consilio supra- 
scriptorum, qui occulte xeniati fuerant, Chlotha- 
rius ipsa tributa a parte Langobardorum cassavit; 
et amicitiam perpetuam cum Langobardis sacramen- 
tis et pactis firmavit, 

An. pcxviri. — XLVI. Anno 25 1 regni Chlotbarii 
Bertethrudis regina moritur, quam unico amore di- 
lexerat Chlotharüis, et omnes leudes bonitatem ejus 


B cernentes v« hementer ama verant. 


AN. pcx1u., — XLVI. Anno 39 * regm Cnlotha- 
rii, Dagobertum filium suum consortem regui facit, 
eumque super Austrasios regem instituit, retinens 
sibi quod Ardenua et Vosagus ! versus Neuster et 
Burgundiam excludebant. 


ΑΝ. ῬΟΧΣΠΙ. — XLVIIH. Anno 40 regni Chilotha- 
rii, homo quidam, nomine Saio, natione Francus, 
de pago Sennonago ? plures secum negotiantes asci- 
vit, ad $97 exercendum negotium in Sclavos ", 
cognomento Winidos, perrexit. Sclavi jam contra 
Avares, cognomento Chunos ?, et regem eorum Ga- 
ganum ceperant rebellare. Winidi Befulci ? Chunis 
fuerant jam ab antiquitus, ut cum Cbuni in exercitu 
contra gentem quamlibet aggrediehant, Chuni pro 
castris adunato illorum exercitu stabant, Winidi vero 
pugoabaut; si vero ad vincendum pravalebant, tunc 
Chuni predas capiendum sggrediebant; sin. autem 
Winidi superabantur, Chunorum auxilio fulti vires 


landus in Neustria et forte Chucus in Austria Radoni 
supra memorato successerat. 
Freh. et Chesn., triginta quinque. 

1 Sic Clar., at Colb. liabet 58. Doh., Ches. et Freh. 
cum Anonymo et Aimoino, 36; alii Ed., 50. Beretru- 
dem nonnulli volunt in ecclesia sancti Petri, nunc 
sancti Audoeni, Rothomagi,sepultam fuisse, ubi jacet 
Aldetrudis sltera ejusdem regis uxor. Sed Beretru- 
dem apud sanctum Germanum a Pratis sepultain 
fuisse non solem probat aliorum scriptorum auctori - 
tas, sed evincit ejus sepulcrum, quod aliquot abhinc 
annis erutum, cunt czteris regum tumulis in ejusdem 
ecclesie presbyterio collocatum est, cum lapide qui 
ejus effigiem recenter sculptam reprzsentat. 

k fta Clar., Colb. et Alez. cum Aiimoino, anonymo, 
Valesio et c:eteris, Editi tamen, anuo 58. 

1 Siiv:e notissim:, les bois d'Ardennes et de Vos- 


es. 

* EJ. plerique in margine habent Sennonico, quod 
forte Senones (Sens) celebrem in Gallia populum 
hic designari putarent. At alii malunt hunc locum 
interpretari de pago Senonago (Sengaiw), in llauuo- 
nia, ubi Sonegia, nostris Soignies, l'abetur. 

Ὁ Eorum provincie, hodieque Marchia Wiuido- 
rum, Sclavouia, et Carinthia dicuntur. De Winidis 
et ejusmodi gentibus barbaris, eorumque originibus 
egenda Hugonis Grotii prolegomcna in Historiam 
Gothorum, etc. 

9 Alii, "Tunnos, et sic semper. 

P Freh.al., Bifuci, sic dicti sunt, qnod biz pugna- 
veut; et infra sicut Ces, al., Prefulci. 


* 


CURONICUM. 


resumebant. ideo. Befulei vocabantur ἃ Chunis, eo À ciam, superbia elatus, adversus Charoaldum regen 


quod duplici in congressiene certaminis vestita prze- 
lia fseientes ante Chunos przcederent *. Chuni ad 


hieinandum annis singulis in Sclavos veniebant ;. 


uxores Sclavorum et filias eorum stratu sumebant ; 
tributa super alias oppressiones Sclavi Chunis solve- 
bant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et 
filias generaverant ^, tandem non sufferentes hanc 
malitiam ferre et oppressionem, Chbunorum domina- 
tionem negantes, ut supra memini, coeperant rebel- 
lare. Cum in exercitu Winidi contra Chunos fuissent 
aggressi, Samo negotians, de quo memoravi superius, 
cum ipsis in exercitu perrexit, ibique tanta ejus fuit 
utilitas, nt mirum fuisset, et nimia multitudo de 
Chunis gladio Winidorum trucidata fuisset. Winidi 
cernentes utilitatem Samonis, eum super se eligunt 
regem, ubi triginta quinque annos regnavit feliciter. 
Plura prelia contra Cbunos suo regimine Winidi 
gesserunt, suo consilio et utilitate Winidi semper 
superarunt. Samo duodecim uxorés ex genere Wi- 
nidorum babebat, de quibus viginti duos filios et 
quindeeim filias habuit. 

XLIX. lpsoque anno 40 Chlotharii, Adaloaldus rex 
Langobardorum filius Agonis regis, cum patri suo 
successisset G9 in regno, legatum Mauricii impe- 
ratoris, nomine Eusebium, ingeniose ad se veoien- 
tem benigne suscepit. Inunctus in balneo nescio qui- 
bes unguentis ab ipso Eusebio persuadebatur; et 
post hanc unctionem nequidquam aliud, nisi quod 
ab Eusebio hortabatur, facere poterat. Persuasus ab 
ipso ut primates et nobiliores cunctos in regno Lan- 
gobardorum interficere ordinaret, eisdem exsünctis, 
se cum omni gente Langobardorum imperio Mauri- 
cii traderet. Quod cum jam duodecim ex eis, nullis 
culpis exstantibus, gladio trucidasset, reliqui cernen- 
tes eorum esse vite periculum, L. Charoaldum du- 
cem Taurinensem, qui germanam Adaloaldi regis 
habebat uxorem, nomine Gundebergam, omnea se- 
miores et nobilissimi Langobardorum geutis uno 
conspirantes consilio, ἰδ regnum eligunt subliman- 
dwm. Adaloaldus, veneno housto *, interiit. Cha- 
roaldus statim regnum arripuit. Taso unus ex duci- 
bus Langobardorum cum ageret Tuscanam 4 provin- 


8 Editi ut plurimum, certamine utebantur. Chuni, 


b Alii, in uxoribus... ἐξ filiabus generabant. 

€ Sic Ch. et Freh. ; alii Ed., veneno infectus. Clar. 
et Freh. 23l., aucius, liem et Freh. 231., unctus. Et 
iufra Taso apud Ches. al. dicitur Taro et Aso, et sic 


ΤΏ. 

4 Sic Clar. Freb. al. οἱ (1168. al., id est, Tusciam. 
Alii in Tussicana. Al., teneret. De Tasonis nece, infra, 
num. 69. Cbarosaldus a Paulo Diac. lib. iv appella- 
tur Rodoaldus, et sic Ch. al. ; sed veteres przemitte- 
bant litieram Il, et Chrodoaldum pronuntiabant. Si 
tamen recta temporum series observetur, hic Arioal- 
dus fuit, cui Rotharis, quem infra nosterauctor Chro- 
tarium appellat, successit, et huic Rodoaldus. Sed 
qus hic Charoaido dicuntur, tribuuntur infra, 
eap. 70 et 74, Chrotario. Et quidem Fredegarius 
La orum historiam omnino perturbat. Do ea 
legendi Pauli Diaconi sex libri. 


coeperat rebellare. E 


LI. Gundeberga regina cum esset pulchra aspectu, 
benigna in cunctis, et pietate plenissima, Chri- 
stiana, eleemosynis larga, pr:cellente bonitate ejus, 
diligebatur a cunctis. Homo quidam, nomine Adalut- 
fus, ex genere Langobardorum, cum in aula. palatii 
assidue ad obsequium regis conversaretur, quadam 
vice ad reginam veniens, cum in ejus staret con- 
spectu, Gundeberga regina eum sicut et czeteros di- 
ligens, dizit honeste stature Adalulfum fuisse for- 
inatum. Ille hzc audiens ad Gundebergam secretius 
ait, dicens: Formam status mei * laudare dignata es, 
stratui tuo jube me subjungere. llla fortiter dene- 
gans, eumque despiciens in faciem exspuit. Adalul- 
[fus cernens G99se vite periculum habere, ad Cba- 
roaldum regem protinus cucurrit, petens ut secre- 
tius quod ad suggerendum habebat, exponeret. Loco 
accepto, dixit 3d regem : Domina mea regina tua 
Gundeberga apud Tasonem ducem secretius tribus 
diebus locuta est, ut te veneno interficeret, ipsum- 
que sibi conjugatum sublimaret in reguum. Charoal- 
dus rex his inendaciis auditis credens, Gundeber« 
gam in Caumello f castro in. unam turreim exsilio 
trudit. Chlotbarius legatos dirigens ad Charoaldum 
regem, inquirens qua de re Gundebergam reginam 
parentem Francorum 5 humiliasset, ut exsilio retru- 
disset. Charoaldus bis verbis mendacibus quasi ve- 
ritate subsisterent, respondit, Tunc unus ex legata- 
riis, nomine Ánsoaldus, non quasi injunctum habuis- 
set, sed ex se ad Charoaldum dixit : Liberare pote- 
ras de blasphemia [Id est, blàme] hanc causam ; jube 
illum hominem qui hujuscemodi verba iibi nuntiavit 
armari, et procedat alius de parte regine Gunde- 
berge; quique armatus ad singulare certamen, ut 
judicio Dei ^, bis duobus confligentibus, coguosca- 
tur utrum hujas οὐρα reputatiovis Gundeberga sit 
innoxia, an fortasse culpabilis. Cumque hzc Cba- 
roaldo regi et omnibus primatibus palatii sui »lacuis- 
sent, jubet Adalulfum armatum conflictum adire cer- 
taminis, et de parte Gundebergx» procurrentibus 
cousobrinis Gundebergs et Ariberto !, homo, no- 
mine Pitto, contra Adalulfum armatus aggreditur. 


* Alii, stature mea. 

f Alii, Camello. Est Laumellum, hodie vicus exi- 
guus in Insubria, Lumello dictus. 

€ Erat Agilulfi regis et Theodelind:e filia, ex Paulo 
Diac. lib. 1v cap. 49. Theodelinda vero filia erat 
Garibaldi Bajoariorum ducis et Waldradz, Theo- 
baldi Francoruim regis relictzs. Vide supra, cap. 34. 

h Judicium Dei appellabant singularia certamina, 
examina per ignem aut aquam, etc., quibus ad dete- 
gendam veritatem occultam tuuc utebantur, quod 
persuasum haberent ejusmodi probationibus Deum 
rei veritatem etiam 1iraculo, si opus esset, certo 
manifestauurum. De ejus generibus variisque ritus 
quibus fleri solebat, quando etiam perussum aut 
vetitum | fucrit, fuse disserit. Caug.us in Glos-ario, 
que consule, 

i Colb., Ch. et Freh., Hariberto, unde editi, Cha- 
riberto. Paulus loco laudato scribit. injuria biauc 8 
Carello ipsius regiuzs servo fuisse viudicata.n 


$59 


FAEDEGARII SCIJOLASTiC! 


620 


Funmque conflixissent certamine, Adalulfus a Pittone À tandem a pontificibus, vel &pientissimis viris pro- 


interficitur. 630 Gundeberga statim de exsilio »ost 
annos tres regressa sublimatur in regnum. 

Aw. pcxxiv. — Lll. Anno 41 * Chlotharii regis, 
. cum Dagobertus jam utiliter regnaret in Auster, qui- 
dam ex proceribus de gente nobili Ayglolfinga b, no- 
mine Chrodoaldus, in offensam Dagoberti cadens, 
instigantibus beatissimo viro atque pontifice Arnulfo, 
et Pippino majore domus *, seu et cxteris prioribus 
[A/., primoribus] sublimatis in Auster, eo quod es- 
set ipse Chrodoaldus rcbus plurimis ditatus, c:zete- 
rorum facultatum cupiditate pervasor, superbi: de- 
ditus, elatione plenus, nec quidquam boni in ipso 
reperiebatur. Cumque Dagobertus ipsum jam vellet 
pro suis facinoribus interficere, Chrodoaldus ad 
Culotharium terga vertit, ut suam cum filio vitam 
obtinere dignaretur. Chlotharius eum Dagobertun 
vidisset, inter cxteras collocutiones Chrodoaldo vi- 
tam precatur. Dagobertus promittens, si id quod 
male gesserat emendaret, Chrodoaldus vit:e pericu- 
lum non haberet; sed nulla exstante mora, cum 
Chrodoaldus cum Dagoberto Treveris [Al., reversus] 
accessisset, jussu Dagoberti interfectus est : quem 
Dertharius homo Scarponensis 4 evaginato gladio ad 
ostium [Al., postitium ] cubiculi capite truncavit. 

Ἀν. pcxxv. -— [}}. Anno 42 regni Chlotliarii, Da. 
gobertus cultu regio, ex [Al., et] jussu patris ho- 
neste cum leudibus in Clippiaco non * procul Pari- 
8iUS venit, ibique germanam Sichildz regina f, no- 
mine Gomatrudem, in conjugium accipit. Transactis 
nuptiis, die tertia inter Clilotharium et Dagobertum 
fllium suum 631 gravis orta fuit intentio. Petebat 
enim Dagobertus cuncta qux ad regnum Austrasio- 
vum pertinebant sux ditioni velle recipere, quod 
Chlotharius velementer denegabat eidem cx lioc 
nibll velle concedere. Electis ab his duobus regibus 
duodecim Francorum proceribus, ut eorum discepta- 
1ione hzc finiretur intentio, inter quos et donnus 
Arnulfus pontifex Mettensis cum reliquis episcopis 
cligitur, qui benignissime, ut sua erat sanctitas, in- 
ter patrem et filium pr9 pacis loquebatur concordia, 


* Bollandus monct in Comment. ad Vitam sancti 
Pippini, die 21 Febr., hoc eapot in aliquot scriptis 
deesse, exstat tamen in nostris. ) 

b Ed. plerique, Anglolfinga , nomiue Rodoaldus, 
seu Charoaldus. Bollandus, loco laud., habet Agilol- 
finga, sive, ut ipse exponit, Boica. Mistoriam Agilol- 
fingic:e familize, ex qua Guelforum aliarumque ΠΟ“ 
liorum Germaniz familiarum originem repeti debere 
censet, fuse descripsit Bucelinus monachus Wein- 
gartensis tomo Il Germaniz sacr.e. 

* £x his duobus viris sanctissimis, de quibus in- 
fra passim agitur, prior fuit episcopus Mettensis, 
alter laicus, e quibus prodiit secunda regum nostro- 
rum stirps. Ansegisus quippe sancti Arnulfi filius 
uxorem duxit Beggan Pippini filiam, ex qua susce- 
pit Pippinum Reristallensem , qui pater fuit Caroli 
Martelli, ex quo ortus est Pippinus Brevis, Caroli 
Magni pater. 

d Scarpoua vetus est Lotharingiz castrum, nunc 
iu vicum redactum et vix notum, ad Mosellam, ses- 
quileuca distans a Ponte Montionis, versus Nanceium, 
vulgo Sarpeigne dictum, haud procul a Custodia Det 


ceribus, pater pacificatur cum filio; reddensque ci 
solidatum quod aspexerat ad regnum Austrasiorum, 
hoc tantum exinde quod citra Ligerein vel in Pro- 
vinciz partibus situm erat, suz ditioni retinuit. 

Aw. bcxavi. — LIV. Anno 4S regni Chlotharii 
Warnacharius major domus moritur 5. Filius ejus 
Godinus animi levitate imbutus novercam suam 
Bertanem eo anno accepit uxorem : unde Chlotha- 
rius rex adversus eum nimio furore permotus, jubet 
Arneberto duci, qui Godini germanam uxoreu liabe- 
bat, eum ctun exercitu interficere. God nus cerneus 
sux vit: periculum , terga vertens cuin uxore ad 
Dagolertum regeu: perrexit in Auster, et in ecclesia 
sancti Apri regio timore perte: ritus, fecit confugium. 


B Dagobertus per legatos pro ejus vita szpius Chlo- 


tharium regem deprecabaiur : tandem a Clilotbario 
promittitur Godini vita concessa, tamen (Al. tantum] 
ut Bertanem, quam contra canonum institut: uxo- 
rem acceperat, relinqueret. Cumque ipse reliquis- 
Sel, et reversus esset in regnum Burgundie, Berta 
continuo ad Chlotharium perrexit, dicens : Si G«di- 
nus conspectui Chlotbarii presentatur, ipsum regeimn 
vellet interficere, Godinus jussu Chlotharii per prz. 
cipua loca sanctorum, domni $394 Medardi Sucs- 
sionas ct domni Dionysii Parisius ea prxventione 
sacramenta daturus adducitur, ut semper Chlothario 
deberet esse fidelis, ut congrue locus esset repertus, 
quo pacto separatus a suis interliceretur. Chramnul- 
fus 1, unus ex proceribus, et Waldeberlus dormiesti- 
cus dicentes ad. Godiuum ut Aurelianis in ecclesia 
sancti Aniani, et Turonis ad limina sancti Martini 
ipsum sacramentum adhuc impleturus adiret. Quud 
cum in suburbano Carnotis, Chramnulfo indicante et 
transinittente, hora prandii in quamdam villulam 
venisset, ibique Chramnulfus et Waldebertus super 
ipsum cum exercita irruunt, eumque interficiunt ; et 
eos qui cum ipso adhuc restiterant, quosdam inter- 
flciunt, aliosque exspoliatos in fugam vertentes relin- 
qtunt Eo anno Palladius ejusque filius Sidocus, epi- 
scopus /Elosani J, incusante Aighynane duce, quod 


(Douletwart) situm. 
, * Mss., Clippiace procul. In Clar. tres litterz ex 
industria detrit:€ sunt. Superest, leudibus nec... 
Clippiaco procul. Vet. Ed., preter Freb., de Piato 
rocul. Clippiacum, vulgo Clichy, situm est in agro 
arisiensi. prope Sequanam; ubi: defunctus est san- 
ctus Audoenus. Vide Itb. iv de Re Diplomatica num. 56. 
Czterum id apud Romiliacum contigisse, infra, cap. 
D8, dicitur. 

f Hxc fuit ipsius Chlotarii uxor. 

€ Hinc collige alium esse ab isto Warnachario il- 
lum qui, partes Agrestii contra sanctum Eustasium 
Luxoviensem abbatem tueri volens, in cone. Ma- 
tíscon. an. 622 repentina morte interiit. 

—^]n suburbio Tullensi, Saint-Evre, cujus urbis 
fuerat episcopus, ubi exstat abbatia ordinis Benedi- 
etini sub congregatione sancti Vitoni. 

1 Colb., Ramnulfus. 

1 Boh. et Colb. cum aliquot. Ed., Seducetus episc. 
Tolosants ; al. , et Sedocus. Aimoinus, lib. iv cap. 44, 
Sedocus Tholosatium episcopus. Chesn. et Coint., 
Senocus evise.. Elosanus. 1s cst qui anuo precedenti 


CHRONICUM. 


049 


Vasconorum fuissent éoun&cii, exsilio re- A Burgundiz inibi se traaidisse noscuntur. Sed et Neu- 


joso filius Audoleni, de pago Stampinsi, 
narii ab Arncberto duce interficitur, re- 
uprum cum Siglilde regina. Eo anno 
cum proceribus et leudibus Burgundiz 
'onjungitur, cum eos sollicitasset, δὶ vel- 
jam Warnachario alium in ejus honoris 
limare. Sed omnes unanimiter denegan- 
iquam velle majorem domus eligere, re- 
obnixe petentes cum rege transigere. 
viu. — LV. Anno 44 regni Chlotharii, 
68 et universi proceres regni sui, tam 
quam de Burgundia, Clippiaco ad Chlo- 
' utilitate regia et salute patria coujun- 
que homo, nomine Ermeuharius 5, qui 
palatii Chariberti filii Chlotbarii erat, a 
nauis genere Saxonoruin optimaris inter- 
8 fuerat exinde nimia multorum strages 
i, 633 rstientia * Chlotharii interve- 
M et hiec curante, fuisset. repressum. 
nte Cblothario iu Monte-Mercori 4 rese- 
m secum habens multitudinem pugnato- 
ijlfus * avunculus Chariberti exercitum 
ligens, super ipsum cum QChariberto vo- 
e. Chlotharius ad Burgundefarones f spe- 
l, ut cujus pars suum volebat defugere 
orum instantia et viribus opprimeretur. 
uterque jussione regia pacautur. 
in.—LVl. Anno45 8 regnisui Chlotbariug 
in suburbano Parisius in ecclesia sancti 
»pelitur 5. Dagobertus cernens genitorem 
defunctum, universos leudes, quos regebat 
ubet in exercitu promovere : missos in 
et Auster ! direxit, ut suum deberent 
ere, CumqueTtliemis venisset, Suessionas 
; J omnes pontilices et leudes de reguo 


'oncilio sub Sonnatio pr:rsule interfuerat. 
rom. ubi prima jnanu Zlosani, secunda 
idem antiqua positum est To supra diph- 
E. Senocus ultimum locum in catalogo 
"oporum occupat. li:ec tamen sedes stetit 
eeujum ix, quo Elusa à Normannis ex- 
digicesis cura Ausciensi episcopo com- 
qui exinde Novempopulanim wetropoli- 
tem obtinuit. 

Trecussinis; al., Trecas suis. Trecm, 
9, iu Campania, qua etiam urbs Tricas- 
f. Ex hoc loco patet. jam tuuc ἃ regni 
Majores douus fuisse electos. 
lar., Ermarius... Gariberto, pro Chari- 
; Gariberto et filio Chlotharii... obtima:e. 
Teseniia. 

r., Boli., Mercoris; at Colb. babet Monte 
et Ch., Monte Mercomire ; cwteri, Honte 
Unc, qui etiam alias dicitur Montis Martis, 
jos situin, bodie a sanctis Dionysio et so- 
ibus Montem Martyrum (Montmartre) ap- 


lar. et Kreh. Tot diversis fere modis 
»peritur liujus viri nomeu, quot habentur 
ti et Ed. Drunulfus, Produlfus, Rudulfus, 
£t infra Clar., Airiberti ; Colb., Haribcrti ; 
'rti. Et sic infra esp. sequenti. 

at supra, Burguadic barones. 

b., Boli., Chrouic. sancti Denigni et om- 


strasii & pontifices et proceres plurima pars regnum 
Dagoberti visi sunt exp»tisse. Charibertus frater suus 
nitebatur, si potui-set regnum assumere, sed ejus 
voluntas pro simplicitate parum sortitur effectum. 
Brodulfus volens nepotem stabilire in reguuin, adver- 
sus Dagobertum muscipulare eceperat, sed hujus rei 
vicissitudinem probavit eventus. 

LVH. Cumque regnum Chlotharii tam. Neptiico ! 
quam Burgundia a Dagober:o fuisset prxoccupatuu, 
captis thesauris et sux ditioni redactis, taudem ii- 
sericordia motus, consilio sapientiun) usus, citra Li- 
gerem et limitem G34 Spanis, qui ponitur partibus 
Wasconi:e, seu et moutis Pyreuzi τ pagos, et civita- 
tes, quod fratri suo Chariberto ad transigendum ^, ad 
instar privato babitu, ad vivendum potuisset sufficere, 
noscitur concessisse Pagumn Thulos:num, Catorci- 
num, Agennensem, l'etrocoreum et Santonicur, vel 
quod ab bis versus montes Pyrenzos excluditur, hoc 
tantum Chariberto regendum concessit, quod et per 
pactionia vinculum strinxit, ut amplius Cüaribertus 
nullo tempore adversis Dagobertam de regno patris 
repetere prasumeret. Charibertus sedem Tholoszx 
eligens, regnat in parte py8vinciz Aquitanicz 5. Post 
annos tres P posiquam regnare conpisse:, totam Was- 
coniam cuim) exercitu superaus, su:e. ditioni redigit, 
aliquautulum largius fecit regni 8ui spatium. 

AN. pcxx vint, — L Vil. Dagobertus cum jam anucs 
7 regnaret, maximam  parteu patris régui, ut supra 
memini, assumpsit, Durgundias ingreditur. Tanto ti- 
more pontifices et proceres ia regno Burgundize con- 
sistentes, seu et ceteros leudes adventus Dagoberti 
concusserat, ut a cunctis essel admirandum. Paupe- 
rib:s justitiam habeutibus gaudium vehementer irro- 
gaverat. Cumque Lingonas civitatem venisset, tanta 
in universis leudibus suis, tau subliinibus quam pau- 


nes Editi. Clar. tamen habet 46. 

h Corpus ejus in tumulo lapideo inclusuim jacet 
nunc prope majus altare cuim aliis regibus in eadeu» 
basilica sepultis. 

! Legenduui baud dubie Neuster. 


j Sic ms8., prxter [joh. qui habet Remus venisset 
sugges'iones peraccedens. Ch. et Freh., venisset. per 
suggestiones accedens. Auouyinus, qui gesta Dagoberti 
Scripsit, habet! cumque licmis venissel, auggestio per- 
accedens. EA is:0. modo hie legi debere contend ὃ 


D Coiutiu-. Nostrau lectionem habet Chronicum sancti 


Benigui. 
k Nonnulli Ed., sed et Austrasii. 


t Ch. al., Neptricium. Boh., Nepirico..... ad Da- 
gobertum. 


7 Alii, εἰ montes Pyrencos. Citra Ligerim appellat 
Fredegarius quod nos Parisiis wltra diceremus, Ca- 
terum prima hac vice natu minor a paterno regno 
exclusus fuit, qui& consuetudo sensim invalescens 
in legei tandem trassit. Vide Vales, lib. xix Rer. 
Francic. 


5 Boh. habet, Chariberio ad iransigendum potnissel 
sufficere, concessit, eoteris omissis. 


ο Chesn. et Freh. al., Eqxítanice ; at alii Ed., Aqui- 
tanie. 


r Anno ὁ regui obiit, Confer cap. 67. 


0645 


FREDECARIE SCITOLASTICI 


eu 


peribus ^ judicabat justitia, ut .crederetur. omnino A gentes, qu;e cirea 636 limitem Avarorum et Sclavo- 


fuisse Deo placibile : ubi nullum intercedebat prz- 
mium, nec personarum acceptio, nisi sola domina- 
batur justitia, quam diligebat Altissimus. Deinde 
aggressus Divionem, imoque et Latona b residens 
aliquaniis diebus, tanta intentione G35 ad univer- 
&um regni sui populum justitiam judicandi * posue- 
rat. llujus beniguitatis desiderio plenus nec somnum 
capiebat oculis, nec cibis satiabatur, intentissime co- 
gitans ut omnes cum justitia recepta de conspectu 
suo lzti remearent. Eodem die quo de Latona ad Ca- 
billonum deliberat properare, priusquam lucesceret 
balneum ingrediens, Brodulfum "avunculum fratris 
Chariberti interficere jussit, qui ab Amalgario 4 et 
Arneberto ducibus, et Willibado patricio interfectus 


rum consistunt, eum prompte expeterent, ut ille post 
tergum eorum iret feliciter, et Avaros et Sclavos ez- 
terasque gentium nationes usque manuui publicam ἢ 
su:x ditioni subjiciendum fiducialiter spondebat. Post 
discessum beati Arnulfi !, adhuc consilio Pippini 
majoris domus et Chuniberti 1 pontificis urbis Colo- 
pie utens, et ab ipso fortiter admouitus, tautr pro- 
speritatis et justitize amore complexus universas sibi 
subditas gentes, usque dum ad Parisius, ut supra 
memini, pervenit, regebat, ut nullus de Francorum 
regibus precedentibus sua laude fuisset prace.- 
lentior. 

ΑΝ. pncxxix. — LIX. Anno 8 * regni sui cum Auster 
regio cultu. cireuiret, quamdam puellam, nomine 


est. Cumque Cabillono, ubi justitia amore qua cc- B Ragnetrudam ! stratui ascivit suo, de qua eo anno 


perat perficiendz: Dagobertus dirigit intentione, post 
per Augustodunum, Antissioderum pergens, per ci- 
vitatem Senonas P'arisius venit, ibique Gomatrudem 
regioam Romiliaco * villa, ubi ipsam in matrimonium 
acceperat, relinquens f, Nantechildem , unam ex 
puellis de ministerio 5 accipiens, reginam sublimavit. 
Usque eodem tempore ab initio quo regnare ceperat, 
consilio primitus beatissimi Arnulfi, Meitensis urbis 
pontificis, et Pippini majoris doun.us usus, tanta pro- 
speritate regale regimen in Auster regebat, ut acunctis 
gentibus immenso ordine laudem haberet. Timorem 
vero sic fortem sua concusserat utilitas, ut jam de- 
volione arriperent scie se tradere ditioni , ut etiam 


ἃ Ex hoc loco infert Cointius vocem leudes non- 


babuit fllium, nomine Sigibertum. 

LX. Revertens in Neptricum, sedem patris sui 
Chlotharii diligens, assidue residere disposuit. Cum 
omnis justitis quam prius dilexerat esset oblitus, 
cupiditatis instinctu super rebus Ecclesiarum et leu- 
dibus, sagaci desiderio, vellet omnibus undique spo- 
liis novos implere thesauros. Luxurizx supra modum 
deditus tres liabebat ad instar Salomonis 9 reginas, 
maxime et plurimas concubinas. Regin» vero hz 
637 erant, Nantechildis, Wifegundis et Berchildis 5. 
Nomina concubinarum eo quod plures fuissent, incre- 
vithuic Chronicze inseri. Quod cum aversum plurimum 
fuisset cor ejus, sicut supra meminimus, et a Deo co- 


nisterio in Chlodovei I[ thorum ascita est, ex cjus 


wunquam Subditos omnes designasse, qua alias C Vita. 


laicos, prout sacerdotibus opponuntur, significat, ot 
pitet ex. cap. 1 Chronici. Fredeg. Ut plurimum ta- 
men vassalles regis speciosliter designat, qui postea 
barones appellati fuerunt, ut jam observaviinus. Vide 
llencici Spelmanni et Cangii Glossaria. 

b Ab ecclesi: su: patrono nomen habet Saint- 
Jean de Laóne, supra fluvium Ararim. 

« Ed. aliquot, justitia judicandum. 

ἃ js fuit dux Burgundie Cisjurane, monasterii 
Wesuensis prope Divionem fundator, cui filium suum 
Waldalenum , Luxoviensenf mohaclum , abbatem 
prafici curavit; et Donatiaci prope Vesontionem, 
pro monialibus, cujus Adalfinda ipsius filia prima 
abbatissa fuit. De his Chronic. Besuense tomo 1 Spi- 
cil. Acheriani. 

* Nunc suburbio parisiensi sancti Antonii contigua 
est, vulgo /ieuilly. Confer cap. 55, supra, ubi rex 
Gowairudem apud Clippiacum accepisse dicitur. 

f Addidit Chesnius, eo quod sterilis esset, cum con- 
silio Francorum, ut habet Auonymus qui Gesta Da- 
goherti scripsit; sed id potius reg.s incontinontize 
Vribuendum est. Invaluerat autem tunc pessima con- 
suetudo legi Christianzx contraria uxorem repudiaudi, 
ac post divortium alteram »ssumendi, ut patet ex lib. 
ll Marcultd form. 30, quz: pestis postea sacris cano- 
nibus et regia auctoritate exstirpata fuit. 

δ Sic omnino legendum, non vero de monasterio, 
ut habent Excusi cum Aimoino. Nemo hactenus co- 
dicem ms. vidit ubi non legeretur ministerio. Ita enim 
liabent. Claromontensis, Colbertiuus seu Mettensis, 
Boherianus, Thuaneus, teste Valesio, et unus Chri- 
stinz Sueciz reginz, qui luerat G»ldasti apud Bollan- 
dun, quibus consentiunt. Chrouijca Bezux monasterii 
et sancti Benigni. Et quidem Dagobertus mouialem 
cum regni procerum consilio uxorem non duxisset ; 
sensusque hic exigit ut puella e ministerio sublevaia in 
rcginani dicatur. Sic quippe Baluildis pariter c wi- 


- 


à Manus publiez nomine intelligere solet hic auctor 
Romanum imperinm. Vide, infra, cap. 69. linc 
usque manum publicam potest intelligi usque ad re- 
iones quas erant de Imperio. Ed. aliquot, usque manu 

ica. 

1 Sanctus Arnulfus, relicta sede sua, in solitudinem 
Vosagi secessit, ubi a sancto ftoinarico, qui in castro 
Habendensi monasterium virginum et alterum pro 
monaehis construxerat, susceptus, in. vicino monta 
habitavit, ubi hodie sacellum visitur cum exigua ere- 
mitarum casa. Monasterium Habenden:ce, quod a situ 
et couditoris nomine Romarici Mons (Remiremon:) 
postea dictum est, in vallem subjectam postea trans- 
latum, ubi etiam nunc exstat cum oppido cognomine 
juxta Mosellam, a canonissis szecularibus inhabitatum, 
qu: regul:e Benedictinze jugum excusserunt. Montem 
vero ipsum. qui hodie Mons Sanctus dicitur, incolunt 
Benedictinicongr.sancti Vitoni, ubi preter majorem 
ecclesiam biac et inde aliquot sacella visuntur, cum 
antiquis sanctorum, qui ibi depositi fuerunt, sepul- 
cris. Qua omnia anno 16096 lustravimus. Vitam 
sancti Arnulfi babes in 88:6. τι Bened., ad an. 610. 


. Corpus ejus Mettas translatum asservatur in basilica 


insigni ipsius nomini sacra, quain possident Bepe- 
diciini monachi cong. sancti Vitoni, 

i. Al., Huniberti. Interfuit conc. Rhemensi an. 650. 
Ejus Vita habetur apud Surium die 12 Novembris, 
quo ipsius festum celebratur. 

k Alii 7, alii vero 9, quod verum est de his verbis, 
eo anno habuit. Nam Sigibertus ortus est an. 650, si 
annum incipias a Januario. 

! Colb. et Editi nonnulli, ftegintrudam; οἱ iufra 
Editi complures, Sygobertum. 

v [Ic vox Salomonis est in solo cod. Colb. et qui- 
dem altera manu, sed antiqua. 

5 Alij, Nanthildis, Ulfigundis, Berthildis, 


e 


CIIRONICUM. 


giiatio ejus recessisset, tamen postea, atque utinam A maverust. Post ᾿ς Constantinopol'm sedem imperii 


illi ad mercedem veram lucri fuisset, nam, eleemosy- 
nani pauperibus supra modum largiter erogabat, si 
hnjus rei sagacitas cupiditatis iustinetu. non przepe- 
disset, regnum ut creditur sieruissel zeternum. 

LXI. Cum leudes sui «jus nequitiam gemerent, 
haec cernens Pippinus, cum esset cautior cunctis, et 
consilio-us valde, plenissimus (ide, 4b omnibus dile- 
dus, pro justitis amore qua Dagobertum consilioso 
insruxerat, dui suo usus fuerat consilio, sibi tamen 
nec quidquam oblitus justitia, neque recedens a via 
bonitatis , cum ad Dagobertum accederet, prudenter 
agebat in cunctis, et cautum se in omnibus ostende- 
bat; zelum [Ch., zelus] Austrasiorum adversus eum- 
dem vehementer suggerebat, uL etiam ipsum cum 


propinquantes destruere conabantur. Egrediens cum 
exercitu. Jleraclius obviam, legatis discurrentibus, 
lleraclius itnperatorem Persarum, nomine Cosdroe 8, 
petiit ut hi duo imperatores sinyulari certamine 
conjungerentur, suspensa procul utriusque exercitus 
multitudine; et cui victoria przestaretur ab Altissimo, 
imperium ejus qui vinvebatur et populum illaesum 
reciperet, Imperator Persarum hac convenientia se 
egressurum ad przelium singulari certamine spopon- 
dit. lleraclius imperator arma sumens telam prz- 
lii * et. phalungem a suis post tergum prazparaiam 
relinqueus , singulari 'certamine, ut novus David, 
procedit ad bellum. hmperator Persarum Cosdroes 
patricium quemdam ex suis, quem fortissimum in 


ADegoberto conarentur facere odiosum, ut potius in- B przlio cernere potuerat, hujus convenientim ad ine 


terficeretur. Sed justitia amor et Dei timor, quem 
diligenter amplexus fuerat, ipsum liberavit a malis. 
ipse vero eo anno cum Si,iberto filio Dagoberti ad 
Cbaribertum regem accessit. 

LX1I. Charibertus, Aurelianis veuiens, Sigiber- 
tum de sancto lavacro excepit *. /Ega veru a caeteris 
Neptrasiis 5 consilio Dágoberti erat assiduus. Eo 
anno legati Dagoberti, quos ad Heraclium iiperato- 
rem direxerat, bis nominibus Servatus [Al., Servatius] 
et Paternus, ad eumdem revertuntur, nuntiantes 
pacem perpetuam cum Heraclio firmasse. Acta vero 
miraculi quz ab Heraclio facta sunt non prztermittam., 


b XIII. Heraclius cum ceset patricius [Ch. ad. super] 
universas Afric provincias, et Focas, qui tyrannico 


star pro se contra Heraclium ad preliandum direxit. 
Cumque uterque cum equis, hi duo congressione 
prolii in invicem propinquarent, Heraclius ait ad 
patricium, quem itnperatorem Persarum Cosdroem 
zstimabat, dicens : Sic convenerat ut singulare cer- 
tamen 639 preliandum debuissemus confligere, - 
quare post tergum tuum alii sequuntur? Patricius 
ille gyrans caput, ut conspieeret qui post tergum 
ejus venirent, Heraclius equum calcaneo vehementer 
urgens, extralens uxum ! caput patricii Persarum 
truncavit. Cosdroes imperator cum Persis devictus 
et confusus, terga vertens a suis propriis tyraunice 
ordine interficitur. Persz terga vertentes ad sedes 
remeant proprias. Heraclius evectu navali eum exer» 


ordiae Mauricium imperatorem interfecerat, impe- C citu Persas ingreditur, totamque Persidam 8u2e di- 


riumque G88 rapuerat, nequissine regeret, et modo 
ameniz thesauros in mare projieeret, dicens quod 
Neptuno munera daret, senatores cernentes quod 
vellet imperium per stultitiam destruere , factione 
lleraclii Focatem apprehensum sen»tus tanibus et 
pedibus truncatis lapide ad collum ligato in mare 
projiciunt. Heraclius consensu senatus in imperium 
sublimatur *, cum infestatione Persarum imperium 
tesnporibus Mauricii et Focatis imperatorum multae 
provincie fuissent vastata. 

LXIV. More solito denuo contra lleraclium impe- 
sator l'ersaruu cum exercita surgens, Chalcedonam 
fivitotem nec procul ἃ Coustantinopoli , vastantes 
Persze provinciz [ Forsan , provincias | reipublieze, 
pervenisseut, eamque erumpeutes incendio concre- 


a Narrat Baodemundus in Vita sancti Amandi episc. 
Trajectensis, eujus discipulus fuit , Sigibertum ab eo 
baptizatum fuisse, eaque occasione miraculum insi- 
gne conigisse. Nam cum vir sanctus puerulum cate- 
ehnmenon faceret, et nemo responderel orationi, 
puerulis cisra voce respondit Amen, quod apud Clip- 
piacum accidisse idem auctor innuit, 

b» Ed. aliquot, ac celeris Austrasiis. Et infra, erat 
ed insidias; Boher., ad insidiis. 

« Heraclies creatus est. imperator an-610. Chos- 
droes an. 614 Jerosolymam cepit, et Saes ipsius 
exercitoum ductor Chalcedonem , Alexandriam et 
totam AZ yptum an. 015 aut sequenti. An. vero 625, 
Heraclius in ipsos exercitum movit, ct Chosdro? an. 
624 fegato, tu pace cum Sisroe illius filio inita, 
cruce sauctam , quee in lersidemn delata fuerat, re- 


tioni redigit, captis exinde muliis thesauris, et septem 
AKlüarnitis 5: tribus annis circiter Persida vastata 
ejus ditioui subjicitur. Po:t hzec denuo Pers: impe 
ratorem super se creant ἢ. 

LXV. Heraclius imperator erat speciosus conspe- 
ctu, pu'chra facie, status forma dign: mensure, 
fortissimus caeteris, pugnator egregius. Nam et szpe 
leones in arena, et inermis plures singulus interfecit. 
Cum esset litteris nimium eruditus , astrologus effi. 
citur, per quod cernens a circumcisis gentibus divino 
nutu inperium esse vastandum, ad Dagobertum re- 
gem Francorum dirigens, petit ut omnes Judaeos 
regui sui δὶ fidem catholicam baptizandos przecipe- 
ret, quod protinus Dagobertus implevit !. Heraclius 


D yer omnes provincias imperii talem idemque facere 


ecpit, ac solemni pompa Jerosolymis restituit. De 
bis fuse Theophanes, Cedrenus οἱ alii auctores 
Greci. 

4 Edit. vet. et Ches. al., Construes, sep Costrues, 
et Costrus. Boh., Construe, et aic infra. 

e Colb., sumens tela εἰ ; al. Ed., et phalangis. 

f Sic Clar., Pal. et Freh. In Colb. detrito priori 
vocabulo scripiuin est emsem. Ch. al. et alii Ed., gle- 
dium. 

& Sic Clar. et Col., Ches. al. et cseteri. Veteres 
Ed. incaute litteras numerales vii nomini proprio 
juugeutes, Waltiarnitis; Pal , wv /liernitis; Ch. ei 
Freh., septem Arnitis : al., /£ltis. Bob., Celtiurnitis. 

h Editi cum Colb., denwo Persas imperator su- 


perat. . 
! idem fecerat Chilpericus ex Gregor. lib. v1, cag. 


627 


FREDEGAftII SCIIOLASTICI 


658 


decrevit; ignorabat enim unde hzc calamitas contra A finivit. Cui successit in imperii gradum Constantinus 


imperium surgeret. 

LXVI. Agareni, qui et Sarraeeni, sicut Orosii 
|Boh. Eorosii| liber testatur, gens circumcisa a latere 
montis Caucasi, super mare Caspium , terrain, Er- 
coli: ^ coguomento, jam olim conscdeutes, cuin in 
nimia multitudine crevissent , tandem arma sumen- 
tes, provincias Heraclii imperatoris ad vastandum 
irruunt : contra quos Heraclius milites 6/50 ad re- 
sistenduim direxit. Cumque przliari coepissent, Sar. 
raceni milites superant, eosque gladio graviter tru 
cidant. Fertur in eo prelio centum quinquaginta 
millia militum a Sarracenis fuisse interfecta. Spolia 
eoruin Sarraceni per legatos Heraclio recipieuda 
offerunt. Heraclius cupiens super Sarracenos viadi- 
ctam, nihil ab his recipere voluit. Congregata undi- 
que de universis provinciis imperii nimia mulütudine 
militum, transmittens Heraclius legationem δὰ 
Portas Caspias b, quas Alexander Magnus Macedo 
"uper mare Caspium areas fleri et serrare jusserat, 
propter inundatione gentium sxevissimarum, quie 
ulira raonteid Caucasi eulminis habitabant, easdem 
portas Heraclius aperire precepit, indeque centum 
quinquaginta millia pugnatorum auroque locatorum 
auxilio suo contra Sarracenos ad preliandum mittit. 
Sarraceni duos habentes principes, ducenta fere 
mi.lia erant. Cumque castra nec procul inter 56 exer- 
titus uterque posuissent, ita ut in crastinum bellum 
inirent, confligentes, eadem nocte gladio Dei Heraclii 
exercitus percutitur. lu castris quinquaginta et. duo 
* willia ex militibus Heraclii in stratu mortui sunt: 
tumque in crastino deberent ad praedium egredi, 
cernentes eorum exercitus milites parteu, naximam 
divino judicio in:erfectain, adversus. Sarraceuos nec 
ausi;sunt inire prilium. Regressus omnis exercitus 
Meraclii ad proprias sedes, Sarraceni more quo ca- 
perant, provincias lleraclii imperatoris assidue va- 
stare pergebant, Cum jam llierosolymam  propin- 
quassent, Heraclius videns quod eurum violenti uon 
potuisset resistere, nimia amaritudine et maerore 
arreptus, infelix Eutyeiauain haeresim jam sectans d, 
Christi cultum relinquens, habens uxorem filiam so- 
roris sux, G/41 a febre vexatus crudelier vitam 
17. De hac re plura lu. utrauique partem. seripsere 
J»h. L»unoius et P. Joli. Nicolai Dominicaunus, 

* Colb. et Editi aliquot, Ercolriw. Alii, Hercolei. 
inferiores Caucasi partes Col.ce regionem dictas [aisse 
legitur apud Urtelium. 

» Codd. Clar, et Colb., Cispias; Freh.al., Cispium. 
Mavult Plinius. Caucasias portas appellari: φι et 
Pyle lberiz dicuntur, non quod ibi porta re ipsa 
fueriut, quauquam et ab incolis dicantur Porta fer- 
rea, sed. quod loeus adeo sit angustus , ut quivis 
liostium impetus facile reiundi possit. Aditus nempe 
nonnisi Lrecentorum passuum spatio inter Coucasuu 
montem et iare Hiccaneurm patet, imminetque valli 
castellum in. rupe Cutnauia positum. lbi urus est, 
llarmasiis nomine, quam Derbent, id e«t Angustias 
appellaut, Turcis Demir, seu T'emir cupi. 

* Ghes., Freh., quinquaginta quinque millia. Chesn. 
al., L et Lu. 


4 Monodielitarum heresim tuebatur Meraclius , 
qua Eutycliiau:e soboles erat. Hac nempe e duabus 


filius ejus, cujus tempore pars publica a Sarracenis 
nimiun vastatur. . 

ÀN. pcxxx. — LXVII. Anno 9 * Dagoberti, Cha- 
ribertus rex moritur, relinqueus filium parvulum, no- 
mine Chilpericum , qui nec post moram defunctus 
est : fertur factione Dagoberti fuisse interfectus. 
Ümne regnum Chariberti, una cum Wasconia, Dago- 
bertus prounus sux ditioni redigit : thesauros quo- 
que Chariberti. Daronto duci { adducendum et sibi 
nraseütandum direxit, Unde Barontus grave dispen- 
diam fecisse dignoscitur, una cum thesaurariis | A/., 
(besauris] faciens, nimium exinde fraudulenter sub 
waxit. 

LXVIII. Eo anno Sclavi, cognomento Winidi, in 


B regno Samonis negotiantes, Francorum cum pluri- 


mam muliitudisem ínterfecissent et rebus exsplias- 
sent, hoc. fuit initium scandali inter Dagobertum et 
Samonem regem Selavinorum Β. Dirigeusque Dago- 
bertus Sicharium legatarium ad Samonein, peteus ut 
negotiant. 5 quos sui iuterfecerant, et res quas illi 
cite usurpaverant cum justitia faceret. emendarec- 
Samo nolens Sicharium videre, nec ad se eum ve- 
nire permitteret; Sicharius vestes indutus ad instar 
Sclavinorum ^ cum suis ad conspectum perveuit, 
Samoni universa qux injuncta habebat nuntiavit. 
Sed ut habet geniilitas ct superbia pravorum , nihil 
ἃ Samone quae sui adiniserant est emendatum, nisi 
tantum placita velleus instituere , utl de. his et aliis 
inteniiouibus, qux inter has partes ortz fuerant, 


C justitia redderetur in invicem. Sicharius, sicut stul- 


tus legatus, verba improperii qux injuneta uon ha- 
buerat, οἱ minas adversus Samouem loquitur, ea 
qu^d Samo et populus regni sui Dagoberto deberent 
serviliuim. Samo respondens jam sauciis [Clar., cau- 
cius] diiit : 6/49 Et terram quam habeinus Dago- 
berti est, et ποῦ sui sumus, si tamen nobiscum dis- 
posuerit amicitias conservare. Sicharius dicens : 
Npn est possibile, ut Christiani Dei servi eum cani- 
bus amicitias collocare possint, Samo e contraric 
dixit : Si vos estis Dei servi, et nos sumus Dei canes; 
duin vos assidue contra ipsum agilis, nos peruiissun 
accepimus vos morsibus lacerare. Ejectus cst S'clia- 


D unam conflatam naturam admittebat, illa unicatii vo- 


luutateim. Hanc. publico edicto Ecthesim appellant, 
omnibus tenendam proponere veritus non est. Hera- 
Clio patri success.t Constantinus catholicus au. 64}. 
De cladibus vero per Sarracenos illatis , qui Muha- 
medi» $eu Mahome:is, an. 651, regni sui super ali- 
quot Arabes noao defuncti, discipulis juncti non 
minus Deo quam liominibus bellum indiveruut, plura 
videsis apud Theophanem , Nicephorum οἱ caeteros. 
Neun nescit quantum illi barbari per universum 
orben postea propagati sint. 

e reli, anuo oclavo. 

f Alii, Barontum ducem; alii, Baronto duce sibi. 

5 Sic Clar., quod et ezteri babent fiequentius iu- 
fra; hic vero, Sclavorum. 

b Hinc forte Sclavinia dictum est vestimenti geuus, 
quo s:&culo xit peregrini utebantur, ex Caesarii libro 
de Mirac., capp.- 40 et 42, ut oUservat Alteserra, qui 
et Saxou;ciam, ex Augustini cap. 127 Quast, utrius 
que Test., laudat 


6:9 


CHBRONICUM, 


rius de conspectu Samonis. Cum h:éc Dagoberto A sus, statim qui foerant prseparati supcr Tasopem ir- 


nontlasset. Dagcbertus superbiter jubet de universo 
reguo Áustrasiorum contra Samonem οἱ Winidos 
movere exercitam : ubi tribus turmis phalangse super 
Winidos exercitus ingreditur, etiam et Langebeedi 
solatione * Dsgoberti idemque hostititer in Selavos 
perrexerunt. Sclavi his et aliis locls e contrario prse- 
parantes, Alamannorum exercitus cum Chrodoberto 
dace in parte qua ingressus est vietoriam obtinuit, 
Langobardi itidemque victoriam obtinuerunt ; et plu- 
rimam numerum c?ptivorum de Sc'avls Alamanni et 
Langobardi secum duxerunt. Austrasii vere cum ad 
castrum Wogastisbure 5, obi plarima manus fortium 
Winidorum immoraverant , circumdantes , triduo 
praliantes, plures ibidem de exercitu Dagoberti g a- 
dio trueidantur, et exinde fugaciter omnes tentoria 
et res quas babuerunt relinquentes, ad proprias sedes 
revertuntar. Multis post heec vicibus Winidi in Tho- 
ringiam et reliquos vastando pagos in Francorum 
regnum irruunt. Etíam et Deruanus dux gentis Ur- 
biorum *, qii ex genere Sclavinorum erant, et ad 
regnum Francorum jam olim aspexerant, se ad | A/., 
se 61} regnum Samoni cum suis tradidit. Istamque 
victoriam quam Winidk contra francos merverent, 
non tautum Sclavinorum fort:tudo oblinuit, quantum 
dementailo Austrasiorum, dum se cernebant cum 
Dagoberto odium incurrisse, et assidue exspolia- 
rentur. o. 

G3 LXIX. Eo anno Charoaldus 4 rez Lango- 
bardorum legatos ad Hisacium pstricium secretius 


ruunt, et ipsum, et suos totos, qui cum eo venerant, 


[A., erant] interfecerunt. Charoaldus rex uuum 
centenarium auri, sicut promiserat, partibus Hisacii 
et iinperii cassavit. Duo tantum centenaria auri dein 


eeps ad partem Langobardorum a patricio Roma- : 


morum annis singulis implentur. Unus centenarius 
centum libras auri capit. Post hzc continuo Cbaroal- 
dus rex moritur. 

LXX. Gundeberga regina, eo quod etpnes Lango- 
bardi eidem fidem cum sacramentis firmaveraut, 
Chrotharium * quomdani, unum ex ducibus de terri- 
torio, Brixiae ad se venire pracipit, eum coinpellons 
ut uxorem quam habebat relinqueret, et eam matri- 
monio acciperet : per ipssm omnes Langobardi eum 


B swblimabant in regno. Quod Chroetharius libenter 


consentiens, sacramentis per loca sancterum firmnans 
ne unquam Gundebergam postyeneret, nec de bo- 
nore gradus aliquid minueret, ipsamque unico G4, 
amore diligens in empibus honorem prastaret con- 
digne, Gundeberga aitrabente, omnes Langobardo- 
ruin primates Chrotharium sublimant iu reguo. Chro- 
tharius cuna regnare capisset, multos nobilium Lan- 
gobardorum , quos sibi senserat contumaces, inter- 
fecit. Chrethariog fortissimam disciplinam et timo- 
rem in emne regnum Langobardorum pacem sectans 
fecit. Chrotharius oblitus sacramenti quod Gunde- 
bergm dederat, eamque in unum cubiculum Ticini 
in aula paletii retrudit, eamque ad privatum habitum 
vivere fecit ; quiaque annos sub ea retrusione teue- 


mittens, rogat ut Tasonem, ducem provincie Tus- C twr. Chrotharius per ooncubinass debscchabatur assi- 


€xnz, quo poterat ingenio interfi. eret. Hujus bene- 
ficii vicissitudine tributa , qux& L»ngobardi de manu 
publica [Id es, imperio] reciplebant, tria cen- 
tenaria auri annis singulis, unde unum centenarium 
auri Charoaldus rex partibus imperii de presenti 
easgaret. Hisacius patricins bzc audiens, tracta- 
bat quibus "ageniis hzc potuisset implere, Ta- 
soni ingeniose mandans, dum in oflensa Charoaldi 
erat, cum ipso amicitias obligaret, ipse vero contra 
Cbsroaldum regem ei auxiliaretur. Tali preventus 
est fraude : Ravennam pergit. Hisaclus el obviam 
mandans, prs» timore imperatoris, Tasosem cum 
suis iofra muros Ravenna urbis armatum non 38" 
debat recipere. Cumque Taso credens, arma suorum 


due. Gundeberga , ee quod esset Christiana, in liae 
tribulatione benedicebat Beum omnipotentem , jeje- 
niis et oratiombus assidue pervaecabat. 

LXX!. Quando Deo complaeuit, Aubedo 4 legata- 
rius directus ἃ Chlodoveo rege 5, eausa legationis 
usque Chrotharium regem Langobardorum Papiam, 
cognomento Ticino ^, civitatem Italie pervenissct, 
ceineuns reginam, quain &:epius in legatiene veniens 
viderat, et ab ipsa benigue semper susceptus fuerat, 
fuisse retrusam quasi injuscium habens, exinde 
enter estera Chrothario regi suggessit, quod illaui 
perentein. Francorum quam reginam habuerat , per 
quam etiam regnum assumpserat, noo debuisset liu- 
miliare. Éxiade reges Francorum et Frauei essent 


foris urbe relinquens , in Ravennam fuisset ingres- D ingrati , quam Chretharius de przsenti reverentiam 


* Editi, sollicitatione. Boh., sofutione. Et iufra al., 


b &ic Clarom. Colb. vero et Boher. cum Palat., 
Vocestense ; alii, Vogastense, Vocatense. 

9 Colb., Bober.et aliquot Editi, Urbium. Hos Sur- 
bios, seu Sorabos esse ait Coinlius, Thuringis 
finitimos, qui Austrasiis parebaut. 

ἃ Cbesn. al., Clrodoaldus. Et, infra, Clar., Hysa- 
cius. ἘΔ. aliquot, Isacius, qui et infra habént Asonem 
eum Colb. Parro rerum Langobardicarum notitia ex 
Paulo Diac. potissimum repetenda est, quas passim 
Fredegarius perturbat.Observa Hisaciur.qui Italiam 
imoerstoris nomine, regebat, patricium Howanorum 
bic a Fredegario appellari. quo nomine Carolus 
Magnus suuimam postea in Italia potestatem babuit. 

4 Cclb., Roiharium. Chesn. al. semel, et Bol, 


PaTROoL. LXXI. 


Chretacharium. Vulgo appellatur Rotharis. 

! |s e-t Audobaldus palatii comes, nt censet Pe. 
raldus, qui memoratur in charta Clotarii lll, pro mo- 
nasterio sancti. Benigni Divionensis, data an. 6604. 
ldem Audebedo sen. Audebellus dicitur in Chronico 
ejusdeu) monasterii, tomo I Spicil. Acheriani. 

€ Confer caput 50, supra, ubi eadem historia nar- 
ratur. Editi plerique, ChJotario rege. Colb., Chloduvio. 
Hie in Chrouicis, saucti Denigni et Besueusi, CAloia- 
rius et Chlodoveuas appellatus fuisse dicitur. 

b Papias, vulgo Pavie, urbs Laugobardorum regia, 
Flavia etiam dieta, οἱ Ticinum a Ticino fluvio (Té- 
sin), qui eam alluit; sede epi-copali nulli archiepi- 
scopo subjecta , ducatus titulo, εἰ academia nobili- 
tatur 


31 


« 


*w-9 


654 


| FHEDEGARTI SCHOLASTICI 


652 


Francorum habens, fubet eiredi foras, et post quin- A caxterorum Sisenandus quidam ex proceribus ad Da- 


que circiter anuos, per totam civitatem et foris Gun- 
deberga regali ordine per locz sanctorum ad oratio- 
nem aggreditur. De villis et opibus fisci quod ha- 
buerat, Chrothariusei restaurari praecepit, quod usque 
diem obitus sui, et gradum dignitatis, et opibus plu- 
ribus ditata, regió cultu post felicitet tenuit. Aubedo 
vero a Gundeberga regina fortiter remuneratur. 
GAS Chroiharius cum esercitu Genavam mariti- 
mam, Albinganum, Varicotim, Saonam, Ubiter- 
gium , et Lunam * civitates littoris maris de imperio 
auferens vastat , rampit , incendio concremans, po- 
pulum diripit , spoliat et captivitate condemnat ; mu- 
rosque earum usque ad fundamentum destruens , 
vicos has eivitates nominare przcepit. 


gobertum expetit ut ei cum exercitu auxiliaretur, 
qualiter Sintellaueni degradaret a regno : iu. hujus 
beneficii repeusionem  missorium aureum uobilissi- 
mum ex thesauris Gotthorum , quem Thursem..dus 
rex ab /Etio ἃ patricio aceeperat, Dagoberto dare 
promisit, pensantem auri pondus ! quingentos. Quo 
audito , Dagobertus, ut erat cupidus , exercitum in 
auxilium Sisenandi de toto regno Burgundi: ban- 
nire precepit. Cumque in Spania divulgatum fui-set 
exercitum Francoru:n in auxilium Sisenando aggre- 
dere, omn:s Gotthorum exercitus se ditioni Sise- 
nandi subegit. Abundantius et Veneran.lus cum exer. 
cit; Tholossno tantum usque Cesaraugustam civi- 
tatem cum Sisenando accesserunt, ibique omnes 


LXX!l. Eo anno in Abarorum ^, cognomento B Gothi de reguo Spanie Siseuandum sublimaut in 


Chunorum, regno in Pannonia * surrexit vehemens 
intentio, eo quod de regno certarent, cui deberetur 
ad succedendüm, unus ex Abaris et alius ex Bulga- 
ris; collecta multitudine uterque in invicem pugnae 
runt. Tandem Abari Bulgaros superant. Bulgaris su- 
peratis, novem millia virorum cum uxoribus et li- 
beris de Pannonia expulsi, ad Dagobertum expetunt, 
petentes ut eos in terra Francorum ad manendum 
reciperet. Dagobertus jubet eos ad hiemandum Ba- 
jearios recipere, dumn'odo pertractaret cum Francis 
quid exinde fleret. Cumque dispersi per domos fa- 
joariorum ad hiemandum fuissent , consilio Franco- 
rum Dagobertus Bajoariis jubet ut Bulgaros illos cuin 
uxoribus et liberis unusquisque in domo sus in una 
nocte Bejoarii interficerent, quod protinus ἃ Bajoa- 
riis est impletum. Nec quisquam ex illis remansit 
Bulgaris, nisi tantum Alticeus ὁ cum septingentis vi- 
ris, et uxoribus cum liberis, qui in marca Winido- 
rum * salvatus est. Post hzc esm Walluco f duce 
Winidorum annis plurimis vixit cum suis, 

LXXIM. Eo anno quid partibus Spaniz, vel eorum 


regibus contigerit, non pratermittam. Defuncto Si- 


sibudo 5, rege clemen!issimo , cui Sintela ante an- 
num circiter suecesscrat in regnum, GG cum esset 
Sintela nimium in suis iniquus, et cum omnibus re- 


gni sui. primatibus odium incurreret , cum consilio 


* |n editis corrup:a sunt omnino hac nomina. Le- 
ctionem Clarom., Chesn. et Freb. retinuimus. Colb. 
habet, Albingam, Novariam, Couisam, Omavibitergio, 
Luna. Editi alii, Albinga , Noraria, Cottisaonia ub: 
Tergio et Luna. Urbes iste quas recensuimus notis- 
simz sunt, preter Varicottim, nomen corruptum , 
quod divinare non licuit. Genava maritima (Génes) 
sic dicitur, ut ab Allobrogum Geneva distinguatur. 
Albenganum vetus noweu retinet Albenga, sede epi- 
seopali ab Alexaudro lli douata. Sauna. est. Savona 
$ub Genuensium ditione, Opitergium, vulgo Oderzo. 
Lunz veteri urbi successit Sarzana. Hanc expeditio- 
nem memorat Paulus Diac. lib. iv esp. 47, nbi ait a 
Rothari c&ptas [15:6 Romanorum civitates omnes in 
littore maris ab urbe Tuséime Lunensi ad Francorum 
fines, et Opitergium ab eo fuisse dirutum. 

b Alias Avarorum. Aliquot cum aspiratione Haba- 
rorum. Sic et Hunnorum pro Chunorum, ut spe mo- 
nuimus. . 

€ (οἷν. et Boher. cum plerisque Editis, ITispania. 

€ Sic Clarou.. Apud Colb., Aliiccus ; Chesu. et 
Freh., Ajiiaus ; alii, Alticeus, cuum coe. Palat. 


regnum. Abuundantius ] et Vererandus cum exercitu 
Tholosano muneribus honverati revertuntur ad pro- 
prias sedes. Dagobertus legationem ad Sisenanduin 
regem, Amalgarium ducem et Venerandum dirigit , 
ut missorium illum quem promiserat eidem dirige- 
ret : cumque ἃ Sisenando rege mis:orius ille legata- 
riis fuisset traditus, a Gotthis per vim X tollitur, nec 
eum exiude exhibere permiserunt. Postea discur- 
rentibus legatis ducenta millia soldorum missorii 
hujus pretii Dagol.ertus a Siscnando accipiens, ipsui- 
que peusavit. 

ΑΝ. DCXxxi. — LXXIV. Anno 10 regui Dagoberti, 
cum ei nuntiatuin fuisset exercitum Winidorum Tho- 
ringiam fuisse 6/47 ingressum , cum exercitu de 


C regno Austrasiorum de Metitis urbe promoveus , 


transita Ardenna, Magantiam magno cum exercitu 
aggreditur !, disponens Rhenum transire, scarain δι 
de electis viris fortibus de Neuster et Burgundia cum 
ducibus et grafionibus secum habens. Saxones imis- 
sos ad Dagobertum dirigunt, petentes ut eis tributa 
qua (fisci ditionibus dissolvebaut indulgeret : ipsi vero 
eorum studio et utilitate Winidis resistere spondent, 
«t Franeorum limitem de illis partibus custodire 
promittunt, Quod. Dagobertus, consilio Neustrasio- 
rum adeptus, przstitit Saxo.ibus qui his ^ petitioni- 
bus suggerendum veneraut,. Sacramentum, ut eorum 
* Hodie, ut monet Frehberus, Windischemarck. 


f Sic Clar., Freh.etChesn., Wallaco; al., Walduco. 
& Sisebuto anno 621 successit lteccaredus 1l, ejus 


D filius, et isti post tres inenses Suintilla, sive qui hic 


Sintela, Sintilla, et in codd. quibusdam Senzila ap- 
pellatur, atque in eo desinit Isidori Chronicon. Sise- 
nandus anno 631 Suintillanem e solio exturbavit. 

hb fllyr., quie erat etiam lectio Colb., sed detrita, 
/Egidio. At Clar. habet Agecio, czteri, Ejicio , quo 
niodo iu. istis codd. Egidii nomen scribi solet. Vide 
fragmentum 4 ex aliis Fredegarii libris quod iufra 
proferemus. 

i Boh., atri solidos. ΄ 

| Colb. et Ed., Habundantius. Hanc capitis 75 par- 
tem ad anuuni seq. revocat Cointius. 

k Ed. et Colb. cum Doh., per viam. Et infra al., 
exinde abstrahere. 

! Boh., Magantia... egreditur. 

Ὦ Seara est turma militum, ut jam observavimus. 
lnfra, pro Neuster, vet. Ed. habent Austria. 

& Boh., liujus. Ches. et citeri , hujus peiitionts. 


055 — 


CHO NICUM. 


685 


mos erat δ, super arma placats [A/. placita] pro αὶ LXX VII. Radulfus dux tius Chamarr, quem Da- 


. universis Saxonibus firmant. Sed parum hxc promis- 
sio sortitur effectum, tameu tributum Saxones, quod 
reddese consueverant, pra:ceptione Dagoberti habent 
indultum. Quingentas vaccas inferendales 5 anuis 
singulis a Chlothario seniore censiti reddebant, quod 
a Dagoberto cassatum est. 

ΑΝ. pcxxxui. — LXXV. Anno 11 € regni.Dagober- 
ti, cum Winidi jussu Samonis fortiter sxvirent , et 
sspe transcenso eorum limite regnum Francorum 
vastandum, Thoringlam et reliquos pagos ingrede- 
rentur, Dagobertus Mettis urbem veniens, cum con- 
silio pontificum seu et. procerum , omnibusque prí- 
matbus regni sui consentientibus, Sigibertum filium 
suum in Austeftis regem sublimavit, sedemque Mettis 
civitatem habere permisit. Chunibertum 4 (Colonie 
urbis pontificem, et Adalgiselum ducem palatium et 
regnum * gubernandum instituit. Thesaurum quod 
sufüceret filio tradens, condigne, ut decuit, eum hu- 
jus culmine sublimavit, et quodcunque eidem largi- 
tus fuerat, singillatim przceptionibus roborandum 
decrevit. Deinceps Austrasii eorum studio limitem 
et regnum Gi Francorum contra Winidos utiliter 
defensasse noscontar. 

ΑΝ. pcxxim. — LXXVI. Cumque anno 12 regis 
Dagoberti eidem fllius, nomine Chlodoveus, de Nan- 
techilde regina nalus fuis-et, consilio Neustrasio- 
eum f, eorumque admonitione, per poctiónis vincu- 
lum cuin Sigiberto filio sno firmasse dinoscitur. Et 
Austrasiorum omnes primates pontifices, c:eterique 


veudes Sigiberti, manus eorum ponentes insuper, C 


sacramentis firmaverunt ut Neptricum et Burgundia 
solidato ordine ad regnum Chlodovei post Dagoberti 
discessum aspicerent : Auster vero, idemque ordine 
solidato, eo quod et de populo et de spatio terre 
esset cozquans, ad regnuin Sigiberti idemque in in- 
tegritate deberet aspicere ; et quidquid ad regnum 
Austrasiorum jam olim pertinuerat , hoc Sigibertus 
rex sus? ditioni gerendum reciperet, et perpetuo do- 
minandum haberet, excepto ducatu Dentelini δ, quod 
lid est , qui] ab Austraslis iniquiter abtultus fuerat , 
iterum ad Neustrasios subjungeretur, et Chlodovei 
regimini subjiceretur. Sed has pactiones Austraeii 
terrore Dagoberti coacti vellent nollent firmasse visi 
sunt. Quod postea temporibus Sigib«ru et. Chlodo- 
vei regum conservatum fuisse coustat. 


a Hunc morem omnibus populis Septentrionalibus 
(familiarem fuisse observat Cangius iu Glossario, que 
consule. 

b Sic Aimoinns, lib. ww cap. 96, dictas fuisse ad- 
vertit, quod annis siugulis iuferreniur. 

* Coindüus legendum hic esse censet an. 12, et 
cap. seq. on. ἰδ, sed nihil absque codicis alicujus 
auctqritate inmutare licuit. 

4 Colb. et alii , Hwuubertum, quod perinde est. 

ὁ Sic legeudum esse monet Vale-ius ex cod. Cla- 
rou, cui Chronica Besueuse et sancti Benigni , An- 
nales Mettenses cum B. P.pypini Vila et c:cteri con- 
sentiunt, cu: Boher. οἱ Frei. qui habet ducem, pa- 
istius, eic.; sicut et lll., licet habeat pulutii. At 
Che«n. et alii Ed. cum Colb. : Adalg.selum ducem 
palutii ad regnum gubernandum, eic. Unde aliqui iu- 
wlere uovau a Dagoberto dignitateun ducis palatii 


gobertus Thoringix ducem instituit, oluribus vicibus 
cuu exercitu Winidorum dimicans, eosque victos 
verlit in. fugam. Hujus victori superbia elatus , et. 
contra Adalgisclum ducem diversis occasionibus ini- 
micitias tendens, paulatim contra Sigibertum jam ' 
tunc eceperat rebellare. Sed, ut dictuin est, sic age- 
bat : Qui diligit rixas, meditatur discordias. 

AN. pncxxxv. — LNXVIII. Anno 14 regni Dago- 
berti, cum Wascones fortiter rebellarent, et multas 
praedas in rezno G49 Francorum, quod Chariber» 
Lis tenuerat, facerent, Dagobertus de universo regno 
Bufffundiz exercitum promovere jubet , statuens eis 
caput exercitus , nvmine Chadoindum , referenda- 
rium , qui temporibus Theuderici quondam regis 


B multis preliis probabatur strenuus ; qui cuui deceta 


ducibus cum exercitibus, id est, Ariinbertus 5, Amal. 
garius , Leudebertus , Wandalmarus , Waldericus , 
Ermenus, Baronius, Chairaardus ex genere Franco- 
rum, Chramnelenus ex genere Romano, Wilibadus 
patricius ex genere Burgundionum , Aigyna ex ge- 
nere Saxonum, exceptis comitibus plurimis, qui du« 
cem super se non habebant !, iu Wasconia cum 
exercitu perrexissent , et tota Wasconiz patria ab 
exercitu Burgundie fuisset repleta, Wascones de 
inter montium rupibus egressi ad bellum properant. 
Cumque przliari ccepissent, ut eorum mos est, terga 
vertentes, dum ceruerent se esse superandos, in fau- 
ces vallium, et montes Pyrenzos latebram dantes, 
se locis tutissimis per rupes eorumdem montium, 
collocantes latitarunt. Exercitus post tergum eorum 
cum ducibus insequens, plurimo numero captivoruin 
Wascones superatos, seu et ex his magna multi« 
tidine interfectos, omnes domus eoruin incersas , 
peculiis [ Al., pecuniis] et rebus exspoliant. Tau- 
dem Wascones oppressi seu perdomiii veniam et 
pacem a superscriptis ducibus peteutes, promittunt 
se glorie et conspectui Dagoberti regis prasentatm 
ros, et suz ditioni traditos, cuncta ab eodem injun- 
eta impleturos. Feliciter hic exerciius absque ulla 
l:»sione ad patriam fuerint reped.ti, si Arembertus 
dux maxime cum senioribus et nobilioribus exercitus 
sui per negligentiam a Wasconibus in valle Subola ἡ 
non fuisset interfectus. Exercitus vero Francorum , 
qui de Burgundia in Wasconia G5 accesserat, pa- 


D trata [Al., parta] victoria redit ad proprias sedes. 


tunc fuisse apad Francos institutam. Boh., Adalgi- 
sum ; alii, Adagysilum. 

f Aliquot Ed., Austrasiorum, quo! forte eorum aa- 
ctores in codd. inciderint qui babent Neauster, Neau- 
siraaii. 

& Boh., ducato Dentileno , 41., Dansileni. 

h Clar, cod. lectionem secuti fuimus. Alii : Alma- 
ga:ius, Hariberlus.. Ermenricus, Barantus, Arialdus, 
seu Hariardus.. BRtamelenus , seu Ftanlenus. Willibal- 
dus, Aghyno, seu Agino. 

! [finc poatea totidem ex ejusmodi comitibus inter 
Pares Fraucix allecti sunt, quot duces. 

) Vallis Subola pagus est ad P'yrenasi radices situs, 
diocesis ollm Aque.«sis (d'Acqs) , nunc. vero. Elero- 
nensis (d'Oléron). Ciput habet oppidum Malleonem 


( Muuléon), Sasone fluvio irrigatuin. Hodi« conracuus 
dicitur Sola, scu Seula, vulgo lu Suule. 


6: 5 


FREDEGAR!I SCUOLASTICI 


6 6 


Dagobertus ad Clippiaco residens mittit. nuntios in A eventus. Permissu Dagoberti Waseones regressi sunt 


Britanniam, quod Diittones ma'e aduiserant veloci- 
ter emendarent, et. ditioni sux se traderent ; alio- 
quin exercitus Burgundiz , qui in Wasconism fuerant, 
de presenti iu. Britannias debuissent irruere. Quod 
audiens Judacaile ^, rex Britannorum, cursu veloci 
Clippiacum €um :inultis muneribus ad Dagebertum 
perrexit, ibique veniam petens, eum cuncta qus sui 
regni Britannix pertinentes leudibus Francoruin 
Hliete perpetraverant , emendandum spondidit ; et 
semper se, et regnum quod regehat Britannis, sub- 
jectum ditioni Dagoberti et Francorum regibus esse 


promisit, Sed tamen eum Dagoberto ad mensam vel . 


ad prandium discumbere noluit, ee quod esset Juda- 
esile religiosus et timens Deum valde. Cumque Da- 


in terram Wasconir. 

AN. pcxxxvit, L.XXIX.— Annod6regnisui* 65 1 Da- 
gobertus profluvio ventris in Spinogelo villa super 
Sigona fluvio, nec procul a Parisius v»grotere caepit : 
exinde ad basilicam sancti Dionysii a suis deferiur. 
Post paucos dies cum vitse suze sentiret periculum , 
AEganem sub celeritite ad se venire przeceyit , regi- 
nam Nantechildem , et filium suum  Chlodoveum ei- 
dem in msnu commendans : se jam discessurum 
sentiens, consilium /Egans pergratum habens, quod 
cum ejus instautia regnum strenue gubernare possi!. 
His gestis, post paucos dies Dogobertus emisit spiri- 
tum, sepultusque est in ecclesia sancti Dionysii, 
quam ipse priue condigue ex auro el geminis, et tnul- 


gebertus resedisset ad prandium, Jedacsele egreJicng B tis pretiosissimis speciebus ornaverat, et condigne in 


de palatio ad mansionem Dadonis 5 referendarii , 
quem cogneverat sanciag) Feligionem seetantem , 
aceessit ad prandium, indeque in crastine Judacaile 
rex Britannorum Dagoberto valedicens ia Britanniam 
repedavit. Coidigaue tameu a Dageberto. ijuneribus 
honorat. 

AN. LCxaxvi. — Anno. 15 segni Dagoberti, Was- 
cones omnes Seuiores terra illius cum Aiginane c 
duce ad Dagobertum Clippiacum venerunt, ibique in 
eeclesia domni Dionysii regio timore perterriti con- 
fugium fecerunt. Clementia Dagoberti vitam habent 
indultam : ibique s.cramentis Wascones firmantes, 
simul et promittentes $e omei tempore Dag-berto et 
filiis suis, Begnoque Francorum (ideles fore, quod 


circuitu fabricari przeceperat, patrocinium ipsius pr.- 
tàosum expetens. Tantz opes ab eodem, et. ville et 
possessiones multae per plurima loca ibi sunt collat, 
ut miraretur a. plurimis. l'sallentium ibidem ad in- 
star monasterii sanctorum Agaunensium instituere 
jusserat ; seu facilitas abbatis Aigulfl eamdem insti- 
tutionem noscitur refragasse f. Post Dagoberti dis- 
cessum filius suus Chlodoveus suh tenera xlate re- 
gum patris ascivit. Omnesque leudes dc Neuster et 
Burguudia eum Massolaco villa sublimant in regnum. 
/Ega vero cum regina Nanteclhikle, quam Dagobertus 
653 reliquerat, regebat palatium. 

AN. bexxxvur.. e£. xxxix. — LXXX. Anno pryno 
regni Chlodovei, secundo, et imminente tertio ejus:leu 


more $0l.o, sicut sepe fecerant ὁ, posthac. probavit C regni anuo 5, condigne palatium gubernat et regnu«. 


4 Boh.. Judacen!e. Vulgo dicitur Judicael, qui post 
ea dimisso reguo vestem monpssticam suscepit. in 
monasterio sancti Johannis de Gaelo, hodie sancti 
Meveunii, in dicesi Alethensi, seu sancti Maclovii. 
Memoratur in Martyrologio Renedictino die 17 Kal. 
Januerii. 

b [s est sanctus Audoenus, postea Rothomagensis 
episcopus, vel suo nomine celebris, de quo iufra 

€ Ed. cum Colb.; Ainando; al., Amando. 

4 Ches. addit fefellerunt, ttt probavit. 

* ]a illis annis sexdeeim compu: andi sunt ii quos 
eiul cum patre regeavit, atque ita Dagobertus 
wbiisse dice«dus est aano 638, die xv Kal. Febr., qui 
àntus 657 dici potest, si annis ἢ Pascliatie inchoatur, 
at fit apud Fredegarium. liane. sententiam post Va- 
ed cw et Cointium mullis aryumentis confirmat nos- 

r Mabillonias cusg in prafatione 58:0. 11 Benedictini, 
tum in dissertatione singulari ea de re edita tomo 1l 
vet. Anglect. contra eos qui Dagobertum aunos sex- 
decim post patris ioriem regiiasse censentes, ejus 
obitum dd an. 644 differunt. Spinogilum vero vicus 
ubi Dagobertus :egrotavil, situs est supra Sequanam, 
ἃ S. Dionysii oppido una elrciter leuca dissitus, vulgo 
Espinay, quanquam, μὲ monet Valesius, Espinewil 
dici et scribi deberet. Sepultus est autem in basilica. 
Dionysiana, quam eo in loco tunc exstitisse euu 
sanctorum Martyrum sepulcro ubi nunc etiam visitur, 
duabus circiter leucis sb urbe, compluribus argu- 
mentis viri eruditi jám evicerunt, et ex multis cliar- 
tis aulographis primae regum nostrorum stirpis, que 
lib. v1de Re Diplomatica nabentur, confirmari potest. 
Quin et cutn vir cl. Sebastianus le Nain deTillemout, 
non minus pietate quam eruditione illustris, tomo IV 
Mistorizx eccles. ea de re quasi dubitando seripsis.et, 
ge po tea, ab amicis monitus attentius explorata, 
aguovit nuliis certis rationibus approbari posse eo- 


D 


"ςς 


rum sententia», qui eóntenduut. basilicam in. qua 
sepulti martyres fuerunt, et iu qua. Dagobertus (uit 
depositus, in ipsa urbe olim exstitisse ; cum e cen- 
trario allera -entenüa. validissimis argumentis de- 
monstretur ; idqie p'ima data occasione sese in scri- 
ptis emendaturuim pollicitus est; quod hic testari 
visum est, quod ipse die 10 Januarii hu,us anui 10.8 
pie fato functus, promissum exsequi non. potuer.t. 
Ca:terum hodieque apud sanctum Dionysium Dag: 
berü tumulus ad dexteram majoris autaris. visitor, 
sed qui tante antiquitatis esse viris eruditis non vi- 
detur. De nobilissimi hujus monasterii, quod exinde 
regum nostrorum, tertiai potissimuin stirpis, eom - 
mune couditorium est, prarogativis, sacris cimelus, 
plurimis possessionibus, jurisdjctionibus, etc., plura 
proferre supervacaneum esset. 

f Preh. a1., su/fragasse. Favet Chronic. sancti 
Benigni, ubi legitur, jsserat, quod stndio et induerria 
abbaus Αἰσμίβ et adimpletum. Hunc. postea Valeu- 
ike episcopum fuisse censet Joliaunes Columbus; at 
refragatur Aimoinus, qui lib. iv cap. 40, Agilulfum 
Valentig episcopum laudat, et seq. Aigulfum. abba- 
tem sancti Dionysii. Psallentii Agaunensis nomine 
εἷς intellige jugem psalmodiam diu noctu 186 perse- 
ver&ntem, qualis erat apud Grzeos monachos, qui 
Aeomete dicebantur, quasi nunquam dormirent : id 
per plures turmas distributi prestabant, quem morein 
ab Aigulfo neglectum restituit Chlodoveus 1l, ut. ex 
ejus charta patet, quam in appendice dabimus. Ideui 
lirmarunt Theodoricus IV et Pippinus. 

8 Sic Clar. et esteri scripti. Consentiunt. [ilyr., 
Col., B:gn., Boch. et Dar. At Cuesn. et fveb. : oa 
vero anno 1 Chlodovei, imminente secundo ejusdem re- 
gni anno, condigne, etc., quam lectionem cxteris 
preferendam esse censet Cointius. At Fredegarius 
non- hic tres annos laudat, quasi quie in bis capitibus 


687 


CHRONICUM. ' 


Aga vero inter czeteros primates Neptriei prudentius A unus ex primatibus, nomine. Chintas ndus, eoilectis 


agens, ei plenitudine patientiz [Al. sapienti | imbutus, 
cunctis erat. praecellentior. Eratque genere nobilis, 
opibus abundans , justitiam sectans, eruditus in ver- 
bis, paratus iu resj;onsis : tantummodo a plurimis 
blasphemabatur, eo quodiesset avaritiz deditus. F'acul- 
tates plurimorum, qu: jussu Dagoberti in regno Bur- 
gundiz et Neptrico illicite fuerant usurpata , el fisci 
ditionibus contra modum justitia redact», consilio 
4f ganis [Al. /Eginans] omnibus restaurantur. 
LXXX. Eo anno Constantinus imperator .mori- 
tar ^. Constans fllius ejus sub tenera φίδι consilio 
senztus ia imperio sublimatar. ldem ejus tempore 
gravissime a Sarracenis vestatur imperium. llieroso- 
lv ma a Sarracenis capta, catergeque civitates eversa, 


plurimis senatoribus Gottliorum, czeteroque populo, 
in regnum Spani:x sublimatur, qui Tulganem degra- 
datum ad onus * clerieatus tensorari fecit : cumque 
omne regnum Spaniz sw ditioni firmasset, coguite 
morbo [A/. more] Gothorum, quem de regibus de- 
gradandis habebant, unde sxpius cum ipsis in con- 
silio fuerat, quoscunque ex eis hujus vitii promptum 
contra reges, qui a reguo expulsi fuerant, cognove- 
rat fuisse noxios, totos singillatim jubeL interfici f, 
aliosque exsilio condemnari, eorumque uxores et 
filas suis fidelibus cum f»cu'tatibus GBA, uad. 
Fertur de primatibus Gothorum hoc vitio repri- 
mendo ducentos fuisse interfectos : de mediocribus - 
quingentos interficere jussit. Quo:dusque hunc mor- 


Ag y ptus superior et inferior a Sarracenis pervaditur. D bum Gotthorum Chintasindus cognovisset perdomi- 


Alexandria eapitur et pradatur. Africa tota vastatur, 
et ἃ Sarracenis possidetur. Paululum, ibique Grego- 
rius patricius a Sarracenis est. interfectus. Constan- 
tinopolis tantum cum Thraciana 653 provincia et 
paucis insulis, etiam et Romana ἢ provincia imperii 
ditioni remanserat. Nam niaxime totum imperium ἃ 
Sarracenis graviter fuit attritum 9 etiam et in postremo 
imperator Constans constrictus atque compulsus, ef- 
fectus est Sarracenorüm tributarius, ut vel Constan- 
tinopolis cum paucis provinciis et insulis suae ditioni 
re-ervaretur. Tribus anuie eirciter, et fertur adhuc 
amplius, per unumquemque diem * mille solidos auri 
srariis Sarracenorum Constans implebat. Tagdemn 
resumptis viribus Constans imperium aliquantisper 


tum, uon cessavit quos in suspicione habebat gladio 
trucidare. Gotthi vero a. Cbintasindo perdomiti, nibil 
adversus eumdem ausi sunt, ut de regibus consue- 
verant inire consilium. Chintasindus cum e-set ple- , 
nus dierum, filium suum nominc. Tichysindum iu 
omni regno Spanie regem stabilivit. Cbintasindus 
peesitentiam agens, eleemosynam multam de rebus 
propriis faciens, plenus scnectute fertur nonagema- 
rius mertuus esse. 

AN. bCxX1. — LXXXIMH. Anno ὃ rezri Chlodovei re- 
gis, Aga in Clippiaco villa vexatu. a febre moritur. 
Ante paucos dies Ermenfredus, qui filiam JEganis 
uxerem acceperat, Anulfum € comitem in Albio- 
dero vico in 1nallo 5 interfecit. Ob hanc rem gravis- 


recuperans, tribula Sarracenis implenda refutat. (? siwa strages de suis rebus, jussione et permissu Nan 


Quemadmodum hoc factum fuisset eventum, anno 
i^ quo expletam est, in ordive debito referam, et 
scribere non silebo, donec de liis et aliis optata, sí 
permiserit Deüs, per(iciam, huic libello cuncta mihi 
ex veritate cognita inseram. 

LXXXII. Eo anno Sintela 4 rex Spaniz, qui Sise- 
nando im regno successerat, defunetus est, [lujus /i- 
lius, nomine Tulga, sub tenera :tate Spaniis peti- 
tione patri: sublimatur ia regno. Gottlioruta gens im- 
patiens est, quando super se forte jugum non habuerit. 
lfujos Tulganis adolescentia omnis Spauía iore so- 
lito vitiatur, diversa comnittens iusulentia. Tandem 


parrát tribus his annis consignanda sint ; &Bd vult 
solummodo /Egam seu /Eganem palatium primo et 
secundo annuo gube:nasse, ac tertio. imiiuente. de- 


functum , ut dicit infra, cap. 85. Consentit. Chroni- D 


cum sancti Benigni. 

ἃ Constantinus lieraclío patri successit an. 641, quo 
paulo post a Martina neverca, ut fertur, veneni po- 
tione necato, lleracleonas, ex ipsa alter Heraclii filius, 
suceessit. Sed ipsi t sex menses edicto senatus 
naribus praecisis, et lingua matri abscissa, substitutus 
est Constans , Constantini (lilius, Monothelitarum de- 
fensor. 

» Hodie Romania dicitnr, quze Thraciun. proprie 
diciaun οἱ alias viciuas regiones comprehendit. Boh. 
εἰ vet. Ed., Thraciana provincia imperii, cxeieris omis- 
sis 


* Co'b., alia manu. agnum. 

4 Alii, Sentela, seu. Sintilla. Vulgo dicitur Cin- 
εἰ 8, aut. Suinthila 1], cui. successit. Tulca, qui in 
edit. plerisque Tolga, in Doh. Tholga appellatur ;at- 


tecbildr, a parentibus /Enulli οἱ populo plurimum 
fitur. Ermeníredus in Auster Remus ad basilicam 
saucti Remedii fecit confugium, ibique dicbus pluri- 
mis banc infestationem devitando et regio timore re 
sedit. 

LXXXIV. Post discessum /Egan.e Erchinoaldus 
major domus, qui co sanguineus ferat de genitrice ! 
Dagoberti, major domus palatii Chlo-lovwci efficitur. 
Eraique homo patiens, bonitate ,lenus, cum esset 
patiens et cautus, humilitate et benigna voluntate 
circa sacerdotes, omnibusque patienter el benigno 
respondens, nullaque tumens superbia, neque cupi- 


que eum an. 642 exturbavit Clhindaswindus, qui an. 

649 Receswinthum filius. suum. mouarcham. relí- 
it. 

τς Alii, honus, pro honorem, ut vet. Eiti. 

t Idem fecetat Leuvigildus. Vide Gregor. lib. i1 
[list. cap. 20, et notas Altcserrz in idein caput. 

& Clar., semet, Chainulfum ; alias, Ainulfum ap- 
pellat. Colb., Aniulfum, seu — Aginulfum in indice 
Boh., Agnulfo. 

h Mallus dicebatur conventus totius regionis, seu. 
placitam majus, in que res majoris totnenti a co- 
mite finiebantur. Vide Glossarium Caugii. 

i Alii, genere; plerique genetrice, seu genere Dugo- 
berto. Erchiuoaldus Balthildem postea regipam e cap- 
tivitate redemit, sanctum Fur:eum excepit, eique 
Latiniacum pro construendo monasterio donavit, 669 
clesiamque sub ipsius nomine apud Perouam con- 
struxit, Obiit paulo »w'e sauctum Eligium. ex ipsius 
sancii Eligii Vit lib. 1, cap. 20, id est cirea an- 
nuin 659. 


| 639 


FREDEGAR!II SCH^?LASTICI 


660 


ditate sxviebat : tantum 1n suo tempore pacem se- Α Grimoaldum superbia tumens, et zelum ducens, 


etaus fuit, ut. Deo esset placibile. Erat sapiens, sed 
In primis maxit:a cum simplicitate, rebus mensura- 
tjm ditatus, ab omnibus erat dilectus. [gitur post 
discessum Dagoberii 655 regis, quo ordine ejus- 
dem thesauri inter filios divisi luerint, non omittam : 
sed dilucidato ordine huic volumini inseri procurabo. 

LXXXV. Cum Pippinus major domus, post Dago- 
berti obitum, et ceteri duces Austrasiorum, qui us- 
que in transitu Dagoberti su: fuerant ditioni retenti, 
Bigibertum unanimi conspiratione expetiissent, Pip- 
pinus cum Chuniberto, sicut et prius amicitie cultu 
in inv:cem collocati fuerant, et nuper sicot οἱ prins 
nmiciia vehementer se firmiter perpetuo conser- 
vanda obligant, omnesque leudes Austrasiorum se- 
rum uterque prudeuter, et cum dulcedine attrahen- 
tes, eos. benigne gubernantes, eorum ainicitiam con- 
&tringunt, semperque servant. lgitur discurrentibus 
legatis, partem Sigiberto debitam de thesauris Dag.- 
berti Nantechilde regins et Chlodoveo regi a Sigi- 
berto requiritur, ad quod reddendum placitus insti- 
tuitur. Chunibertus pontifex urbis Coloniz, et Pippi- 
nus major domus cum aliquibus primatibus Auster a 
Sigiberto directi villam Conipen'tium ^ usque perve- 
niunt, ibique thesaurus Dagoberti, jubente Nante- 
childe et Chlodoveo, instantia Zganis majoris do- 
.mus przsentalur, et z:equa lance dividitur : tertiain 
| lamen partem, de quod Dagobertus acquisierat, Nan- 
techildis regina percepit. Chunibertus et Pippinus 
bunc thesaurum, qux pars fuit Sigiberti, Mettim fa- 


enmqe despicere conaretur. Grimoaldus cum Chu- 
niberto pontifice se in amicitiam corstringens, coe- 
perat cogitare quo ordine Otto de palatio ejiceretur, 
et gradum patris Grimoaldus assumeret. 

ΑΝ. pcxL. — LXXXVII, Cumque anno 8 4 Sigiber- 
tus regnaret, et Radulfus dux Thoringi:e vehementer 
Sigiberto rebellare disposuisset , jussu Si;iberti oin- 
nes leudes Austrasiorum in exercitu gradienduui ban- 
niti sunt 5. Sigibertus Rhenum cum exercitu transiens, 
gentes undique de universis regni sui pagis ultra 
Rhenum cum ipso adunaue sunt. Primo in loco filium 
Chrodoaldi, nomine Farum f, qui cum Radulfo uii: 
tum habebat consilium, exercitus Sigiberti trucidans 
rupit, ipsumque interfecit : omnem populum hujus 


p Fari qui gladium evasit, captivitati deputant. Omnes- 


que primati et exercitus dextras invicem dantes, ut 
pullus Radulfo vitani concederet, sed hzxec promissie 
non sortitur effectum. Sigibertus deinde Buchoniam 
eum exercitu transiens, Thoringiam properans. Ra- 
dulfus hxc cernens castrum lignis munitum in. quo- 
dam monte super Unestrude flivio iu Thor ugia con- 
sirüeus, exercitum undique, quantum plus potuit, 
colligens, cum uxore et liberis in hoc eastro, ad se 
defensandurm stabilivit : 657 ibique Sigibertus cum 
exercitu regni sui veniens, castrum undique circuin- 
dat exercitus ; Radulfus ver. intrinsecus ad praelium 
fortiter przeparatus sedebat. Sed hoc prelium sine 
consilio initutn est. [loe adolescentia Sig.berti regis 
patravit, cuu a'ii eodem die vellent procedere ad 


eiünt perducere; Sigiberto prxsentatur et. describi- C bellum, et alii in crastino, nec unitum liabentes con- 


tr. Post vero b anni circulum Pippinus moritur, 
nec parvum dolorem eju:dem transitus eunctis gene- 
ravit in Auster, ex eo quod $56 ab ipsis pro justi- 
ti: Cultu et bonitate ejusdem dilectus fuisset. Gri- 
moaldus (ilius ejus, cum esset strenuus, ad instar pa- 
tris diligitur a plurimis. 

LXXXVI. Ott» quidam filius Uronis ^ domestici, 
qui bajulus Sigiberti ab adolescentia fuerat, contra 


ἃ Nullus fortasse locus exstat. in Francia, quem 
Reges (requentius excoluerint. Vulgo dicitur Compié- 
ne, situs paulo infra confluentes Àxo»a iu [saram. 
ide lih. 1v de Re Diplomatica. Hodieque celebre 
est oppidum, ubi iusignis abbatia ordinis Denedictini 
et congr. sancti Mauri, quie natales suos Carolo Calvo 


ebet. 

b Colb. et Freh. : Post fertur anni circulum. Boh., 
circulus. Circulus ille anni post thesauri divisionem 
interpretandus est, non vero post /Eganis mortem, 
uterque enim anno 640 obiit. Pippinus sepultus est 
Landis ad Getai amnem in Hasbanize et Brabantiae 
coufinio, nuuc exiguo oppido, liaud procul a mona- 
nisterio sancti Trudonis. Vide lib. ww de Ke Diplo- 
qiatica. Ab eo loco Pippinus Landinensis cognomen 
accepit. Corpus ejus, postea Nivigellam translatum, 
. juxta sanctam Gertrudem suam ipsius.filiaan deposi— 
tuin est; quod monasterium [4 ejus uxor eum san- 
cta Gertrude construxerat. Sancti Pipplni vi'am Ches- 
nius tomo I, et Bollandus die 21 Februarii, quo ipsius 
festum colitur, exhibent, v 

€ Ghes., Beroris; al., Vronis, Vironis, Eronis, 
Aronis. Boh., Vrones. Uajulus regis dicebatur, qui 
tjus educationis curam liabebat; uude vulgus eos 
utonitores appellabat, ut pstet ex Eupi Ferrariensis 
abbatis epist. 64, ad Carolum regein : Non admitten- 


silium. Grimoaldus et Adalegiselus duces. hac cer- 
nentes, Sigiberti periculum zelantes, eum undique 
sine intermissione custodiunt. Bobo.dux Arvernus 
cum parte exercitus Adalegiseli, et Znovalaus * co- 
mes Sogiontensis cum pagensibus suis, et caztera 
exercitus manus plurima, coutra Radulfum ad yor- 
tam castri protinus pugnandum perrexerunt. Radul - 
fus cum aliquibus ducibus exercitus Sigiberti fidu- 


lur a vobis monitores, quos bajulos vulgus appellat , n« 
gloriam vestram inter se. ipsi partiantur.. Hinc magna 
auetoritate pullebant, quod ut plurimum omnia eoruin 
nutu fleret. De his fuse et erudite disserit Cangius 
in Glossario. 

4 Colb. : Cumque anno 9. Sic legit Sigibertus Gem- 
blacensis iu Chrenico Freh., an. 7. 

ὁ Jam de hac voce aliquid observavimus in notis 
ad Gregorium. Bnnum est edictm seu denuutiatio 
alicujus rei. Quandoque etiam sumebatur pro peena 
iis qui non obtemperaverant inflicia ; sicut. et heri- 
bannum (larriére-ban) mulc'amsignabat eorum qui ad 
exercitum ire neglexerant. Nou plane exolevit haru:u 
vocuin usus. Etenim bodie dicimus convoquer le ban 
ex l'arriére-ban, el étre mis au ban de l'empire. Quinet 
nuptiarum proelamationes in ecolesiis fieri solitas 
bannos dicimus. 

f kditi plerique, Farum filium Chroaldi momine 
cum. Mss. cum ἊΝ Faram ; et infra, Fare ; Clar., 
Faram filio Ghrodoaldo, eic. (ἢ. et. Editi complu- 
res, exercitum Sigiberti trucidaus, quod. est. mendo 
sum. 

δ Bah., Sogotinsis. Colb. et editi plerique, Emnova- 
laus Sigiotensts (le Suntgaw). Chesn. et Freb., Nau- 
valeus; al. Innovalaus, .Enovalatus, ct sic iníra. 


CHIRONICUM. 


66? 


ciam baberet, quod super ipsum non voluissent viri- À ideoque non. mancipavit effeetum. Cumque Erchinoal- 


bus irruere, de castro per portam prorumpens, super 
exercitum Sigiberti cum suis irruens, tanta strages 
a Hàádulfo cum suis de exercitu Sigiberti fitur, ut 
mürum fuisset. Magancenses in hoc przlio non fue- 
rnnt fideles. Ferturque ibi plurima millia hominum 
(fuisse trucidata gladio. Radulfus patrata victoria in 
castrum ingreditur, Sigibertus cum suis fidelibus 
gravi amaritudinis moerore arreptus, super equum 
sedens, lacrymas oculis prorumpens, plangebat quos 
perdiderat : et Bobo [A/., Bodo| dux, et /novallaus 
comes, et exteri nobilium fortissimi pugnatores , seu 
et plurima manus exercitus Sigiber!i regis, qui cum 
ipsis in congressione certaminis essent agpressi, con- 
spiciente Sigiberto, hoe praelio fuerunt trucidati. Nam 


dus et Elaochatus majores domus inter se quasi unuim 
iniissent consilium , consentientes ad invicem , hunc 
gradum honoris, alterutrum solatium prebentes, dis . 
ponunt habere feliciter. Flaochatus eunctis ducibus 
de regno $539 Burgundiz, seu et pontificibus per 
eyistolam , etiam οἱ sacramentis firmavit , unicuique 
gradum honoris et dignitatem, seu et amicitiam per- 
peteo conservare. Hac diggitate sublimatus Flaocha- 
tus regnum Burgundie pervagatur, consilium assidue 
iniens, priorem inimicitiam, qua cordis arcaua dit 
celaverat, memorans, Willebadum patricium ibterf&- 
cere disponebat. 

XC. Willebadus cuin esset. opihus abundans, et 
plurimorum facultates ingeniis diversis abstollens, 


et. Fredulfus ^ domesticus, qui et amicus Radul& B ditatus inclyte fuisset, et inter patriciatus gradum, 


fu:sse dicebatur, hoc prxlio occubuit. Sigibertus ea- 
aem nocte nec procul ab ipso castro in tentoriis cum 
$uO remansit exercitu. la. crastinum videntes quod 
Radulfo nihil pr:evaluissent, missis discurrentibus ut 
Rbenum pacifice G5 iterum transmearent, cum 
R-duifi convenientia Sigibertus et ejusdem exercitas 
ad propriss sedes remeant. Radulfus superbia elatus 
δὲ modum regis in Thoringia se esse censebat, aini- 
citias cum Winidis firnans, czterasque gentes, quas 
vicinas babebat, cultu. amieitiz obligabat. In. verbis 
tamen Sigiberte regimen non deuegabat, sed in factis 
fortiter ejusdem resistebat dominationi. 

AN. bcx.1, — LXXXVIII. Anno 10 regni Sigiberti, 
Oto, qui adversus Grimcealdum inimicitia per super- 


et nimiarum facultatum elationem .superbiz esset 
deditus , adversus Flaochatum tumebat , eumque de- 
spicere conabatur. Flaochatus col'ecüis secum ponti- 
licibus ct ducibus de regno Burgundix, Cabillouo 
pro utilitate patria: tractandum mense Madio placitum 
instituit. Ibique et Willebadus multitudinem secum : 
habens advenit. Flaochatus ibidem Willebadum in- 
terücere nitebatur. Hxc ecrnens Willebadus palatium 
noluit introire. Flaochatus foris contra Willebadum 
preliandum aggreditur. Amalbenus. vero germanus 
Flaochati ad pacandum intercurrens, ubi jam in 
congressione certaminis confligere debueraut, Wille- 
badus Amalbertum secum retinens de hoc evasit pe- 
riculo. Intereurrentibus et. czeteris. personis separan- 


biam tumebet, factione Grimoaldi, à Leuthario duce C tur illesi. Flaochatus deinceps vehementem inibet 9 


Alamannorum interficitur. Gradus honoris majoris 
demus in palatio Sipiberti, et omni regno Austrasio- 
r.m in manu Grimoaldi confirmatus est veliementer b, 

AN. pCxLii, — LXXXIX. Ai no 4. regni Chlodovei, 
cumque Nantechild:s regina eum filio suo Chledoveo 
rege, post discessum /Fg»uz, Aureliauis in Burgun- 
dix regnum venisset, ibiq.e emnes seniore:, pontifi- 
ces, duces et primates de regno Bur. undis ad se 
venire przecepit : ibique cunctos Nantechildis singll- 
latim attrahens, Flaochatus *, genere Francus, major 
donus in regnam Burguudi:, electione pontificum et 
cuucetorum ducum, 8 Nantechilde regina in hunc 
gradum honoris nobiliter stabilitur, neptemque suam, 
nomine Raggobertam 4 Flaoebato desponssvit : 


consilium de interitu Willebadi. Eo anno Nautechil- 
dis regina moritur f. Ipso anno mense Septemhri 
Flaochatus cum Cuülodoveo rege, et Erchinoaldo, 
itidemqne majore domus, et aliquibus primatibus 
Neustrasiis, de Parisiaco promovens per Senonas et 
Antissiodorum, Augustudunum accesserunt ; ibique 
Chlodoveus Willebadum patricium ad se venire 
precepit. Willebadus cernens ieiquum consilium 
Flaochati , et germaui sui Amalberti, Amalgarii et 
Chramneleni & ducum, de suo interitu fuisse initum, 
eolligens secum p'urimam multitudinem de patricia- 
tus sui termino , etiam et pontifices , seu nobiles, et 
fortes, quos congregare potuerat, Augustudunuim 
gradiendum iter arripuit. Cui GG obviam a Chle- 


sponsalis hzc nescio qua factione fiuntur. Nam aliad D doveorege, Erchinoaldo majore domus, et F'laochate, 


consilium secrete Flzocbatus et Nantechildis regina 
machinantur, quod creditur Deo non fuisse placibile, 


4 Ches, et Freh., Freudolfus. 

» Postea eo in olentiz devenit , ut defuncto Sigi- 
berto, eju«que filio Dazoberto in Scotiam amanidato, 
Ch'ldebertum filium suum A'strasi:e regem salutari 
jusserit. Quod facinus regui optim»tes detestati , tv- 
ranno exturbaio, Grimoaldum Parisiis in vincula 
conjecere, ubi defunctus est Tun^que Dagobertus, a 
proceribus regni revocatus , pateeium. kesteasi;e ve- 
guum accepit. Qua de re Valesius lib. xx et xxiTle- 
rum F.ancic. ; llenschenius iu Vitam sancti Sigiberti, 
die 1 Feir.; Bollaudiani et Mabillon. in pr. f. tomi 
Hl Actor. sauctorum ord. Benedictini. Sigibertus se- 
pultus est in mona-terio sancti Martini quod propo 
Metas con-truxerat ad. ripain. Moselle, ubi sacre 


Ermenricus donresticus dirigitur, eo quod Willebadus 
wepidabat, utrum accederct, an suum devitando. pe- 


ejus reliquiz ad an. 1552 servatze facerent. Quo anuo, 
destructa funditus sancti Martini abbatia, delatze sunt 
Nanceium , ubi iu ecclesia quau appellant primatia- 
lem, ex ejusdem abbatiz aliorumque sacrorum loco- 
rum spolüis et reditibus dolata, quiescunt. Festum: 
ejus colitur die 1 Febtuarii. 

e Alii, Flaucadus, seu Flaochadus, et sic iufra, 

4. Colb, et Editi auidam, Hegimbertam ; al., Hagim- 
bertam ; Chesu., ltagnobergam. 

« Colb, et Editi aliquot, vehementer minabai consi- 
lium. Boh., entüne' at ; alii, eliminabat. 

f Sepulta eet iu basilica sancti Dionysii. 

& Colb., Raulen'. Editi aliquot, lHamneleni: ak 
Chramneli, C^ramleni, εἰ sic inira. 


008 


FREDEGARII SCHOLASTICI CIIRONICUM. 


- 


664 


viculut» rep daret, wt ab Ermenrici protnissionibus A clypeum elevasset, Manaulfas cum conto Bertharium 


freventus usque Augustudunam sggrcderetor, quem 
. Mile eredens eondigne [Al., digui-] munerihes hono- 
σῶν. Post tergum ejus Augustudunum accessit, ibi- 
que tentoria cum sais nec procul ab mrbe posuit. 
Eodem die quo ibidem persceesserst, À'gitulfum ἃ 
Valentie utbis episcopum , et Gysonem comitem ad 
przvidendom qus »gebantür Auguetudunum direxe- 
rat, qui a Flaochato in urbe retenti sunt. In erastino 
Fiscehatus, Analgarius et Chramnelenus, qui consi- 
lium de interita Willebadi unanimiter conspiraverant, 
de urbe Avgustuduno maturius promerentes, czeteri- 
que duces de rezno Burgundiz cum exercitu eis sab- 
jiuguntur. Erchinoaldus eum Neustrasils quos secum 
habebat, idemque «rma sumen: ad bóc bellum ag- 


]n peetore percutiens, czteri qui eum eo veneraut, 
ipsumque GG1 cireumdantes, eo quod Bertharius 
nimiwm reliquis precessisset, vulneratur graviter. 
Twnc Aubedo *, fllius Bertharii, cernens pauem in 
periceto mortis , cursu velocissimo patri suxiliando 
perrexit. Manaulfo eonto percusso in pectore, terra 
prostravit; eseteros qui patrem percusserant totesque 
interfecit. Sic Bertharium suum genitorem, ut fidelis 
fillus, prsestante Demino, liberavit a morte. Hi vero 
Suces qui cum eorum exercitu super Willebadum 
irruere noluerant, tentoria Willebadi, episceyorum, 
vel cztererum , qui cum eo venerant, deprzdando, 
plurimum inibi auri et argenti capiunt : reliquisque 4 
rebus et equitibus [Al., equis] ab his qui praeliare 


greditar. Willebadus e eontra t-la prselii Ὁ construens B noluerant pereepti sunt. Ilis ita. gestis, Flaocliatus 


«quosconque poluit adunare, plialanges otrseque in 
congressione certaininis junguntur ad prelium : in 
ea pugna Flaochates , Amalgarius et Clramnelenus, 
iemque Wandelbertus duces cum suis in congres- 
sione certaminis contra Willebadum pwgnsndum 
eenfligunt. Nam ceteri duces, vel Neustrasii, qui un- 
dique eosdem debuerant circumdare, se retinentes 
 "aspiciehant , exspectantes eventum, noluerunt snper 
Willebadum irruere ; ibique Willebadus interfieitar : 
: plurimi eum ipso de suis gladio irucidantur. Eo 
᾿ eertamine czterís primus Bertharius eomes palatii, 
Frawtus de pago Ultra-Jorano, contra Willebadum 
-sonfligit. Adversus quem frendens Manauifus Burgun- 
dio, exiens de Inter cseteris cum suis adversus Der- 
'Sharium. przeliandum; Bertharins eo quod prius iHi 
ainicus fuisset, dicens : Veni sub elypeo meo, de hoc 
.perieulo te liberabo. Cumque ad ewm liberandum 


in crastino de Angu-tudnno promovens, Cabillenum 
perrexit. Ingressus in urbem, urbs $89 in erastino 
nescio quo casu maxime tota incendio concrematur. 
Flaochatus judicio Dei percussus, vexatus a febre, 
collocatos in sespham, evectm navali per Ararim 
fl.vium, qui cognominatur Saoconna [Al., Sagonna], 
Latenam properans, in itinere, undecimo die post 
Willebsdi interitum, emisit spiritum ; sepultosque est 
in ecclesia. ss5cti Benigni in suburbano Divionensi. 
Creditur à plurimis hi duo, Flaoehatus et Willeba- 
dus, eo quod multa in invicetn per loca Sanctorum 
de amicitia obliganda sacramenta dederant, et uter- 
que populos sibi subjectos cupiditatis instincta inique 
eppresserant, simul et a rebus nudaverani *, qued 


C judicio Dei dé eorum oppressione plurima multitudo 


liberata sit, οἱ eorum perfidia et mendacia eos utrum- 
que interire fecissent . 


. EXPLICIT FREDEGARII CHRONICUM., 


* Aliquot Editi, Ailulfum; Freh., Aigulfum. 
b Freherus suspicatur legendum esse telam prelii. 
€ Clar. et Ch. al., Chaubedo, 
4 ld est, reliquasque res et equites, sen equa. 
4 Clar., Boh., Colb. et Palat., ín populis sibi sub- 
feris oppresserant simul letarebus. Freh.. lateribus. 
utriusque morte vide sancti Eligii Vitain, quam 
scripsit sanctus Audoenus, et Vitamin sancti Sigiranni 
8:0. τ1 Benedictino. 
 Ἡϊΐο desinit Chronicon in codice Claromontensi, 
| cirea id tempus sériptus videtur, ut in prafaiione 
iximus. idem tsbet vetus codex qui olim fuit Mel- 
ehioris Gokdasi, ab Henschenio tomo I Februarii 
Bollandiani laudatus in observat. ad Vitam sancti 
Sigiberti. Que:n eodicem ne fortasse aliquis imper- 
fectum dicat, veiat élaukula Explicit, qus in fine tam 
indicis quam ipeius Chronici apposita est. Is ipse 


D Ssamonem an. 40 


codex est, ni fallor, quem Valesius laudat lib. xx 
Rerum Fraucic. ex bibliotheca Christina Suecorum 
reginz. Qin et in cod. Doberisno, in quo subse- 
quentia Chroniea omnesque additiones habentur, 
spatium bic relinquitur vacuum, (um per litteram 
majusculam habet Z'gitur, etc., et index capitulorum 
operi prxfixus desinit in 89, de Willibatdi et Flaco- 
aldi interitw. Unde patet ἢ. opuscula omnino esse 
diversa. Porro licet Fredegarius Chronicum anno 4 
Chlodovei, qui vulgaris serae fuit 641, aut 642, juxta 
Valesii computam , concluserit, eum tamen ultra 
hune annum vitam uxisse patet ex cap. 48, ubi 
otarii regie, Christi 625, ἢ re- 
gem a Winidis electum, et annis 55 regno potitum 
uisse scribit; ChbIndasvindi etiam regis Hispaniarum 
morte) et alia memorat, quie post Chiedorei mor- 
tom contigerunt. 





FREDEGARII SCHOLASTICI 
. €hxonicum. continuatum. 





PARS PRIMA, 
AUCTORE ANONYMO. 





663 ΧΟΙ. Igitur * Chlodoveus fllius Dagoberti ex A Auster ἃ Fraucis in regnum elevatus est, spud 


genore alienigenarum reginam accipiens, nomine 
Babllechildem ^, prudentem atque elegantem , genuit 
ex ea lios tres, Chiotharium, Childericnm et 
Theodorleum : habebatque majorem domus palatii 
Virum strenuum atque sapientem, nomjne Erchan- 
waklum *. Cblloveus itaque in regno pseem habuit 
&h«que bello. in extremis vero vitse anni& amens 
effectus vita caruit, regnavitque anhos decem οἱ 
ocio 4 ; 

ἌΝΝΟ pcuvi. — XCII. Franci quoque Chlotharium 
filium ejas majorem in regno statuunt, cum prefata 


royina matre. Eodem (ΘΑ͂, quoque tempore mortuus. - 


8-t Erchanwaldus major domus palatii. Franci autem 
Ín incerto vacillsntes, accepto consilio, Ebrufnum in 
bujus honoris curam ac dignitatem stalqunt. 

AN. pCLX. — XClii. Hisce diebus Chlotharius rex, 
valida febre correptus, obiit in juventute, regna- 
vitque annos quatuor 5. | 

ÁN. »cutix. — Theodoricus vero fiater ejus in 
regum successit; Childericus enim frater ejus € in 


3 Hujus appeudieis auctor is ipse est, ut videtur, 
dui varía Chronica in unum corpus collegit." Hiatuin 
aunorum Circiter 50 qui effluxerunt a fine Chronicl 
Fredegarii ad an. 680, quo incipit sequens Chroni- 
tum, infra, cap. 97, supplevit polissimuin ex anony- 
tuo , qui Gesta regum Francorum scripsit sub Theo- 
dorico Calensi, et Monacho Dionysiano, Gestorum 
Dagoberti ejusque filii Chlodovei scriptore. Unde 
cum isti auctores complures fabellas suis scriptis in- 


terseruerint, non magna est apud viros eruditos hu- C 


us continuatoris auctoritas. 

b Balthildis ex genere Sagoewm, qui scilicet eum 
Anglis et Jutis iu Britannia: Majorem seculo v 
Lransierant, exorta, ex captiva in regium thalamum 
ascita est. Conjuge defuncto regnum administravit ; 
et tandem ie monasterium Cala quod sedificaverat 
secessit, ibique monialis facta, obiit anno 630, die 
50 Januarii, quo festum ejus recolitur. Vitam ejus 
babes sseculo n Beuedictino, pag. 775. Visitur etiam- 
puoc ibi ejus sepulcrum in crypta subterranea. 

* Sie Colb. et Pal. Boh., Baldigilde.. H erchondaldo. 
Cateri, Erchoaldum. ἴδ est Erchinoaldus supra lau- 
d»tus. 

* Boher., annos xvit. Sepaltus est in basilica san- 
cti Dionysii, Eo regoabte multum crevisse dicitur 
Slajorum domus poteutia, qux eo demurh devenit, ut 
ilh, pulsis regibus, coronam sibi tanüem jmposue- 


Wulfoaldum ducem. 

XCIV. Eo tempore Franci adversus Ebruinum in- 
sidias praparant; contra Theodorieumn insurguat, 
eumque $655 3 regno dejiciunt : erines capitis ejus 
abscindentes totonderunt, Ebruinumque et ipsum, 
Vondunt, et in Burgundiam Luxovium monasterium 
invitum dirigunt. Propter Childericum in Auster ἴδ 
gationem mittunt; una cum Wolfaldo duce venien- 
tem, eumque super eunctum reguum suscipiunt. 

XCV. Ert enim ipse Childericus rex levis atque 
citatus nimis, gentem Francorum in seditionem mit- 
tens, et iu scandalum ac derisum ; douec odium non 
modicum inter ipsos crevit usque ad sesndalum οἱ 
ruinam. Quo ingravescente unum Francum nobilem, 


B nomine Bodilonem, ad stipitem tensum cedere con- 


tra legem preseeepit, Videntes bsec Franci, in ira 
magna commoti, [ngolbertos videlicet et Amalbertus, 
vel reliqui majores natu Francorum, seditioneu 
eoutra ipsum Childericam concitaverunt. 

ἈΝ. perxxui, — Memoratus Bodilo seper eum cam 


rint. Ceterum Cointius multum invehitur in eos qui 
Subsequentes reges ignavos appellaverunt. 

. Legendum qualuordeclm. Sed post anuos quatuor 
regni Chlotarii, Childericus ipsius frater Austrasi:e 
rex factus est, anno scilicet 660. Anno vero 669, de- 
functo Chlotario, Tieodoricus lll, utriusque frater, 
in regnum Neustrix et Burgundixs elevatus, paulo. 
post e tbrono dejicitur, Ebroinoque apud Luxovium 
felegate, Childerieus roonuarchiam obtinuit, quod 
auctor noster hoc cap. et seq. exponit. Creterum ali. 
qui recentiores Chlotarium iun basilica s»ncti Diony^ 
aii sepultum foisse scribunt ; sed verisimilius est euim 
in monasterio Calensi fuisse depositum, ubi etiam 
nunc ejus ulcrum cum ipsius elfigie lapidea ab 
annis eirciter 700 sculpta estenditar. Cnterum Cblo- 
tarii annum tertiuin. iu annum 659 incidisse fusius 
probat noster Mabillon. tomo [ll Analect. ex veteri 
inscriptione codicis ws. Fossatensis, quae sic habet : 
Anno centesimo post explictonem n sancti Victori! 
episcopi ciclum recapitulantem, anno tertio domni Cle- 
tharii regis indolis, ex jusso P sit principet, vet gene- 
trice sus precelse domne ilde regine, etc. 

f Omissa una linea editi sic babent : Theodoricus 
vero frater in Austria, qnod a vero aberrat; nam jam 
tunc Childerieus regnabat in Austria. Menden hoe, 
quod viris eruditis negetutn facessiverat, ope nis. 
sauavimus. 


FREDEGARII SCIIOLASTICI 


068 


reliquis quamplurimis surrexit insidiaturus,et regem A regis per fugam dilapsus evasit, a Bacivo villa eva- 


*. $n Lauchonia ^ silva, una cum regina ejus przegnante, 


: nomine Bilibilde, quod dici dolor 5 est, interfecit. 
Vulfoaldus quoque per fugam lapsus evasit, et in 
Auster reversus est. Franci vero Leudesium (ilium 
Erchauwaldi nehl'em io majoris dematus dignitatem 
Statuunt. per consilium beati Leudegarii et sociorum 
ejus. 

666 XCVI. Ebruinus audiens has dissensiones, 
counsitio accepto, Fraucos invi« em discordantes, con- 
vocalis in auxihum sociis, personis quam pluriwlis, 
cum multo comitatu exercituum, a Luxovio coenobio 
egressus in Frauciam regreditur, usque leram flu- 
vium € venieus peraccessit, custodes dormientes in- 
terfecit ad Sanctam M. xentiam, atque lsram fluvium 


dens aufugit : ibique adveniente Ebruino, tliesauros 
quos ibi reperit apprehendit. Inde egressus, Crisce- 
cum 5 villam veniens in Pontio, Leudesio subdole 
fidem promittit, simulans fefellit, facte placito ut 
conjuratióue [aeta cum pace discederet. Sed Ebrui- 
nus fallaciter agens, ut solebat, compatri suo insidias 
praparans, ipsum Leudesium occidit, reget Theo- 
dorieum in regnum restitutum, ipse f suum priuci- 
patum sagaciter restauravit. Sanctum Leudeg:r.um 
episcopurs, crudelissimis tormentis cxsum, gladio 
perimi jussit δ. Gerinum germanum ejus diverso 
tormento trucidavit. Reliqui viri Franei eorum socii, 
per fugam lapsi, Ligerem transgressi, usque Wasco- 
nes coufugerunt : quamplurimi vero in exsilio dam- 


iransieng, quos ibi invenit de insidiatoribus suis B nat* ultra non comparuerunt. 


*cedit. Leudesius major domus una cun thesauris 


* Colb. et Boh., insidiaturus. in regem in Lauconis 
silra.... Bilichilde. Hanc »ilvam eam esse putant quz 
inter Calam, villam tunc regiam, et Sancti Dionysii 
oppidum iuterjacet; hodie Liberiacensis silva dici- 
tur, vulgo la forét de Livri, aut certe Bungiacensis, 
Ke Bondi. Non enim audiendi suit qui hoc contigisse 
pu. ant prope Rotoinsgum, ubi aiunt Childericum: cum 
uxore sua Bilechilde fuisse sepulium in ecclesia san- 
c Petri, qux& hodie protectoris sui nomine saucti 
Audoeni appellatur. Hoc nempe extra controversiam 
e:se debet, ex quo eorum sepulcra deteeta sunt. ín 
eclesia sancti Germani a Pratis, cum ante annos 
cireiter 40 restauraretur. Prater insignia regia in 
Childerici sepulcro, hzc iuscriptio litteris majusculis 
exarata. inventa fuit, CHILDR. REX. Videsis Vale- 
sium ea de re disserentein lib. xx Rerum Fraacic. 

b Alii, dolus egt, qua: vox pro doíor non semel oc- 
Currt. 

e Editi, 1ssam ; al., «aram. Est !gara, vulgo l'Üise, 
ad quam etiamnanc hodie per-t:t oppidum a ponte 
ei Sancta Maxeniia vulgo le Pout-Sainte-Mazeuce di- 
ctun, Porro hac occasione Chlodoveum quemdam 
parvulum Ehroinus in regem extulit, quem Chlotarii 
filium esse mentiebatur. Dagobertus vero 1l iu ea 
parie Austrasi:;e qua cis uliraque. Rh-nuin huic 
fluvio vicina erat, reguav.t ad au. 680. De ejus in 
Gallias reditu, cede et sepuliura, (use disserit Mabillo- 
meus in praefatione s»culi iv, Act, Sauctorum ord. 
Deued. parte t, $ 9, num. 198 et seqq. 1s est sanctus 
Dájobertus rez et martyr, qui colitur Satanaci (Ste- 








nay). Memoratur in kalendario Emm: reginz, quod 
Rhemis in bibliotheca Rhem:giana servator, d:e x Kal. 
Januarii, quo eum martyrium pertulisse dieit vetas 
auctor, idque, ut Mabillonius probat, an. 679. 

d Sic omnino legenduin esse haud dubium est, 
quanquam vulgo Abacivo praeferant codices, unde 
Samson Abbsvillzus et Cointius hie Abbatisvillam, 
vulgo Abbeville, designari putaverunt. Αἱ Bacium villa 
est regia olim celebris, antequam a Nortmannis vio- 
laretur, prope Corbeiam sita, cujus rudera etiamnunc 
visuntur, vicusque nomen Daisiw retinet. Vide libr. 
iv de Re diplomat. num. 12. 

* Alias Creciacum, cum silva cognamini in Pon- 
tivo (Crécy en Ponthieu), non ad Alteiam, ut Valesio 
visum est, sed ad Maiam fluvium. Vide lib. iv de Re 
diplomat. num. 46. 

t Boh., in regno constituto, ipsi suum. 

£ Üccisus est in pago Atrebatensi die v Nonas 
Octobris, anno 678, et sepultus apud Sarcingam 
(Sorcin). Vide hujus Vitam duplicem a cosqualibus 
auctoribus scriptam in szculo n Benedictin». Geri- 
nus vero, seu Guarinus, ejus frater, eadem die uti 
Martyr etiam colitur in Martyrologio Homauo, qui 
lapidibus obrutus fuisse dicitar in secunda Vita sau- 
eti Leodegarii, num. 11. Rem fusius narrat ipee 
Leodegarius in epistola ad suam matrem data. In 
kalendario veteri monasterii Murbacensis in Eliaatia, 
àb annis circiter quingentis scripto, memoratür san- 
euis Geriaus martyr vi Kal. Septembris. 





PARS SECUNDA, 
AUCTORE ANONYMO AUSTRASIO. 


657 Anno »cuxxx.—XCVII. In Auster * quoque, D pibus, Ebruino, Martino atque Pippino, adversus 


mortao Ulfoaldo duce, Martinus ^ dux,.et Psppinus 
filius Ansegiseli quondam Franci nobilis, dominaDan- 
tur. Defunelis regibus^, commissis invicem priuci- 


* Hic auc or priore mulio est accuratior : ztatem 
suai prodit infra, cap. 109, ubi se auno 755 scribere 
iudicat. | 

b Martinus hic memoratus filius erat &aacti Clo- 
dul8, nepos saucti Arnulli; et Pippinus frater e;us 
erat patruelis, idemque ex Ansegisilo sancti Aruu'fl 
μ᾿» M. . 9 . 9 

€ Dagoberto scilicet 11, et forte lio ejus Sigi- 


Theodericum regem excitatur ad belium. Commoto 
exercitu ad locum cui vocabulum est Locofao 4, in- 
terim commissi przlium ineunt, ibique magno certa- 


berto. Belli eivilis inter Theodoricum et Dagober- 
tum uoti meminit auctor cozvus Vit sauct;e Sala- 
berg.e, sc. 1 Benedictino. AF. Ed., Decedentibus., 

d Sic Boher. Editi, Locofico. Gesta Reg. Franc., 
cap. 46, habent Lufao; al., Lucofao, Lucofago, qui 
locus Valesio igaotus, videtur esse Loici in pago 
Laudunensi. Vide lib. iw de Re Dlplowat. num. 5 
Locum tamen, qui Lufaus dicitur ín. payo Tullensi. 


669 


CHRONICUM CONTINUATOM. PARS SECUNDA. 


670 


mine dimicantes, plurima pars populi ex utrisque A cordis permansit. Fuerunt igitur inter Pippinum et 


partibus corruit. Devicti cum sociis Martinus atque 
Pippinus in fugam lapsi sunt; persecutusque 608 
Ebruinus, maximam partem de illa regione vastavit. 
Martinus ideoque Lugduno Clavato * ingressus, se 
infra muros ipsius urbis munivit. Persecutusque 
eum Ebruinus, veniens Ὁ Erchreco villa, ad Lug- 
dunum Clavatum nuntios dirigit, /Egilbertum 86 
G68 Reulum 6, Remensis urbis episcopum, ut fide 
promissa in incertum super vacuas capsas sacra- 
menta falsa dederint. Qua in re ille credens eos, a 
Lugduno Clavato egressus, eum sodalibus ac sociis 
ad Erchrecum veniens, illuc cum suis omnibus ín- 
Lteriecius est. 

XCVIfl. Ebruinus quoque magis atque profusius 
crudeliter Francos opprimebat, donec tandem ali- 
quando Ermenírido Franco minas 4 parat, resque 
proprias tollere disponit. Consilio cum suis patrato, 
nocte collecta manu sociorum, per noctem super 
eum consurgens, Ebrvoinum interfecit. 

ἈΝ. DCLXX XI, — Quo perempto, ad Pippinum du. 
cem in Auster cum muneribus suis pervenit. Quo 
facto, Franci, aceepto consilio, Waradonem, illu- 
strem virum, loco ejus ia honorem majorisdoinatus 
* constituerunt. ldcirco pra fatus Warado obsides a 
Pippino duce accipiens, pacem in invicem 969 pa- 
traverunt. 

AN. DCLZXXM. — Erat id temporis memorato Wa- 


radoni fllius, valde efflcax atque industrius, eruditus. 


in consilio, qui vice patris curam palatii gerebat, 
nomine Gislemarus, qui ob nimiam calliditatem ac 
sagacitatem patrem ab honore proprio supplantavit. 
Quem sanctus Audoenus. f. eyiscopus ssepius ob lioc 
increpabat, ac subinde ut ad pacem vel patris indul- 
gentiam remearet. Qui audire renuit, et in duritia 


memorat Hericusin llisteria episc. Antissiodorensiuim, 
quem hic designari fortasse verisimilius nounul'ia 
videbitur. 

* Sic Boh., quod est antiquum hnjus urbis nomen; 
hodie Landunum ( Laon) dicitur. 

b Hic loeus varie in variis codd. scribitur. Colb. 
hie, Extreco, et infra Erchreco ; Boh., Erchrego, Her- 
chrego. Fd., Ertreco, Erereco, Ercheco. In Gestis Reg. 
Franc., Erchaco, Ergariaco, Ercherego. Hunc locu 
esse Ácheri, vicum Kibodimoutem inter et Faram, in 
pago Laudunensi situm, censet Valesius, Sed verisi- 
milius est esse Escheri-Launois L.auduno proximio- 
rem, ut dicitur lib. 1v de Re diplomat. num. 57. Est 
eiiam in. Rh-morum dioecesi liaud procul a Castro 
Portiani locus ad Axouam, Ecry dietus, qui fortasse 
hic designatur. 

* Sic Boh. Ed., Hegulum; Colb., Aigilbertum ac 
Regul[um. Prior, qui in Boh. dicitur Áglibvrtus, si 
Valesio credamus, fuit Agilbertus primum in Anglia, 
lum Parisiorum in Francia episcopus, cujus corpus 
in monasterio Jotrensi (Jouarre) sepultum, an. 4651, 
poutiflealibus ornamentis indutum , repertum est in 
sd;cula saneti Pauli Eremitz, ut testatur passim 
Andreas Saussaius, qui huic inventioni interfult. 
Πενία vchis seu, ut a rodoando appellatur, Sicut et 
in diptyebis antiquis, et in litaniis Rhemensis Eccle- 
sum, Hoolus, Ur becense mosesterium eondidit, ubi 
sepoltus hodieque colitur, ut Nonas Septemb. Uter- 

in Fastis sacris loeum habet. Eos vero a facinore 
quod i nic impiogiter vindicare conatur Coiutius 
an. GS. 


przefatum Gislemaruin discordize multas, bella civilia 
plurima, Nam ad castruin Namugo δ contra hostem 
[14 est, exercitum] Pippini ducis Gislemarus consure 
geus, fraudulenter falso juramento dato, quampluri: 
mos eorum nobiles viros occidit. Inde vero reversus 
ob supplantationem patris, vel aliam malitiam non 
modicam, quam fallaciter perpetraverat, a Deo per- 
cussus priedictus Gislemarus, ut dignus erat, iniquis- 
simum fudit spiritum. 

Aw. pcLxxxu. — loque mortuo , pater ejus 
Warado honorem pristinum majoris domatus re- 
cepit. 

Aw. pcLxxxiv. — XUIX.. Eo tempore beatos An- 
doenus episcopus plenus virtutibus migravit δά Do- 


B ininum 5. In illo itidem tempore Warado ! przfatus 


major domus obiit. Eratque ei matrona nobilis et 
strenua, nomine Ansfledis 1, cujus gener, nomíne 
Bercharias, honorem majoris domus palatii susce- 
pit; eratque statura parvus, intelleetu modictis , 
levis atque citatus, Francorum amicitiam atque con- 
silia sepe contemnens. Hxc indignantes Franci Au- 
deramnus, Reulus et alii multi, relinquentes Ber- 
charium $70 ad Pippinum per obeides conjunguntur, 
amicitias copulant, super Bercharium vel reliquam 
partem Francorum conciant. 

ÁN.pcLxxxvi,— C. Pippinus commoto exercitu 
hostiliter ab Auster consurgens, contra Theodoricum 
regem et Bercharium properat ad bellum. Conjuucti 
in oppido Vermandensi k, in loco qui dicitur Tex- 


C tricio, bellum mutuo gesserunt. Przvalente Pippino 


cum Austrasiis, Theodoricus rex cum Berchario 
fugain iniit, Pippinus v ctor exstitit , persecutusque 
eos, eam regionem sibi subjugavit. Sequenti tempore 
idem Bercharius ab adulatoribus falsis amicis inter- 


4 Minas parare hic et passim est negotia facesseres 
seu insidias moliri , qux vox hodieque gallice reddi 
potest, des menées. 

* Sic Colb. Editi, majoris domus, et sic infra. Wa- 
rado in scriptis passim Warato appellatur. 

t Freh. lllyric. et czeteri, Adoinus ; 8]., Audoinus, 
Gislemarus vero alias dicitur Gislemaris, Ghiblemarus. 
De his infra. 

€ Sic Boher.; alii castrum Manucum. Hic autem 
designatur Namucum, sive, ut *hodie scrihimus, Na- 
murcum, vulgo Namur, urbs Flandrie vel suo no- 


p mine celebris, qu:e episcopali sede sseculo proxiwe 


elapso donata est. 

5 Obiit ix Kal. Septemb. an. 684. Sepultus est in 
monasterio sancti Petri in. saburhio Rotomagensi, 
hodieque celebri in urbe sub ipsius sancti Audoeni 
(Saint-Ouen) uotnine, ord. sancti Benedicti e congr. 
sancti Mauri. Ejusdem sancti reliquixe superiori sase- 
culo a furentibus Cal vinistis combust:e fuerunt. 

t Alij, Wareto. iu charta Theodorici regis, lib. vi 
de Re diplomat., num. 15, legitar : Waratune , 
Ebroino, et Ghislemare quondam majoris domos, et 
Berchario majorem domus, qui hic passim memo- 


rantur. Hz varietates, exeepto Derchario, etiam 


in nostris Chronicis scriptis occurrunt. In Ed., Ber- 


tharins. 
i Aliis, Anfledis, Anfredis. 
k Boh. :. t€ hostile... ans ed... Ver- 


mandisse. Lis est inter auctores an Vitwnandeorum 
urb: precipua olim episcoporum qui  Noviomum 
(Noyon) transmigrarunt sedes, fuorit hodierua. Au- 


δι1 


FREPEGARII SCEOLASTICI 


672 


fectus ext , iustigante AnsÜede matrona socru sus, À sepulins in basilica beati Arnulfi confessoris Metis 


Poit hzc »utem l'ippinus Theodoricum regem acci- 
. pleus cum thesauris, et domum palatii omnia per- 
agens, in Auster remeavit. Erstque ei uzor nobilis 


et prudentissima, nomine Plecthrudis ^ , genuitque . 


ex ea filios duos : nemen senioris Drocus 5, nomen 
vero junioris Grimoaldus, 

An. ncxc. — Cl. Mortuus est autem Theodoricus 
ΤΟΣ, regnavit autem annos septemdecim ^, Chlodo- 
— veum filium ejus parvulum elegeruat in regmuu. Non 
post multos vero annos przdictus rex. Chlodoveus 
srgrotans mortuus est, regnavit autem anno6 qua- 
tuor. 

AN. pcxciv. — Childebertus. frater ejus in regnum 
resedit d, Drocus vero a Pippino genitore eruditus, 
ducatum Campanensem accepi. 

ΑΝ. ὉΟΣΟΥ͂. — Griwnoaldus junier cum Childeber'o 
rege major domus palatii super Fraacos eleotus est : 
fuitque vir mitissimus, omni bonitate el mansuetu- 
di:e repletus, largus G7] in eleemosynis et in ora- 
tionibus promptus. 

Cli. Pippinus contra Ratbodum * ducem gentilein 
Fiisionum gentis adversus alterutrum bellum intule- 
runt, castro Dorestate ! illic belligerantes invicenu. 
Pippinus vietor exstitit, fugatoque Ratbodo duce cum 
Frisionibus qui evaseraut, iden "Pippinus eum mul- 
tia epoliis et prada reversus est. Posthoc Drocus 
filius Pippini à valida febre correptus mortuus est , 


urbe. Grimoaldus quoque ex quadam concubina ge- 
nuit filium, nomiae Theudoaldum. 

Ci. Igitur prefatus Pippinus aliam dnxii uxorem, 
nobilem et elegantem, uomine Alpheidam, ex qua 
genuit ülium, vocavitque nomen ejus lipgua pro- 
pría € Carlum, crevitque puer elegans, atque egregius 
effectus es]. 

CIV. Mortuus est his diebus Childebertus rex, et 
sepultus Cauciaci h in basilica sancti Stephani mar- 
tyris. Regnavit autem annos sexdecim !. 

ÀN. bCCX. —- Dagobertus filius ejus eedem regni 
pauis sui accepit. Igitur Grimoaldus filiam 1 Raibedi 
ducis Frisionum duxit uxore:n. 

AN. DCCXIV. — JEgrotante quoque Pippino [οἱ] 


B villa * super Mosam fluvium, cum ad eum visitandum 


idem Grimoaldus venisset, cum ad orationemn in ba - 
silica saneti Lantberti martyris processistet, a cru 

delissimo viro impio, lantgario nomine, interfectus 
est. Po-thzec Tlieudoaldus filius ejus parvulus, in loco 
ip-ius cum przdicto rege Dagoberto major domus 
pa!atii effectus est !. Iugecuto quoque tempore idem 
679 P'ippinus dux sgrotans mortuus est 9». Rexitque 
populum Francorum annos viginti septem. Reliquit 
superstitem Carlum filium. Post obitum quoque ejus 
Plechtrudis matrona prafata suo consi'io atqne re- 
gimine cuncta sese agebat. Demum Franci mutuo iu 
seditionem versi, consilio inutili aceepto, counnissa 


gusta Viromanduorum, qu: ἃ celebrl martyre urbis ( tilis obiit, populis fldei suscipienda libert:tem rc- 


et regiovis patrono, vulgo. Saint-Quentin appellatur ; 
sn vero vicus bodieque priscum Veronaudui (Ver- 
mainds) nomen retinens, abbatia ord. Pranionstra- 
reusis illustratus, a quo loco haud multum distat 
lextricium ad Dalmanionem fluvium, vulgo Terrri, 
seu Testri-sur-Daumignon, vicus inter. Perenam et 
Sancti Quintini oppidum situs, 

^ Sic Boh. Colb. Blidrudis, et infra, Blictrudis. 
YF d., Plictrudis, et sic infra. llanc postea dimisit Pip- 
pinus, ut Alpaidem assuimeret ; sed ab episcopis cor- 
reptus, Alpaide in uijonasterium Orpii secedeute, 
l'iechtrudei recepit. 

b Sic Doh. Colb. vero cum Ed. plerisque Drogo, 

qui iufra habent Drecus et Drogo. 

"^. *Siec Boh., Colh. et cod. Christinzge reginz. Editi, 
" quatuordecim, Auctor Gestorum leg. Franc. novem 
derin, al. octo decim. Nostris mss. favent Chronica 
aliquot ἃ Chesnjo edita. Cointus, οἱ annos novem 
decim tribuit, et Cledoveo lll ejus successori duos. 
Qui computus in summa a nostro auctore non dissi- 
et , qui priori annos septem decim, posteriori vero 
quatuor tribuit. Theodoricus sepultus est Atrabati in 
tuonasterio sancii. Vedasti (Saini-Vaasgt), quod ab eo 
Cunstrucium aut saliein dotatum fisse (tradunt, 

4 Ex inscriptione cod. ms. Jacobi Bon,arsii patet 
anoum 5 Childeberii lll cum auno zrz vulgaris 699, 
quo Pascha die 25 Mati celebratum fuit, c«ncur- 
risee. [Inscriptionem hic habes ex anunadversiouibus 
Scaligeri in cbronologiam Éusebianam. 

IN ANNVM V. CHILDEBERTI REGIS FRANCO- 
RVM PIPINO IVBENTE AB ADAM SVNT ANNI V. 
MILLIA »pcccc. FVIT PASCHA X. K. APRILIS. 
ASCENSIQDOMINI FVIT Καὶ ΜΑΙ AR [Leg Maias] 
PER CYCLURVM NYMERVM ANNO M. XCL. RE- 
PETITIO A CAPITE ΟΥ̓. . 

* 1» est Hatbodus, qui agnita Christians religiouis 
veritate, inaluit cum snperioribus regibus et princi- 
gibus in infernum deuergl , quam ab illis separatus 
ei caelum conscendere, Uude spreto baptismate geu- 


e 


linquens. Vide Vitam saneti Ulfrainni 8556. m 8Sene- 
dictino ad an. 729. Frisiones, antiqua gens inferioris 
Germanie, in Bataviam effusi part. à ejus non nio- 
dicam occupaverunt, qua ab iis Frisia dicta est. De 
lís vide Mabillonii observationes in Vitam sancti Wil- 
lihrori, num. 7 ssec. ii Bened. ad an. 729. 

C Boh., Duristate, vulgo Durostadium, hodie Bata- 
vodurum dicitur. (Wich te Duersteden), in Geldriae 
ducatu ad Licum Rheni fossam. 

€ |i est patria, scilicet Theotisca Karl. Is postea 
celehr:s fuit Carolus Martellus, qui in codd. Boh. et 
Colb. semper dicitur Caríus. Editi, Carolus, et ejus 
mater ju. Boh. Calpaida. 

δ Villa olim regia in pago Noviomensi et diccesi 
Swessionensi sita haud proeul a Compendio et Co.- 
llueniibus Axona cum Isara, vulge Choisy, ubi mo- 
nasterium olim celebre, hodieque ^ancio Medardo 
Suessionensi subjectam. Vide lib. iv de 46 diplumat. 
εἰ Valesium lib. xym Rer. Francicarum. 

i Sic Boh. et Colb. Editi, tredecim. Loetio mss. 
con'irmat Labbei sententi«m iu Miscellaneis bistor., 
pag. Gi, et Cointio favet, licet Childeberio annos 
sepiem decim tribuat, pau biduo iantum ultimi anni 
ips..m vixisse scribit. 

i Nemine Teutsiudam, ex Gestis Regum Franc. ct 
lib. de Majoribus donus. 

k Boh., Job villa.: Alias, Jopila, seu Jopilum , 
vulgo Jupil, sive Jopil appellatur; aita est e regione 
Heristalii prope Leodicum. Vide ἢ». ww de Re Di. 
plomat. num. 71. Basilica. sancti Lamberti bodie ca- 
thedralis est Leodiconsis. Hic sanctus necatus fuerat 
auno cire. 708. Ejus viia babetur iuter Acta saueto- 
rum Benedictin., ssec. ii, parte i. 

1 Colb. et Boh., majorem domeie palatii it. 

v Qbiit 88. 714, meuse Decembri, pauio pest filii sui 
noceu. Dietus δδὴ juniur, quod avum maternuiu 
babueri Pippinum. Landiuensem ; senior vero ob nc- 


poteu, qui postca reyuuul obtinuit. 


δ᾽: 


CIIRONICUM CONTINUATUM. PARS SECUNDA. 


674 


acie in Coatia * silva, contra Theudoaldum, et leudes A — CVil. Deinde Coloniam urbem reversus, ipsam ei- 


Pippini quondam, atque Griimoaldum 5 iniere certa- 
men. Corruitque ibi immodicus exercitus. Theu- 
doaldus itaque a sodalibus suis per fugam lapsus 
evasit. Magna et valida perturbatio el persecutio 
exstitit apud gentem Francorum. 

CV. Eodem tempore tunc elegerunt in honorem 
majoris domatus quemdam Francum, nomine fta- 
ganfridum *; commotoque exercitu hostili usque 
Mo-am fluvium properant, cuucia vastantes. Cum 
Radbodo duce fedus inierunt. His diebus Carlus dux 
a przíata femina Plechtrude sub custodia detentus, 
Dei auxilio liberatus est. 

Aw. pnccxv. — ΟΥ̓. Eodem tempore Dagobert:s 
rex obiit, regnavitque annes quinque. Frauci vero 


vitatem cepit resera'am : prefata Plechtrudis the- 
sauros pauis sui ei reddidit, et euncia suo dominio 
re-tituit. 

Aw. ὈΟΟΣΥΠΙ. — Regem sibi constituit, nowine 
Cblotbariwm. Chilpericus itaque et Raganfridus le- 
gationem ad Eedonem ducem dirigunt, ejus auii- 
hum postulantes rogant, reguum 5 et munera tra- 
dunt. llle quoque hoste [Id est, exercitu] Wascono- 
mum commotio ^ ad eos veniens, pariter adversus 
Carlum perrexerunt. At ille constanter et intrepidus 
eis occurrere properat. Eudo territus quod resistere 
Mon valeret, aufugit. Carlus insecutus eum usque 
Parisios, Segona fluvio transito, usque Aurelianen- 
sem urbem peraccessit, et vix evadens, terminos re- 


Danihelem quoudam clericum, casarie capitis cre- B gionis eua penetravit. 


scenie in regnum stabiliunt, atque Cbilpericum nun- 
cupant 4, lterato quidem tempore commoto exercitu 
contra memoratum Carlum dirigunt. Ex alia parte 
iidem com hoste [Id est, exercitu] Frisionum ven- 
tuco Radbodum ducem invitant. Contra quem pra- 
dictus vir Carlus cum exercitu suo consurgens, cer- 
tamen invicem inierunt : sed non modicum ibidem 
perpessus est damnum de viris strenuis atque nobili- 
bus; cernensque lzsum exercitum terga 873 verut. 
Chilpericus posthzec et Raganfridus, adunata hostili 
plebe, Ardueunam silvam transeunt, ab. alia parte 
przsstolante Radbodo duce, cum ex: reitu suo hactenus 
Coloniam urbem super Rhenum fluvium pervene- 
run!, regiones illas pariter vastantes. Munera multa 


ΑΝ. DcCXIX. — Chilpericum regem secum cum 
thesauris sublatum evexit. Chlotharius itoque 6745 
rex eo anno obiit !. 

AN. vccXX. — Anno insecuto Carlus per missos 
suos amicitias cum Eudone duce faciens, ab eo prz- 
dictum Chilperieum regem cum multis muneribus 
recepit. Veuiensque urbem Noviomo 1, lon 


multum tempus cursum vit» et reguum ainisit, el 


mortuus est, regnavitque annos sex. 


| ΑΝ. pccxxi. — Quo morto, Theodoricum regem 
statueruut in sedem regni, qui hunc locum solii ie- 
galis obtinet k, annis vitz simul pr:estojatis. 


ΔΝ. pccxxiv. —- [lis ita evulsis, Carlus. princoys. 


et thesauros a prefata Plechirude accipientes re- C insecutus idem Ragapfridum, Abdeg.vie civitatem 


versi supt *. Sed in via, in loco, qui dicitur Amblava, 
ab exercitu Carli grande perpessi sunt damnum. Suc- 
cedeuti tempore, Carlus, commoto exercitu, contra 
Cbilpericum et Ragaunfridum direxit. 

Am. bocxviu. — Bellum iuieruat die Dominica in 
Quadragesima, duodecimo Kalendas Aprilis, in loco 
muncepato Vinclaco f, in pago Cameracensi, nimia 
c.ede invicem collisi sunt. Chil;ericus et Raganfri- 
dus devicti, in fugam lapsi terga vertentes evaseruat, 
ηθοο Corlus perseceutas, usque Parisios civitatem pro- 
peravit. 

& Chesn., Cotia; Colb., i indice, Gotía. Est Cocia 
silva cwm vico cognomine prope Compendium (la 
[orét de Cuise), ex Us Franc. 


obsedit, vastata eadem regione, cum plurimis spoliis. 
remeavit. 

ΟΥ̓. Per idem tempus rebellantibus Saxonibus, 
Carlus princeps veniens eos praoccupavit ac debej- 
lavit, victorque revertitur. 


AN. BCCXXY. — Buociduis diebus, evotute aunt 
circulo, coadunata agminum multitudine, Rhenuun 
fluvium transiit, Alayannos,ue et Suavos lusirat, 
umque Danubium perscceeit, illoque tragemesto, fi- 
nes Bajoarenses ! occupavit. Subacta regione illa, 
censet ut summo et regio jure in Aquitania uteretur. 


Cointius vero nihil aliud ex hoc loco inferri posse 
coutendit, quam coronam, qua passim apud meii 


b Sic habent exemplaria, legendum tamen Gri- ἢ xvi auctores regnum dieitur, Bonoris causa ad ἔπι. 
moaldi ; nai Grimoaldus tunc, sicut et ejus pater donem vansmiasam fuisse. 


Pippinus, defuncti erant. 

* Cod. Colb., Hia fridum, et sie semper iníra. 

4 Sic Chesn. Alii Editi cmm Boh. et Colb. : Franci 
vere Chilpericum quemdam regom constitmerumt. l1e- 


reto. 
ὁ Colb., Blictrede. Mem ot Boh., accepta reversus 
est.... grande accepit damnum. Porro iuter villas re- 
ias AustraBiz Sigiberius junior Amblavam recenset, 
"v:0 tognomini linposi'am. Amblava fluvius, vulgo 
Asmble[, haud procul a Stabuleusi et Molmundario 
monasteriis fluit, proindeque circa fiaes Coloniensis 
et Leodiensis diceceseon. 

f Boh., Vinceco, Vinciaeum hodie vicu'us est, 
qui, testante Mirzo, appellatur [a Cense de Vinci, 
haud procul a Ciepardio oppido (Creveceur). De tae 
pugna Paulus Diac. lib. vi Hist. Lang. cap. 42. 

$ Valesius his verbis permissum Eudoni fuisse 


ob. : ΠΗ (forte pro llle) quoque hostem commi. 
tant (pro. comm^tans) ad. cos veniens, pariter. Edi : 
lili quoque... venientes. 

1 Sic Chesn. Ceteri cum Colb. : Rez defunctus 
decessit, Carolus per missos suos ab Eudone duce idem- 
que predictum Chilpericum regem recipit. 

] Urbs episcopalis motissi:ia, vulgo Noyon, sub 
lRhemoruss metropoli. Alli scribunt eum  Auiniaci 
obiisse. 

k Sic Doli., alii vero, runc... obtinuit. Nostra lectio 
melior est. Regnante enim Theodorico iv, Caleusi 
dieto, hujus Chrouici auctor vivebat, ut ipse testa- 
tur, infra, cap. 9. lufra, pro prestolatis, Labbeus le- 
git protelatis. 

! Sic Boh. Colb. vero, Baguarenses, hahet. tamen 
in indice capp. Bajoareuses. Editi, Dujorenses. 


015 


FREDEGYRIL SCHOLASTICI CHRONIC. CONTINUAT. PARS 1l. 


- 


66 


thesauris multis cum auatroua qua.lam, uomine Bili- A inito consilio procerum suorum, denuo Ligerein flu- 


trude ^, et nepte sua Sonichilde, regreditur. 

— Am. pccxxri.— Per idem tempus Eudone duce a 
jure fuderis recedente, quo comperto per internun- 
Gos, Carlus princeps, commoto exercitu, Ligerem 
fluvium transiens, ipso duce Eudoue fugato, przda 
multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populata, 
iterum remeatur ad propria. Eudo namque dux cer- 
nens se superatum atque derisum, geutem perfidam 
Sarracenorum ad auxilium contra Carlum principem 
ei genteui Francorum excitavit ; egressique cum rege 
suo, Abdirama nomine, Garonnam transeunt, Burde- 
galeusem urbem pervenerunt, ecclesiis. 978 igne 
concrematis, populis consumptis, usque Pictavis pro- 
gressi sunt, ubi basilica sancti Hilarii igne concre- 


vium transiit, usque Garonnam vel urbem Durdega- 
lensem, vel csstrum Blaviam 5 veniens oecupavit, 
illamque regionem cepit ac subjugavit cum urbibus 
ac suburbanis castrorum. Victor cum pace remeavit, 
opitulante GCliristo Reze regum, et Domino domino- 
rum. 

« Curricula. annerum hactenus reperiuntur, 

Ab Adam, vel initio βου usque 676 diluvium 
anni wwcciLm ; à diluvio usque Abraham, anni 
pccccxLi ; ab Abraham usque ad Moysen, anni pv; a 
Moyse ad Salomonem usque, anni ccccLxxxix d; a 
Salomone usque rezedificationem templi, temporibus 
Darii regis Persarum, anni pxm; a restauratione 
templi usque adventum Domini nostri Jesu Christi, 


mata, quod diei dolor est, ad demum beatissimi D auni pxuvin. 


Martini evertendam destinant. 


ΑΝ. DCCXXXU. -— Contra quos Carlus princeps 88-. 


dacter aciem instruit, super eosque belligerator ir- 
ruit, Christo auxiliante, tentoria eorum subvertit, ad 
prelium stragem conterendam accurrit, interfecto- 
que rege eorum, Abdirama nomine, prostravit exer- 


eitum, proterens, dimicavit atque devicit; sicque vi-. 


etor de hostibus triu:uphavit b. 

AN. nccxxxin, — CIX. Procedente alioquia anno 
sequente, egregius bellator Carlus princeps regionein 
Burgundia sagaciter penetravit, fines regni illius 
Leudibus suis probatissimis, viris industriis, ad re- 
sisteudum gentibus rebeilibus et infidelibus statuit, 
psce patrata, Lugdunum Gallie suis fidelibus tradi- 
dit. Firmata federa inducinria [Al., judiciaria], re- 
versus est victor fiducialiter agens. 

ΑΝ. pccxxxv, — In illis quippe diebus Eudo dux 
mortuus est. lac audiens prefatus princeps Carlus, 


* Boh., Billetrude.... Swnichilde. Alii scriptores Pi- 
litrudem appellant, que Grimoaldo, seu potius Theo- 
μα ιο, Bajoariorum duci, nupta fuerat. Sonichildis 

tmodum Carolo Martello nupsit, ex quo filium 
abuit Grifonem. Eam Pippinus et Carlomannus 
pest Caroli obitum apud Calam reclusere; ne turbas 


oecxslens Grifonis, qui a Majoratu exelusus fuerat, 
excitaret. 


b Eudo jam a Sarracenorum foedere recesserat, 
et in hoc prelio Carolum egregie adjuvit. Vide Ana- 
stasium in Vita Gregorii ll, et Paul. Diac. lib. vi 
list. Lang. cap. 46. 

€ Sic Colb. Editi, Dlavium, utroque modo scriptum 
apud veteres invenitur. Castrum est, vulgo Blaye, 
monti impositum ad Garumnam, paulo iufra con- 
lluentes ejus et Duranii. 

4 Boh., ccccExxvini.. Freb., omisso hoc articulo, 
babet, a Moyse ad readificationem, etc. 

* Boh. et Colb., uuuuuccxxvii, Certe hunc. fere 
humerum, scilieet uno. insjorem, habet vetus cod. 
Wengarteusis ionasteril, in quo forinule Andeg :- 
veuses tomo IV Analect. Mabillon. editz? habentur, 
&d quarum calcem hzc addidit scriptor : Α principio 
mundi usque ad passionem Christi v. milia ccxxeni. 
amni (uerunt. Abinde peractis. regnum. Chlodoveo, 
Cülothario, T heodorigo, et Childerico, a mundi initio 
enni sunt Y. milia pccCcLxxx im anno n. Theudorico 
regis. Hoc autein. integrum ezhibeinus quod eodein 


D 


Certe ab initio mundi usque ad passionem Domini 
nostri Jesu Christi, anni wvuwwupxxxvin *. Eta passione 
Domini usque iu istum annum prasentem, qui est in 
cyclo Victorii, anni cuxxvir.. Kal. Januar. die Domi- 
nica anni nccxxxv f. Et ut. istud millenarium com. 
pleatur, restant anni ccuxv 5. 

ΑΝ. ὈΘΟΣΧΤΠΙ. — Itemque quod superius prster- 
misimus. In gentem dirissimam maritimam Frisionum 
nimis crudeliter rebellantem 5, przefatus princeps 
audacter navali evectione properat, certatim ad mare 
ingressus, navium copia adunata, Wistrachiam et 
Austraehiam !, insulas Frisionum penetravit, super 
Burdine ) fluvium castra ponens; Poponem gentilem, 
ducem illorum , fraudulentum consiliarium interfecit, 
exercitum Frisionum prostravit ; fana eorum idolola- 
tie contrivit, atque combussit igni. Cum magnis 
spoliis et praedis victor reversus est in regnum Fran- 
corum. 


tempore, ac przsens Chron:cum, scriptum fuerit. 

f Cum ille auctor annum a Paschate, nos vero a 
Kalendis Jauuarii inchoemus, hic annus 556 intelli- 
gendus est. Ex hoe autem loco intelligimus quo pa- 
Ἦν Vietorii cyclus cum zra vulgari sit componen- 

ug. 

€ Boher., miliarium impleatur , anm. Lxv.. Colb., 
LXLut, id est, xci. Chesn., marg., al. cxi. Qua 
oinnia etsi sibi invicem non coh;ereant, reprasenia- 
vimus tamen ut in codd. babentur. 

b Rebellare dicuntur non solum subditi qui prin- 
cipis sui jugum excu!iunt , sed et ii qui post cladem 
acceptam [edus initum frangunt, ut. compluribus 
exemplis etiam ex T. Livio probat Cointius ad au. 
595, num. 1J. liinc in nostro auctore Frisones, Sar- 
raceni, etc., rebellasse dicuntur, quanquain Frauco- 
rum ditioni subjecti nunquam (fuerint. 

i Sic ex eod. Boher. restituiuus. Westrachia, ho- 
die Westergoa, a Stavera (Staseren), ulim Frisonum 
melropoli, initium ducit; octo przlecturas comple- 
ctitur. Inter hujus regionis urbes celebris est Frane- 
kera (Franeker), ubi academia celebris. Austrachia 
vero, seu Ustergoa, praelecturas habet duodeciin, vi- 
cos 127, ibi est Leowardia, vulgo Leuwarden, caete- 
rarum urbium caput. De bis vide Ewmium, lib. 1 He- 
rum Frisiearum. 

i Boh., Bordine, et infra, sicut et alii, Bobonem., 
conaularikm. 





P.4RS TERTIA, 
AUCTORE ANONYMO AUSTRASIO , 


Qui jussu Childebrandi,comitis scripsit. 


6747 Arno rccxxxui. — Itaque 5 sagacissimus vir A illis partibus cum. apparatu hostili dirigit; quique 


Carolus dux, commoto exercitu, ad partes Durgun- 
d: dirigit, Lugdunum Gallis urbem, majores natu 
atque przfectos ejusdem provineize suz ditioni reipu- 
blicz:& subjugavit; u«que Massiliensem urbem, vel 
Arclatom suis judicibus constituit; eum magnis the- 
sauris et muneribus in Francorum regnum remeavit 
in sedem principatus sui. 

ΑΝ. DCCXXXVII. — Itemque rebellantibus Saxonibus 
paganissimis, qui ultra Rbenum fluvium consistunt, 
sirenuus vir Carolus dux comnoto exercitu Franco- 
rum in loco ubi Lippia 5 fluvius Rhenum amnem in- 
greditur, sagaci intentione transmeavit. Maxima ex 
parte regionem illam dirissimam stravit, gentemque 
illain szvissimam ex parte triburarios esse prxcepit, 


preepropere ad eamdem urbein rervenienteg tentoria 
instruunt. Undique ipsum oppidum et suburbana 
prioccupant, munitissimam  eivitatem obsident, 
aciem instruunt, donec insecutus vir belligeratoe 
C»rolus predictam urbem aggreditur, muros eir- 
cumdat, eastra ponit , obsidionem coacervat, in me- 
dum Hiericho cum strepitu. hostium et. souitu tuba- 
rum, cum machinis et restium fonibus super muros 
et sedium monis irruunt , urbem muniti:simam in- 
gredientes succendunt, hostes inimicos $uos capiunt, 
interficientes trucidant atque prosternunt, et in suam 
ditionem efficaciter restituunt. Victor igiiur atque 
bellator insignis intrepidus Carolus lhodanun 679 
fluvium cum exercitu suo tran-iit, Gotthorum fineg 


atque quamplures obsides ab eis accepit; sicque, B penetravit, usque Narbonensem Galliam peraccessit, 


opfitulante Domino, victor remeavit ad propria. 

AN. DCcxx1vi. — Denuo rebellante gente validís- 
:siina lsmahelitarum, quos modo Sarracenos vocabulo 
corrupto nuncupant , irrumpentesque Rhodanum fle- 
vium, iusidiantibus infidelibus hominibus sub dolo 
678 ct fraude Mauronto * quodam cum sociis suis, 
Avenionem urbem munitissiinpam ac montuosam, 
ipsi Sarraceni, collecto hostili agmine, ingredluntur; 
illisque rebellantibus ea regio vastata. 

AN. pCccxaivi. — At contra vir egregius Carolus 
dux germanum suum, virum industrium , Childe- 
brandum 4 ducem, cum ieliquis ducibus et comitibus, 


« Hane Chronici partem Childebrandi jussu scri- 
ptam fuisse dicimus, ob inscriptionem quam iufra 
post num. 117 exhibebimus. Si quis vero contenderit 
etiam et precedentem partem ejusdem comitis jussu 
fnisse exaratam, non refragabimur, modo fateatur 
eas vel a duobus diversis auctoribus scriptas fuisse , 
aut certe ejusdem auctoris duo esse diversa et diver- 
sis temporibus scripta opuscula. Bob. incipit : 4d- 
circo, elc. ; οἱ infra, pro exercitu, babet Áoste. 

b Alio nomine Lupia seu Lupias dicitur, eum urbe 
eognomine in Westíalie, qui apud Wesaliam in Rhe- 
sum iufluit, vulgo dicitur Lippe. Lipiam tamen alii 
dicunt esse Lhon, Hassiz fluvium, qui inter Bodobrr- 
gam et Confluentes Rheno periniscetur. 

e Alii, Mauronte; Bob., Moronio. Is infra dux ap- 
pellaier. Fuerat, ut conjicimus, aliquibus provincie 
civitatibus preelectus, qui lis, ex Chronico Fon- 
tanellemii, cap. 11, Sarracenos in sui przesidiuimn a:- 
civerat. 

4 Nonnulli, Jlildebrandus, et sic infra, quod per- 
inde est. Hunc ex ,.atre et matre Caroli fratrem fuisse 


contendit Cointius, quod bic ejus germanus appelle- ἢ 


ter, vocem hujus terii:e parus Chronici auctor 
papquam alio sensu adhibet, Ipsum vero Chiffletius, 
in libro de Origine Childebrandi, eonlundit cuu alio 
powinis Laugobardo, qui Liutprando regi 
successit : sed hanc opinionem confutat Cointius ad 

2n. 751. 
* Vulgo Aude. Ch. al., Ajace, εἰ quicem bic Ru- 


ipsam urbem celeberrimam, atque metropolim eo- 
rum obsedit : super Adice * fluvio munitionein ia 
gyrum in modum arietum in:truxit, regem Sarrace- 
norum, nomine Atbiina, cum satellitibus sois ibidem 
reclusit, castraque metatus est undique. Hzc audien- 
les majores natu οἱ principes Sarracenorum, qui 
commorabantur eo tempore in regione Hispaniarum, 
co:1dunato exercitu hostium cum alio rege, Amor f 
nomine, machinis adversus Carolum viriliter armati 
consu'gunt, praparantur ad praelium : contra quos 
prefstus dux Carolus triumphator occurrit , super 
iuvio Dirra δ, et valle Corbaria Pa'aiio; illisque 


vius proprio momine vocatur Alex, qui Narboaem 
ipsam alluit. Infra, Colb, Athema. | 

f Bob., Aunormagna nomine, adcersus Carolum. Vet, 
Ed., Machirmis, quasi proprium nomen fuerit, seri- 
bunt. [ufra, cap. 154, memoratur Amormuni Sar: a- 
cenoruw rex. 

& Ches. al. οἱ Freh, al., Birsa, et valle Cortería 
preliaturus , illisque, etc. Birra, vulgo Berre, intet 
Narbonem e£ Leucatam fluit per vallem Corbariaw , 
ac demuin sese ip marititnum stagaum exonerat. Ori- 
tur ex mouie valli cognomine, le mont de Corbiére, 
a quibus etiam arcliidiacopatus Corbariensis iu Nar- 
bonensi dicecesi dieius est, Baudranus Cervera apyel- 
lat. Quid vero his verbis Corberia palatio designetur, 
nain bzec est lectio tam Mss. quam Editorum, incer- 
tum est. Censet Valesius bis indicari palauum . ia 
valle Corbaria exstitisse, proindeque inter villas re- 
gias receuseri dehere; quo nomine locum habet is 
lib. iv de Re dip'oriatica. Favet noster. auctor, qui , 
iuita, Carisiacum vl/lam palatii appellat. — Palatium 
iu istis pari:bus adbuc szcu'o ΧΗ 8ub Pularii Gottho- 
rus nomine celcbre agno-cit Otho Frisingensis, quod 
Athaulfus primus iu Septimania Goetthoruim rex. ibi 
cousederit, uti observat Alteserra. At ipsum exstitisse 
putant in oppido Sancti /Egidii, hodieque ob moga- 
Slerium, quod in saecularium canonicorum collegium 
conversum est, celebri. Fnit et Palatium /Enulianl- 
in Levitania, cui successit sancti Savinl monasterium 
prope Baregium, Certe coneljio Agatbensi subecri- 


6:9 


FRRDEGARII SCHOLASTICI 


680 


niutuo eouffigeutibus , Sarraceni devicti atque pro- A restituit, Fugato duce Mauronto impenetrabilibus, tu- 


strati, cernentes regem eoruin juterfeetum, in fugam 
Japsi terga verterunt. Qui evaserant cupientes naval 
evectione evadere, in stagno maris natantes, nam- 
que sibimet mutuo conatu insiliunt. Mox Franci cam 
navibus et jaculis armatoriis super eos insiliunt, suf- 
focantesque in aquis interimunt. Sicque Francitrium- 
pliantes de hostibus predam maguam. et spolia ca- 
piupt; capta multitudine captivorum, cum duce vie- 
tore regionem Gotthicam depopulantuer ^ : urbes 
famosissimas Gg Nemausum, Agatem, ac Biterris Ὁ 
funditus muros et monia Carolus destruens, igne 
suppesito, concremavit; suburbana et castrh illius 
regionis vsstavit. Devicio adversarierum agmine, 
Christo in onibus pressule, et eapite s»letis victo- 


üesimis rupibus, maritimis munitionibus, przfatus 
princeps Carolus cuncta sibimet acquisita regna vic-. 
tor regressus est, nullo contra eum rebellante; re- 
veriusque in. regionem Francorum, zgrotare capi 
in villa Verimhrea 4 super Issara fluvio. 

ÀN. PCCXLI. — CX. Eo etenim tempore, bis a Ro- 
mg sede sancti Petri Apostoli beatus papa Gregorius * 
claves venerandi sepuleri, cum vinculis sancti Petri 
et muneribus magnis et infinitis, legationem, qued 
acotea nullis auditis aut visis temporibus fuit, memo- 
rato principi destinavit. Eo pacto patrato, ut a p.re 
tibus f imperatoris recederet, e£ Romanum 691 
consulatum δ praefato principi Carolo sanciret. Ipse 
itaque princeps mirifico ac magnifico honoce ipsam 


rim, salubriter remeuvit in regionens suam, in ter- B legationem recepit, munera pretiosa contulit, atque 


ram Francorum ad solium principstes sni. 

ΑΝ. DOCX 3X1X,— Denue curriculo ana illius mense 
secundo ^, praedicium germanum suum cum pluribus 
ducibus atque comitibus, commoto exercitu, ad par- 
tes Provincis dirigit; Avenionem urbem venientes, 
Carolus preproperans peraccessit, eunctamque re- 
gionem usque littus maris mayid. sum dominationi 


psit Petrus episcopus de l'ulutio, quem nonnulli aulse 
Alarici episcopum fuisse, pro illorum barbarorum 
fnore putant. At Petrus catholicus erat. Non etiam 
sic dictus est ἃ Palo urbe Pas. Nam Gafactorius de 
Benarno et Gratus 44 civitate Olorone eidem concilio 
subscripsere. Nou. denique episcopus Letnovicensis , 
qnem sic huhcupatum fuisse suspicatur Valesius , 
4med.in urbls sue palatio habitaverit, aut certe ab 
e sus dioecesis palatio. 

ἃ Ches. et Freh., cum duce, victer... depopulatur. 

b Vulgo Nimes, Agde, Bésiers, urbes Occitaniz 
episcopales notissimz. Pro ac Biterris, aliquot Ed. 
babent Ais in terris ; Colb., hae in terris. Ch. al., Be- 
4eriis, Boh. , iufra, concremant... eastant... remearunt. 

* Coiniius lunc locum sic restituendum esse cen- 
Set : Denuo curriculo anni secundo pretlicium, id. esit, 
anno post secundo. Nam alias hzec secunda expeditio, 
eodem anno 757, quo prior, et secando quidem post 
mense, consignauda foret; quod Chronico Fontanel- 
lensi el aliis monumentis repugnat, ex quibus disci- 
mus priorem anne 757, alteram an. 7$9 susceptam 
. fuisse. Paulus Disc., lib. vi Hist. Lang., Isidorus Pa- 
censis; Rodericus Toletanus; Anastasius, in Vita 
Gregorii Hl et alii passim auctores Carvuli expedit:o- 
36s in Sarrucenos laudant. 

4 Colb. et vet. Ed. Vermbrea. Freh. a!., Vermeria, 
«Ches. al. addit emper ffnvium. Iseram. Nermeria pro- 
prium est hujus oppidi nomen, inter Com ium et 
Silvanectum sid , vulgo Verberie, Vide Valesii noti- 
&lam et lib. iv de Re diplomatica. 

4 is est Gregorius HI qui eyistolas duas eadem oc- 
casione Carolo scripsit, que ad nos usque pervene- 
runt. In iis varias calamitates, quas Ecclesia Rouana 
8. Langobardis patiebatur, Carulo, quem subregulum 
Auncupat, exponil ; opemque ejus adversus illus im- 
per mittens ei clases confessionis beati Petri. Qui- 
bus verbis Cointius et al i intelligi volunt claves au- 
sem, in quibus aliquid de limatira. catenis sancti Pe- 
sl inelusum .erat, quates Gregorius Magnus Childe- 
berto olim transuriserat, lib. v epist. 6, «collo sus- 
pense eum a. malis omnibus tuerentur, οἷς. Unde hac 
verba, quod antea. niutlis auditis aut. visis t ribus 
feit, de ipsa legatione ad opem implorandam intelli- 
gunt. Lege notam sequeuterm. 

t Editi omnes , «t ad. partes imperatoris recederet. 
Intrieota est-Aimoini lecuo : Keclesiaii a. Langobur- 


cum magnis praemiis cum suis sodalibus miseis Gri- 
monem, abbatem Corbiensis ^ monasterii, el Sigi- 
bertum, neclusam basilicee sancti Diouysii martyris, 
Romam δὰ liuies sancti. Pewi et. sancti Pauli des- 
tinavit. IgiBir ('emoratus princepe, censilio optima- 
teni suorum expetito, filiis suis regna ! dividit. Ita- 
que primogenito suo, Carlomanno nomine. Auster, 


dorum tyrannide liberaret... et a partibus Langobarde- 
rum recederet, ac Romanum consulium pra [atus prin- 
ceps Carolus sanciret. Unde Coiutius sic restituendum 
censet auctoris nostri teztum : Ut ad partes Impere- 
terís accederet, et F'emanum consultum, etc., eoaten- 
dens nibil aliud Gregorium voluisse, quam ut Caro- 
lus, rupta cum Langobardis pace, imperatoris par'es 
susctpe'et. At, ni fallor, melior est nostr: lectio, qu:e 


C est nus, qua aector innuit. Gregerium Carolo-polti- 


citum fuisse, ut si Romanos ἃ Langobardorum tyran- 
nide libersret, posthabita ünperatoris, qui Italie 
opem non ferebat, dominatione, se Carolo Romanum 
eensulatum collaturum. Quod. quidem etsi, defuncto 
paulp post Carolo, imo et ipso Gregorio, tunc infe- 
ctum fuerit, postea tamen eveni!, ut orines tiorunt. 
Unde conjicio claves quas Gregorius Carolo transmi- 
Sit, veras fuisse confessionis sancti Petri claves, 
quss in pignus dominationis ei conferenda traditas 
volebat, idque trinuu. t hzc verba epistole tificig 
ad Carolum : Conjiro te... per ipsas sacratisemmas cla- 
ees cenfessionis sancti Petri, quas τοῦδε ad regnum di- 
misimus. Certe nostram léctionem dieertis verbis fir- 
went Anmales Mettenses, in quibus legitur : Epistu- 
lum quoque decreto Romanorum principum sibi pra di- 
cius | presul Gregorius. miserat , quod sese. populue 
liomanus, relicta. imperatoris dominatione, &d suam 
defensionem et. invictam clementiam committere voltis- 
set. Nec minori incentivo egebat Carolus, Podiione 
cum Langobardis frangere!, a quibus in. expeditione 
Sarraceniesa egregie füerat adjutus. Vide Paul. Diac. 
lib. v Hist. Langob. capp. 55 et $4. 

& Boh.:, et Romano consulto. 

à Freh., Corversis ; alii, Corbensis. Celebre mena- 
sterium Corbeis, vulgo Corbie, sic dicium ἃ fluviolo 
cognomine, qui ibi in Samenam influit, a saneia Bai- 
thilde ejusque filio Chlotario rege conditum eet. Gri- 
monem vero hic laudatum postea ad infulss Rote- 
mageusis Ecclesiz evectum fuisse putat Pomerayus 
in Historia. Archiep. Rotoniag. At refragatur Coin- 
tius, qui Grimonem multo ante annum ?41 tetoua- 
gerisi Ecclesie pradojsse contendit. Sigibertus vero, 
seu , ut habent Editi et Boh., Sigoberius, elius nou 
fuit, ut eensét Dubletus, a Singiberto, qui Dionysia- 
nus abbas postea fuit. εν 

i Ed., practer Ches., regnum. Francia iu tria regna 
fuit clim divisa, Austresiam , Neuctrasi»m, οἱ Bur- 


CIIRONICUM CONTINUATUM. PARS ΤΕΙΙΤΙΑ. 


B, quie nunc. Alamauenia dicitur, atque A captivos duxerunt. Inde reversi circa tempus autum- 


n tradidit 4. Alterum vero secundum fi- 
inum nomine, Burgundiz, Neuster et Pro- 
feeit. 

| Pippinus dux , cominoto exercitu, cum 
uo Childebrando duce et multitudine pri- 
agminum satellitum plurimorum ad Bur- 
lirigunt , fines regionum praeoccupant. In- 
ed dici dolor et mueror, sollicitat |A/. 
sinam. In sole et luna et stellis nova signa 
nt, seu et paschalis ordo sacratissimus 882 
iit. Carolus [Vat., Karlus] nempe princeps 
asiliesm sancii Dyoni.ii martyris multis 
. ditavit; veniensque Carisiacum 5 villam 
er [ssaram fluvium , valida febre correptus 
ce, ennclis in gyro regnis acquisitis 9. 
m utraque regna annos quinque et viginti 4, 
que undecimo Kal. Novembris, sepultusque 
us in basilica sancti Dionysii martyris 9. 
xun. — CXI. Chiltrudis * quoque filia ejus, 
onsilio nefario novercze suc , fraudulenter 
; sodalium suorum Rheaum transiit, et ad 
€ ducem Bagoariz pervenit : ille vero eam 
ium copulavit contra voluntatem vel consi- 
am suorum. Interea rebellantibus Wasconi- 
gione Aquitanie , cum Chunoaldo Ὁ duee, 
ne quondam , Carlomannus atque Pippinus 
germani, congregato exercitu , Ligeris ai- 
Alianis urbe transeunt, Romanos proterunt, 
urigas urbem accedunt, suburbana ipsius 


ni, eodem anno iterum exercitum admoverunt ultra 
Rhenum contra Alamanuos. Seleruntque castra ime- 
tati super fluvium Danuvii, in loco nuncupato E Us- 
quequo. Habitatores Alamsnni se victos videntes, 
obsides donant, jura promittunt, munera offerunt, et 
pacem petentes eorum se ditioni submittunt. 

ΑΝ. pccrzLimn, — CXII. [nde reversi anno secundo 
regni eorum, cognatus eorum Odi!o dux Bagoario- 
rum contra ipsos rebellionem excitat : compulsi sunt 
generalem cum Francis in Bagoaria admovere ezer- 
citum. Venientesque super fluvium qui dicitur Lech! , 
sederunt super ripam fluminis uterque exercitus , 
hine inde se mutuo videntes usque ad dies quindecim, 
qui tautamdem provocati irrisionibus gentis illius , 


B indignatione commoti perieulo se dederunt per loca 


deseria et palustris, ubi mos transeundi * nullatenus 

aderat : nocteque irruentes, divisis exercitibus, 608 
improvisos oceupaverunt. Commissoque przlio, prse- 

dictus dux Odilo, czxso exercitu suo, vix cum paucis 

turpiter ultra igne ^ fluvium fugiendo evasit. {114 

triumphis peractis non sine dispendio multorum, ta- 

men feliciter victores ad propria remesverunt. 

AN. pCCXLiV. — CXIII. Evoluto triennio iterum 
Carlomannus con(inium Saxonorum, ipsis rebellan- 
tibus, cum exercitu irrupit ; ibique captis habitato- 
ribus, qui suo regno affines esse videbantur, absque 
belii discrimine feliciter aequisivit, et plurimi eorum, 
Christo duce, baptismi sacramento consecrati fue- 
runt, Per idem tempus rebel!'ante 88 4 Theudebal- 


berunt, Chunoaldum ducem persequentes C do *, filio Godfredi ducis, Pippinus cum virtuto 


ineta vastantes. G8 Lucca ! castrum di- 
tque funditus subvertunt, custodes illius 
iunt, et inibi victores exsistunt. Prsesdam 
leates, habitatores ejusdem loci ) secum 


, δὲ unumquodque suum majorem palatii 
etiamsi duo aut tria illa regna quandoque 
legem haberent. Tum Burgundiouibus Neu- 
nitis, duo solummodo fuere regna; et Caro- 
eto Raginfredo, unicus fuit in utroque illo 
ijor palatii. H»c autem regna, sive tota 


octo regiones majores complectebantur, ἢ 


» Sueviam , Thuringiam, liajoariam , Neu- 
urgendiam, Provinciam, Aquitaniam ; Septi- 
iem, qus intra Gallias erat, parebat Goithis, 
snise regibus. Iu divisione autem lacta inter 
i08 nulla mentio occurrit Bajoariz et Aqul- 
iod Hunoldus Aquitani:e dnx seu prefectus, 
Bajoarie, auctoritatem nimiam , qu:m sibi 
ris domus titulo Carolus »rrogabat , exosi, 
subdere noluerant. 

et Colb., in Thoringiam sublimavit. Et infra 
oh., Burgundiam εἰ Newser et. Provinciam 


, Carieco villa. Celebris fuit hzec regia domus 

1da regum stirpe, vulgo Kiersi, ut fuse pro- 
1v de Re diplomot. num. 50. 

umen in gyro acquisia regna , additum αἱ. 


inquens. 

ὁ a pugna Vinciacensi , ia. qua fngatus est 
lus; naw alias anno sui. ducatus 26 aut 27 
y est, ut habent alii auctores. Nonnulli etiam 
Idib. Octobris defunctum, ac x1 Kal. Decem- 
ἔπι volunt in basilica sancti D.onysii, quam 
dus exs'itisse ait auctor, quamvis duabus 
urbe distarei , ut observarunt viri eruditi. 


PFaraot. LA XI 


exercitus sui ab obsidione Alpium P turpiter expulit 
fogientem; revocstoque sibi ejusdem loci ducatu, 
victor ad propria remeavit. 

An. bccxLv. — CXIV. Inde reversi przid cti ger- 


Cb., al. duo et viginti. 

* [lic desinunt codices scripti Colb. Vatic., et Nea- 
zarianus ex Bibliotheca archipalatina apud Freher., 
sicut et editi Col., Bign., Bar., lilyr. et Boch. Unde 
qua sequuntur alio titulo ah hac parte separavisse- 
mus, nisi obstitisset inscriptio Inferius referenda. 

t Alii, Hiltrudis. Numeros deinceps capiribus pre- 
fiximus ob eitationis commodum, licet nulli antea in 
editis aut scriptis habereutur. 

& Boh. et alii mendose, Dodilonem, et infra Hodilo 
dicitur. Is est Odilo sub cujus regimine fides Chri- 


D stiana multum crevit in Bavaria. 


h Alii, Haunaldum, seu Hunoldum, appellant. Can. 
semel, Chunobaldum. 
i Vulgo Loches, apud Turones, de quo alias dixi- 


mus. 

j| Sic ex loh. restituimus, qui babet ejusdem locis; 
eseteri, eisdem locis. 

k Cues., mauncu . Freh. voeem Üsqu.quo pro 
adverbio sumit, monetque nomen loci proprium de- 


6886. 

! Bodieque Lech «eo Lecz nominaiur , Lstine Le- 
chus, Licus, et Lycias dietus, inter Suecviam et Ba- 
variam fluens; Danubio miscetur apud Werdam. 

- Editi, ubi pons transeundo. 

Ὁ [5 est. Anus, seu OEnus , vulgo In seu Inn , qui 
in Alpibus ortus, ut dicitur infra, labitur in Danu- 
biu. 

9 Suevia 860 Alemannis due. 1 

P Alpes, ni fallor, appellat Vossgi montes, quos 
transmeato Rheno Theobeldus occupare conabatur: 


785 


FREDEGARIT SCHOLASTICI CHRON. CONTIN. PARS TERTIA. 


. 681 


mani, sequente auno, provocato cothurno Wascono- A stiterant *, plenissima solutione ab 695 eo tempore 


rum, iterum * usque ad Ligerim fluvium pariter 
adunati venerunt. Quod videntes Wascones , przoc- 
cupaverupt, pacem petentes, et voluntatem Pippini 
iu omnibus exsequentes, muneratum eum a finibus 
suis ut rediret precibus obtinuerunt. 

Aw. DOCxLvi. — CXV. His transactis, sequente 
anno, dum Alamanni contra Carlomannum eorum 
tidem fefellissent, ipse cum magno furore cum exer- 


citu in eorum patriam peraccessit, et plurimos eo-. 


rum, qui coutra ipsum rebelles existebaut , gladio 
trucidavit. 


AN. DCCXLVII. — CXVI. llis ita gestis, sequenti 


curricnlo annorum, Carlomaunus devoiionis causa 
' ánexstinctu b succensus, regnum una cum filio suo 


deinceps esse se reddituros promiserunt. Ex quibus 
plurima multitudo videntes se contra impetum Frau- 
corum rebellare non posse, propriis viribus destituti, 
petierunt sibi Christianitatis sacramer!a cunferre. 
Quo peracto tempore Bagoarii consilio nefandorum f, 
iterum eorum fidem fefellerunt, et contra prefatum 
principem eorum fidem mentiti sunt. 

ΑΝ. DCCXLIX. — Qua de re commoto exercitu cum 
magno agmine apparato eorum patrias peraccessi!. 
Ipsi vero terrore compulsi ultra fluvium lgni 6 cum 
uxoribus ac liberis eorum fugientes, et memoratus 
princeps super ripam lgni castra metatus, navale 
prelium praeparavit, qualiter eos ad-internecionein 
persequeretur. Quod videntes G8 Bagoarii, eoruu 


Drogone manibus germani sui Pippini committens, B viribus se auziliare non posse, legatos cum muneri- 


ad limina beatorum apostolorum Petri et Pauli Ro- 
mam, in monachorum ordine perseveraturus * adve- 
tit. Qua successione Pippinus roboratur in regnum. 
. CXVII. Eodem annoSaxones, more consueto, fidem 
quam germauo suo promiserant mentiri conati sunt, 
, Qua de causa adunato exercitu, eos przvenire 4 com- 
pu'sus est. Cui etiam reges Winidorum seu Frisio- 
neum ad auxiliandum uno animo convenerunt. Quod 
videntes Saxones, consueto timore eompulsi, multis 
ex eis jam trucidaiis, et in captivitate missis, regio- 
uibus eorum igneque €oncrematis, pacem petentes 
juri Francorum sese, ut antiquitus mos fuerat , sub. 
diderunt : et ea tributa qu:e Chiotario quondam prz- 


hus multis transmittunt, et in ejus ditione se sub- 
dent, et s»craiuenta vel obsides donant, ut ne ultc- 
rius rebelles existant. 

lpse vero duce Christo cum magno triumpho in 
Franciam ad propriam sedem feliciter remeavit. Et 
quievit terra a praeliis annis duobus. 

AN. ὑοῦ. Quo tempore una cuim consilio et co»- 
sensu omnium Francorum, missa relatione, a sede 
apostolica auctoritate percepta, przrcelsus Pippinus 
electione totíus Francise in sedem regni cum conse- 
cratione episcoporum, ei subjectione principum, una 
cum regina Bertradane, ut antiquitus o1do deposc:t, 
sublimatur in regno ^. 


Usque nunc illuster vir Childebrandus comes, Avunculus predicti regis Pippini, hanc histo- 
fiam, vel Gesta Francorum, diligentissime scribi procuravit. Abhinc ab illustre viro Ni- 
belungo, filio ipsius Childebrandi, itemoue comite, succedat auctorítas !. 


* Aquitani eum suo duce Hunealdo. 

b Sic Bob.; alii , inexstincto, id est instinctu ; quae 
mutatio prodiit ex more litteram s, acsi fuerit es pro- 
nuntiandi. 

e Monasticam vestem Roma induit, tum in mon- 
tem Soractem ac postea Casinum secessit. Ejus elo- 
gium lege in &ec. m Benedictino, parte i1, ad an. 755, 
quo Vienns Allobrogum obíit, Zacharias ad Franco- 
rum episcopos de eue in Gallias accessu ad pacem 
inter Pippiuum et Grifonem componendam, tum pro 
restituendo Casinensibus corpore sancti atris De- 
nédicti scripsit. 

d Ed., ed eos pervenire. 

* Quingentas vaccas singulis annis solvebant. Vide 
Fredeg., cap. 74. . 

f Has turbas a Grippone, seu Grifone Pippini ex 
inatre altera fratre, suscitatas fuisse tradunt veteres 
scriptores. Hic nempe e carcere solutus Saxones 
primo ad suas partes traxit; tum, mortuo Odilone, 
Bajoariorum ducatum invasit; sed victus a Pippino, 
et ducatu duodecim cowitatuum in Neustria donatus, 
in Aquitaniam secessit; exinde fugatus , tandem in 
lialiam transiens ad  Alstulfum Langobardorum re- 
gein, in valle Mauriennensi interfectus est, ut dicitur 
cap. sequenti, 

ὃ Id est OEni. OEnus quippe, vulgo Jnn, ex monte 
Bernina in Alpibus versus septentrionem descendens, 
cowitatun. Tirolensem, ubi OEniponti (Iuspruc) no- 
men tribuit, tum Bavariam alluit, ac demum aliis 


C [luviis auctus Danubio miscetur. 


b His verbis aperte declarat bujus Chronici au- 
ctor, Romanum pontificem, qui tunc erat Zachari.s, 
sese Pippini electioni immiscuisse , atque eumdem 
principem pontificum consecratione in regem fuisse 
eublimatum. Cui consentiunt scriptores tam autiqui 
quam recentiores, Gointius tamen hunc locum in- 
terpolatum fuisse contendit, atque sic restitui de- 
bere : Quievit terra a praliis annis duobus. Quo iem- 
pore pracelsus Pippinus electione totius Francia, in 
sedem. regni una cum regina, etc. Sed suz conjecia- 
tionis , que omnibus scriptis et editis contraria est, 
nullam rationem affert, nisi quod, ut quidem exisii- 
mat, Franci pontiücein de regis electione non consu. 
luerint, nec tunc consuetudo fuerit reges ungeudi ; 
utrumque vero refellitur ex clau-ula veteris cod:cis 
Dionysiani, ipso Pippino regnante scripti, quain in- 
fra post librum Gregorii de Gloria Confessorum pro- 
eremus. 


D i Manc inscriptionem, quam ceteri codices non 
h 


abent, e Petaviano. edidit Chesnius. lile autem co- 
dex, qui e Petaviana bibliotheca ad Christinam 
Suecie reginam transiit, hodie Roma asservatur in 
biblioth. eminentiss. card. Ottoboni : olim feit mo- 
nasterii. Jureusis, ad sancti Augendi tumulum, s: 
culo ix labente, 3 Mannone oblalus, uti discimus et 
inscriptione ipsi praefixa : Voto bone memorie Man 
nonis liber ad sepulcrum sascti Augendi oblatus, 





P.ARS QU.ARTA,, 
AUCTORE ANONYMO 


QUI JUSSU NIBELUNGI SCRIPSIT. 


8987 An. »ccuin. —CX VIII, His transactis, sequenti A qui usque ad Pontem Ugone, villa publica ^, ad cjus 


anno iterum Saxones contra eorum fidem, quam prz- 
fsto regi dudum promiseraut, solito more iterum re- 
belles contra ipsum exsistunt. Unde et Pippinus rcx, ira 
commotus, ceommoto omni exercitu Francorum, ite- 
rum Rheno transjecto, in Saxoniam cum magno ap- 
persiu veniens, ibique eorum patriam maxime igne 
eremavit, captivos tam viros quam feminas secum 
duxit, cum multam przdam ibidem fecisset, et plu- 
rimos Saxones ibidein prostravisset. Quod videntes * 
Saxones, poenitentia. commoti, cum solito timore 
clementiam regis petunt, ut pacem eis concederet, et 
sacramenta atque tributa, multo majora quam ante 
promiserant, redderent, et nunquam ultra jam re- 
belles exsisterent, Rex Pippinus, Christo propitio, 
Cum magno triumpho iterum ad Rhenum ad ca-trum, 
cujus est nomen Bouna 5, veniens. Dum hac ageret, 
auntius veniens ad prefatum regem ex partibus Dur- 
gundiz, quod gerinavus ipsius regis, nomine Grifo, 
«qui dudum in Wasconian * ad Waiíarium principem 
6888 coníugium fecerat, a Theodone (Al. Theu- 
doeno] comite Viennense, seu et Frederico Ultraju- 
rano comite, dum partes Langobardis peteret, et 
insidias eontra ipsum predictum regem pararet , 
apud Mauriennam urbem super fluvium Arboris 4 in- 
terfectus est, Nam οἱ ipsi superscripti comites in eo 
praelio pariter iuterfecti sunt. - | | 

CXIX. Per Arduennam silvam cum ipse rex ve- 
niens, et Theudone villa * publica super Mosella re- 
sedisset, nuntius ad eum veniens dixit, quod Ste- 


presentiam adducere deberet. 

AR. DCCLIV. lbique Stephanus papa Rometsis ad 
praesentiam regis veniens, multis muneribus tam ipsi 
regi quam et Francis largitus est, auxilium petens 
contrá gentem Langobardorum et eorum regem Ai- 
stulfum, ut per ejus adjutori'ire -ab eorum oppres- 
sionibus G89 vel fraudulentia de manibus eorum 
liberaretur, et tributa et munera, qux contra logi 
ordinem a lomanis requirebant. facere , desisterent. 


Tunc Pippinus rex praefato Stephano pspa apud Pa- 


risius civitatem in monasterio sancti Dionysii mar- 
tyris 1, cum ingenti eura et mulia diligentia, hiemare 
precepit. Legationem ad Aistulfum regem Lanugo- 
bardorum mittens, petens ut propter reverentian 


B beatissimorum apostolorum Petri et Pauli in partibus 


Rom hostiliter non ambularet, et superstitiosas ac 
impias vel contra legis ordinem causas, quod antea 
Hoinaui nunquam feceraut, propter ejus petitionem 
lacere non. deberet. 

CXX. Cumque predictus rex Pippinus quod pet 
legatos suos petierat non impetrasset, et Aistuifus 
hoc facere contempsisset , evoluto anno i, przfatus 
rex ad Kalendas Mart'as omnes Francos, sicut mos 
Francorum est, Bernaco * villa publica ai se venire 
precepit. Initoque consilio eum proceribus suis, eo 
tempore, quo solent reges ad bella procedere, cum 
Stepliano papa !, et reliquz nationeB, qui in suo 
reguo cominorabantur, et Francorum agmina ad 
partes Langobardiz cum omni multitudine per Luge 


phanus papa de partibus Roma cum magno apparatu C dunum Galliz et Viennam pergentes, usque Mau- 


et multis muneribus, jam monte Jovis f tr«nsmeato, 
δὲ ejus properaret adventum. Hec audiens rez, cum 
gaudio εἰ Iztitia et ingeuti cura recipere eum prie- 
cepit, et filio suo Garolo ei obviam ire precepit δ, 


* Editi, convenientibus iis Saxones. Locum in quo 
devicti fuerunt, Rimi supra Wiserain fluvium appel- 
innt Anoales Laureshamenses. Conditioues vero pa- 
eis , ui legitur in Annalibus Mettensibus, fuere, ut 
sacerdotes licentiam haberent Guristi fidens praedi- 
eandi, ac baptizandi Saxones, utque regi singulis 
annis t. ecentos equos darent. 

b flodie sedes est archiepiscopi electoris Colonien- 
sis, quod ipsa ietropolis Colonia urbs sit anseatica 
et sui juris. Priscum nomen retinet, Bonne vulgo 


«€ Boh., Freh. et Can., Gwasconiam, et passim in- 
fra Giascones. Wafarium, ut plurimum. Waiofa- 
vium, Can. nonnunquam Gaiofarium appellant. 

4 Fluvius ille, vulgo Arca (lArche) appellatur, qui 
ia isaram (/Isére) infüuit. De urbe Maucienna vide 
motss in lib. 1 de Glor. Mart. cap. 14. 

* Oppidum munitissimun iu ducatu. Luxembur- 
gensi iuter Meuas οἱ Sircam; priscuu nomen reti- 
met. no tis Thionville, Germanis vero Diedenhofen., 

f Suuinius Peunipus dicitur aU /Ethico; vulgo di- 


rienuam pervenerunt. Aistulfus rex Langobardorum, 
hoec audiens, commoto oimni-exercitu Langobardo- 
rum, usque ad (1.828 », qux» cognominatur Valle 
Seusana, veniens, ibi cum omni exercitu suo castra 


citur le grand Saint-Bernard , ab aliis. Montjou, scu 
Montjeu. 

'85 Hxc verba, et filio, ew., precepit, desunt in 
cod. Hoher. ^ . 

b Chesn., Pontem. Hugonis villam publicam. Est 
Pontigo, seu Puntico, vulgo Pontion, de quo. supra 
ad cap. 25 lib. iv Historie Gregorii. De Stepliani lil 
receptione, vide Ausstasium iu ejus Vita. 

i Hiemavit pontifex in percelebri monasterio san- 
cti Dionysii, gravique morbo afllictus, sancli imarty- 


D ris precibus saniiatem recuperavit. Inde abiens luci 


monachis pallium suum pontificsle in amoris pignus 
reliquit, quod etiamnunc religiose asservaut. (e 
Pippini unctione, aliisque rebus a Stephano in Gallia 
gestis, ejusque iu Urbem reditu legendus Anastasius. 

| Cum tribus mensibus juxta nostrum calculum, 
hic quippe aunum a Kalendis Martiis inchoat. Quare 
paulo superius apposuimus, an. 

k . Aunales Meitenses habent. Drennacum. 

! Sic Boh. Editi vero, Stephanus papa. 

. * Ches., inendose, Clasas. Clusae appellantur fau 


621 


FREDEGARII SCHOLASTICI 


658 


melatus est, et cum telis et machinis et multo appa- À nera Aistulfus rex partibus przd:cti regis donat. Naim 


ratn, quod nequiter contra Rempublicam [Id est, im- 
peratorem] et sedem Romanam apostolicam admi- 
scrat, nefarie nitebatur defendere. Et cum supra 
scriptus rex Pippinus Mauriennam cum exercitu suo 
resedisset [Ed., rediisset], et propter sngusta val- 
Jium, montes rupesque exercitus pradicli regis mi- 
nime transire potuissent, pauci tamen montibus an- 
gus!isque locis erumpentibus, usque in valle Seusana 
690 pervenerunt. Hzc cernens Aistulfus rex. Lan 
gobardorum, omnes Langobardos armare przcepit , 
et cum omni exercitu suo super eos audaciter venit. 
Hzc cernentes Franci, non suis auxiliis, nec suis 
viribus liberare se putabant, sed Deum iuvocant, et 
beatum Petrum apostolum adjutorem * rogant. Com- 


et optimatibus Francorum multa munera largitus est. 
llis itaque gestis, Pippinus res 69] prz»dicto Ste. 
phano papa * cum optimatibus suis et multa munera 
partibus Romx cum magno honore direxit, et in se- 
dem apostolicam incolumem , ubi [Ed., sicuti] prius 
fuerat, restituit. llis transactis, Pippinus rex cum 
exercitu suo vel multis thesauris ac multis muneri« 
bus Deo adjuvante reversus est ad propria. 

ΑΝ. pcct.v. — CXXI. Sequenti anno Ais'ulfus rex 
Langobardorum fidern suam, quam regi Pip: ino pro- 
miserat, peecatis facientibus fefellit. Iterum ad Ro- 
mam cum ezercitu suo veniens, finibus Rowanorum 
pervagans 92, atque regionem illam vastans, ad eccle- 
siam sancti Petri perveniens *, et domos quas ibidem 


misesoque przelio fortiter inter se dimicantes , Aistul- B reperit maxime igne concremavit, Hzc Pippinus rex 


fus rez Langobardorum lesum cernens exercitum 
suum, terga vertit, et pene omnem exercitum suum, 
quem secum adduxerat, tam duces, comites, vel 
omnes majores natu gentis Langobardorum, in eo 
praelio omnes amisit; ei ipse quodam monte rupis 
vix lapsus evasit, Ticinum urbem suam cum paucis 
venit, Jgitur pracelsus rex Pippinus, patrata Deo 
adjuvante Ὁ victoria, cum omni exercitu, vel multi- 
tuaine agminum Francorum, usque ad Ticinum per- 
accessit, castra metatus est, undique omnia qua in 
gyro fuerunt vastans : partes lialia maxime igne 
eoncremavit , tolam regionem illam vastavit, castra 
Langobardorum omnia diripuit [Ed., disrupit] ; et 
multos thesauros tam auri et argenti, vel alia orna- 


menta quam plurima, et eorum tentoria omnia ra- C 


peit et. cepit. Haec cernens Aistulfus rex Langobar- 
dorum, quod nullatenus se evadere potuisset, pacem 
per sacerdotes et optimates Francerum petens, di- 
etiones supra dieto rege Pippino faciens, et [ Forsan, 
w] quidquid eontra Romanam ecclesiam vel sedem 
Apostolicam contra legis ordinem fecerat, plenis- 
sima solutione emendaret. Sacramenta et obsides 
ibidem donat, ut nunquam a Francorum ditione se 
abstraberet, et ulterius ad sedem apostolicam Ro- 
manam et rempublicam hostiliter nunquam accederet. 
Prafatus rex Pippinus clemens ut erat, misericordia 
motus, vitam et regnum ei concessit, et multa mu- 


ces et angustize montium. Vallis autem Seusana, seu, 


ut Freh. et Can. hic habent, Swesiana, Ch., Suesana, p 


vulgo dicitur Vallis Segusiana (le Val de Swse). 

ἃ Ed., beati Petri apostoli adjutorium. 

t Ches., Dei adjutorio. 

e [d est, predictum Stephanum papam. 

4 KEd., fines Romanorum peragrans. 

* Boh., veniens. Ecclesia sancti Petri in Vaticano 
olim extra Urbem, a Leone IV intra novam urbem, 
quie ab eo ina dicta est, inclusa luit. In his porro 
engustiis epistolam Stephanus Pippino οἱ omnibus 
Franeis nomine sancti Petri scripsit : Petrus vocatis 
apestolus... 
hanc historiam pertinentia instrumenta profert Coin- 
tius tomo v Anual. 

f Boh. , Cavilonno, Geneva, Hx urbes δυήϊ, CA4- 
lons-sur-Sabne, Geneve, Saint-Jean de Manrienne. 

8 Vulgo le mont Cénis, in Alpibus Cottiis, 

b Tessilo, et Chiltrude seu Hiluude, de qua su- 
perius, Pippini sorore natus erat. 


Pippivo, Carolo, etc. Eam aliaque ad. 


cum per internuntios audisset , nimium furore et in 
ira r)otus, commoto iterum omni exercitu Franco- 
rum per Burgundiam , per Cavalonnum urbem, οἱ 
inde per Januam ! usque Maurieunam veniens. Rex 
Aistulfus cum hoc reperisset, iterum ad Clusas exer- 
citum Langobardorum mittens, qui regi Pippino ot 
Francis resisterent, et paribus ltali» intrare non 
sinerent. Rex Pippinus cum exercitu suo, moute Ci- 
nisio δ transacto , usque ad Clusas, ubi Langobardi 
ei resistere nitebantur, perveniens, et statim Franci 
solito more, ot edocti erant, per montes et rupes 
erumpentes, in regnum Aistulfi eum multa ira et fu- 
rore inwrant, Langobardos quos ibi repererunt inter- 
ficiunt. Reliqui qui remanserant vix fuga lapsi eva- 
serunt. Rex Pippinus cum nepote suo Tassilone 5, 
Bajoariorum duce, partibus ltalix usque ad Ticinum 
iterum accessit, et totam. regionem illam fortiter de- 
vastans , circa muros Ticini utraque parte fixit ten- 
toria, ita ut nullus exinde evadere potuisset i. πὸ 
Aistulfus rex Langobardorum cernens, et jam nul- 
lam spem 699) se evadendi speraret, iterum per 
supplicationem sacerdotum et optimatum Francorum 
veniens, et pacem praedicto regi supplicans, et s3- 
cramenta qua prafato regi dudum dederat, ac quod 
| Ed., ut qui] contra sedem apostolicam rem wefa- 
riam fecerat , omnia per judicium Francorum, vel 
sacerdotum plenissima solutione emendaret. igitur 


6 Tune, ut narrat Anastasius, imperatoris legatas 
Pippinum convenit, ut exarchatum imperio restitue- 
ret. At negavit ille se id prestiturum , quod belium 
hoc solo pietatis intutu, pro amore sancti Petri. el 
delictorum suorum venia suscepisset, neque 56 com- 
missurum, ut quod semel beato Petro obtulerat aufer- 
ret. Hinc, uti prosequitur ille auctor, lirmata pace, 
de receptis cicitatibus a B. Petro, atque a sancta Rom. 
Ecclesia , vel αὖ omnibus in. perpetuum pontificibus 
apostolice sedis possidendis misit in ccriptis donatio- 
nem, qya usque hodie, inquit, in archivo sancte nostra 
ecclesie recondita tenetur. — Ejusdem donationis au- 
thenticum monumentum superest apud Ravennam la- 
pidi insculptum litteris Romanis , tametsi mutilum. 
Sed quz desunt facile possunt suppleri. Sic autem 

ι . 


PIPPINUS. PIUS. PRIMUS. AMPLIFICANDAE. 
ECCLESLE. WAM. APERUIT. ET EXARCHA-- 
TUM. RAVENNA. CUM AMPLISSIMIS............ 


. 


CHRONICUM CONTINUATUM. PARS QUARTA. 


690 


rex Pippinus solito more iterum misericordia motus, A quos dudum Waifarius contra egis orainem oceide-. 


ad petitionem optimatum suorum vitam et regnum 
iterato coucessit. Aistulfus rex per judicium Franco- 
rum vel sacerdotum , thicsaurum qui in Ticino erat , 
id est tertiam partem, przdicto regi tradidit, et alia 
mulie munera majora quam antea dederat, partibus 
regis Pippini dedit. Sacramenta iterum et obsides 
donat, ut amplius nunquam contra regem Pippinuui 
vel proceres Francorum rebellis et contumax esse 
debeat *, et tributa quz Langobardi regi Francorum 
a longo tempore dederant, annis singulis per missos 
$uos desolvere deberent. Przcelsus rex Pippinus 
victor cum magnis thesauris et multis muneribus, 
ab-que belli eventu, cum omni exercitu suo illzso 
ad propriam sedem regni sui remeavit incolumis , 
et quievit terra a przliis annis duobus. 

AN. pCcLv1. —CXXII. Post hzec Aistulfus rex Lango- 
bardorum, dum venationem in quadam silva exerceret, 
divinojudicio, de equo quo sedebat super quamdam 
arborem projectus, vitam οἱ regnum crudeliter digna 
morte amisit. Langobardi una cum consensu pra- 
dicti regis Pippini, et consilio procerum suorum, 
Desiderium in sedem regni instituunt. 

Ax. pccLvn. — CXXIII. Duin bxe agerentur, rex 


Pippinus legationem Constantinopolim ad Constanti- - 


num ἢ imperatorem pro amicitixt causa, et salute sux 
6939 patrie miuens, similiter et Constantinus im- 
perator legationem przíato regi cum multis muneri- 
bus * mittens , et amicitias et fidem per legatos eo- 
rum vicissim inter se promittunt. Nescio quo faciente, 


Tal, ci solvere deberet; et nomines suos, qui de 


regno Francorum ad ipsum Waifarium principem 
confugium fecerant, reddere deberet. Hac ounia 
Waif.rius, quz pradictus rex per legatos suos ei 
mandaverat, hoe totum facere contempsit. Igitur 
Pippinus rex invitus coarctatus * undique contraxit 
exercitum, et partibus Aquitanix: per pagum Tre- 
cassinum usque Autisiederum urbem accessit. Inde 
ad Lig«-rem (fluvium cum omni exercitu Francoruui, 
ad Masuain f vicum in pago Autisiodereusi Ligerein 
fluvium transmeavit; per pagum Bitorinum usque 
Arvernico accessit, regionem illam pervagans, et 
maximam partem Aquitaniz igne concremavil. Wai- 
farirs princeps Aquitani per legatos suos pacem 


B supplicans, sacramenta vel obsides ibidem 9/5 


donat, ut omnes justitias, quas przfatus rex Pippi- 
nus per legatos suos ei mandaverat, in placito iusti- 
tuto facere deberet. Rex Pippinus cum omui exer- 
citu 800 illzeso reversus est ad propria. 

ΑΝ. DCCLYI. — CXXV. Evoluto anno, id est, anne 
decimo regni ipsius, onines optimates Francorum ad 
Dura in pago Riguerinse 5 ad Campo Madio, pro sa- 
lute patrie et utilitate Francorum tractanda, placito 
instituto ad se venire precepit. Dum hzc agerentur, 
Waifarius inito iniquo consilio, contra Pippinum re- 
gem Francorum insidias parat, exercitum suum cum 
Uniberto ^ comite Bitorino et Blandino comite Ar- 
vernico, qui dudum aute annum superiorem ad prze- 
dictum regem Pippinum cum Bertellanno ! episcopo 


postea amicitia , quam inter se mutuo promiserant, C Bitorieze civitatis missus fuerat, et animum regis ad 


nullatenus sortita est effectum. 

Ànx. pccLviiu-DCcLx. — CXXIV. Ilis itaque gestis, 
et duobus annis cum terra cessasset a przeliis, prze- 
dictus rex Pippinus legationem ad Waifarium 4 Aqui- 
t2»nicum principem mittens, petens ei per legatos 
διι0ο6, ut res ecclesiarum de reguo ipsius, qui in 
Aquitania sit: erant, redderet, et sub immunitatis 


nomine, sicut ab antea fuerant, conserva!as esse de- 


berent, et judices ac exactores in supradictas rcs 
ecclesiarum, quod a longo tempore faetum non fue- 
rat, mittere non deberet, et Gotthos praedicto regi, 


^ Boh. et Can., esse non debeat... ad regem... dis- 
solsere. 


b [s era! Constantinus Copronymus, sacrarum. 


imaginum effractor. 

* inter »lia munera, qui Pippinus accepit, erat 
organum, quod tunc primum in Galliis visum fuisse 
narrant veteres istorum temporum annalistz. 

4 Can. οἱ Freli.. semper Waiofarius. Aimoinus, 
Guai farius. 

* Sie Ches. Alii, coactus undique. 

f Hunc locuni esse Jassavam in. tabulis. Peutin- 
gerianis memoratam putat. Va!esius, Hodie dicitur 
Mesve. Infra Ches. habet wendose Aruisiodorensi. 

& Freb. liiguernensi, Can. Riguernisi, Ches. ex- 
ponit Bipuariensi. Sunt. autem ltipuarii populi Ger- 
manizae inferior s, tribus fluvis, lilieyo, Musella et 
Mosa inclusi. Dura vero, seu Duria, hodie vulgo 
Dweren, in. ducatu Juliaceusi ad fluvium: Rurain 
(Hoer), Marcomagus, seu Marcodurum Üb:orum 23b 

iquis dicebatur, ut observat Valesius in notitia 
Galliarum. ibi villa publica, seu palatium celebre 
«stitit sub secunda regum nostrorum stirpe, de quo 


iracundiam nimium provocasset, cum reliquis comi- 
tibus clam hostiliter usque Cavillonum !, omnem 
exercitu suum transmisit, et totaui regioneut illam, 
id est Augustidunensium usque ad Cavillonum igna 
cremavit, et suburbana Cavilloni urbis, quidquid 
ibidem reperierunt, omnia vastaverunt. Melciacum k 
villam publicam iucendio cremaverunt, cum inultis 
spolüs et prxzda nullo resistente reineaverunt ad 
propria. Cum hoc Pippino regi nuntiatum fuisset, 
quod Waifarius maximam partem regni sui vastas- 
set, et sacramenta quz ei dederat fefellisset, nimium 


lib. 1v de Re diplomatica. De Campo Madio vide, in- 
fra, uotas ad cap. 1350. 

à Ches. marg., Huniberto, seu Chuniberto, ut in- 
fra cap. 154, et alii Umberto. Infra Boh., Biterivo ; 
Can. et Frceh., Ditorvio, pro Bitorino. (de Berry ; 
Blandinum veto eum Ches., Dlaudenum appellant. 

1 Hinc emenda Patriarchii Dituricenusis auctorem, 
qui hoc ipso anno Landrarium seu Laudrarium Ditu- 
Ficensem episcopum fuisse scribit, nulla Bertellani 
[acta mentione; nisi is ipsc sit Derlanus, quet ab 
auno 808 ad 82U sedisse memorat. 

) Sic Boh., ut supra cap 121. Alii, Cavallonnum, 
quud nomen Cabellionem (Cavaillon), et Cabilonem 
indicare potest, quod vero Cabilo (Chálons-sur-Saüne), 
hic Jesignetur, dubitare non sinit aliorum Chronieo- 
ruu auctoritas. Anuales quippe Laureshaimenses ha» 
beut Cabillonem, qui vero a oiselio editi sunt Cabi- 
lonumn, Fuldenses Cavillonem, Bertiniani Cavillonum. 
idem suadet Cabilonensium οἱ Augustodunensium 
vicinia, qua: hic satis exprimitur. 

k Cties., marg., Melliacim. 


qi 


FREDEGARII SCHOLASTICI 


jo ira commotus jnbet omnes Francos ut hostiliter, A Pippinus rex, Christo duce, cum omni exercitu 


placito instituto, ad Ligerem venissent. Commoto- 
que exercitu cum omni multitudine , iterum usque 
ad Trecas accessit, inde per Autisioderum ad Ne- 


. vernum urbem veniens, Ligeris fluvio transmento, 


ad castrum, cujus nomen est 69B Burbone*, in 
pagum Bitorinum pervenit. Cumque in gyro castra 
posuisset, subito a Francis captus atque succensus 


€-t, et homines Waifarii, quos ibidem invenit, se- 


cum duxit, maximam partem Aquitanix vastans, 
usque urbem Árvernam cum omni exercitu veniens, 
Claremontem ^ castrum captum atque succensum 
bellando cepit, et multitudinem hominum, tam viro- 
rum quam feminarum vel infantum plurimos in ipso 


jncendio cremaverunt. Blandinum comitem ipsius 


Eraucorum, cum multa preda et spoliis, iterum re- 
versus est ad sedem propriam. 

ΑΝ. DCCLXIII, DCCLXIV. — CXXVII. Facta est autem 
longa altercatio inter Pippinum regem Francorum et 
Waifarium Aquitani: principem. Pippinus rex Dco 
auxiliante magis ac magis crescens , et semper in se 
ipso robustior factus est; pars autem Waifarii et 
ejus tyrannitas decrescens quotidie. Waifarius prin- 
ceps remper contra prz:dictum regem Pippinum in- 
sidias parare dissimulat. Nam Mancionem comitein 
consobrinum suum partibus Narbonz curn reliquis 
comitibus transmisit, ut custodias, quas przedictus 
rex Narbonam, propter gentem Sarracenorum ad 
custodiendum tniserat , ne aut intrarent, aut si 


urbis Árvernice captum atque ligatum ad przsen- B quando iterum in patriam * reverterentur, capere 


tam regis adduxerunt, et multi Wascones in eo 
prxlio capti atque interfecti sunt, Igitur rex Pippi- 
pus, urbe capta, ac regione illa tota vastata, cum 


. preda et spolia. multa, Deo auxiliante, cum illzeso 


exercitu iterum remcavit ad propria. Factum est au- 
tem ut postquam Pippinus rex urbem Arvernam ce- 
pit, regionem illam totam vastavit. 

ΑΝ. pCCLXU. — CXXVI, Sequenti anno, id est 
anno undecimo regni ip:ius, cum universa multitu- 
dine gentis Francorum Bitoricas venit, castra meta- 
Qus est undique, et omnia quie in gyro fuerunt vasta- 
vit. Cireumsepsit urbem munitione fortissimam, ita 
ut nullus egredi ausus fuisset, aut ingredi potuisset. 
Cum machinis et omni genere armorum circumde- 
dit eam vallo, multis vulneratis, plurimisque inter- 
fectis, fractisque muris cepit urbem, et restituit eom 
ditioni suze jure prxlii, et homines illos, quos Wai- 
(arius ad defendendum ipsam civitatem diwiserat, 


Clementia sux pietatis absolvit, dimissique reversi 


sunt ad propria. Unibertum [A/., Umbertum] comi- 
tem et reliquos Wascones, quos ibidem invenit, sa- 
cramentis datis secum adduxit, uxores eorum ac 
liberos in Franciam ambulare precepit, muros ip- 
gius Bitoricz civitatis restaurare jubet, comites suos 
(696 in ipsam civitatem ad custodiendum misit. 
Inde cum omni exercitu Francorum, usque ad ca- 
etrum quod vocatur Toarcius * veniens : cumque in 
gyro castra posuisset, ipse castrus 4 mira celeritate 
captum atque succensum est. Wascones quos ibidem 


aut interflcore eos potuissent. Factum est autem οἱ 
Australdus comes, et Galemanius itemque comes, 
cum paribus eorum ad propria reverterentur, hic 
Mancio una cum multitudine gentis Wasconoruu 
super 608 irruit, fortiter inter se dimicantes, pr:e- 
dictus Galemanius et Ausitraldus ibidem Mancionem 
et universos pares suos, Deo adjuvante, interficiunt. 
Hac cernentes Wascones terga verterunt, omnes 
equites [14 est, equos], quos ibidem adduxerant, 
amiserunt ; montes vallesque pervagautes, pauci ta- 
men vix fugaciter evaserunt. lpsi vero cum multa 
przda, vel equitibus et spoliis, cum gaudio reversi 
sunt ad propria. 

697 CXXVIII. Dum his et aliis modis Franci et 


C Wascones semper inter se alterearent , Chilpingus 


comes Arvernorum , collecto undique exercitu , in 
pago Lugduneusi in regno Burgundie ad przd«n- 
dum [A/. przliandum] awbulare nitebatur. Coutra 
quem Adalardus comes Cavalonensis , et Australdus 
idemque comes , cum paribus eorum contra eum ve- 
nientes , et super fluvium Ligerls fortiter inter se 


dimicantes , statim Chi!pingus comes in eo pralio a 


supra scriptis comitibus occisus est, et multi qui 
cum eo venerant, ibidem interfecti sunt, [lx»c viden- 
tes Wascones terga vertunt; vix pauci silvis et ps- 
ludibus ingressi evaserunt. Ámanugus comes Pecta- 
vensis dum Turonicam infestatam przdaret , et ab 
hominibus Wifardi abbatis monasterii beati Martini 
interfectu8 est, et plures qui cum eo ibidem vene- 


invenit, vna cum ipso comite duxit in Franciam. D rant, cum ipso pariter ceciderunt, Reliqui qui re- 


ἃ Duplex est hujus n«minis castrum, ob aquarum 
sa'ubritatem celebre, 15 circiter leucis, intermediis 
t:men Ligeri et Elaveri fluviis, a se invicem dissi- 
tum, scilicet Burbo Anselli (Bourbon-Laney), ad dex- 
teram Ligeris ripam in ZEduorum finihus, et Burbo 
Erchembaldi, seu ad Balnea dictus (Bourbon-l'Ar- 
chambaud, seu Bourben-les-Dains), in finibus Bituri- 
gum, hic memoratus; qui augustissimzx Borbonio- 
Fun familie, nunc Francorum regie, nomen dedit. 
Aliz urbes supra memorata Trec:e (Troyes), Auti- 
siodorum (Auxerre), Nivernum (Nevers), notze sunt, 

b Observat Savaro in Originibus Clarom. hauc 
primaw csse apud veteres auctores Clarimontis men- 
tionem, quein aperte ab ipsa Arverna urbe, ab Anti- 
quis Aagnstonemetum appellata, distinguit. Unde 
conjicit castruin seu areem io monte vicino ad urbis 


custodiam olim exstitisse, Clarum montem dictum ; 
quod postea toti urbi nomen tribuit, cum nempe 
bellorum tumultibus non semel violata in montem 
trauslata. fuisset, ll probat ex vulgi traditione, qus 
loci incolze vineta et terras urbi vicinas, vulgo la Ci- 
ta, eam vero urbis partem qua montis cocumen oc- 
eupat, Clairmont appellant. 

« Situm est in Pictonum finibus, vulgo Thouars di- 
ctum, liodieque celebre, ducatus titulo. illustratum, 
quod ἃ aobilissiia Tremolliorum familia posg«idetur, 
Aimoinus habet. Cadurcia ; au Cahors voluerit. desi- 
gnare? Annales Mettenses habent, Thoarcii castrum, 
quo in Aquitania firmius non erat. s 

4 Sic loh. pro ipsum castrum. Ed., ipse castrum. 

e [d est, iu regionem, scilicet qux Pippino subje 


' cta erat, 





CITRONICUM CONTINUATUM. PARS QUARTA. 


terga vertentes, pauci vix evaserunt. Dum. A vit. Unde pene omnis Aquitsnia, tam ecelesize quam 


atur, Remistanus avunculus Waifarii ad 
| regem veniens , sacramenta multa et fi- 
ieto regi Pippino promisit, ut semper (ide- 
edicto regi , quam et filiis suis omni te- 
| deberet. Rex vero Pippinus in suam 
eum recepit, et multa munera auri et ar- 
pretiosa vestimenta, equites [Id est, equos] 
rgiendo, eum ditavit. 

, Rex Pippinus castrum, cui nomen est 
is Δ in pago Bitorino, ἃ fundamento miro 
pristinum statum reparare jussit, comites 
mad custodiendum mittens, ipsum castrum 
» ad Waifario resistendum, cum medieta- 
Bitorini usque ad Carum *, concessit. Vi- 
dietus Waifarius, princeps Aquitanicus, 
rum 696 Claremontis rex. bellando cepe- 
Atorieas eaput Aquitani , munitissimam 
im machinis cepisset, et impetum ejus fer- 
tuisset, omnes civitates qu:e in Aquitania 
ditionis sux» erant, id est Pectavis 4, Le- 
santonis, l'etrecors, Equo'isma, et reliquas 
"4 civitates et castella, omnes muros eorum 
prostravit, quos postea precelsus rex Pip- 
srare jubet, et homines suos a.l ipsas civi- 
idiendum dimisit. Iterum eo anno cum 
'citu suo pradictus rex Pippinus ad sedem 
reversus est. 

Lzv.— CXXX. lterum sequenti anno, com- 
)Ji- exercitu Francorum, per Trecas, inde 


monasteria, divites et pauperes vina habere consue- 
verant, omnia vastavit et cepit. Dum hzc ageren- 
tur, Waifarius eum exercitu magno et plurimorutu 
Wasconorum, qui uitra Garonnam commorantur, 
qui antiquitus vocati sunt. Vaceti h, super przdictun: 
regem venit. Sed statim solito more omnes Wasco- 
nes terga verterunt, plurimi ibidem a Francis inter- 
fecti sunt, Hzc cernens rex, persequi eum jubet, et 
usque ad noetem eum persequens , vix 899 Waifa- 
rius cum paucis qui remanserant , fugiendo evasit. 


|n eo przxlio Blandinus comes Arvernorun , quem 


przdictus rex prius ceperat , et qui postea ad Wal- 
farium confugium fecerat , in eo prelio interfectus 
est. Rex Pippinus, opitulante Deo, victor exstitit. 


B Patrata iterum victoria cum magno triumpho, iterum 


ad Denegontium ! cum magno exercitu Francorum 
ad Ligerem veniens , inde per pagum Augustudinen- 
sem ad propriam sedem remeavit invictus ). Waifa- 
rius legationem ad praedictum regem mittens, pcteus 
ei quod Ditoricas et reliquas civitates Aquitani:j 
provinci:& , quas de manu ejus predietus rex abstu- 
lerat, ei redderet , et postea ipsas Waifarius ditionis 
su:e faceret ; tributa vel munera , qux» antecessores 
$ui reges Francorum de Aquitania provincia exigere 
Consueverant , annis singul.s partibus przdicto regi . 
Pippino solvere deberet, Sed hoc rex per ceisiliui 
Franeorum k et procerum suorum facere contempsit. 

ΑΝ. bCCLXVI.— CXXXI. Evoluto igitur anno, com- 
moto omni exercitu Francornm, vel plurimum na- 


"um, usque ad Nievernum * urbem cum (C. tionum, qua in regno suo commorabantur, usque ad 


eitu veniens, ibique cum f Francis et pro- 
uis placitum suum Campo Madio tenens. 
rere transacto, Aquitaniaw pergens, usque 
jeas accessit, totam regionem illam va- 
as publicas , quze ditionis Waifarii erant, 

concremare precepit. Tota regione illa 
"8, monasteriis multis depopulatis , usque 
τὸ 5 veniens, unde maximam partem Aqui- 
i plurimum vinearum erat, cepit ac vasta- 


Argentomagus, vulgo Argenton , oppidum 
am (Ια Creuse), apud Ditnriges, ubi Mar- 
inaetasius martyrium consummasse dicun- 
Usuardum et in Martyrologio Roimnano, die 


, cum eis medietatem. 

, usque Care. Carus seu Caris, vulgo le 

irigum provinciam duas in partes secat,qui 

:ug. fluviolis tandem in Ligerim delabitur 

1 Turones. 

Pictavis... Lenmovicas, Petrecoris, Egolisma. 
sunt Poit/ers, Limoges, Saintes, Périgueux, 

e, provinciarum 4016 ab eis nomina ha- 

a. 


Nevernum, Freh. et Can., mendose, Aver 


verba, ibique cum , etc. , usque tenens , ex- 
ceuset Cointius, quod eo anno, uti ipsi vi- 
rancorum conventus , seu Campus Maii, 
Biacum ip [Umensi Campania liabitus fue- 
Mur iamen in omnibus Editis et scriptis, 
Ὁ licuit. Sed hic forte campi Madii nowitie 
| intelligitur quam. conventus. Francorum 
andum de aliquot cirea expeditionem dit- 
s coactus. Certe, ut ipse Coiutius advertit 


Aurelianis veniens, ibi placitum. suum Campo Ma- 
dio ὃ pro utilitat: Francorum instituit, tenens, mul- 
tis muneribus a Francis et. proceribus suis d.tatus 
est. Iterum Ligere trausacto, tot:m Aquitaniam per- 
gens, usque ad Aginnum venieus, tolam.regionem 
illam devastavit. Videutes tam Wascones. quai tna- 
jores nsiu Aquitaniz , necessitate compulsi plurimi 
ad eum venerunt , sacramenta ad eum ibidem do- 
nant, εἰ se ditionis suz faciunt. Jta owni Aquitania 
Annales Mettenses colloquium mense Augusto habi- 
tum an. 567 Campum Magii appellant, hce: hoc ipsa 
anuo conventus soleinnis re ipsa mense Maio babi- 
tus fuisset. 


€ Boh., Hissando , alias Issando et Exando. lloc 
oppidum ap; ellatur vulgo /ssaudun, ad Vigeram flu- 


p "ium apud Lemoviecos. 


b foher., Vacceti. Can. et Freh., Voai. lli forte 
suut Vasci, seu Bascli, quos hodieque Busques ap- 
pellamus. 

i Boh., ad Digontio. Can. οἱ Freli., ad Degontin. 
Vulgo appellatur Digoins, seu Digoine. Locus est ba- 
ronatus titulo. insiguitus , in. pago Cadrellensi (fe 
Ch iwrolais), ad Arotii (l'Arou) et Ligeris confluentes. 

1 Sic Boh. Ed. vero, remeavit. lbi victus. 

k Freh. et €an, hic adduni ei plurimorum -nationie 
qui in regno suo commoraban'ur, quae verba in iisdet 
desunt ii cap. seq. 

| Jam supra, cap, 125, Gampum Mudium appella- 
vit. llanc vero mutaiionem anno 755 faciam referunt. - 
Annales P'etaviani. llincmarus in Vita saneti Remigii 
Csmpum Martíun a Marte sic fuisse appellatum di- 
Cit, quem posteriores Franci Maik Campum, quando 
reges ad bella solent procedere, vocari iustituernut 


Οὐδ 


FREDEGARII SCHOLASTICI. CHRON. CONTIN. PAES QUARTA. 


| Al. Equitanis ] provincia nimium vastata, cum À farium ire destinavit. Bertrada regina Aurelianis ve- 


inulta preda ac spoliis, per pagum Petregoricum et 
Equolismam, jam pene omni Aquitania acquisita,cum 
omni exercitu Francorum iterum eo anno reversus 
est in Franciam cum suis omnibus. 

"400 An. »ccuxvii. —CXXXIl. lterum denuosequen- 
ti anno, commotoomni exercitu Francorum per pagum 
Trecasinum, inde ad urbem Autisioderum veniens ad 
castrum. quod vocatur Gordinis ^, cum regina sua 
Bertradane, jam fiducialiter Ligere transacto, ad 
Betoricas accessit, palatium sibi zdificare jubet. 
Iterum Campo Madio, sicut mos erat, ibidem tenere 
jubet, initoque consilio cum proceribus suis, praefa- 
tam reginam Bertradanem 5, cum reliqnis Fraucis 
ac comitibus fidelibus suis, in praedicta Betorica di- 


niens , et iude vavali evectione per Ligerem fluvium 
usque ad Sellus ! castrum super fluvium ipsius Lige 
ris pervenit | Al. perveniens]. His itaque gestis, 
nuntialum est. regi quod missi sui, quos dudum ad 
Amormuni δ regem Sarracenorum miserat, post tres 
annos ad Massiliam reversi fuissent, legationein prz- 
dicti Amormuni regi$ Sarracenorum ad pradictum 
regem cum multis muneribus secum adduxerant. 
Quod cum 'compertum regi fuisset, missos suos ad 
eam direxit, qui ipsam legationem [Ed. , qui eos] 
venerabiliter reciperent, et usque ad Mettis civitatem 
ad hiemandum ducerent. lgitur suprascripti comi- 
tes, qui ad Remistanum capiendum missi fuerant, 
per divinum judicium et fidem regis eum capiunt, el 


misit. Ipse predictus rex cum reliquis Francis et B ligatum ad praesentiam regis cum uxore sua adda- 


optimatibus suis ad persequendum Waifarium ire 
perrexit. Cumque predictus rex ipsum Waifarium 
persequens non reperiret , jam tempus hieinis erat, 
cum onmi exercitu ad Betoricas , ubi pra/fatam regi- 
nam Bertradanem dimiserat, reversus est. 
CXXXII. Dum hzc agerentur, Remistanus filius 
Eudone * quondam fidem suam , quam praedicto regi 
Pippino promiserat, fefellit ; et ad Waifarium iterum 
veniens, ditionis sux se faciens. Quod Waifarius 
cum magno gsudio eum recepit, et adjutorem sibi 
contm.Frapcos et praedictum regem eum instituit. 
Superscriptus Remistanus eontra praedictum regem 
et Francos, seu custodias quas ipse rex in ipsius ci- 
vitatibus dimiserat, nimium infestus accessit, et Be- 


xerunt, Quem statim rex Uniberto et Ghiselario co- 
mitibus Betoricze civitatis ipsum Remistanum in 
patibulo suspendi jussit. Przdictus rex Pippinus 
usque ad Garonnam accessit ; ibi Wascones, qui ul- 
trà Garonnam commorantur, ad ejus prasentiaui 
venerunt, et sacramenta οἱ obsides predicto regi 
donant, ut semper fideles partibus regis, ac filiis 
guis Carolo et Carlomanuo omni tempore esse de- 
beant. Et ali; multae quamplures gentes ex parte - 
Waifarii ad eum venientes , et se ditioni 50 subdi- - 
derunt. Rex vero Pippinus benigniter eos in suam 
ditionem recepit. Waifarius cum paucis per silvam, 
qu» vocatur Edobola h, in pago Petrocorreco lau- 
tans , huc illucque vagatur incertus. Prafatus rex. 


torinum, seu Limoticinum , quod ipse rex acquisie- C Pippinus 708. ad Waifarium capiendum insidias - 


Tat, przdando nimium vastavit, ità ut nullus colonus 
terrz:e ad lab:randum, tam agros quain vineas colere 
non audebat. Predictus rex Pippinus in fletoricas 
per bjiemem totam cum regina sua Bertradane in pa- 
latio resedit. Totum exercitum suum per Burgun- 
diam ad hiemandum mittens , Natale Domini nostri 
Jesu Christi et sanctam Epiphaniam apud Betoricas 
urbem per consilium episcoporum vel sacerdotum 
venerabil ter celebravit. 

ΑΝ. pccLxviti.— CXXXIV. Evoluto igitur eo anno 
501 cum in Betoricas resideret, mediante Februa- 
rio, omnem exercitum suum, quem in Burgundiam 
ad hietianduim miserat , ad se venire pracepit ; ini- 
toque consilio contra Remistanum insidias parat, 
Merumenaldum , DBeringarium , Childeradum et Uni- 
bertum 4 comitem Betorinum cum reliquis comitibus 
et Leudibus suis ad ipsum Remistanum capiendum 
clam * mittens, przdictus rex Pippinus cum omni 
exercitu Fraucorum iterum ad persequendum Wai- 


* Locum prope Sincerrium , seu Sacrum Caesaris 
Castram in. Biturigibus (Gardon , prés de Sancerre), 
interpretitur. Cointius 

δ Al., Bertrada, quam nonnulli Bertaw appellant, 

* Can. et Freh., Judone. Legendum Eudonis, 
Aquitaniz ducis, de quo supra, qui pater erat Hu- 
noaldi et Remistani , seu , ut alii scribunt , Remista- 

ni : proindeque Waifarius Hunoaldi filius . patruum 
iabebat Remistanut , quamquam avunculus ipsius 

dicatur supra, cap. 128. 
4 EJ. Chunibertum ; et infra, Uniberto. Vide, su- 


iterum parat. Inde ad reginam suam ad Sellus ve- 
nieus , legationem Sarracenorum, quam Metis ad 
hiemanduin miserat, ad Sellus castrum ad se ve.ire 
praecepit, et ipsi Sarraceni munera quae Amorrmuui 
transmiserat, ibidem przsentant. lterum rex ipsis 
Sarracenis qui ad ipsum missi fuerant munera dedit, - 
et usque ad Massiliam cum multo honore adduci 
precepit. Sarraceni vero nava!i evectione per «are 
redeunt ad propria. 

CXXXV. Prazcelsus rex Pippinus iterum de Sellus 
castro cum paucis ad persequendum Waifarium eo ' 
anno iterum perrexit, et usque ad Santonis mira ce- 
leritate primus cum paucis venit. Cum hoc Waifarius 
sudisset, solito more terga verlit. lex Pippinus iu 


ὃ quatuor partes comites suos scaritos et leudes $00 


ad perquirendum Waifarium transmisit, Dum hse 
agerentur, ut asserunt, consilio regis factum, Waifa- 
rius princeps Aquitanis a suis interfectus est. Pre- 
fatus rex Pippinus, jau tota Aquitania acquisita, om 


pra, ad cap. 125. 

€ Solus Boh. habet clam. 

t Hic locus a Cella sancti Eu:icii in Biturigibus ad 
Carim fluvium, vulgo Selles, distingueudus est. Ete 
niu Sellus ad Ligerim exstitit, si nostro auctori fides 
habeatur. 

€ Alii auctores Amiramomeni appellant, Almanso- 
rem Cointius et czteri. De hoc, supra, ad cap. 109. 

b Appellatur vulgo, ut monet, Valesius, la for&t 


de Ver. 





697 


FREDEGARIE FRAGMENTA DE HISTORIA FRANCORUM. 


868 ad eum venientes ditionis suz, sicut. antiquitus A iuter prasdictos filios suos Carolum et Carlomannum, 


fuerant, se faciunt. Cum magno triumpho et victoria 
᾿ Santonis, ubi Bertrada regina residebat, venit. 
CXXXVI. Dum Santonis przfatus rex venisset , et 
caus»s pro salute patris et utilitate Francorum tra- 
ciaret, a quadam febre vexatus xgrotare coepit , co- 
inites suos ac judices ibidein constituit. Inde per 
l'ectavis usque ad Toronis urbem ad monasterium 
beati Martini confessoris accessit, ibique multam 
eleemosynam tam ecclesiis quam monasteriis vel pau- 
peribus largitus est, et auxilium beati Martini petens, 
ut pio ejus facinoribus Domini misericordiam depre- 
cari dignaretur. Inde promovens se cum przdicta 
regina Bertradane, et filiis suis Carolo et Carlomanno, 
usque ad Parisius, ad monasterium beati D.onysii 
martyris veniens, ibique commoratus est aliquan- 
diu; cernensque quod vitz periculum evadere nou 
potuisset, omnes proceres suos, duces et '703 co- 
miles Francorum, tam episcopos quam sacerdotes, 
adse venire praecepit, ibique una cum consensu 
Francorum et procerum suorum, seu et episcoporum, 
regnum Francoruin, quod ipse tenuerat, «quali sorte 


dum adliuc ipse viveret, inter eos divisit. ld est Au- 
strasiorum regnum Carolo seniori filio regem insti- 
tuit; Carlomanno vero juniori filio regnum Burgun- 
dia, Provincia, Gotthia, Alesacis *9 et Alamannia 
tradidit. Aquitaniam, quam ipse rex . aequisierat, 
inter eos divisit. His gestis rex Pippinus post paucos 
dies, ut dolor » est ad dicendum , ultimum diem et 
vitam simul caruit. Sepelieruutque eum prsedicti 
708, reges Carolus et Carlomannus filii ipsius regis 
in monasterio sancti Dionysii martyris, ut ipse voluit, 
cum magno honoi:e, regnavitque annis viginti quin- 
qne 5. 

CXXXVII. His transactis, pr»dicti reges Carolus 
et Carlomannus, unusquisque cum leudibus suis ad 


B propriam sedem regni eorum venientes, instituto 


placito, initoque consilio cum proceribus eoruin, 
mense Septembri, die Dominico, xiv Kalendas Octo- 
bris 4, Carolus ad Noviomem urbem, et Carlomannus 
ad Saxonis civitatem, pariter uno die a proceribus 
eorum et consecratione sacerdotum sublimati suut 
in regno. 


Explicit Fredegarii Chronicum cum suis eontinuatoribus. 


* Can. et Freh., Alesans; Ches., Alexacis, id est, 
Elisstía, vulgo l'Alsace. 

b Ch. et Kreh., ut dolus. 

* Nullo pacto admitti potest hic calculus. Pippi- 
nus quiden) ex quo rex acclamstus ést in conventu 
Suessionensi, regnavit annos sexdecim , menses sex ; 
ex quo a Stephano papa coronatus fuit, annos fere 
quiadecim ; ab anno autem quo, patre mortuo, majo- 
ris domus dignitatem obtinuit, annos septem et 


viginti. Mortuus est autem mensé Septembri, anno 


4 Haec verba, xiv Kal. Oc. ab interpolatore addi- 
tas fuisse ait Cointius, quod juxta sumen calculum 
Pippinus vii Kal. ejusdem mensis obierit. Es tamen 
habeot Editi simul et Mss. cum Annalibus Mettensi- 
bus. Carolus autem Novioini (Noyon) inauguratus est, 
et ejus frater Suessione (Soissons), quam urbem ve- 
teres nonnulli Saxonem , Sessionem , eic., appellant. 





MONITUM IN SUBSEQUENTIA FRAGMENTA. 


Fredegarii Chronico visum est subjungere ejusaem auctoris Fragmenta selecta ad Francorum Historiam perti- 
. mentia, que ex aliis ejus operibus descripsimus. Quamvis enim testetur ille auctor se ea referre que ex Eusebio, 
Hieronymo, datio, etc., excerpserit, nonnulla tamen quandoque habet que in. istis. auctoribus desiderantur ; 
sive ea retulerit ex antiquis traditionibus qua tunc. circumferebantur, sive illa ex velusiis auctoribus nobis igno- 
lis deseripserit, Ez. illis vero selegimus ea solum φμ ad nostram. Historiam. pertinent, quaeque veteri stylo, 
prout ium in codice ms. collegii Parisiensis Societatis Jesu, auctoris atate scripto, ium in alio Divionensi ez il. - 
lustrissimi viri Boherii bibliotheca leguntur, reprasentamus. | 





FRAGMENTA 
EI ALIS PREDEGARIL BXOERPTIS SELECTA, 


QUIE AD HISTORIAM FRANCORUM PERTINENT 





|. — Inter. Excerpta ex Eusebii Chronico, [lie- C mali quod trium mulierum de pulcritudinem certam 
ronymo interprete. tium przemium fuit una earum llelena, pastore ju» 

“ΟΝ in illo tempore (Cap. 5) Priamus Helenam — dice pollicente *. Memnon et Amazones Priamo tuferq 
rapud, Trojanum bellum decennale surrexit. Causa — subsidium. Exiude origo Francorum fuit. Priamum 


4 Cap., pastori judici pollieente. 


FREDEGARII FRAGMENTA 


100 


regem primo habuerunt; postea per Historiarum Δ Asiam pervagantes pluribus preliis transissent, 


libros scriptum est* qualiter habuerunt regem F'i- 
g^m, postea partiti sunt in. duabus partibus ; una 
pars perrexit in Macedoniam, vocati suut Macedones 
secundum populum a quo recepti suut, et. regionem 
[Can., regem] Macedonis, qui opprimebatur a geutes 
vicinas invitati ab ipsis fuerunt, ut eis auxilium 
praeberent. Per quos postea cum subjuncti in plurima 
procreatione crevissent, ex ipso genere Macedones 
fortissimi pugnatores effecti sunt. Quod in postre- 
mum in diebus Philippi regis et Alexandri filii sui 
fama confirmat illorum fortitudinem qualis fuit. 
Nam et illa alia pars qu: de Frigia ^ progressa est 
ab Olixo [Id est, Ulysse] per fraudem decepti, ta- 
men non captivati, nisi exinde dejecti per multis 
fegionibus pervagantes cum uxores et liberos. 

Elec!o a se rege (Cap. 4), Francione nomine, per 
quem Franci vocantur. In posiremo, eo quod. fortis- 
simus ipse Francio in bellum fuisse fertur, et multo 
tempore cum p'urimis gentibus pugnam gerens, p»r- 
tem Asix vastans. in Europam dirigens, iuter Khe- 
pium vel 706 Danuvium et mare consedit. 

Ibique mortuo Francione (Cap. 5), cum jam pro 
proelia tanta qux gesserat, parva ex ipsis mauus 
remauserit, duces ex se constituerunt. Attamen 
semper alterius ditione negantes, multo post tem- 
pore cum ducibus transegerunt, usque ad tempore 
Pompegii consolis; qui et cum ipsis demicans, seu 
eum reliquas gentium nationes quie ín Germania 
habitabant, totasque ditione subdidit Romanam *. 
Sed conunuo Franci cum Saxonibus omicitias 
inientes, adversus Pompegium rebellantes, ejusdem 
TeDnuerum potestatem.  Pompegius in Spaniam 
contra gentes dimicans pluriwas moritur 4, Post 
hsec nulla gens usque in presentem diem Francos 
potuit superare, qui * tamen eos 8uze ditioni potuisset 
suljugare. Ad ipsum instar et Macedones, qui ex 
eadem generatione fuerunt, quamvis gravia bella 
fuissent attriti , tamen semper liberi ab externa 
dominatione vivere conati sunt. 

Tertiam ex eadem origine gentem Torcorum 
f fuisse fama conlirmat (Cep. 6). Ut cum Franci 

* Aimoinus , lib. 1 de Gestis Francorum, laudat 


quosdam auctores qui de hac origine scripserunt. 
ld furie quod h c damus ex. Dare'is Frigii Historia 


ve origine Fraucornm excerptum est. Etenim in cod. D 


Doleriano et in uno. Canisii plura int- reeruntur sub 
hujus auctoris nomine: iu omnibus vero cudi., po-t 
hoc fragmentum, quod hic descripsimus, su'jungi- 
tur : lledeamus quo ordine lHebreorum gens fuit. Da- 
retem Frigium memorat Vossius lib. ui Uistoric. La- 
tiorum, sed quem fictiuum censet, et quidem fabulas 
narrat, Ce:te bac fuit olim Francoram opinio com- 
iiunis gentem suam ex Trojanis prodiisse, uti ex an- 
liquis Chionicis et auctoribus patet, maxune qui de- 
Siretute priva regum nostrorum stirpe et postea 
scripserunt. Vide Chesnium tomo 1 Hist. Frauc., 
Sigibert., etc. 

b Caun., et quidem recte, Friga. 

« ὃ ὁ Clar. At Boh., Homana, Can., totusque di- 
tiones subdidit Rhomanis. 

4 (au., morti tradidit. 

* Clar. hec. verba, qui tamen cos sue diiioW po- 


ingredientes Europam, super litore Danuvii fluminis 
inter Oceanum et Thraciam una ex eis ibidet pars 
resedit, Elecium a se utique regem, noten Tur- 
quoto, per quod gens Turcorum nomen accepit. 
Franci hujus itineres gressum cum uxores el liberes 
agebant , nee erat gens, qui eis in proelium potuisset 
resistere. Sed plurima egerunt prelia, quando ad 
Rhenum consederunt, dum 707 a Turquoto ini- 
puati sunt, parva ex eis manus aderat. À captivitate 
Troje usque ad primam olympiadem fiunt anni 


CCCC VI. 
11. — Inter eadem Excerpta. 


. Gallienus firmatur in. imperio (Ex cap. 40). Ger- 
mani Ravennam venerunt. Alamanni vastatum Áven- 


B ticum preventione vuibili cui nomento , et plurima 


parte Galliarum, in JEtalia transierunt 5. Grzci 
P.nnoniam occupaverunt. Germani Spauias obte- 
nuerunt, etiam et Syriam incursaverunt, Fraucos in 
eorum habentes auxilium. 

Valentinianus (Ex cap. 45), etc. Saxones c:esi 
Deusone ? in regione Francorum consedit. 

Qui superfuerunt in illo tempore Burgundionum 
octoginta fere millia (Ex cap. 46), quot numquam 
antea nec nominabautur, ad Rhenum descenderunt, 
et ubi [A/., ibi] castra posuerunt, quasi Burgo voce- 
taverunt, ob tioc nomen acceperunt DBurguodiones,! ; 
ibique nihil aliud prasumebant, nisi quautuui 
pretium ementis. [Al., ementes] a Germanis eorum 
stipendia accipiebant. Et cum ibidem duobus an«is 


C resediseent, per legatos invitati a Romanis vel Gallis, 


qui Lugdunensium provinciam i et Gallea Comata, 
Gallea. Domata et Gallea Cisalpina manebant, ut 
tributarii publiez: potuissent rennuere, ibi cum 
uxores et liberes visi sunt consedisse. 


]ll. — Inter Excerpta ex 1daiii Chronico. 


Martianus (Cap. 55 Can., lio. m, cap. 5). etc... 
Gens Chunorum pace rupta ruuut in Galleis, quos 
cun Agecius patricius venientes comperisset, san 
ctun Auiauum Aurclianensium episcopum ad Theu- 
dorum regium Gottborum in legationem dirig:t, pe- 
teus auxiliare conira Chunis : $i przevalebat tesistére, 


[uissel subjugare, omittit. 

f lufra, Turcorun. Boh. et Cau., Torquorum, 
T hurcorum; et infra, Torquoto. 

& Sic Clar. Boh. vero : Praventione violabili cognto- 
mento... Galliarum ; indeque in. ltaliam, Can. sic tia- 
bet : Pervenerunt ingstimabili nocumen:e, et pluri:unum 
partem Galliarum vastaverunt ; indeque in Italiam, etc. 

δ Sic quoque legitur in Chronico Eu-ebii, ex om- 
hibus Mss., ut mouet Sca'iger, qui hoc nomine 
3liquam urbem circa Hheuum designari censet. Boh., 
Diosone. Can. : Saxones cesi Diovione, in regione 
Francorum consederunt qui super(uerunt. Tum iucipit 
cap. 46 : In illo tempore, eic. 

i Vide Orosium, lib. «i. Historiz cap. 4. 

j Boh.: Provincie et Gallea Comata Cisalpina ma- 
nebant. Can. : Provincie εἰ Gallie domita. Ciralpina 
ut. tributarii publice... ibique cum, etc. Gallia Comata 
seu Trausalpina continebat hodiernam  Frauciam, 
Cisalpina vero, seu Togata, Itali: partein, quam nunc 
Loinbardiam appellamus. 


701 


DE HISTORIA FRANCORUM, 


102 


meiliam partem. Gallize Gothis doret. Cum 84 Theu- A lium. Agecii consilium Gallia ab adversariis libera- 


doro rege hvjus peutionis annuens auxilium fuisset 
premissum, Agecius legatos mittens ad Attilanem 
regem Chunorum obviam, petens auxilium 708 
contra Gotthis, qui Galleas conabant invadere : si 
przvalebant Chuni e. contra Gotthis defendere, me- 
dietatem Galli ab Agecio perciperent. Attila rex 
cum Chunis festinans, et parcens * civitatibus Ger- 
manix et Gallie, contra Gotthis, super Ligere fluvio 
residens, nec procul ab Aurilianis confligit certa- 
mine. Czsa sunt Gotthorum duceuta millia homi- 
num. Thleudorus rex hoc prelio occubuit. Casa 
sunt Chunorum centum quinquaginta millia. Civitas 
Aurelianis orationibus beatissimi Auiani liberata est. 
Chuni repedantes Trecassis b in Mauriacensem con- 


tur. Postea cum a Thursimodo rege et Gotthis liae 
lactio perlata (íuisset, requirentes promissionem 
Agecii implendam, et ille rennuerit, per pacis jura 
orbiculum f sureum gemmis ornatmn, peusaute 
libras quingentas ab Agecio compositionis causa 
rransmittitur Thursemodo, et hac jurgia quieves 
runt. Quz species devotissime usque in hodiernum 
diem Gotthorum thesauris pro ornatum veneratur et 
tenetur. 

Anno 2 Anthemii (Ex cap. 58, Can., lib. wi, cap. 
8) in medio Toloss civetatis sanguis erupit de terra, 
el tota die fluxit, signeficans Gotthorum domini 
tione sublata Francorum adveniente regno, — : "5" 

IV.— Inter eadem Excerpta ex laatio. ^ ' '* 


sedentes campaniam. Thoresmodus * filius Theu- Β Quadam δ vice (cap. 60; Can., lib. nt. cap. 10) Che 


dori, qui ei successit in regnum, collectum Gottho- 
rum exercitu, patrem ulcisci desiderans , cum Atti- 
lauem et Chuuis Mauriaco confligit certamine, ibique 


tribus diebus uterque pbalanga in invicem pree-. 


liautes, et innumerabilis multitudo gentis 4 occu- 
buit. Agecius cum esset strenuosissimus consilii, per 
noctem ad Attilanem veniens dixit ad eum: Opta- 
bilem duxeram ut tua virtote regionem hanc a per- 
fidis Gotthis potuissem [Boh., potuisses] eripere, 
sed nullatenus fieri potest. Usque nunc cum minimis 
pugnatoribus preelias, hac nocte Theuderieus ger- 
manus Thoresmodi cum uiniam multitudinem et 
fortissimos Gotthorum  pugnatores advenit : haec 
non sustines, atque utinam vel evadere possis. 


doveus rex Francorum et Alarieus rex. Gotthortas, 
qui sedem Tholos» habebat, post multa proelia 
que invicem gesserant , intercedentes. legatus, 
cum pacem inire cepissent hujus convenienti, ut 
Alaricus barbam tangeret Chlodovei effectus ille à pa- 
treuus, perpetuam ad invicem pacem servarent ; et ad 
bujus placita conjunctione ! nee Francos nec Got- 
thos armatos penitus accederent. S'atuentes diem ad 
locum designatum ab invicem; ibique legatus Clhio- 
dovei, Paternus nomine, ad Alaricum accessit, in- 
quirens utrum eo habitu Gotthi inermes quo spopon- 
derant, placitum custodirent : aut forte more solito, 
ut post probatum est, mendaciis parerent 1. Cum lo- 
queretur Psternus 710 ad Alarico regein, nuntians 


Tuoc Attila dedit Agecio decem millia solidorum, ut C salutes Chlodovei, et diligenter inquirens quo ordine 


per suo ingenio Pannoniam repedaret. Ipsaque nocte 
Agecius ad Thoresmodo idemque perrexit, dicensque 
ei causam consimilem, quod apud viles Chunorum 
pugnatores usque nunc pugnaverat; nam max ma 
inultitudo et fortissimi pugnatores a Patnoniis ipsa- 
que nocte Attillani advenerant, et audissent fratrem 
suum Theudericum in aures Gothorum occupasse, 
regnumque vellet arripere, nisi festinus ad reseden- 
dum pergeret, periculum ad degradauduiw haberet. 
Acceptis idemque 709  Agecius a Thuresmodo 
decem millia solidis, ut suo ingenio ἃ persecutione 
Chunorum liberati Getthi ad sedes proprias remea- 
rent, Et protinus abierunt. Agecius vero cum suis, 
ctiam Francos secum habens , post tergum direxit 
Chuierum, quos usque Thoriugia a longe prosecu- 
tus est ; pracepilque suis, ut unusquisque nocte ubi 
mancbant, decem sparsim focus facerent, ut im- 
tnensa inultitudiue semilarent *. Quievit hoe pre- 


^ Clar., partens. Boh., pergens. 

» fioh., (hunis repedantibus Trigassis. Can., castris. 
* Boh., Thorismodus. Can., Thorsimodus. 

4 Clar., genti ; tum additum est um, id est gentiwm. 

.* Boh., Sparsi focos facerent, ut immensam multitu- 
diuem similarent, Con., sparsim..... simularent. 

.! Misserium appellat Fredegarius ipse in Chro- 
“συ, cap. 75. Sic quoque dieitur in Chronico saneti 
Benigni. Hinc collige missorii nomine apud illuun 
suctorein catinum, sive pelviui designari. 

δ Covfer hoc eaput. cum capite 20 lib. 1 Aimoini 
de Gestis l'rancoruim, et Roricouis lib. iv. 


deberent conjungere, Gotthi fraudulenter uxos k pro 
baculis in manuin ferentes. Adpreliensum uuum ex 
bis Paternus exirahit, dicens : Mendacia tua. placita 
sunt, rex, ut fraude coneris cum tuis Gotthis doimi- 
num meum et Francos decipere. Accepto placito 
cum Alarico, spoudens Paternus pro Francis ut je- 
dicium Theuderici regis ZEtalie hujus rei terminns 
fieretur. lbi legatus Alarici regis, et Paternus di- 
rectus ἃ Clilodoveo, conspectum properant Theude- 
rici.Exponeus per ordine Paternus causain Chlodovei 
et Francis, quod leg.uus Al«rici denegsre non potuit, 
nisi tantum petens, ut judicium Theuderici fineretur. 
Cogitans in semetipsum Theudericus liujus causam 
eventuin, et futuris temporibus quie oportebant obli- 


D vionem nou tradens, zelum adversus hos duos reges 


retenens ; dicens his legatis : In. crastinum quod 
attentius hujus rei pro pacis concordiam, ut justitiae 
ordo poscuerit, cum senioribus Palatii pertractare 


h Pro illi. llinc in Clar., alia, sed vetustissima ma- 
nu, efficetur illi patrinus. 'ostea nonactu solummodo, 
8. d et barb:e sut cap'llorum incisione affinitas spiri- 
tualis ivita fuit. Qui alicui crines incidebat, ejus flebat 
pater spiritualis. Vide Paulum Diac., in Gestis Langob., 
lib. 1v cap. 40, et Lb. v1 cap. 95. Plura de hac re babet 
Mabillon. in praef. 1 Suec. iti Act. sagct. ord. Beucd. 

i Bob. et Can., conventione. 

j Id est, mendaces apparerent, ut habet Can. 

k Sie uterque Ms., et recte, Vide Chronici cap. G4, 
et Cangii Glossarium. 


ἋΠ 


$. ὈΠΕΘΌΠΙΙ EPISCOPI TURONENSIS 


108 


rusolymis, dicentes : Ubi est qui matus est. Rez Ju- A bus. cireumdautes Justum — tradiderunt. morti, et 


deorum? Vidimus euim stellam ejus in Oriente, el 
eenimus adorare eum(Matth.u , 2), et reliqua. Est ^ 
eutem in Bethleem puteus magnus, de quo Maria 
gloriosa aquam fertur hausisse : ubi szepius aspicien- 
tibus miraculum illustre monstratur, id est stella ibi 
mundis corde, quz apparuit magis, ostenditur. Vc- 
niemibus devotis ac recumbentibus super os putei, 
operiuntur linteó capita eorum. Tunc ille cujus me- 
ritum 799 obtinuerit, videt stellam ab uno pariete 
putei super aquas transmigrare ad alium, in illo 
modo quo solent super celorum circulo stellze trans- 
ferri. Et cum. multi aspiciant, ab illis tantum vide- 
Jur, quibus est mens sanior. Nonnullos vidi qui eam 
asserebant se. vidisse. Nuper autem diaconus noster 


crucis affixione damuaverunt (An. 53, ὅ April.) : 
quom Deus Pater suscitavit a mortuis tertia die, $0- 
lutis doloribus mortis (Act. 11, 24); quoniam impos- 
sibile erat eum apud inferos retineri , sicut ait. apo- 
stolus Petrus. Posthze promittens Paraclitum, et 
imbueus celestibus doctrinis apostolos, victor as- 
cendit ad caos, venturumque se ad judicandum, 
angelis te-tantibus, repromittens, dicente apostolici 
Actus historia : Hic Jesus qui receptus est a vobis 7 8 Κ, 
sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in colum 
(Act. 1, 11). 
CAPUT IV. 


De apostolis et beata Maria. 


retulit quod cum quinque viris aspexit b, sed duobus B — Post 4 admirabilem igitur dominicz ascensienis 


tontum apparuit. 
CAPUT 1l. 


De miraculis Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi. 


Dominus * igitur noster Jesus Chri-tus in as- 
Sumpta carne de Virgiue (An. 20), multa populis 
miracula est 7934 dignatus ostendere. llaustos euim 
latices in v.ni saporem convertit, cxcorum oculis 
depulsa nocte lumen infudit, paralyticorum gressus 
ablata debilita'e direxit, febres 2grotantium fugato 
ardore restiuxit, bydropicum compresso tumore sa- 
uavit, lepram discedere sacri oris virtute mandavit, 
mulierem d:emonio inclinatam invidentibus Judzis 
erexit; super aquas vero, uon dehiscentibus aquis, 
incessit : profluviuni. mulieris tactu flinbriaze salutaris 
. uvertit. Multa quidem et alia fecit , quae sacra Evan- 
geliorum narrat bistoria. Tamen cum multos salubri 
eclestique mandato restaurasset ad vitam, tres ab 
infernali morte reductos, vite restituit : id est, ar- 
chisynagogi (iliam resuscitavit in domo; unicum vi- 
duz surgere jussit ad portze egressum; et. Lazarum 
vocavit ex monumento. 


CAPUT iil. 
De passione, resurrectione et ascensione ejus. 
lgitur Judzi, furore succensi, falsis accusationi- 


^ ἴῃ Colb. 3. nabetur hic in tituli modum, alia 
quidem , sed vetusia manu : De stella in puteum lapsa. 
jd autem observamus, quod etiamnunc prope caver- 
nam Bethleemitanam puteus seu cisterna peregrinis 
estendatur. in quam vulgus putat stellam magorum 
dilapsam fuisse. 

b Colb. a., alia manu, introspexit. 

e Hoc caput cum sequentibus ad. undecimum in- 
elusive deest in cod. Clarom. a. 

4 Hic incipit Clar. b. An vero aliquando. przce- 
dentia capita in eo cod. exstiterint, incertum est, 
cum istud initio pagin:e liabeatur, et numerus nullus 
singulis capitulis premittatur, nec ullus capitum in- 
diculus iu eo codice unquam fuerit. 

* Mor., per(ruetur. Hac porro, qu: de morte bea- 
tissim:ze Virginis ejusque circumstantiis narrat hic 
᾿ Grejorius, procul dubio bausit ez l'seudo Melitonis 
Sardensium episcopi libro de Transitu beate Marias, 
iuter apoeryp 8 ἃ Gelasio papa recensito, qui liber 
editus est in Bibliotheca Patrum. Mortuam autem 
eam Eplvsi fuisse, doctorum virorum est sententia, 
Δι neino ante Gregorium Turonensem disertis verbis 
resurrectionem beat Maria, ejusque corporis siinul 


gloriam (An. 33, 14 Maii), qu», contrito dlabolicze 
malignitatis capite, mentes fidelium ad contemplauda 
coelestia animavit, sancti apostoli Domini et Salva- 
toris nostri cum beata Maria matre cjus, in unam 
congregati. domum , omnia ponebant in medio : nec 
quisquam suum aliquid esse dicebat; sed unusquis- 
que cuncta possidebat in charitate, sicut sacer apo- 
stolic:e actionis narrat s:ylus (Act. iv, 54). Posthiec 
dispersi sunt per regiones diversas ad przicandum 
verbum Dei (An. 56). Denique impleto a beata Ma- 
ria hujus vitz: cursu, cum jam vocaretur a seculo, 
congregati sunt omnes apostoli de singulis regionibus 
ad domum ejus (An. 48). Cumque audiisseut qua 
esset. assumenda de mundo, vigilabant cum ea si- 


(C mul: et ecce Dominus Jesus advenit cum augelis 


suis, et accipiens animam ejus, tradidit Michaeli sr- 
changelo, et recessit. Diluculo autem levaverunt 
aposoli cum lectulo corpus ejus, posueruntque illud 
ín monumento, et custodiebant ipsuin, aiventuu 
Domini przstolantes. Et ecce iterum adstitit eis Do- 
minus, susceptumque corpus sanctum in nube de- 
ferri jussit in paradisum : ubi nunc, resumpta anima, 
cum electis ejus exsultans, seternitatis bonis, nullo 
occasuris fine, perfruitur € 


et animae in coelos assumptionem asseruisse reperi- 
tur. Hzc tamen sententia haud multo postea ita in 
Galliis prievaluit, ut. etiam in Liturgiam fucrit iu- 
vecta, quod patet ex Missali Gothico, lib. καὶ Liturgi:e 
Gallicanz, in missa de Assumptione sancte Mariz, 
ubi non semel hujus beatissimze Virginis corpus in 
clos Jicitur fuisse translatum, et quidem in con- 
testatione cum iisdem circumstautiis, qux fiic a Gre- 
gorio nosiro narrantur. Vide et aliud sacrameutariuu 
Gallicanum, tomo 1 Musei ltalici, pag. 50). Nihil 
tamen simile liabet sacramentarium Iltomanurm sancti 
Gregorii. De lac re au'em disputatum est fusius hoc 
sseculo, occasione Martyrologii Usuardi. Vide clar. 
viri Tillemoutii notas 14 et 15 in Vitam beate Vir- 
ginis Mariz, tomo 1 Hist. eccles., quibus adde lo- uin 
Adamnaui, lib. 1 de Locis sanctis, cap. 9, ubi de se- 
pulcro beatz: Marie, quod prope llierosolymam in 
valle Josaphat ostendebatur, sic loquitur : /n quo, 
inquit ille auctor, aliquando sepultu pausdvit, Sed de 
eodem sepulcro quomodo, vel quo tempyre, aut a. qui- 
bus personis sanctum. corpusculum ejus sit. sublatum , 
vel quo loco resurrectionem exspecta, nullus, ut fertur, 
pre certo scire patest.— 


109 
CAPUT V. 
De cruce et mirabilibus ejus apud Pictavum. 


9 955. Crux dominica,qua ab Helena augusta reperta 
est llierosolymis (Christi an. 520, 5 Maii), ita ἃ quarta 
et sexta feria adoratur. Hujus reliquias et merito, et 
fide Helen: comparanda, regina Radegundis expetiit 
(an. 569), ac devote in monasterium Piclavense, 
quod suo studio constituit, collocavit b; misitque 
pueros iterum Hierosolymis, ac per totam Orientis 
plagam. Qui cireumeuptes sepulcra, sanctorum 
martyrum confessorumque cunctorum reliquias de- 
tulerunt : quibus in arca argentea cum ipsa cruce 
sancta locatis, multa exinde mira«u'a conspicere 
meruit. De quibus illud primum exponam, quod ibi- 
dem Dominus in diebus passionis suz dignatus est 
revelare. Sexta feria ante sanctum Pascha, cum in 
vigiliis sine lumine pernoctarent, circa horam ter- 
tiam noctis apparuit ante altare lumen parvulum in 
modum seintile : deinde ampliatum, huc. illucque 
comas fulgoris spargen-, caepit gradatim in altum 
conscendere : effectaque pharus magna obscure 
nocti vigilantique plebeculz lumen pr:ebuit suppli- 
canti; illucescente quoque celo, paulatim deficiens, 
data terris luce, ab oculis mirantium evanuit. Ego 
autein. audiebam s&vpius, quod etiam lychni, qui 
accendebantur ante hzec pignora, ebullientes virtute 
divina, in tantum exundarent oleum, ut vas supposi- 
tum plerumque replerent : et tameu juxta stultitiam 
mentis dure nunquam ad hzc credenda movebar, 
dunec brutam segnitiem ad presens ipsa quie ostensa 
est virtus argueret; ideoque qux oculis propriis vi-- 
derim explicabo. Causa devotionis exstitit ut. sepul- 
crum $aucti Hilarii visitans, hujus reginz: adirem 
colloquia. Ingressusque monasterium , consalutata 
regina, coraui 794 adoranda cruce ac sacris beato- 
rum prosternor pignoribus. Denique oratione facta 
surrexi. Erat enim ad dexteram lychnus accensus, 
quem cum stillis frequentibus defluere conspexissem, 
testor Deum quia putavi quasi vas esset. effractum, 
quia erat ei concha supposita, in quam oleum de- 
fluens decidebat. Tunc conversus ad abbatissam, 
aio : Tantane te retinet mentis ignavia, ut integruin 
cicindilem [ A/., cicindile] laborare non possis, in 
quo oleum accenlatur, nisi effractum quo defluat 
ponas? Et illa : Nec est íia, domine mi, sed virtus 
est crucis sancte quam cernis. Tunc ego ad me re- 
versus, οἱ ad memoriam revocans 408 prius audie- 
ram, conversus ad lychnum, video in modum ollz 


8 Colb. 2., Hierosolymis sita. De inventione sanetz 
erucis sub Macario episc. ac miraculis ea occasione 
patratis agunt Cyrillus Hierosolymorum episc. ; san- 
etus Ambrosius in orat. de funere Theodosii ; Rufi- 
nus lib. x Hist. eccles. ; sanctus Paulinus in epiftola 
ad Severum ; Severus Sulpicius lib. i Historize sa- 


ers; Theodouret. lib. 1; Socrat., Sozomen. et alii 


paseim auctores Histor. ecceles., quod contigisse pu- 
tant anno 226. De bac ipse Gregorius lib. 1 Hist. c. 
94, sed ex fabulosis aetis. 

» De his egit Gregorius lib. 1x Hist. cap. 40, ubi 
nonaulla observavimus, quse videsis, sieut ct Bollan- 
dianos ad diem ὅ Maii. 


MIRACULORUM LID. 1. DE GLURIA MARTYRUM. 


110 


A ferventis magnis fluctibus exundare, ac per oram 


ipsam undis intumescentibus superflucre, et, ut 
credo, ad incredulitatem meam arguendam, niagis 
ac magis augeri; ita ut in unius horz spatio plus- 
quam unum sexiarium redderet vasculum, quod 
quartarium non tenebat : admiratusque si ui, ae vir- 
tutem adorand:e. erucis deinceps pr:edicavi. Puel'a- 
que quedam Chrodegildis nomine, dum post mortem 
patris in urbis Cenomauicz territorio resideret, 
oculorum amissione multatur. Postquam autem ex 
jussione Chilperici regis, adhuc beata Radegunde 
regina superstite, ad anted cti monasterii transmi- 
sissct * regulam, ipsa beatissima ostendente, ante 
sanctam prosternitur arcam : ibique cum reliquis 
sanctimonialibus vigilias explicans, dato wane,tisdem 


B discedentibus, prostrata solo in eodein loco quievit ; 


apparuitque ei per visum, quasi aperiret aliquis ocu- 
los ejus, et unum sanitati redditum, dum cum alio 
laboraret, subito ad ostii reserati sonum experge- 
facta, unius oculi lumen recepit. Quod non ambigi- 
tur boc per crucis virlutem fuisse przstitum. Ener- 
gumeni, claudi, et alii quoque infirmi persaepe in boe 
loco sanantur. Hactenus hinc 4. 
CAPUT VI. 
De inventione clavorum. 


497 Speciosi autem omnique metallo nobiliores 
dominice crucis clavi, qui beata membra tenuerunt, 
ab Helena regina, post ipsius sacre crucis inventionem, 
reperti sunt ( Christi an. 526) : et de duobus quidem 
frenum imperatoris munivit, quo facilius, si adverse 
geutes restitissent principi, bac viriute fugarentar. 
De quibus non est ignotum Zachariam vaticiuasee 
prophetam : Erit, iuquit, quod in os equi ponitur, 
sancium Domini ( Zach. xiv, 20). Eo enim tempore 
Adriaticum mare magnis fluctibus movebatur, in quo 
tam frequentia erant naufragia, ac demer»io hominum, 
ut vorago navigantium diceretur. Tunc provida re- 
gina, condolens excidia miserorum, unum ex 408» 
tuor clavis deponi 5 jubet in pelago, confisa de θυ» 
mini misericordia, quod ssvas fluctuum commotio- 
nes facile posset oppriniere. Quo facto reddiuur mare 
quietum, tranquillaque deinceps navigantibus flabra 
przstantur, Unde usque bodie naut sanclificatum 
mare venerantur f, cum ingressi fuerint, jejuniis, 
orstionibusque et psallentio vacant. Clavorum ergo 
domiuicorum gratia quod quatuor fuerint, hxc est 
ratio € : duo sunt affixi in palmis, et duo in plants; 
ei quaeritur cur planum affixa sint, quie in cruce 


* Colb. 8., transmissa [wisset, quod idem signi(leat 
ac transmisisset. Haec enim pueila jussu regis in 
monasierium venit ibi mansura. 

d Editi, De his hactenus. 

* Gretserus et alii existimant elavum ab [lelena in 
inare. quidem demissum, sed illico etiam retractum 
ab ea fuisse. 

f Clar. b, venerant; ali veneranter; caeteri. cuim 
editis, venerantur. 

δ De clavis dominicis cum saneta cruce inventis 
plerique Patres, capite przced.. laudati scripserunt ; 
3t uemo, quod quijem sciam, ita diserte quatuor 
clavos fuisse prouun'iavit, quie tamen sententia veri- 


DL S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


113 


sancta. dependere Υἱδδ sint potius quam stare? Sed À duos ad me annos rediens, cum sacrawentc asseruit 


in stipite erecto foramen factum manifestum est. Pes 
quoque parvulze tabulze in hoc foramen insertus est; 
super hane vero tabulam, tanquam stantis hominis 
sacre affixe sunt plante. Quaeritur etiam quid de 
lis clavis fuerit factum. Duo sunt quos supra dixi- 
mus apíati in freno; tertius projectus in fretum; 
quartum 498 asserunt esse defixum iu capite sta- 
tus Constantini, quzxe civitate, ut aiunt, tota [ Al., 
totz] excelsior esse suspicitur, scilicel ut. tota cui 
eminet, munitione salutis, quodam modo galeá coro- 
nata esset *. Magnam asserunt virtutem esse hujus 
freni : quod ambigi nequaquam potest, quod Justinus 
imperator publice expertus est, ac suis omnibus pa- 
tefecit. lllusus cniin 8 quodam mago propter pecu- 


duodecim ab ea energumenos, ires czcos, duosque 
paralyticos fuisse sanatos. Muto cuidam ipsam pallam 
in os posuit : sed cum dentes, linguamque ejus atti- 
git, statim vocem eloquiumque resiituit. Quod nos 
fidel.ter credere, ipsa Domini promissio illicit dicens; 
Omnia quecunque petieritis in nomine meo, credite quia 
accipietis, et venient vobis (Marc. x1, 14). 


CAPUT VII. 
De lancea, corona spinea, «t columna. 


De lancea * vero, aruudine, spongia, corona spi- 
nea et columna , ad quam vefberatus est Dominus 
et Redemptor Hierosolymis, dicendum. Ad hanc 
vero columnam mulü fide pleni accedentes, co:ri- 


niam amissam, quas sibi d:emonis umbra intolera- B £ias textiles faciunt, eamque circumdaut : quas rur- 


biles per duarum curricula noctium intulisset indi- 
cavit insidias " : sed cum tertia nocte frenum cajpiti 
colloeasset, locum insidiandi inimicus ultra non ha- 
buit, repert'umque auctorem insidiarum gladio per- 
culit. Nobis vero quz sit virtus ligni hujus hoc modo 
manifestatum est. Advenit quidam qui nob's pallu- 
lam holosericam valde vetastam exhibuit, dicens ab 
hac in llierosolymis crucem Domini involutam fuisse. 
Quod cum apud rusticitatem nostram incredibile ha- 
beretur, ac rimaremur gollicite unde ei tanta ibie 
dem fuisset gratia ut ista meruisset, cum sciamus in 
empore quo sacrum hoc lignum adoratur, non so- 
lum exinde nibil quemquam mereri, sed etiam im- 
portunius accedentem verberibus arceri, respondit : 


Quando, inquit, Hierosolyma abii, Futen abbatem C 


reperi, qui magnam cum Sophia Augusta gratiam 
habuit, huic enim omnem Orientem quasi prze- 


fecto commiserat *. Huic me subdidi, et cum ab 


Oriente regrederer, ab hoe et sanctorum pignora, et 
hanc peliam, de qua eo tempore sancta crux invol- 
vebatur, accepi 4. Postquam mihi vir ille retulit, et 
hauc mibi pallam tradidit, przesumpsi fateor eam 
abluere, et frigoriticis potum dare; sed mox opitulante 
virtute divina, sanabantur. Scindeham etiam exiude 
plerumque particulas, et dabam religiosis 749 pro 
benedictione. Uni vero abbati partem divisi : qui post 


similior est. Ex uno salutem ex his frenum factum 
fuisse, et alterum diademati imperatorio fuisse 
affixum, prxter vulgatos auctores, affirmat sanctus 
Ambrosius ; et Theodoretus, lib. 1 Hist. cap. 18, 
alludit ad Zacharie prophetiam iisdem verbis quae 
hic a Gregorio laudantur. 

Φ Colb. a, galea et corona sit. Clar. b, munitionem 
salutis... operetur. 

b Sic Colb. 3; Clar. b, vero : Amissam, quas aibi 
demonis umbra intolerabili immíissas per... sustinuisset 
insidias. enarravit ; sed. Cateii. Mss. et Clict. : Emis- 
sam qua sibi daemonis μετα intolerabilis per.... susti- 
muisset insidias. Alii Κι εἰ : Emissas sibi a demonis 
umbra intolerabiles per.... sustinuit insidias. 

€ Aliquot Mss., commiserant. Quis ille abbas fuerit, 
ior": Photau. celebrat Synaxarium Divionense die 

Junii apud Bollandianos. Sophia autem fuit Justini 
junioris uxor, de qua passim in Greg. Historia. 

4 Ad il!am pallam slludere videtur Fortunatus lib. 
Jj carm. 3. 

* Lancea qua latus Salvatoris nostri perfosatuim 


sum pro benedictione recipiunt, diversis inüirmitati- 
bus profuturas. Ferunt etiam ipsas corona sentes 
quasi virides apparere : qux» tamen si videantur 
aruisse foliis, quotidie tamen revirescere virtute di- 
vina. Prodit et ex monumento quo dominicum ! ja- 
cuit corpus mira virtus, quod szpius terra naturali 
candore radiante repletur, et exinde iterum ablata 
aqua conspergitur, de qua tortul:: parvul:e formau- 
tur, ac per diversas mundi partes transmitiuntur, 
de quibus plerumque infirmi sauitates hauriunt. lllud 
est tripudiabile, quod szpissime accessus serpen- 
tium vitant. Sed quid ego teme:arius de his loqui 
audeo, cum fides retineat omne quod sacrosanctum 
7 80 corpus attigit esse sacratum ? 


CAPUT VIII. 
De tunica Christi inconsu!a. 


De tunica vero beati corporis non consuia, desu- 
per contexta per totum, quai juxia Davidicum veti- 
cinium sub sorte jacuerat, fides evangelica pandit. 
Ait enim : Partiti sunt vestimenta mea sibi, el in ve- 
stem meam miserunt sortes (Joan. xix, 21). Deliac vero 
immaculati Agni tunica, que a quibusdam audivi, 
silere nequeo. Ferunt autem in civitate Galathez €, 
in basilica, qu:& ad sanctos Archangelos vocitatur, 
retineri h. Est enim hzc civitas, ab urbe Constanti- 


fuit Jerosolymis ostendebatur sub (inem 85) 6} vis, 
in lignea cruce inclusa, uti testatur Adamnanus 
lib. 1 de Locis sanetis eap. 9, apud Mabilloun.. sae- 
culo i Bened., parte n pag. 5006. 

! Cod. Colb. a, divinum j»cuit corpus. 

δ Colb., Gala'ee, et al. nianu, Galatie, quo no- 
mine Galatia proviucia potius quam urbs designare- 
tur. Viud., Galathie. Galatheam urbem ex solo Gre- 
gorio Turon. memorant Ortelius, Ferrarius, etc; 

b [I:ec e»dem tunica in Chronico Fredegarii, eap. 
xi, dicitur ex civitate Zafad, apud Sigibertum Za- 
pots quam Jaffam seu Joppen interpretamur, anno 

Gumtramni re,is in sanctam Jerosolymorum or- 
bem translata fuisse. Postmodum in Gallias allata 
est tempore Caroli Magni, et apud Argentolium in 
agro Parisiensi, ubi Gísela ejusdem imperatoris so- 
ror ac Theodrada ipsius filia sanctimoniales erant, 
deposita fuit. Deinum cum diu ob beliorum tumultus 
latuisset, sub szculi xi1 medium iuventa est, 86 
presente Ludovico juniore cum aliis regni proceri- 

; ab Hugone archiepiscopo Rotliomagensi com- 


! νῆμα αφὶν B. ἢ 


€ 


713 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM. 


714 


nopelitana, quasi millibus centum quinquaginta, in Α properarem ad oratorium, suspicio a longe per fe- 


qua basilica est crypta abditissima : ibique in arca 
lignea hoc vestimentum habetur inclusum. Qus arca 
a devotis atque fidelibus cum summa diligentia ado- 
ratur, non immerito digna qua hoc vestimentum re- 


. tineat, quod dominicum corpus vel contingere me- 


ruit, vel velare. 
CAPUT IX. 


De mirabilibus basilice beate virginis Mariz, ab im- 
peratore Constantino exstructa, 

Maria vero gloriosa genitrix Christi, ut ante par- 
tum, ita virgo creditur et post partum, qui, ut supra 
diximus (Cap. 4, angelicis choris canentibus, in 
paradisum, Domino precedente, translata est cujus 
basilica ab imperatore Constantino admirabili opere 
fabricata renidet * : ad quam 731 adducta» columna 
cum pre .magnitudine levari non possent, eo quod 
esset circuitus earum sedecim pedum, ac diebus 
singulis casso labore fatigarentur, apparuit artifici 


nestras ilà immensam claritatem effulgere, ut puta- 
retur ibi multitudo lychnorum ac cereorum esse ac- 
censa. Credens igitur quod aliqui devotorum jam 
nos ad celebrandas vigilias preecessissent, accedo ad 
ostium : pulso, nec quemquam invenio, repertumque 
ostium clave munitum, cuncta silentio data, de- 
prehendo. Quid plura? transmittimus ad custodem, 
cui tunc erat obserandi cura, ut scilicet ostium, 
clave exhibita reseraret. Dum autem ille venit, nos 
accehdimus aforis cereum. Interea aperitur sponte , 
et ostium : ingressisque nobis, credo a 732 caligine 

peccatorum meorum, claritas quam admirabamur 

aforis, apparente cereo nostro, discessit ;. nihil ta-: 
men preter virtutem gloriose Virginis aliud penitus 


p vidéfe potuimus, unde claritas illa fuisset exorta. 


CAPUT X. 
De puero Judzo valde'memorandum miraculum. 


Quid igitur iu Oriente actum fuerit *, ad corrobo- 


sancta Virgo per visum, dicens: Noli meestusesse, randam fidem catholicam non silebo. Judaei cujus- 
ego enim tibi ostendam qualiter hz» queant elevari dam vitrarii filius, cum apud Christianos pueros ad 
columns. Et ostendit ei qua aptarentur machinam, studia litterarum exerceretur, quadam die dum 
qualiter suspenderentur trochlee, atque funium ex- missarum festa in basilica beata» Marie celebraren- . 
tenderentur officia, illud addens: Conjunge tecum tur, ad participationem gloriosi corporis et sanguinis 
tres pueros de scholis, quorum hoc adjutorio possis dominici cum aliis infantibus infans Judzus acces- 
explere. Quod cilm ille evigilans quae praecepta fue- sit. Quo sancto assumpto *, gaudens ad domum pa- 
rant coaptasset, vocatis tribus pueris ab scholis, tris revertitur : illoque operante f inter amplexus et 
erexit summa velocitate columnas. Przstitum est oscula, que acceperat cum gaudio refert. At ille 
populis spectare miraculum admirandum, ut quod Christo Domino ac suis legibus inimicus ait: Sicum 


multitudo virorum fortiura levare nequiverat, tres 
pueruli absque virtute perfecti operis sublevarent. 
Hujus festivitas sacra mediante mense undecimo * 
celebratur. Nam in oratorio Marciacensis * domus 
Arverni territorii ejus reliquis continentur. Adve- 
niente vero hac festivitate, ego ad celebrandas vigi- 
lias ad eum accessi. Cumque per obscuram noctem 


pluribusque allis episcopis et abbatibus publice flde- 
lium venerationi exhibita fuit anno 1156. Exinde 
summo populorum concursu celebris fuit ecclesia 
Arg^ntoliensis, ubi etiam nunc a «vostre congreg. 
sancti Mauri monachis  Benedictinis religiosissime 
tam pretiosum ccomelíum asservatur et colitur. Vide 
libellum ea de re ἃ domno Gabriele Gerberon Puorisiis 
editum anno 1677. 

* Describit Acdamnanus, 
cap. 13, 


lib. 1 de Locis sanctis 
ecclesiam prope Jerosolymam, ubi tunc 


temporis monstrabstur beate Marie sepulcrum. SedD insignitus, 


cum ante Juvenalis tempora, qui mediante seculo v 
florebat, nemo dixerit. beate Virginis sepulcrum Je- 
rosolymis exstitisse, . Cl. vir Tillemontius in Vita 
Constaniini Magni, art. 68, existimat ecclesiam  hió 
ἃ Gr.gorio memoratam aliam non esse a cathedrali 


"Ephesina, quae, uti Acta synodi Ephesine attestan- 


tur, in. Vugiois Deipar& honorem consecrata erat, 
ei sole in probis auctoribus ante id tempus beatae 
Virginis titulo decorata fuisse legitur. 

^ [d est mense Januario, quo in Galliis depositio- 
Dis seu assuniptionis bealssime Virginis festivitas 
olim celebrabatur. Quod certum est ex antiquis Li- 
turgiis. Gallicanis, et vetustissimis Martyrologiis, ad 
diem 18 Januarii, ut probat noster Mabillon. lib. tt 


"Liturgie Callicane num. 22 pag. 118. Vult tamen 


Bcaliger, libro v1 de Emendatione temporum, annum 
ecclesiasticum a Gregorio nostro inchoari ἃ mense 


PATROL. LXXI. 


his infantibus communicasti, oblitus paterna pieta- 
tis, ad ulciscendam Mosaice legis injuriam, parri- 
cida in te durus existam. Et apprehensum puerum 
in os fornacis ardentis projecit, adjectisque lignis 
quo vehementius exureretur, insistit. Sed non de- 
fuit illa misericordia qua tres quondam Hebraeos 
pueros Chaldaico in camino projectos nube rorulenta 


Aprili, quo .pacto Gregorius hic mensis vondeocimi 
nomine Februarium designasset. Cui opinioni favere 
videtur Sacrementarium Gallicanum, quod ex ms. 
codice vetustissimo Bobiensis monasterii ab eodem 
Mabillonio editum est aod calcem tomi I Musel Italici, 
ubi assumptio sancte Marie post festum Cathedre 
sancti Petri immediate ante Quadragesimam locatur. 
Passirh tamen Gregorius a Martio annum inchoat. 

* Hic, uti videtur, designatur Marziacum (Marsac), 
parthenon autiquus B. Mar: etiam nunc nomine 
Mauzacensi monasterio subjectus, ubi 
sanctimoniales sub priorisse regimine perseverant. 
Alius est a Marcinianensi parthenone cujus meminit 
non semel Petrus Cluniacensis abbas. Vide 8avaro- 
nem in epist. 119 libri n Apollinaris Sidonil. 

* Simil. m historiam hab.t Evagrius lib. 1v cap. 36, 
et Nicephorus lib. xvir cap. 25. Idem contigisse mee 
moratur apud Bituricas in ecclesia sancte Marise, 
tempore Humati ejusdem urbis episcopi, ut narrat 
Mou.achus Sausu picianus in Patriarchio Bituricensi, 
cao. 19. Hinc coguomen habuit de Furno calido. 

* Aliquot M.s., quod sanc(um | assumplum, aceu- 
sandi casu loco sexti adhibito, que casuum mutatio 
frequentior est apud Gregorium. Sed hic observan- 
dum est hanc voceni sanctum absolute pro eucbaris- 
tia assumi, ut fit in plerisque Liturgie nostre, 
etiam hodierne, orationibus. 

* Cod. Colb. a, ilioque properanie. 


23 


115 


L 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


resperserat. Ipsa enim et hunc inter medios ignes Áaut permitte discedere unumquemque in locit 


et prunarum moles jacentem prorsus consumi non 
patitur. Cum autem audisset mater quod .scilicet 
filium communem pater deliberasset exurere, cu- 
currit ad liberandum eum. Sed cum vidisset incen- 
dia ab ore 733 fornacis patulo huc et illuc flamma 
dominante respergi, ornatum capitis ad terram pro- 
jecit, diffusaque caesarie se miseram clamitans, civi- 
tatem vocibus implet. Quod cum Christiani quid 
actum fuerat didicissent, concurrunt omnes ad tam 
iniquum spectaculum, retractisque ignibus ab ore 
fornacis, inveniunt puerum quasi super plumas mol- 
lissimas decumbentem. Quo extracto, admirantur 
omnes illaesum, clamoribusque locus ille repletur, et 
sic Dominum omnis populus benedicit. Conclama- 


vitam propagare possit, alioqui nec te consul 
cedimus, ne pereamus fame. Hzc iis dicenti 
abbas : Oremus, fratres dilectissimi, et Domin 
nistrabit nobis cibos; nec enim potest fieri ut : 
triticum in ejus monasterio qua frugem vitz e 
pereunti intulit mundo. Quibus vigilantibus 
tota, ac psallentibus, mane orto ita reperiunt 
horreorum habitacula repleta tritico, ut vix ve 
rari ostium posset. Accepto autem cibo, 

egerunt Deo. Post multos vero annos iterur 
ciente cibo, clamaverunt monachi ad abbate 
ait : Vigilemus ac deprecemur Dominum, et f. 
transmittere dignabitur alimenta. Denique p 
nuntur ad pavimentum templi. Vigilantes itaqt 


bant etiam ut auctorem hujus sceleris in ipsas pro- p [611 in psalmis hymnisque et canticis spirii 
jicerent flammas. Projectum autem ita totum ignis perduxerunt. Cumque se post matutinos som 
absorbuit, ut vix de ossibus ejus parvum quodam-  issent, venit angelus Domini, et posuit super 
modo relinqueretur indicium. Interrogantes autem  Inultitudinem innumeram auri. Erant enim osti 


iofantulum Christiani quale ei inter ignes fuisset 
umbraculum, ait: Mulier que in basilica illa ubi 
panem * de mensa accepi, in cathedra residens, par- 
vulum in sinu gestat infantem, hzc me pallio suo, 
ne ignis voraret, operuit. Unde indubitatum est 
beatam ei Mariam apparuisse. Agnita ergo infans 
fide catholica, credidit in nomine Patris et Filii et 
Spiritus sancti, ac salutaribus aquis ablutus una 
cum genitrice sua, denuo sunt renati. Multi Judao- 
rum exemplo loc in urbe illa salvati sunt. 


CAPUT XI. 


obserata. Exsurgente autem mane abbate cui 
nachis ad celebrandum cursum, viderunt mul 
nem auri super altare. Et ait abbas custodi 8 
Quis prefectorum huc ingressus est, qui hzec d 
Respondit : Post egressum vestrum nullus hic 
num accessum habuit, sed ostii dlavem munit 
tinui, et mecum babui, donec surgeres ad cc 
vendum signum *. Tunc stupens abbas cum : 
chis, munus coeleste intellexit : gratiasque Deo 
collegit, comparatisque victui necessariis, Ἃ 
creditam affluenter refecit, Nec mirum si beata 
sine labore suis protulit victum, qu: sine coit 


De monasterio Hierosolymitano, et miraculis per virtu- C, concipiens, virgo permansit et post partum. 


tem sancta Maria reliquiarum. 


Monasterium est valde magnum iu Hierusalem, 
non modicam habens congregationem, in quo non 
solum devotio " populi szepe plurima coufert, verum 
etiam imperatoris jussu ibi non minima largiüntur. 
Accidit autem quodam tempore ut pr:? penuria eges- 
tatis valde eis victus necessaria defecissent. Congre- 
gatio enim garrula * monachorum, cum una atque 
734 alia die refectionis alimoniam non caperent, 
vociferantur ad abbatem, dicentes : Largire cibos, 


* Obs.rrandum hic primo, panem solummodo, id 
est unicam eucharistie sacre specicm, a puero Judeo 
fuisse rcceptlam, qui tamen supra corpus et sanguis 
Domini ἃ Gregorio appellatur. Observandum secundo, 


Hujus beate Virginis reliquias cum sanc 
apostolorum vel beati 785 Martini quadan 
Buper me in cruce aurea positas exliibebam. 
que per viam graderemur, conspicio haud pr 
via hospitiolum cujusdam pauperis incendio c 
mari. Erat autem a foliis, que ignibus my 
praestant fomenta, contectum. Currebat misei 
liberis et uxore aquam deportans, sed flamm 
mitigabantur. Tunc extractam a pectore cru 
elevo contra ignem : mox in aspectu sanctarun 


Innocentins lll in libro de Mysteriis misse; sex 
quam invenies id fuisse singulare pontificis B 
privilegium, ut contendit Vicecomes lib. 1v de 
Apparatu cap. 30. Morem illum non adco amíf 


antliqpum morem in ecclesiis beatissimam Virginem] esse colligit pie memorie cardinalis Bona lib. 


representaudi sedenicm cum infante Jesu, quem in 
ulnis gestat. - 

* Sic cod. Rom.; ceteri fere, ín quo loco devolio; 
Ed., in quodam ioco. Porro ex bis que sequuntur 
patet hoc monasterium beate Marie sacrum fuisse. 

* Cod. Rom.: Congregalio enim beala. Ed.: Con- 
gregalio itaque garrula... caperet, vociferant. 

* Sic cod. Clar. a. Ceteri vero cum Eit dí(uo, 
aut zditui. Nonnulli, zdituz. Clict., sedium. 

* Exinde patet monachos ad officium divinum, 
quod hic Gregorius cursum, ut alias sspe appellat, 
Cconvocandi curam δὰ abbatem pertinuisse, quod 
sanctus P. Benedictus regule sue cap. 47, De signie 
ficanda hora operis Dei, prescripsit. Codex tamen 
Clar. a habet surgerem. 

f Crucem pectoralem inter ornamenta sacra quibus 
ad celebrandum utitur summus pontifcx, recenset 


rum Liturgic. cap. 24 num. 10, quod crucis : 
ralis mentio nusquam in veteribns sacramentari 
currat. Vetus est tamen consuetudo deferendi ( 
collo appensas, in quibus sanctorum reliquie 

nentur, ut vel ex hoc Gregorii loco colligere 
Certe Gregorius Magnus phylacteria sacris re 
Teferta ad collum suspensa deferebat, uti | 
Juannes Diac., lib. iv cap. 80. Phylacteria aset 
crucem interpretatur ipse Gregorius, lib. xu, ef 
ai Theodelindam. Sed ejusmodi cruces nos 
copi solum, verum etiam laici def.rebant. Nam 
pontifex, lib. ir epist. 3, Dynamio patricio trem 
crucem parvulam, in qua de catenis beati Pel 
de sancti Laurentil craticula aliquid insertum 
ult ea, inquit, vesíra colla a peccatis soleant. | 
epist. 6 libri v ad Childebertum regem. Mire 
quant! ponderis cruces Greci imperatores 


117} 


quiarum ita cunctus ignis obstupuit, ac si non fuisset A 


accensus. 
CAPUT XII. 


De sancto Joanne Baptista. 


Joannes ^ vero Baptista astu Herodis per Herodia- 
dem uxorem fratris, in carcerem colligatur (An. 30). 
Tunc temporia a Galliis matrona quadam Hieroso- 
lymis abierat, pro devotione tantum, ut Domini et 
Salvatoris nostri presentiam mereretur. Audivit 
autem quod beatus Joannes decollaretur (An. 31 
aut 32) : cursu illuc rapido tendit, datisque mune- 
ribus supplicat percussori, ut eam sanguinem de- 
fluentem colligere permitteret non arceri ^. Illo 
autem percutiente, matrona concham argenteam 
preparat, truncatoque martyris capite, cruorem de- 
vota suscepit : quem diligenter in ampulla * posi- 


tum patriam detulit, et apud Vasatensem urbem,- 


edificata in ejus honore ecclesia ἃ, in sancto altari 
collocavit. 
CAPUT XIII. 
De gemma Vasatensi nata divinitus. 


"736 Quoniam  Vasatensis urbis meminimus, 
opere pretium puto miraculum quod in ea Dominus 


MIRACULORUM LIB. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


718 


globum magnum ignis super urbem descendere, et 
ait: Si contra nos hi obsessi .contumaciter agunt, 
nec nos metuunt, vel ccelestis eos ira consumet. 
Cumque non videret ullum ab urbe incendium con- 
surgere, misit iterum inlerrogare quie essent qua 
viderat. 737 Siniliter negaverunt nihil se omnino 
vidisse, Tunc rex Gausericus 5 ait : Si hec isti 
nesciunt, manifestum est quod Deus eorum adjuvat 
eos. Et statim discessit a loco illo. Sacerdos autem 
convocatis civibus vigilias celebrat, et missarum agit 
festa * pro liberatione populi sui. Dum autem hac 
ageret, respiciens sursum vidit super altare, quasi 
de camera * templi, cadere tres guttas, zquales ma- 
gnitudine, claritate, et candorem crystalli vincentes. 
Cumque omnes cum admiratione et stupore vehe- 


p menti intenderent, easque nullus auderet attingere, 


Petrus quidam presbyter, qui, ut res ipsa asserit, 
magni meriti erat, exhibita argentea patena, guttas 
colligere nititur; que dum per altare vago cursu ro- 
tantur, defluentes in ipsam patenam, statim in se 
conjunctze, quasi unam gemmam pulcherrimam effe- 
cerunt : patuitque evidenti ratione contra iniquam 
et Deo odibilem Arianam haeresim, qua eo tempore 
pullulabat, haec acta. Agnitumque est sanctam 'Tri- 


largitus est memorare. Tempore quo diuturna obsi- nitatem, in una omnipotentie zqualitate connexam, 
dione vallabatur a Chunis *, omni nocte sacerdos qui nullis garrulationibus posse disjungi. Tunc gavisus 
praerat circuibat psallendo, et orabat ; nec ab ullo populus, et intelligens munus sibi indultum fuisse 


auxilium, nisi a Domini misericordia requirebat. 
Hortabatur omnes orare et non deficere, asserens 
humiles preces celorum januas penetrare. Hostis 
vero in circuitu depopulabatur villas, domos trade- 
bat incendio, agros vineasque pecoribus intromissis f 
vastabat : sed sacerdoti bono operi insistenti cele- 
riter virtus divina adfuit. Una [Ed., Nam] nocte 
visum est ipsi barbarorum regi quasi psallentes lio - 
mines in vestimentis albis, accensis cereis, circuire 
muros urbis. Et indignans, ait: Qua est hiec per- 
veraitas el securitas vana, ut obsessi, quasi despe- 
ctis nobis, canticis nescio uibus ac laudibus perstre- 
pant? vere quia digni sunt perditione. Et statim 
misit ad urbem nuntios, interrogantes quid sibi ista 
velint. At illi negant scire se qua dicuntur, neque 
de iis aliqua persensisse. Alia vero nocte, vidit quasi 


appensas gestarent, quas ideo encolpia appellabant, 
quod supra pectus penderent. Preclaram ejusmodi 
erucem, duplici 
erucis non modicis particulis ditatam, nostro sancti 
German! a Pratis monasterio serenissima princeps 
Palatina testameato suo legavit anno 1685, quam a 
Manuele  Comueno imperatore Constantlnopolitano 
factam [fuisse indlcant duo versus in ejus postica 
parte insculpti. Ceterum hodie in Gallia episcopi 
erucem pectoralem collo appensam jugiter deferre 
solent, quod plerique abbates regulares, exceptis 
Cistetclensibus, et abbatisse imitari gaudent. 

* [n Colb. tut. post prologum incipit liber ab 
isto capite, quodque ibl primum dicitur, et sic deln- 


eeps. 

» Βαϊ, ut ei... permilleret. Ilo. Aliquot Mss., ut 
ea, etc., ut Editl. 

* Cod. Clar. à, in mappula. ᾿ 

4 Cathedralis ecclesia Vasatensis hodieque sancto 
Joanhi DBesptiste sacra est, in qua servari etiamifunc 


transverso munitam ac vivifice D 


divinitus, conferens aurum gemmasque pretiosas, 
crucem fecit, in qua hanc gemmam statuit. Sed pro- 
tinus omnes.reliquae gemm:e liac, accedente cecide- 
runt, Tunc pontifex intelligens non esse consortium 
celestibus cum terrenis, fabricata cruce ex auro 
purissimo, eam gemmam media intercapedine locat, 
et populo adorandam prebet. Nec mora, fugato, ut 
diximus, hoste, civitas liberata est. Jam ex hoc 
multi infirmi hausto vino vel aqua in qua gemma 
abluitur, protinus sanitati redduntur. Denique cum 
adorata fuerit, si a peccato est homo immunis, et 
ipsa apparet clara : ceeteruin. si, ut plerumque asso- 
let, humane fragilitati aliquid detulerit criminis, tota 
ei videtur obscura, miramque prwbet discretionem 
inter innocentem '788 et noxium; cum uni atra, 
alteri monstretur splendida. 


dicitur aliquid de sanguiue ejusdem beati prescur- 
soris. 

* Aliquot Mss., ab Hunnis, quod idem est. 

' Mss. 2, pecora iníromissa, adhibito quarto casu 
loco sexti. Tamen Colb. tut. et Clar. b habent, ef pe- 
cora iniromissa. 

* Gensericum  Yandalorum regem apud quosdam 
antiquos Gaisericum dictum  invenlo, qui forte hic 
designatur. Preferenda tamen videtur esse  Valesii 
sententia scribentis, ad annum 437, tomo 1 Rerum 
Francic., bunc Gausericum regem fuisse Chunorum, 
seu Hunnorum, quos fomani, egente Aetio, tuno 
advocarant contra Gotthos, qui eam Gallim partem 
ubi Cossio Vasatium sita est, jam tunc obtinebant, ᾿ 

* Missarum celebratio festi genus censebatur apud 
antiquos, ut ex hoc loco et ex can. 17 conc. mn 
Coron. colligit Mabillon. in procmio lib. u Liturgie 

c. 

! [d est fornice, seu potius ueari ;ex 0. 

Vide, infra, cap. 47. aq nd 


/ 


719 
. CAPUT XIV. 
De muliere que obtinuit pollicem Joannis Baptista. 


Nam (Ed., Etiam) qusdam mulier * a Maurienna 
urbe progrediens, ipsius Preecursoris reliquias expe- 
tivit, et ita se constrinxit vinculo juramenti, ut non 
aute a loco discederet, nisi de membris ejus mere- 
retur quidquam accipere. Sed cum impossibile hoc 
incole loci narrarent, prosternebatur quotidie ante 
sepulcrum, orans sibi, ut diximus, de sanctis artu- 
bus aliqua condonari. In qua intenüone integrum 
duxit annum. Similiter et alterum, Jugi semper ora- 
tione deposcens. Tertio vero iugrediente anno, cum 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
Α quo Rufus erat episcopus, ait arcihdiaconus ejus ad 


720 


eum : Non est equum ut hoc pignus in loco viliori 
teneatur ; sed surge, et illud accipe; et defer ad Tau- 
rinensem ecclesiam, qua plus popularis habetur. Cui 
ille respondit quia hsec agere non audebat. Archidia- 
conus dixit: Ego hoc deferam, si permittis. Et epi- 
scopus: Fac quod libet. Tunc archidiaconus acce- 
dens ad locum, dum vigilias celebrat, mittit manum 
ad capsulam. Mox amens effectus, accensus febre, 
die tertio exspiravit; factusque est timor magnus 
omnibus, nec quisquam ultra beata pignora ausus 


est mutare. 
CAPUT XV. 


- orationem suam pervenire non cerneret ad effectum, — De reliquiis beati Joannis infra. monasterium | sancti 


projecit se ante sepulerum; et obtestatur non se 


Martini positis. 


exinde surrecturam, priusquam hzc petitio obtine- B — Apud * Turonicam vero urbem, dum in oratorium 


retur a Sancto. Septima vero die, cum jam inedia 
deficeret, apparuit super altare pollex miri candoris 
ac lucis effulgens. Cognito autem mulier Dei dono, 
gurrexit a pavimento, factaque capsula aurea, in ea 
recondidit qua» Domino largiente meruerat, et sic 
gaudens remeavit ad propria: impletumque est in 
illa quod Dominus ait in Evangelio : Amen dico 
vobis, quod si perseveraverit pulsans ^, et si non surgit 
gro eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem ta- 
men ejus surget, et. tribuet. ei quotquot habet necessa- 
rios (Luc. ΧΙ, 8). Post hec tres episcopi advenien- 
tes de civitatibus 'suis ad adorandum in hoc foco, 
voluerunt partem de hoc pignore elicere: positoque 
in medio, nihil omnino auferre potuerunt. Tunc una 


atrii beati Martini ipsius Precursoris reliquias col- 
locaremus, c&cus quidam, adminiculo deducente, 
lumen recepit. Energumenus vero obtestans virtu- 
tem beati Joannis, Martinique antistitis, expulso pur- 
gatus est'daemone. In hoc oratorio una puellarum 
cui officium erat 740 lychni fomenta componere, 
adveniens cum cereo ut hac ageret, est ingressa : 
compositoque lychno atque accenso, attracto ad se 
fune, sublimavit in altum, plexisque ! iunexum la- 
queis ad parietis clavum, et abscessit. Qus: dum 
redit, cereus quem manu gerebat exstinguitur, re- 
gressaque velociter ad cicendilem,cereum non attin- 
gebat illuminare, neque laqueum funis absolvere. 
Dum ambigua de hac causa. penderet, subito delapsa 


vigilantes nocte, deprecati sunt ut aliquid mereren- c a cicindile flamma, cereum: in manu ejus illumina- 
tur a pollice; positoque sub eo linteo, dum partem vit: et eic officio luminis preeunte, quo voluit ivit. 


agferre conantur, una ex eo gutta sanguinis cecidit 
super linteum. Quod eernentes, duas 739 deinceps 
noctes vigilant. Deinde prostrati coram sancto altari, 
dum supplicant ut adhuc majus aliquid mereantur a 
pollice, due iterum ex eo fluxerunt gutt». At illi 
gavisi, colligentes devote que Dominus dederat, 
juxta numerum suum * diviserunt linteum cum guttis 
suis, qu:e non sine grandi admiratione urbibus intu- 
lerunt. Et quia locus ille Mauriennensis ad Tauri- 
nensem quondam * urbem pertinebat, teinpore ille 


* Heo ab Alberto Stadensi in Chronico Tecla 
virgo appellatur, ubi sancti Joannis indicem obtinuisse 
dieuur. 

» Alii, pulsare; et infra Mss. quatuor, surgit, et 
tribuit, Clur. b. surget, et tribuit. 

« Aliquot Mss. cum editis, 
. suorum. 

à (010. 8, quamdam. U:bs [Δ primum ad Tau- 
rinensem  diccesim pertinuit. tum a Francis sub 
Guntramno r«ge occupata episcopum proprium obti. 
puit, qui Darentasiensi metropolitano atuibutus cst. 
Hinc in vetustis quibusdam  notitiis in.er provincie 
Alpium Graiarum et Penninarum civilates, Morienna 
ultimo loco recensetur. Ea tamen de re conquestus 
est Ursicinus Taurineusis episcopus, ut patet ex 
Gregori: Magni epistula 114 libii vu ind. 2, ad Sya- 
grium episcopum  Eduenscm, et sequenti ad Theo- 
.üoricum et Theodebertum reges. Sed nihil obtinuit, 
et exinde Mauriennensis episcopatus perseveravit, 
bodieque subsistit, sed sub Viennensi metropoli. 
Urbs. vero ipsa ob miraculorum sancti Joannis reli- 
guiarum celebritetem vulgo, sicut el ipsa vallis, 


nwmerum servorum 


[4 


Ferunt autem in hoc oratorio a lychno oleum ebul- 
lire. Habentur enim 8 et ibi reliquia? sanctze crucis. 


CAPUT XVI. 
De ardore manus cujusdam mulieris exstincto. 


Sub hujus urbis territorio apud vicum Alangavien- 
sem *, mulier quedam ex incolis, conspersa Domi- 
nica die farina, panem formavit, quem, segregatis 
prunis, cinere ferventi contexit decoquendum. Quod 
cum lecisset, protinus ei manus dextera divino igne 
















dicitur Sanctus Joannes de Maurienna (Saint-Jean 
de Maurienne). Yetus instrumentum de ecclesie Mau- 
rennueusis primordiis dabimus in appendice. 

* Hoc caput cum sequeuti deest in cod. Clar. a. 
In altero vero cod. Clar. deest cum sex sequentibus, 
id est ad 21 inclusive. Porro oratoium in atro 
sancii Martini hic memoratum quidam esse putant 
iliud quod etiamnunc subsistit sub sancti Joannis 
Baptiste titulo, iu quo sancti Martini canonicl| capi- 
«uium congregare solent. Exstat aliud vetust.m 
Sancli Joanuis Baptiste sacellum in ipso ecclesie 
sancti Martini ingressu, quod hic forte designatur. 

f Sic coJ. Colb. a. Cetcii, plerisque. 

ε Ex Cap. 5, supra, ideuu conuugebat aute sanctam 
crucem | in monasterio Pictavensi asservatam, ad 
quem locum hic alludit Gregorius. 

^'Cod. Mart. et Ciict. cum Beil. et Colb. a, in ia- 
dice, Langaviensem. Laud. item in indice Lenuiense. 
Dicitur in flie lib. x Historie ticus Alingavieniis 
aliis auctoribus Lingtacum, seu Langesium, vulgo 
Langeay, locus etiam nunc notus, his tem 
«gatis celebris. ' 


- 





721 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM. ) 


722 


succensa cepit exuri. At illa vociferans ac plangens, À busdam delatos vidimus, et admirati sumus vel can- 


basilicam hujus vici, in qua reliquiae beati Joannis 
retinentur, expetiit. Et oratione fusa, vovit in hac 
die divino nomini consecrata nullam operam exer- 
cere, nisi tantum oraülioni vacare. Nocte vero se- 
quenti fecit cereum in altitudinem status sui. Tunc 
in oratione pernoctans, tento tota nocte manu 
propria cereo, restinctis ardoribus incolumis est 
egressa. 
CAPUT XVII. 
De fluvio Jordane. 


741 Et quia Joannis Baptiste meminimus, di- 
gnum est ut de Jordane aliqua memoremus. Igitur a 
monte Phanio duo consurgunt fontes, quorum unus 
Jor, alter Dan vocitatur : qui ab utraque parte Pha- 
niade * urbis, quz prius Cesarea Philippi vocabatur 
descendentes, sub ipsa urbe tam fluentis [A/., fluen- 
tes] conjuncti, quam nomine unó; Jordanem efficiunt 
qui usque Hiericho civitatem et ultra defluit. In eo 
babetur locus in quo Dominus baptizatus est. In uno 
etenim reflexu ^ aqua ipsa revolvitur, in qua nunc 
leprosi mundantur. Cum autem advenerint, szpius 
lavantur in flumine, donec ab infirmitate purgentur. 
De publico lamen, dum ibi commorati fuerint, victum 
accipiunt; sanali autem, ad propria discedunt. Ipse 
quoque Jordanis ab eoloco in quinto milliario, mari 
commixtus Mortuo, nomen amittit. Mare enim Mor- 
tuum ob hoc dicitur, eo quod ab incendio Sodome 
vel reliquarum urbium est versatum, et aqua ipsa 
asphalto permixta est : unde a nonnullis mare As- 


phalti * appellatur; in quo qui natare nescit, super C 


aquam fertur, et circa eum sulphur adhzret. 


CAPUT XVIII. 
De aquis Levid2 urbis. 
Sunt autem et ad Levidam civitatem aque calidae, 
in quibus Jesus Nave lavare solitus erat, ubi similiter 
leprosi mundantur: est autem ab Hiericho duodecim 
millia. Prope autem Hiericho habentur arbores quee 
lanas gignunt. Exhibent enim poma '742 in modum 
cucurbitarum, testas in circuitu habentes duras, in- 
trinsecus autem plena sunt lana. Et de his etiam 
ferunt ipsi Jesu Nave solere fieri indumenta. Sed et 
hodieque tales exhibent lanas, ex quibus nos a qui- 


* Paneas, seu Cesarea Philippi, urbs olim episco- 


dorem, vel subtilitatefn earum. 


CAPUT XIX. 
De leproso mundato in loco ubi Dominus est baptizatus, 
et reliquiis B. Maria. 

Nam vidi ante hoc tempus hominem, Joannem no- 
mine, qui a Galliis leprosus abierat, et iu ipso loco 
quo Dominum diximus baptizatum aiebat se per 
annum integrum commoratum fuisse. Qui assidue 
abluebatur in amne : sed redditus pristine incolumi- . 
tali, reformata in melius cute, sanatus est. Hic reli- 
quias beatae Marie ab Hierosolymis accipiens, rever- 
tebatur in patriam: sed prius Romam abire disposuit. 
Verum ubi altas Italie solitudines est ingreseus, 
incidit in latroues. Nec mora, spoliatur ab indumen- 


B js, et. ipsa quoque capsa in qua beata gestabat 


pignora capitur. Existimantes enim inimici illi auri 
ibidem sestertias aggregatas, effracta clave, omnia 
rimàntur intente. Sed cum nihil in ea pecunie 
reperissent, extracta pignora in ignem projiciunt, 
ceesoque homine discesserunt. At ille semivivus ex- 
surgens, ut vel cineres exustorum coliigeret pignorum, 
invenit super carbones accensos illeesas jacere reli- 
quias : ipsumque linteum quo involutee erant ita ad- 
miratur integrum, ut non putaretur prunis injectum, . 
sed eum ex aquis absconditum. Collegitque cuncta 
cum gaudio, et viam quam pergebat ingressus, usque 
ad Gallias pervenit incolumis. Multos etiam vidimus 
qui vel iu Jordane, vel in aquis 743 Levide urbis 
tincti, ab hoc fuerant morbo mundati. 


CAPUT XX. 
De ecclesia B. Mariz, et ultione pejerantium, apud 
Turones." 

In ὁ urbe autem Turonica, est ecclesia sancte 
Marie virginis, ac sancti Joannis Baptiste nomine 
consecrata, in qua in perjuris ultio divina apparuit. 
Quidam autem cum ad perjurandum in hanc eccle-. 
siam fuisset ingressus, ubi manus ante altare stans 
sursum extulit, ut sacramentum mendax proferret, 
Statim resupinus ruens, ita caput in pavimentum 
collisit, ut vix vel viveus erigi potuisset. Ad se au- 
tem reversus dolum perjurii, quod occultabat, publice 
patefecit. Vidimus enim et nos quoslam de Tureni- 


4 Cod. Colb. tut., Leviadem, at cap. seq. habet 


palis sub Tyrio m tropolitano, in Celesyrie flnibus,D Levids, sicut et ceteri scripti in indice. Glict. Leni- 


nunc excisa. De qua Eusebius lib. vii. Histor. cap. 17 
et ex eo R.finus cap. 13. Apud Cesaream Phi- 
lippi, quam Phonices Paneada nominant, ad pedes 
,Panii montis fontes visuntur, ez quibus profluit Jorda- 
is, etc. lpsum urbis nomen Jan fuisse scribit Hie- 
ronymus in Qusstionibus in Genesim, ubi et duos 
fontes Jor et Dan appellari observat, ex quibus re 
et nomine junctis Jordanis et fluit et dicitur. 

» Aliquot Mss., refluzu. Observant tamen etiam 
bodie peregrini, qui Palsestinain invisunt, eo loco 
Jordanem esse recurvum, quo Dominus noster ex 
prisca t:aditione baptizatus fuisse memoratur. 

* Dicitur vulgo Lacus Asphaliitles, ex bitumine 
quod ibi excrescit, Ceterum, ut ex relationibus dia- 
cimus, qu& hic Gregorius de mari Mortuo observat 
etiam hodie experiuntur qui lavandi causa 8686 in 
ipsum immittunt. 


dam. Dicitur apul asnonymum Ravennensem, quem 
poster Placidus Porcheron edidit, Leviada, ἃ Plinio 
Livias. Celebris est Αἰδίας apud Josephum, Eusebium, 
etc., sic dicta ab Herode in honorem Livím Auguste, 
qua antea dicebatur Bethara ex sancto Hieronymo. 
Suum olim habuit episcopum sub Cesarea metropoll, 
sicut et Jericho, urba ex sacris Litteris satis nota. 

e [stud caput cum duobus sequentibus deest in cod. 
Clarom. ἃ. kcclesia qua» hic memora:ur ea videtur 
esse quam Ommat us episcopus construxit, ut dicitur 
lib. x Hist. cap. 31. Exstabat haud procul a cathe- 
diali sancti Gatiani ec.lesia oratorium B. Marie di- 
catum, quod modo destructum est; subsistit etíam 
nunc aliud in eadem urbis parte sub sancti Joaünis 
titulo. Au v.ro unum ex istis, an aliquod aliud jam 
destructum, hic memoretur, incertum est. 


723 


condemnati sunt, ut in ipsius anni curriculo finiren- 
tur a seculo. 


CAPUT XXI. 
De forma Domini apud Phaniadam. 

Igitur, ut diximus, in ipso primo Jordanis egressu, 
Phaniada civitas * sita est, in qua habetur statua ex 
electro purissimo fabricata, in qua Redemptoris no- 
stri forma dicitur esse expressa. Nam, ut a plerisque 
audivi, qui eam contemplati fuerant, mira claritas 
in ejus facie continetur. Sed ne cui videatur absur- 
dum, narrare qua de ea Caesariensis refert Eusebius 
non pigebit. Ait enim : « Mulierem quam sanguinis 
profluvio laborantem a Salvatore curatam Evangelia 
tradiderunt, hujus urbis civem constat fuisse, domus- 
que ejus in ea etiam nunc ostenditur. Pro foribus 
vero domus ipsius, basis quedam in loco editiore 
collocata monstratur, in qua mulieris 744 ipsjus 
velut genibus provoluta, palmasque suppliciter ten- 
dentis, imago &rea videtur expressa. Àstat vero alia 
&erea nihilominus fusa statua, habitu viri stola compte 
circumdati, οἱ dextram mulieri porrigentis. Hujus ad 
pedem statue in basi herba quadam nova specie - 
nascitur. Qua cum exorta fuerit, excrescere usque 
ad stole illius &ereze indumenti fimbriam solet. Quam 
cum summo vertice crescens herba contigerit, vires 
inde ad depellendos omnes morbos languoresque 
conquirit, ita ut quecumque fuerit illa infirmitas cor- 
poris, haustu exiguo madefacti salutaris graminis 
depellatur, nihil omnino virium gerens, si antequam 
ΘΟ fimbrice summitatem crescendo contigerit de- 
cerpatur. Hanc statuam ad similitudinem vultus Jesu 
formatam tradebant : qu: permansit etiam ad nostra 
usque tempora, sicut ipsi oculis nostris inspeximus. 
Et nihil mirum, si ii qui ex gentibus crediderunt, 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
cis ín loco eodem perjurasse, qui ita divino judicioA 


^ 1 


TA 


CAPUT XXII. 

De Judzo qui iconicam Christi furavit, et transfodit. 

Nam et isto nunc tempore, per credulitatem inte- 
gram tanto Christus amore diligitur, ut cujus legem 
in tabulis cordis credentes populi retinent, ejus 
etiam imaginem ad commemofationem virtutis in 
tabulis visibilibus pictam per ecclesias ac domos af- 
figant: sed et in hoc inimicus semper humani gene- 
ris eemulus exstat. Nam Judeus quidam cum hujus- 
cemodi imaginem fu tabula pictam, ac parieti affixam 
in ecclesia sepe vidisset, ait : Ecce seductorem 
illum qui nos genusque nostrum humiliavit. Et sic 
"745 nocte veniens, telo ipsam imaginem verberat, 
elisamque de pariete, opertam veste, ad domum por- 
tans, flammis parat exurere. Sed res mira apparuit, 


B quie, quod de virtute Dei fuerit, non potest ambigi. 


Nani de vulnere ubi imago transfossa fuerat, sanguis 
effluxit *. Quod ipse íniquus spiculator oppletus 
furore non sensit. Cum autem per obscure noctis 
tenebras domum suam fuisset ingressus, lumineadhi- 
bito ceruit se totum sanguiae cruentatum: timensque 
ne scelus suum palefieret, abjectam a se tabulam 
abdidit in obscuris, nec ausus est ullra contingere 
quod inique praesumpsit auferre. Venientes au- 
tem Christiani diluculo ad domum Dei, iconicam 4 
non inveniunt, stupentesque ἃς requirentes quod 
fuerat. factum, cruosis vestigia deprehendunt. Quod 
sequentes,ad domum Judai accedunt. Denique scis- 
citati de tabula, nihil certi cognoscunt. Requirentes 
autem eam sollicite, in angulo cellulae Judei repe- 


C riunt : qua ecclesi» reddita, furem lapidibus obrue- 


runt. 
CAPUT XXIII. 


De crucifixo apud Narbonam. 
. Est et apud Narbonensem urbem in ecclesia se- 


pro beneficiis quc? a Salvatore fuerant consecuti, hu- — niore, quee beati Genesii martyris reliquiis plaudit, 
jusmodi velut munus videbantur offerre, cum videa- pictura que Dominum nostrum quasi precinctum 
mus etiam nunc et apostolorum Petri vel Pauli, et linteo indicat crucifixum. Quo pictura dum assidue 


ipsius Salvatoris imagines deaignari, tabulisque de- 
pingi. » Hic Eusebius * retulit. 


ὁ Paneas, de qua supra, cap. 17. 

» Ex versione scilicet Rufini, qui id habet libro vit 
Histor. eap. 14, cum Eusebius hanc historiam referat 
eodem libro, cap. 18, cuí Rufinus hec verba adjun- 
. git: «Insignia veterum reservari 
memoriam, illorum honoris, horum vero amoris indi- 
cium est. » Porro Julianus Apostata, ut refert Sozo- 
menus lib. v cep. 21, hanc Christi Salvatoris statuam 
evertit, suamque ipsius illi substituit. Sed statim, 
inquit flle, ignis e colo lapsus pectus statuie et vici- 
nas pectori partes discidit, caputque cum collo deje- 
cit, et pronum humi inflxit, atque ex eo tempore 
remansit fuligine fulminis  o^sita. Pagani tamen 
Cbristi statuam per urbem trahentes confregerunt, 
quam postea Christiani collectam in ecclesia repo- 
suerunt. Utramque statuam, Christi scilicet Domini 
in ecclesia, et &Apostste fuligine deformatam suo 
tempore perseverasse testatur idem Sozomenus, qui 
sub Theodosio juniore florebat, id est centnm et paulo 
amplius annis, antequam G:egorius noster scriberet. 

* Gelebris erat apud Damascum Thcodori martyris 
statua, que ἃ Sarraceno quodam telo percussa san- 
guinem effuderat, ut testatur sanctus Joannes Da- 


cerneretur a populis, apparuit cuidam Dasileo pres- 
bytero per visum persona terribilis, dicens : Omnes 


mascenus orat. 3 de sanctis Imaginibus. 

4 Alii, iconiam, seu iconam. Bal., tconem. Retinenda 
nostra lectio, quse est vetustiorum Edit. et scripto- 
rum. Sic enim illi auctores scribebant ad designan- 


ad posterorump) dam imaginem, ut supra in cap. titulo, et in Vitis 


Patrum, cap. 12. Hinc manavit consuetudo sacram 
Christi imaginem Veronicam, quasi veram iconicam, 
appellandi, ut ex compluribus auctoribus probat no- 
ster Mabillonius Itineris ltalici pag. 88 et 89. Quam 
tamen vocem nonnulli mulieris esse nomen postea 
existimantes, Veronicam  (lnxerunt piam feminam, 
que Christo ad Galvarie montem asccndenti obviam 
occurrens, ejus sacre faciei quam exterserat effigiem 
in sudariolo impressam receperit. Uude nomen san- 
cte Veronice in aliquot Martyrologia invectum est. 
Sed ne in Romanum admitteretur obstitit Baronius, 
cum aliis viris eruditis. Hinc mirari subit Bollandia- 
nis crimini datum fuisse a Carmelitis, quod de Vero- 
nica muliere quasi dubitanter locuti fucrint. Et quidem 
Nicolaus, aliique complures ponti(ices Romani ipsam 
Christi Domini imaginem vulgo Veronicam appellari 
testati sunt. Vide Papebrochii responsionem ad ex- 
hibitionem errorum per Sebastianum a Sancto Paulo. 


— 9» rc—— Cy owe - “ 


p--— — — 


725 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM.. 


726 


vos obtecti estis variis indumentis, et me jugiterA ut initio produntur nescio, ita et fine clauduntur 


746 nudum aspicitis. Vade quantocius, cooperi me 
vestimento. Et presbyter non intelligens visionem, 
data die nequaquam ex ea re memoratus est, Rur- 
sumque apparuit ei; sed etillud parvipendit. Post 
tertium autem diem secunda visionis, gravibus ex- 
cruciato eo verberibus, ait: Nonne dixeram tibi ut 
operires me vestimento, ne cernerer nudus : et nihil 
ex hoc a te actum est ? Vade, inquit, et tege linteo 
picturam illam, in qua crucifixus appareo, ne tibi 
velox superveniat interitus. At ille commotus, οἱ 
valde metuens, narravit ea episcopo, qui protinus 
jussit desuper velum expandi et sic obtecta nunc 
pictura suspicitur *. Nam et si parumper detegatur 
ad contemplandum, mox demisso velo contegitur, ne 
detecta cernatur. 


CAPUT XXIV. 
Insigne miraculum de fontibus Hispania. 


Est * et illud illustre miraculum de fontibus His- 
panis, quos Lusitania provincia profert. Piscina 
namque est apud Osen * campum antiquitus sculpta 
et ex marmore vario in modum crucis, miro compo- 
Bita opere. Sed et cedes magne claritatis ac celsitu- 
dinis desuper a Christianis constructa est. Igitur cum 


, dies sacer post circulum anni decedentis advenerit, 


quo Dominus confuso proditore mysticam discipulis 
prebuit cenam, conveniunt in locum illum cum 
pontifice cives, jam odorem sacri prisentientes aro- 
matis. Tunc data oratione a sacerdote, ostia templi 


ignaro. 
CAPUT XXV. 
De haereticis qui non adhibuerunt illis fidem. 


Quidam vero ex diereticis Deum non metuens, 
neque venerationem przstans huic loco sancto, neque 
credens corde miraculum, quod in eo Dominus ad 
corroborandam suorum fidem prestare dignatus est, 
non silebo. Venit cum turba equorum, solutis quoque 
impedimentis jussit in basilicam poni, equitibusque 
|Id esí, equis| in ea prasepia preparari, irridens 
miser quae de hoc loco narrabantur ab incolis. Igi- 
tur media nocte pretereunte, a febre corripitur, ac 
pene exanimis, et tardius quam debuerat poenitens, 
exclamat equites ab cede expelli ; erat enim ei, sub 


B rege licet, magna tamen in illa regione potestas, Ex- 


pulsisque a basilica sancta equitibus, ad se conversus 
ccpit dentibus proprium lacerare corpusculum, nec 
prorsus retineri a suis ob nimiam poterat debaccha- 
tionem. Tandemque 748 oppressus, inter suorum 
manus spiritum exhalavit. 

Denique Theodegisilus * hujus rex regionis, cum 
vidisset hoc miraculum quod in his sacratis Deo fon- 
tibus gerebatur, cogitavit intra se dicens, quia inge- 
nium est Romanorum (Romanos enim vocitant ho- 
mines nostre religionis) ut ita accidat, et non est 
Dei virtus. Veniens vero ad annum sequentem, osg- 
tium sigillis suis cum episcopi sigillo munivit, po- 
suitque custodes in circuitu templi, si forte aliquem 
deprehendere posset fraudis alicujus conscium, per 


jubent simul muniri signaculis, 7477 adventum vir-C cujus ingenium in fontibus aqua succederet. Similiter 


tutis dominica prestolantes. Die autem tertia, quod 
est sabbati, convenientibus ad baptizandum populis, 
adveniens episcopus cum civibus suis, inspectis si- 
gnaculis, ostia reserat clausa. Ac mirum dictu, pisci- 
nam quam reliquerant vacuam, reperiunt plenam, et 
ita cumulo altiore refertam, ut solet super ora mo- 
diorum triticum aggregari : videasque huc illucque 
Jatices fluctuare, nec partem in diversam defluere. 
Tunc cum exorcismo sanctiflcatum, conspersum de- 
super chrisma, omnis populus pro devotione haurit; 
et vas plenum domi pro salvatione reportat, agros 
vineasque aspersione saluberrima tutaturus *. Et cum 
exinde multitudo amphorarum sine collecto numero 
bauriatur, nunquam tamen vel cumulum minuit: li- 


cet ubi infans primus intinctus fuerit, mox aqua re-] 


ducitur, et baptizatis omnibus, lymphis in se reversis, 


* Exinde fortasse consuetudo manavit, ut Christus 
Dominus ín cruce pendens "vestitus depingeretur. 
Certe me non semel vidisse memini crucifixum Do- 
minum veste talari indutum apuJj Rhemos in ecclesia 
collegiata sancte PBalsamie, seu, ut vocant, sancte 
Nutricis. (Hec enim beatum  Remigium enutrivisse 
dicitur.) Alias ejusmodi imagines se vidisse teatatur 
Mabillonius in praefatione ad Acta sanctorum ord. 
Bencd., sec. 1v, part. 1, num. 47, et in ltin. ltalico, 

. 133 

» Hoc 
FOI. ἃ. 

* Non alius iste locus videtur esse ab Osser, seu 
Oset, prope Hispalim, de quo ipse Gregorius lib. vr 
Bistoris cap. 43. Hispalis vero ex Betica provincia 


caput cum tribus sequentibus dcest in Cla- 


el alio fecit anno. Terlio vero convocata virorum 
multitudine, fossas in circuitu basilicz fieri jussit, 
ne forte togis (Ed., locis] occultis lympha deduce- 
rentur in fontem. Fueruntque fosse in profundo vi- 
cenum quinum pedum, in latitudine vero quindece- 
num. Sed nihil abditum potuit reperiri. Tamen vite 
finem faciens, et credo pro hujus inquisitionis teme- 
ritate, anni sequentis diem quo hoc mvsterium cele- 
brabatur videre non meruit, eo quod arcanum virtu- 
tis divine investigare presumpsit. Habentur autem 
in ea reliquie sancti Stephani levitze. 


CAPUT XXVI. 


De illo qui propter perpetratum furtum nequivit aquam 
haurire, 


Ergo quia fons ille divino nutu, ut supra diximus, 


censebatur, hodie Andalusie regni caput. Similes fon- 
tes in Galliis habebantur, infra, lib. de Gloria Conf. 
cap. 69. 

ὁ Yiget etiamnunc ea consuetudo, quam, vut ex 
hoc loco patet, a patribus nostris accepimus, aquam 
in vigil'a Pasche sacerdotum precibus sanctificatam 
in domos reportandi ad tutamen adversus diabolicos 
Incursus, et ad aerearum potestatum insidias abigen- 
das. Vide Vitam sancti Caesarii episc., lib. 11, num. 18. 

* Cod. Bell. Teodegisilis. Teudisculus ab Isidoro 
appellatur sera 586. Sed ille post unius anni et ali- 
quot mensium regnum apud Hispalim interfectus est. 
Hic fortasse designatur Theudix, seu Theudis, aut 
Theodas, qui ante Theudisclnm annis fere 41 regnum 
tenuit. 


721] 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


728 


ad officium baptizandi repletur ; et quia cum comple-A memoria, quam sibi ipse prius fabricaverat, et in 


tus fuerit, avide ex hoc populus haurire festinat, 
quidam accepto vasculo, presbytero qui hanc aquam 
ministrabat porrexit ad complendum. Quod dum 
complet senior, hic inter comprimentes turbas ma- 
num alterius extendit ab balteum, cultrumnque fura- 
tus est : quo vagina recondito, manus extendit ad 
accipiendam hydriam, quam tradiderat presbytero. 
Qua accepta, amotus in partem aliam, neque unam 
guttam aqua in ea potuit reperire. Tunc confusus 
749 valde, et sibi ob furti causam hoc evenisse co- 
gnoscens, homini cultrum, quem furatus fuerat, red- 
didit; et sic iterum porrecta lagena, plenam aque 
recepit. Est enim populus ille hareticus, qui videns 
heec magnalia, non compungitur ad credendum, sed 


semper callide divinarum preceptionum sacramenta p 


nequissimis interpretationum  garrulationibus non 
desinit impugnare : sed virtus Domini diversam par- 
tem destruit et confundit. : 


CAPUT XXVII. 
De martyrio Jacobi apostoli fratris Domini. 


Jacobus * apostolus (An. 61 vel 62, 1 Maii), qui et 
frater Domini vocitatus est, ab ipso Domino nostro 
Jesu Christo episcopus dicitur ordinatus *. Post cujus 
gloriosam Ascensionem, dum viam justiti;e Judaeis 
errantibus aperire conatur, de pinna templi precipi- 
tatus, alliditur, effusoque fullonis fuste cerebro, spi- 
ritum reddidit *, sepultusque estin monte Oliveti, in 


* Deest hoc caput in utroque cod. Clarom. 

» Rusebius lib. vir, Chrysostomus in I ad Corin!h., 
Hieronymus in Epist. ad Galat., Proclus in orat. 22, 
et alil veteres Jacobum ab ipso Christo; alii, ut Cle- 
mens Alexand., imo et ipse Eusebius non semel, 
Hieronymus de "Viris illustribus, etc., ab apostolis 
eumdem Jerosolymitane Ecclesie specialem curam 
suscepisse tradunt. Quod for!asse a Christo des!gna- 
tus, ab apostolis vero declaratus et inthrenizatus 
foerit. Hinc forte laminam auream, ut scribit Epipha- 
nius heres. 29, in capite gestabat, veterum pontifl- 
cum morc. Hic autem Gregorius Jacobum episcopum 
8b apostolo non distinguit, que videtur esse commu- 
Dior apud veteres et recentiores sententia ; alii tamen 
aliter sentiunt, qua de re videndi Bollandiani ad 
diem 1 Maii, Tillemontius in notis ad Hist. Eccles. 
tomum 1, etc. 

* Ejus martyrium describit Hepesippus apud Eu- 
sebium, lib. n Hist. etcles. cap. 23. Vide et Joseph. 
lib. xx Antiquit. cap. 8. Lege Ac!a Martyrum sincera, 


pag. 1 et seqq. - 


qua Zachariam ac Simeonem * sepelierat. Hzec de Ja- 
cobo apostolo. 


CAPUT XXVII. 
De sancto Petro apostolo. . 


"750 Petrus apostolus /An. 66, 29 Jun.), ob humilita- 
tem docendam, caput desuper tonderi instituit 5, qui 
ab apostolis caeteris episcopus ordinatus, Rome 
cathedram locavit. Cujus oratione et " Pauli, Simo- 
nis Magi calliditas vel detecta est, vel obruta i. Ex- 
stant hodieque apud urbem Romanam due in lapide 
fossule, super quem beati apostoli, deflexo poplite, 
orationemcontraipsum Simonem Magumad Dominum 
effuderunt. In quibus cum de pluviis lympliee colle- 
cte fuerint, a morbidis expetuntur, haustaeeque mox 
sanitatem tribuunt. Sanctus vero Petrus apostolus, ut 
prefati sumus, cum post Neroniana ac Simoniaca 
bella ad crucem venisset, impleto jam felicis tropzei 
certamine, resupinis ad σα] πὶ vestigiis se expetiit 
crucifigi, indignum se vociferans ut Dominum exal- 
tari ! : sicque dirigens spiritum vivacem in astra, se- 
pullus est in templo, quod vocitabatur antiquitus 
Vaticanum *, quatuor ordines columnarum valde 
admirabilium numero nonaginta sex habens. Habet 
eliam quatuor in altari, quae sunl simul centum, 
prater illas qua ciboriut ! sepulcri sustentant. '751 
Hoc enim sepulcrum aub altari collocatum * valde 
rarum habetur. Sed qui orare desiderat, reseratis 


atque ea occasione profert egregium Amalarii 1ocam 
testantis hanc gententiam, quae tonsuram clericalem 
ad sanctum Peirum revocat, non adeo esse certam. 
ut ipsi adherere necesse sit. Vide notas in Vitam 
sani ti Nicetii, in lib. de Vitis Patrum cap. 17. 

* Mss., vel, quod perinde cst. Eodem sensu, Infra, 
vel detecla est vel obruta, id est et detecta ei, et sic 
passim. Σ 

! Victoria, quam in Simonem Magum retulerunt 
apostoli, tot sanctorum Patrum testimoniis appro- 
bata est, ut ab:que temeritate rcjici non possil, 
quanquam, historie "veritatem nonnulli auctores apo- 
cryphis narrationibus in aliquot circumstantiis obscu 
rarint. 

)Eamdem rationem afferunt Ambrosius in psalm. 
cxvin, Augustinus, Theodoritus, etc. Alii alias adji 
clunt, quas fusius prosequi non vacat. 

* Apostolorum  íropsa, ut loquitur Calus apud 
Eusebium, lib. n Hist. cap. 25, jam seculi πὶ initio 
celebria erant Romse, apud Vaticanum et via Oatlensi, 
id est in iis ipsis locis ubi hodieque eorum sacre 


* Gommunior tamen est sentcntia, eum juxia tem-D reiiquie coluntur. Eteuim utriusque media pars ἰδ 


plum, ubi necatus fuerat, sepultum fuisse, cujus mo- 
numentum adhuc suo tempore perseverasse tradit Hie- 
ronymus testís oculatus. - 

* Zachariam sancti Joannis Baptiste patrem multi 
interemptum esse volunt Herodis jussu intra templi 
ipsíus septa. Simeonis vero senis, qui Christum in ul- 
nis susceperat, sepulcrum iu rupe montis Oliv«ti ex - 
atitisse te-tatur Adamnanus. 

Ἢ Hoc caput et sequens desunt in cod. Colb. tut. 

8 Tonsurse clericalis originem vulgo ad sanctum 
Petrum referunt medii evi auc.ores, cujus instituenda 
varii varias cau:as referunt. Vide Bedam, lib. v 
Hist. Angl. cap. 22. Infra, Vind. non habet episcopus. 
— Hunc locum de clericali corona minime esse intel- 
ligendum contendit Tho nassluus parte 1 Discipl. ec- 
olesiast., lib. 11, cap. 37, sed de omuibus Christianis, 
qui pre modeslia capillos brevcs deferre deberent; 


ecclesia Va!lcana, altera vero medietas in basilica san- 
cti Pauli, que abbatia est ordinis Benedictini, asset- 
vantur, sacra vero eorum capita in basillca Laters- 
nensi. 

! Ciborium est sedicula turrita, ad modum um- 
braculi, aliquot columnis innixa, ad tegendum aliare 
seu alicujus sancti sepulcrum. Vide Liturg. Gallic, 
Mabillon. lib. 1, cap. 8, n. 8. 

» Viud., valde raium. Antiquus est mos in Ecclesia 
receptus sanctorum i1eliquiss in cryptis subterraneis 
subtus altare collocanai, ubi sanctorum celebriorum 
sepulcra iu antiquis basilici3 etiam nunc visuntur. 
Hinc consuetudo manavit altar.à crigendi super iu- 
mulos virorum pioruin, q :os episcopi pro sanctis ba- 
beri volebant, hicque e«at olim sanctos canonizandi 
ritus. Reliquias sauctorum iu baptisterio a se depo- 
silàs memorat ipse Gregorius lib. x Hist. cap. ult.; 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM. 


790 


bus locus ille ambitur, accedit super se- A quend:e, pararet, semper aiebat : Beatissime Paule, 


sic fenestella parvula patefacta, immisso 
apite, quz necessitas promit efflagitat. 
" effectus, si petilionis tantum justa pro- 
0. Quod si beata auferre desiderat pi- 
iolum * aliquod momentana |Id est, sta- 
um facit intriusecus, deinde vigilans ac 
Avotissime deprecatur, ut devotioni sue 
olica suffragetur. Mirum dictu ! si fides 
evaluerit, a tumulo palliolum elevatum 
diviua virtute, ut multo ampljus quam 
'erat ponderet; et tunc scit qui levaverit; 
itia sumpsisse quod petiit. Multi enim et 
is ad reserandos cancellos beati sepulcri 
| ferentes pro benedictione priores acci- 
1s infirmitati tribulatorum medeantur. 
. fides integra prestat. Sunt ibi et colum- 
eganti: candore niveo, quatuor numero, 
m sepulcri sustinere dicuntur. 


CAPUT XXIX 
De Paulo apostolo. 


esto adjutor meus. Denique expedito jam laqueo, cum 
vehementius urgeretur ab umbra, ut collum immitte- 
ret, subitoadfuit alia uinbra huicsimilis ;dicensei quae 
cum homine erat: Fuge. miserrime, en Paulum apo- 


- 8&olum hucxenientem; invocatusenimab hoc homine, 


ecce adest. Tunc evanescentibus umbris, hic ad sen- 
sum suuin reversus, et crucem virtutis dominicae pe- 
ctori nutanti depingens, penitentiam genis lacryma- 
rum imbre perfusis agebat * cur ista tentasset. Unde 
manifestum est hunceumdemque hominem per virtu- 
tem beati apostoli ab hoc seva mortis precipitio 
fuisse salvatum. 


“ CAPUT XXX. 
De Joanne apostolo et evangelista. 


753 Joannes! vero apostolus et evafigelista Dei 
(An. 100 aut 104, 27 Dec.J, post peractum tam ago- 
nis legitimi quam praedicationis saluberrimacursum, 
vivus descendens in tumulo, operiri se humo prae- 
cepit. Cujus nunc sepulcrum manna 5 in modum 
farinz: hodieque eructat, ex qua beatze reliquiae, per 


ero apostolus (An. 66, 29 Jun.), postre- universum delate mundum, salutem morbidis pre- 
αἱ circulum, ipsa die qua Petrus,aposto- stant. Hic est Joannes quem Dominus plus quam 
it, apud urbem Romam gladio percussus ceteros dilexit apostolos, qui tantze charitatis amore 
cujus sacro corpore lac^ defluxit et aqua. praelatus est, ut super ipsum sacri corporis pectus 
3i lac ejus manavit ex corpore,qui gentes accumbens, mysteriorum coelestium hauriret arcana. 
'52 et parturivit et peperit, ac lacte Spi- psi etiam Dominus noster gloriosam Genitricem, 
i8, ad cibum solidum Scripturarum sàn- quasi peculiari quodam modo discipulo, in ipsa pas- 
ca reserando, perduxit. De cujus virtuti- gionis hora, in cruce pro mundi salute positus, com- 
uidem audivimus: sed de plurimis unum 4 mendavit. De hoc enim et post resurrectionem dixit: 
ículum studuimus declarare. Factum est ^ Sic eum volo manere donec veniam (Joan. XXI, 22). 
odam loco, ut homo laqueum sibi ad eX- Τῃ Epheso autem habetur locus in quo hic apostolus 
vitam, instigante diabolo, prepararet. Evangelium quod ex ejus nomine in Ecclesia legitur 
retum cellule in qua hec ageret repe-  gceripsit. Sunt autem in summitate montis illius 
n trabi transmissum, laqueum coepit in- proximi quatuor sine tecto parietes. In his enim 
ien tamen semper Pauli apostoli invOCaà- orationi insistens, Dominum assidue pro delictis po- 
Adjuva me, sancte Paule. Et ecce umbra puli deprecans, morabatur : obtinuitque ne ia loco 
16 funesta, quie nibil minus? vultu quam — jj]o inrber ullus descenderet, donec ille Evangelium 
nilabat, apparuit ei, hortans ac dicens : agimpleret. Sed et usque hodie ita preestatur a Do- 
moreris, exple [AL., expedi] celerius qu mino, ut nulla ibi descendat pluvia, neque imber 
ille cum opus hoc, id est vit; extof* violentus adveniat. 


p. 31, narrat reliquias sancti Sergii in su- — etiamsi veritati conformior videatur, incertum ta- 
' eonira allarium a quodam Syro recondi- men est an reipsa sit sincerior. Tamen ex Fortunato 
Nunquam autcm, nisi forte brevissimo οἱ ex Liturgia Gallicana apud Mabillon., lib. 11 num. 
per altare locabantur, ut palet ex ipsoD 63, patet hanc in Gallia communiorem senteutiam 


). IX, Cap. 6, quod tamen alii improbarunt. 
.. lib. 1 Liturgie Gall. cap. 9. Quo autem 
un corpore in Occidente levari transfer- 
int. docet Mabillon. pref. in Acta sancto- 
Benedictini, sec. 11 numero 42. 

ioja Hormisdas in epistola ad Justinian. 
; sancluaria beatorum Pelri εἰ Pauli, Et 
liflcis legati ipsum deprecuti sunt, ut ejus- 
ria usque ad secun«am cataractam propter 
imperatoris, cui «cestinabantur, depone- 


& appellat Gregorius Magnus. Unum ex, 


. Bruui:hildein reginam trausinissum di- 
atur"in sacrario monasteili nestri sancti 
'atis, quod vulso corporate sancti Peiri ap- 


C caput in Clarom. b. In Clar. a desunt 
post. revolutum anni circulum ; quie lectio 


fuisse, quod Petrus et Paulus eadem die eodemque 
anno passi fuerint. 

* Hoc ex apocrypha sub Lini, nomine, aut alia ejus- 
modi historia, hausit Gregorius, quod silent veteres. 
Vide Mabillon. Iter Italic. pag. 142. 

à [n Colb. a emendatum nihil magis. 

e Vind.: Paniteniiar, agens lacrymarum imbre per- 
[vsus, aiebat. 

f ' eest hoc caput in Clarom. a. 

& lioc manna adhuc ex apostoli sepuicro scaturie- 
bat sec.lo vnr ex secunda sancti Wilhbaldi Vita, 
num. 5, in 11 parte &zc. rni Benedicunit. De ejusdem 
moite non pauci, etiu inter veteres, dubitarunt. 
Q.àA de re pro 800 more erudite disseren:em adi 
Tillemontium tomo | Hist. Eccles.,, tit. Sancti Joau,, 
ari. 7. Vide sancii Augustiui tractat. 124, in Joan- 
nem, et Photii Bibliothecam, cod. 229. 


791 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


732 


In ea urbe Maria Magdalene quiescit *, nullum su- Α hil ab igne nocitus, extulit foras ; sed continuo ita 


per se tegumen habens. In ea et septem Dormientes 
habentur, de quibus aliqua, Domino jubente, in po- 
sterum narraturi sumus. In hac et idolum Dianz 


fuit, ab apostolo Paulo destructum. Sed ad coepta 
redeamus. 


CAPUT XXXI. 
De Andrea apostolo. 

754 Andreas * apostolus (Ann. 66 aut 70, seu 93, 
30 Nov.) magnum miraculum in die solemnitatis suce 
profert, hoc est manna in modum farina, vel oleum 
cum odore nectareo, quod te tumulo ejus exundat. 


Per id enim quse sit fertilitas anni sequentis ostendi- 


tur. Si exiguum profluxerit, exiguum terra profert 
fructum ; si vero fuerit copiosum, magnumarva pro- 


constrictus est, ut gressum in antea agere non vale- 
ret. Tunc indignum se judicans qui eas.ferret, unam 
puellam parvulam impollutamque elegit a praeda, cui 
capsulam ad collum posuit, et sic in patriam pro- 
spere accessit. Tunc collocatis in altari Novivicensis * 
ecclesi:, ubi nulla adhuc sanctorum pignora habe- 
bantur, annis singulis devotissime eorum solemnia 
celebrabat. Cujus filius, cum haec post patris obitum 
non implerct, a febre quartana per annum integrum 
laborans, vovit ut novam basilicam in eorum hono- 
rem construeret ; quo facto, amota febre sanatus est. 
Sed nec hoc sine Divinitatis providentia actum reor, 
quod eadem die qua beate reliquie in aliam sunt 
translate basilicam, errantes homines a via qui beati 


ventum fructuum habere significat. Nam ferunt inp Vincentii reliquias deferebant, ad vicum ipsum de- 
aliquibus annia,in tantum e tumulo oleum exundare, lati sunt. Tunc rogante presbytero, diviserunt ei 
ut usque ad medium basilicee profluat rivusille. Hzec- particulam. pignorum, quam in sanclo altari unde 
autem aguntur apud provinciam Achaiam, in civitate alias ab-tulerat collocavit. 

Patras, in qua beatus apostolus sive martyr, pro Re-,  Mummolus autem, cum Theodeberti regis tempore, 
demptoris nomine crucifixus, presentem vitam glo- ad Justinianum imperatorem pergens, Constantino- 


riosa morte finivit ὁ. Tamen cum oleum defluxerit, 
tantum odorem naribus prestat, ut putes ibi multo- 
rum aromatum sparsam esse congeriem, quod non 
sine miraculo ac beneficio habetur in populis. Nam 


ex hoc seu inunctiones factze, sive potiones datae, 


plerumque languentibus commodum pr:stant. Post 
cujus gloriosam assumptionem multae virtutes vel ad 
hoc sepulcrum, vel per loca diversa iu quibus ejus 
reliquie collocatee sunt, feruntur ostens;. De quibus 


politani itineris viam navali evectu sulcaret, ad ur- 
bem Patras, in qua idem habetur apostolus, est ap- 
pulsus. Ac dum ibi cum satellitibus moraretur, 
infirmata vesica calculosus efficitur. Dehinc diversis 
doloribus arctatus febre consumitur : ablataque de- 
lectatione comedendi atque bibendi, adventum mor» 
tis solius preestolabatur. Igitur dum se ita fessum el 
sine spe vilze decernit, 756 testamentum suum pe- 
tit scribi, munitumque subscriptionibus ac sigillis, 


pauca memorari non putavi absurdum, quia zdifica-g; inquiri precepit si forsitan aliquis reperiretur in 
tio est Ecclesie gloria martyrum virtusque sancto- civitate qui peritus in arte medicine posset perituro 


rum. 


Tempore quo, interfecto * Chlodomere rege Fran- 
corum, se exercitus reparans Burgundiam devasta- 
bat, in quadam basilica reliquiae jam dicti apostoli 
cum Saturnini martyris tenebantur. Accensaque ba- 
silica, cum jam tignorum moles dirueret, pauperes 
. &c senes, quos barbaries reliquerat, flebant, 755 di- 
centes : Va» nobis qui tantorum pignorum hodie 
caremus auxilio; nec nobis ultra spes presentis vitae 
manebit, si hxc deperierint. His ita flentibus, nutu 
Deiadveniens Turonicus homo, condolens his lamen- 
tis, et discens virtutem martyrum, non minus fide 
. quam parma protectus, per medias ingreditur flam- 


mas, apprehensasque ab altari sanctas reliquias, nk 


* Jdem habet auctor Vi e sancti Willibaldi in pre- 
cedenti no!a laudatus, et sanctus Modestus episc. 
Jerosolymitanus, smculi vir initio, apud Photium, 
Biblioth. coi. 275. Ejus reliquie swculo ix labente 
" Constantinopolim  translat:te dicuntur sub Leone 88- 
piente. Ali& suut hodie in variis Gallix locis tradi- 
tiones circa B. Magdalen:re sepulcrum et reliquias, 
quas hic discutere non vacat. De septem quoque 
Dormientibus agitur in Vita sancti Willibaldi. Vide 
infra cap. 95. 

» Deest hoc caput in Clarom. b. 

« Hec est veterum traditio a sanctis Paulino, Gau- 
den!io, Petro Chrysologo, aliisque scriptoribus ap- 
probata. Celebria sunt ejusdem apostoli passionis 
Acta, quae sub presbyterorum et diaconorum eccle- 
sie Achaie nomine habentur, de quorum sinceritate 


ut loquimur, przefatio ex vulgatorum hujus 


guccurrere. Sed cum hoc episcopo qui tunc preeerat 
guggeritur, ait: Quousque vos, dilectissimi, casso 
fatigatis labore, et inter homines requiritis medici-- 
nam, cum habeatur hic coelestis medicus, qui sepe 
infirmorum valetudines sine herbarum adminiculo, 
virtutis propric depellat effectu? Et quis, inquiunt, 
est ille? Andreas, ait, apostolus Christi. Hec nun- 
tiantes infirmo, rogat se portari ad beati sepulcrum*. 
Cumque, pavimento prostratus, quae necessitas exi- 
gebat fideliter precaretur, medio fere noctis omnes 
qui aderantsoporobtinuit. Statimque infirmo conatus 
ejiciend:e urine imminet, tangensque unum puero» 
rum, voce tenui vasculum postulat exhiberi, illatoque, 
dum urinam nititur ejieere, lapidem magnum emisit: 


non una est omnium sententia. Vide Tillemontii no- 
tas de sancto Andrea, tomo 1 Hist. eccles. — 1n Mise 
sali Gothico Gallicano quod ex Thomasio edidit n 
Mabillonius lib. mr Liturgie Gallicame num. 17, 
betur Missa de sancto Audrea, cujus contestatio, sei, 





apostoli Actorum verbis ut plurimum contexta est. 

^ Vide, supra, Histor. lib. 11, cap. 6. 

e Cod. Clar. a., Noviacensis. Colb. tut., Δ 
sis. Locus est apud Turones, vulgo Neuvi dictus, 
hodieque visitur ecclesia antiqua D. Andrez sacra. 

f Ejus sacrum corpus Constantinopolim tran 
tum est an. 357, sub Constantio imp., ut scri 
vetereg auctores. Vide Philostorgium, lib. 1: num. 
et Theodor. Lectorem, lib. 11. 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM. 


794 


alidus fuit, ut cadens sonum in ipsa queA tenum pedum altitudine aqua hauriatur a puteis, tune 


erat concha proferret. Tunc ablata febre 
i dolore, navi restauratur incolumis *. 


CAPUT XXXII. 
De Thoma apostolo. 


8 apostolus (Post an. 66, 21 Dec.), secun- 
nonis ejus historiam, in India passus esse 
r. Cujus beatum corpus post multum tem- 
nptum in civitate, quam Syri 9 Edissam vo- 
iglatum est, ibique sepultum. Ergo in loco 
Indi», quo prius quievit, monasterium ha- 
templum mire magnitudinis, diligenterque 
B atque compositum. In hac igitur cde 
miraculum Deus ostendit. Lychnus etenim 


paululum si fodias, affatim lymphas exuberantes 
invenies, quod non ambigitur hzc virtute beati apo- 
8toli impertiri. Decursis igitur festivitatis diebus, 
teloneum publicum & redditur, musca que defuit 
adest, propinquitas aqui dehiscit. Dehinc emissa 
divinitus pluvia ita omne atrium templi a sordibus 
el diversis squaloribus qui per ipsa solemnia facti 
sunt mundat, ut putes locum nec fuisse calcatum. 


CAPUT XXXIII. 
De Bartholomzo apostolo. 


. Bartholomeum apostolum apud Indiam * passum, 
agonis ipsius narrat historia (Sec. I, 24 Aug.). Post 
multorum vero annorum spatia de passione ejus, cum 


tus, atque illuminatus, ante locum sepul-g 758 iterum Christianis persecutio advenisset, et 


us perpetualiter die noctuque divino nutu 
ἢ, ἃ 757 nullo fomentum olei scirpique 
: Deque vento exstinguitur, neque casu di- 
aeque ardendo minuitur; habetque incre- 
per apostoli virtutem, quod nescitur ab 
'ognitum tamen ? habetur divina potentia. 
Morus qui ad ipsum locum accessit, nobis 

In supradicta igitur urbe, in qua beatos 
imus tumulatos, adveniente festivitate, ma- 
megatur populorum cetus, ac de diversis 
8 cum votis negotiisque venientibus 9, ven- 
aparandique per triginta dies sine ulla telo- 
ione licentia datur. In his vero diebus qui in 
bentur quinto !, magna et inusitata populis 
Fr beneficia. Non scandalum surgit in plebe, 
'a insidet mortificat:: carni, non latex deest 
(am cum ibi reliquis diebus plusquam cen- 


wwom. a huic capiti subjungitur caput de 
sancti ἀπάγοι apostoli, quod est, infra, 


boc caput in Colb. tut. et simul cum 2 

τ, ἃ. In aliis Mss. caput hoc in duo divi- 
erius titulus est: De vir[ule basilice in qua 
"ansialus est. Historiam — passionis sancti 
Bfbenticam nullam novimus. Certum tamen 
lum apud Indos Christi fldem disseminasse, 
atibus Gregorio Nazianzeno, orat. 25, Hie- 
»pist. 148, Ambrosio iu psalm. xLv, Paulino 
mnetis Patribus, ex quibus Gaudentius et 

vetustioribus Mar!yrologiis, aiunt «eum 
tam füniisse, et quidem martyrio, ex Nilo, 
lem Gaudentio, elc. 


t Mss. et Ed., Syrie Edessam, ubi seculo] 


Thome corpus exstitisse constat ex Ru- 
b seripti et Editi, cognitumt amtum. 
megoliatoribusq.e — ve tenlibus. — Aliquot 


oltiisque venienles. Negotium, pro mercede, 
5.81}, quandoqüe assumi notat Dignonius in 
ul. cap. 45. 

tensis Juxta Syrorum computum, qui an- 
»vembri inchoabant, est Martius, quo Syri 
Bcti Thome celebrabant, ut patct ex eorum 
| quol Genebrardus edidit Lugduni 1615, 
» suO in Psalmos commentario : Latini ta- 
3 Julii, seu niensis quinti, lestum sancti 
imirum Trans!ationis, celebrant. 

ablice, seu publico. 

art, et Clict. Ceteri Ed. et scripti; apud 
passionis historie, quam hic laudat Gre- 


viderent gentiles omnem populum ad ejus sepulcrum 
concurrere, eique deprecationes assidue et incensa 
deferre, invidia illecti, abstulerunt corpus ejus, et 
ponentes in sarcophagum plumbeum, projecerunt 
illud in mare, dicentes: Quia non seduces amplius 
populum nostrum. Sed providentia Dei cooperante 
per secretum operis ejus, sarophagum plumbeum a 
loco illo aquis subvehentibus sublevatum, delatum 
est ad insulam, vocabulo Liparisi. Revelatumque est 
Christianis, ut eun colligerent : collectumque ac se- 
pultum, edificaverunt super eum templum magnum. 
In quo nunc invocatus, prodesse populis multis vir- 
tutibus ac beneficiis manifestat. 


CAPUT XXXIV ). 
De Stephano protomartyre. — — 
Stephanus autem primus vel diaconus Ecclesie 


gorius, alia non sit ab ea quae sub Abdie nomine 
vulgati est, nostra lectio erit preferenda. In Editis 
caput 33 est de sancto Stephano, et sequens de 
sancto Bartholomaeo. Bartholomeum apud Indos 
fldem annuntiasse constare videtar ex Eusebio, lib. v, 
cap. 10, Rafino, lib. 1: cap. !, Hieronymo, 
seu Sophronio, de Viris illustrib., Socrate, etc. Sed 
non adeo certum est quam regionem iili auctores 
Ind» nomine designare voluerint. Vide CTillemont, 
tomo I Hist. eccles. 

! Lipara insula prsecipua est JEoliarum in mari 
Tyrrhero, haud procul a Sicilia; proprium olim 
habuit episcopum, sed ejus episcopatus postea Pac- 
tensi, Patti, in ora Sicilie unitus est a Bonifacio VIII. 
Sancti Bartholomei sepulerum auno 808 ἃ Sarra- 
cenis violatum cst, ejusque sacre reliquie anno se- 
quenti Beneventum translate sunt, unde Romam 
allat:e fuerunt ab Ottone !II, atque in iasula Tiberina 
deposite, X ubi ^etiamnune asservantur. Theodorus 
Lector lib. 11 scribit sancti Bartholomei reliquias ànno 
circ. 508 in urbem JParas Anastasii imp. jussu trans- 
latas fuisse. 

)Hoc in capite Gregorius meniorat ecclesiam 
Bancti Stephani, quam apud Turonicam urbem exsti- 
tisse dicit; addit tamen paulo post se post multos 
dis ad urbem regressum, etc.; qui verba, nisi de 
alio quopiam itinere intelligenda s8int, indicant ora- 
torium ipsum « xt;a urbem in vico aliquo situm fuisse. 
Caeterum exstat hodieque apud Turonos haud procul 
ἃ primario urbis templo «ecclesia sancti Stephani, 
parochiali titulo gaude.s, qua urbis porte et vicino 
suburbio nomen tribuit. 


795 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


sancta vel [Id est, et] martyr (An. 33, 26 Dec.), apud A autem urbem, anus quaedam gravata senio, 8 


Jerosolymam, sicut sacra Apostolorum narrat histo- 
ria (Act. VI, 7), pro nomine sancto Christi, quem a 
dextris virtutis spiritali contemplatione cernebat, la- 
pidibus est obrutus, pro persecutoribus ipsam sup- 
plicans Majestatem. Denique erat oratorium apud 
urbem Turonicam., ab antiquis ejus nomini dedica- 
tum, quod nos parumper jussimus prolongari. Quod 
cum factum fuisset, allare ut erat integrum in ante 
promovimus. Requirentes vero in loculo, nihil de 
pignoribus sanctis quod fama ferebat reperimus. 
Tunc misi unum ex abbatibus, ut ab oratorio domus 


ecclesiastice nobis ejus reliquias exhiberet, oblitus - 


sum tamen clavem capsa porrigere, quz cingulo de- 
pendebat. 759 Veniens vero abbas, ablato ab arma- 


mentis integrae sublevala, cui mos erat in san 
basilicis, 780 misso oleo lychnos accendere, 
negotium ageret, nocte Dominica, beati Petri € 
basilicam ingressa est. Hujus enim altare, po 
altum pulpitis *, locatum habetur : cujus par 
rior in modum crypta ostio clauditur, habens 
minus et ipsa cum sanctorum pignoribus 
suum. In hanc venerabilis mulier ad accend 
ut diximus, lumen devota descendit, unam ti 
modo habens puellulam in comitatu suo. Quo 
dum ageret, et nox adveniens mundum tenebi 
ruisset, accedentes clerici, dictis psalmorun 
tulis, obserato cryptee ostio, discesserunt, igni 
introrsum esse mulierem. Atilla accenso lum 


rio sigillo, capsam reperit obseratam. Quid faceret? p ostium properat, ut egrederetur. Quod cum cl 


quid ageret? in ambiguo dependebat. Si ad me redi- 
ret, longum erat venire et reverti ; si ipsam capsam 
exhiberet, molestum mihi esse noverat, quia multo- 
rum ibisanctorum pignora tenebantur; 8i non faceret, 
jussionem quam acceperat hon implebat. Quid multa? 
dum capsam in manu dubitansretineret, resilientibus 
cum sonitu repagulis, capsam aspicit reseratam. Tunc 
cum gratiarum actione assumptas reliquias non sine 
grandi admiratione nobis exhibuit, quas nos, dictis 
missis, Domino jubente, plautavimus. Begressus au- 
tem post multos dies ad urbem, capsam reperi, re- 
ducto pessulo, sicut reliqueram, obseratam. Pars * 
enim beati sanguinis sacrosancti levitee hujus, sicut 
celebre fertur, in altari Biturigee ecclesie continetur. 


esse sensisset, voces emitiit, qui ei aperire 
ex nomine vocat. :Sed cum nou esset vox pre 
ita valida, quae posset penetrare hec claus 
uhi se sensit a nullo audiri, prostrata in pav 
quievit, dicens: Deprecer * pro peccatis m 
populi Dominum omnium creatorem, quoa: 
veniat qui reserare debeat hujus sedis ingress 
qua oratióneexcubans, vidit circa medium fere 
patefactis ostiis, omnem basilicam immenso | 
effulgere. Et ecce chorus psallentium qui inj 
basilicam !, postquam, dicta gloria Trinitati, 
leni modulatio conquievit, audivit viros c 
rentes inter se, atque dicentes : Moram nob 
ctus facit levita Stephanus. Jam enim alias d 


Quidam autem tempore Felicis episcopi ", vicinos(; mus adire basilicas, et non possumus, nisi ilk 


8uos quodam pro crimine impetebat : quos cum ple- 
rumque verbis procacibus lacesseret, ac judicio pu- 
blico provocaret, decretum est sententia primorum 
urbis, ut seab hac noxa qui impetebantur sacramento 
purgarent. Ingressique in hujus memorate 8515 alta- 
re, cum elevatis manibus sacramenta proferrent, pro- 
gecutor causce perjurasse eos clara voce testatur. 
Statimque elevatis in sublime pedibus, in aera excu- 
titur, ac illiso capite in pavimento, pene exanimis a 
circumstanti turba conspicitur. Post duarum fere 
horarum spatium, cum ad liquidum putaretur spiri- 
tum exhalare, apertis oculis, crimen fatetur, se in- 
juste fatigasse homines, vel proclamasse noxios, de- 
claravit ; sicque laxatis insontibus, manifestato no- 
cente, virtus Beati perpatuit. Apud Burdegalensem 


* Que sequuntur ad hec verba, Apud Durdegalen- 
sem, etc., desunt in Clarom. b: Hodieque in cathe- 
drali Biturigum ecclesia visitur ampulla sanguine 
' beati Stephani plena, 4085, ut traditio est, ea ipsa est 
quam híc noster Gregorius cemmemorat. Eat aiunt 
ἃ beato Ursiuo Biturigas allalam fuisse, cum primum 
ad fidem Christi nuntiandam illuc appulit. Ceterum 
fldeles beati protomartyris sanguinem studiose colle- 
gisse patet ex lib. r de Miraculis sancti Stephani 
cap. 1, spud Augustinum, uhi mentio habetur am- 
pulle ejusdem maityris sanguine plenae, que Uzali 
in Africa servabatur. Una ejusmodi ampulla vitrea 
Neapoli hodieque visitur, quam sanctus Gaudiosus 
ex Alrica profugus iu Italiam asportagse dicitur. Viue 
' Hisioriam persec. Vandalice a nobis editam, parte n, 
: cap. 9. 


qui preestolatur adveniat. Hzc enim crebro rt 
tibus, advenit vir subito in veste alba ; cuji 
sonam omnis illa venerans multitudo salutavit 
liter, dicens: Benedic nobis, sacer ac sancte 
Stephane. At ille iterum salutans δ, data ΟΥ̓ 
interrogatusab eis cur a visitationelocorum "76 
ctorum paululum retardasset, respondit : Navii 
in mari periculum detnersionis incurrerat, 
invocatus astiti, erutaque ecce adsum. Et 1 
probetis esse vera qua loquor, vestimentun 
indutus sum, adhuc guttis stillantibus marin: 
clibus cernitur humectatum. Hac mulier cui 
more magno opprimens pavimentum intente 
ciebat. Quibus discedentibus rursum ostiis di' 
obseratis, haec ad locum in quo sanctus stefel 


» De hoc sancto antistite vide lib. de Glori 
cap. 102. . 

* Mss. fere omnes, posila in altum pulpita. 
ferius, habens puellam. Altaria edita fuisse ol 
ut plurimum subtus se cryptam habuisse, ubi 
orare possent, multis exemplis probat Mabillo! 
pref. seculi ru, parte 1, num. 79, ad Acia ! 
rum ord. Benedictini. 

4 Reliquias sanctorum sublus altare olim δι 
fuisse jam diximus. Vide saucti Paulini Natale 
sancto Felice. 

e Editi cum aliquot Mss., deprecabor. 

f kjusmodi visiones passim occurrunt in 
sauctoruin etiam probatissimis. Vide Vitam 
Gcrinani Antissiodor. a Constantio scriptam, cap. 

& Cod. Laud. resaiuians. 


MIRACULORUM LIB. I. DE GLORIA MARTYRUM. 


788 


8, sudario guttas qua in pavimentum dilapseA cum eum dormire cognovisset, excitatum velociter, 


1t diligenter collegit, et Bertchramno 5, qui 
temporis in episcopatu urbem regebat, ma- 
avit. Quod ille cum gaudio et admiratione 
ἃ suscipiens, secum retinuit. De hoc enim 
io multi infirmi sanitatem experti sunt, ac ple- 
ue et ipse pontifex de eo decerpens pignora, 
cclesias consecrabat, fideliter collocavit. Heec 
, ab ipsius episcopi relatu cognovimus. 


CAPUT XXXV. 
De Clemente episcopo et martyre. 
nens * martyr, ut in passione ejus legitur, an- 
collo ejus suspensa in mare precipitatus est 
00, 23 Nov.). Nunc autem in die solemnitatis 
'ecedit mare per tria millia, siccumque ingre- 


bus iter prebens, usque dum ad sepulcrum B 


ris pervenitur, ibique vota reddentes et orautes 
, regrediuntur ad littus *. 


. CAPUT XXXVI. 
wro ad Clementis: sepulcrum per anni curri- 
m, perinde atque unius tantum noctis spa- 
& dormiente. 
tum est autem ut in una solemnitatum mulier 
lio parvulo in locum accederet. Epulante au- 


exapectantibus populis, incolumem levavit in ulnis ; 
interrogansque inter oscula, ubi per anni fuisset 
spatium. Nescire se ait, si annus integer preeteriis- 
set, tantum dormiisse se suavi sopore in unius 
noctis spatio eestimabat. 


CAPUT XXXVII. 


De aqua fontis ejus virtute reducta. 


Fons * erat irriguus ruri cuidam, infra territo- 
rium urbis Lemovicina, cujus unda tam hortorum 
sata quam agrorum culta vel fovebat accessu, vel 
impetu fecundabat. Deducebatur etiam factis de- 
cursibus per loca necessaria, ut ubi eum natura 
non 763 dabat, studium provocaret. Et erat tam 
dulcibus vena exuberante fluentis, ut gaudere cer- 
neres olus sive virgultum, si fuisset abr eodem irri- 
gatum. Opitulabatur etiam in eo gratia Majestatis di- 
vina, ut in quo fuisset fluentum emissum, velociter 
germina aeciperent incrementum. Cumque eum in- 
cola loci, quasi ludum agentes, per singula quasque 
loca deducerent, insidiatoris, ut credo, invidia, 
sub terra dehiscens, ac velut in stadiis duodecim in 
medium paludis, ubi nullum prorsus posset opus 


| post acta solemnia, obdorinivit infans. Dum — efficere, fluctibus sparsis exoritur. Extemplo omnium 
haec agerentur 762, ecce sonus subito factus mentes timor obsedit, et novum queudam advenire 
'edentis pelagi. Dehinc oblita mulier sobolis regioni loci incole preestolantur iuteritum, simulque 
ecepit velociter cum reliquo populo petere ri- et beneficium quod habere consueverant, jugi Ποία 
[gitur insequenti maris accessu postquam ad  deplorant. Curriculum igitur unius atque alterius 
venerat, meininit se filium reliquisse. Tunc anni in hac ariditate pertransiit. Arescunt siti loci 


letu magno dejecta terris, miseram se clami- 
littora vocibus replebat, atque discurrebat per 
ium riparum, si forte enecatam prolem eje- 
ue littori aliquis conspicasset. Sed cum nibil 
ret indicii, tandem consolata a propinquis, 
opria reducitur, totum annum in luctu ac 
tatione deducens. Recurrente autem anni cir- 
renit iterum ad spectandam 4 martyris so- 
atem, fortassis de infantulo si aliqua invenire 
indicia. Quid plura? Recedente mari, antici- 


illius omnia, qua irrigare consueverat. Tertio quo- 
que anno accidit ut quidam iter agens beati Clemen- 
tis martyris, cujus jam supra meminimus, reliquias 
exhiberet, quas Aridio f ipsius urbis presbytero, 
viro in omni sanctitate religioso, detulit. Ad quem 
cum die noctuque "vicini moesti tenderent δ, 
confisi de ejus oratione, quod si peteret Domi- 
num, fontem posset suo restituere loco, ait : Eamus, 
inquit dilectissimi, et si vera sunt qua portitor 
noster asseruit hec esse Clementis martyris pi- 


ines ad ingrediendum, et ipsa prima prece- gnora, nunc apparebit cum ejus fuerit virtus 
| tumulum. Cumque prostrata solo orationem — manifestata. Tunc cum psallentio ad locum fontis 
set, erecta sursum, genis ubertim fletuum accedit. Et dictis psalmis, in oratione prosternitur ; 
us madefactis, dum divertit in parte altera  positisque sanctis reliquiis in ipso fontis aditu, pe- 
a, aspicit filium in eodem loco, ubi eunr tiit utqui quoudam in deserto damnatis ad secanda 
entem reliquerat, in ipso adhuc sopore teneri.D marmora flumen irriguum patefecit, in hunc locum 
ans autem eum esse defunctum, accedit aquas, quas prius pia indulserat clementia, Cle- 
us, quasi collectura cadaver exanime : sed mentis iterum intercessio revocaret. lllico vena re- 


hoc plura in Historiz libris passim. 

c caput et duo seqq. desunt ín Colb. tut. 
vero cum quinque seqq. in Clar. b. Porro 
is titulum Rufinus sancto Clementi tribuit, ac 
ps omnes vulgo auctores. kjus vero Acta, 
Bic Gregorius laudat, ante seculum vi nota 
nullo antiquitatis monumento  evinci potest. 
ià tameu posunodum iu Gailiis fuisse, nou. ex 
(do so;um, sed etiam ex Missali Gothico patet, 
xum epitome refertur. Vide Tillemontii no- 
2 in Vitam sancti Clementis, tomo ii Hist. 


c miraculum s-cülo ΙΧ, apud Chersonesum 


ignotum fuisse narrat auctor Viíse sancti Constantini 
seu Cyrill, die ix Martii. Bollaudiani. Ejus tamen 
sancii Pontiflcis Sacrum corpus tunc ibi repertum 
est, at(ue Romam allatum, ul fuse idem auciur 
describit, quem consule. 

.* Mas. plerique, ad ezspectandam, ex modo pro- 
nuntiationis, ut inf.rius legitür, ezxspecíantibus, pro 
specianiibus, et sic passim. 

e Mas. duo: Mons erat. 

{18 est sanctus Aridius de quo agit Gregorius 
passum, cajus Vitam infra dabimus. 

& Mas., ut plurimum, vicina masta penderent. 


739 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


cufrit ad aditum magnas evomens aquas, illumque, À pellente complevit. Nocte enim consurgens, 


quem prius tenuerat, alveum decurrendo replevit, 
admirantibus populis, immense gratie Domino 
referuntur, qui et 784 martyris virtutem prodidit, 
et fidelis sui orationem implere dignatus est. 


CAPUT XXXVIII. 
De Chrysantho martyre. 


Chrysanthus * martyr, ut historia passionis decla- 
rat*, post acceptam martyrii coronam cum Daria 
virgine, multa populis sanitatum beneficia tribuebat 
(An. 257, vel 283, 25 Octob.) Et ob hoc etiam crypta 
super eos miro opere fabricata est, quie, in arcuum 
modo transvoluta, firmissima stabilitate subsistit. 
Denique cum ad ejus festa populorum frequentatio 


sus est basilicam Sanctorum, deinde per fet 
ingrediens cellulam, ac per óbscuritatem noc 
pans manibus, aliquos de urceis capit : deindt 
cum preda cupiens, per totam noctem circt 
nunquam potuit aditum unde ingressus fuer 
rire. Dato vero die, dum opera sua obtegi c 
sceleris voluit, juxta illud dominici oraculi « 
quod Omnis qui male agit odit lucem, ut no 
festentur opera ejus (Joan. mr, 30), occultav 
angulo cellulie. tota die ne videretur. Sequet 
nocte quaesivit iterum aditum, sed reperire t 
tuit. Sic per trium noctium curricula fecit. 
vero die cum jam fame cruciaretur, acceseit 
populo ad fenestram, et relicto argento confe 


confluxisset, iniquissimus imperator erectum in il- B opus suum, egressusque est foras cum magm 


lius cryptze introitu parietem, conclusa multitudine, 
jussit edem arena ac lapidibus operiri, factusque 
est desuper mons magnus, idque gestum certissime 
ipsius manifestant scripta certaminis. Que crypta 
diu sub hoc velamento permansit operta, donec 
urbs Romana, relictis idolis, Christo Domino sub- 
deretur. Jam procedente tempore nulli erat cognitus 


locus ipsius sepulture, donec, Domino Jesu reve-, 


lante, patefactus est : cujus parte in una loci, in- 
terposito pariete, sepulcra martyrum Chrysanthi et 
Dari: segregata; parte in alia * sanctorum reliquo- 
rum cadavera in unum sunt congregata. Verumta- 
men pariete illo qui est in medio positus, fenestram 
Btructor patefactam reliquit, ut ad contemplanda 


sanctorum corpora aditus aspiciendi patesceret. Fe-q 


runt etiam quod eo tempore quo ad sancta solemnia 
accedentes inclusi sunt, urceos argenteos ex metallo 
formatos cum vino quod ad oblationem sacrificii di- 
vini offertur secum homines detulissent, argentuin- 
que ibi remansisse manifestum est, idque hodie a 
conspicientibus cerni. Sed quia jugiter mena humana 
turpibus erubescendisque cupiditatibus iuhiat, sub- 
diaconus quidam, viso per fenestram argento, co- 
gitat intra se quod postero 765 die avaritia ἃ im- 


* 1n Clar. b. hoc caput deest cum duobus sequen- 
tibus. Deinceps vero in Clar. a pleraque desunt, 
quedam alio ordine quam in ceteris scriptis et 
Kditis posita, intermixtis etiam quandoque aliquot 
capitulis ex libro de Glorla Confessorum. 

» Acta sanctorum Chrysanthi et Darie, que ho- 


cundia, nec latuit scelus quod gesserat popt 
aderant. Post multum vero temporis, cogi 
hoc factum Damasus antistes sanct» sedis 
lice, jussit diligentius operiri fenestram, 
versibus decoravit locum *. Et ibi benedici 
minus noster Jesus Christus, ad laudem nom 
usque in hodiernum diem. 


CAPUT XXXIX. 
De Pancratio martyre. 


Est! etiam haud procul ab hujus urbis m 
Pancratius € martyr, valde in perjuris ultc 
304, 12 Maii). Ad cujus sepulcrum *, si cuj 
mens insana juramentum inane proferre v 
prius quam sepulcrum ejus adeat, 766 hoc 
tequam usque ad cancellos qui sub arcu ha 
ubi clericorum psallentium stare mos est, 1 
statiin aut arripitur a daemone, aut cadens il 
mento amittit [Bal. emittit] spiritum. Ex ht 
quisque fidem cujuscunque rei ab alio volu 
cere, ut verum cognoscat, non aliter nisi δι 
basilicam destinat. Nam ferunt plerosque ju 
81 1088 apostolorum sive aliorum martyrum c 
nentes, non alibi pro hac necessitate nisi te 


muro. 

ε Mss. 2, Pancra(us. Colb. a, semel hic, α 
pitum iíndiculo Prancatius, que scribendi h& 
minis varietas in alis veteribus monumer 
currit. 

^ Hac in basilica hom;liam 27 in Joannem 


die babentur, et videntur hic ἃ Gregorio laudari, D Gregorius Magnus ad ipsius martyris tumbam 


nullius sunt ponderis. Et quidem sibi ipsis contradi- 
cunt quod hos martyres sub Numeriano passos vo- 
lunt, id est an. 283, quorum tamen Acta jubente 
Stephano papa, qui obiit an. 257, conscripta fuisse 
referunt. Eorum memoria celebris est apud Grecos 
die 19 Martil, et apud Latinos variis diebus. Lau. 
dantur ἃ sancto Adhelelmo in líb. de Laudibus Vir. 
gini, sancto Damaso, Missali Gelaslano, Floro, eto. 
Vide, infra, cap. 83. Coluntur die 25 Octobris. 

* Editi, segregata parie, ín alia, elc.; al., segre- 
gate. 


ὁ Mss. fere omnes, quod poslea avaritia... im- 


plevit. 

e Hos versus, quod ipsos Baronius in Annalibus 
non retulerit, ex Sarazanil homana editione dabi- 
mus in appendice hujus voluminis; 

4 ! Deest hoc caput in Colb. tut. Clar. a, ab hujus 


dem ἃ presbyteris neglectam monachis attri 
luit idem sanctus pontifex lib. im epist. 18,9 
rum abbatem, qui et de eodem saucto variis 
locis egit. Hanc ipsam vero basilicam ab 1] 
papa restauratam fuisse observat Anastasim 
inscriptionem hac occasione positam ex nos 
billon. proferemus ad calcem hujus volumh 
ejusdem sancti reliquiis infra, cap. 83, mona 
Solemniacense, &pud  Lemovices, in honores 
Pancratii et aliorum sanctorum constructum 
docet nos ipsius sancti Eligii Charta, que | 
ad calcem Act. sanctorum ord. Benedictini, 
n, pag. 1091. Alterius ecclesie eidem et alii 
tyribus dicate apud Santonas meminit Θὲ 
Magnus lib. v epist. 50. Sed plura de his vM 
Bolilandianos, die 12 Mali. 


uae 


741 MIRACULORUM LIB. 1. 


DE GLORIA MARTYRUM. 742 


expetere beati Pancratii, ut ejus severitatis censura A : erdotes simulacrorum mactantes turbas pecudum, 


publice discernente, aut veritatem audientes cre- 
dant, aut pro fallacia judicium martyris beali ex- 
periantur. 

CAPUT XL. 


De Joanne episcopo et martyre. 


Multi quidem sunt inartyres apud urbem Romam, 
quorum historie passionum nobis integra non sunt 
delate. De Joanne tamen episcopo, quoniam agon 
ejus ad nos usque non accessit scriptus*, qu: a fi- 
delibus comperi, tacere nequivi. Hic cum ad episco- 
patum venisset, summo studio hereticos exsecrans, 
ecclesias eorum in catholicas dedicavit (An. 526, 
2] Maii) Quod cum Theodericus rex comperisset, 
furore succensus, quia esset secti? Ariane deditus, 


quarutin frons revincta lauro securibus czdebatur. 
Cumque senex cruentis manibus internorum tracta- 
ret visceruin partes, jocinoris * fibras, atque inter 
procordia el exta animalium investigare aliquid ten- 
taret divinum, turbata omnia cernit, nec ea qua 
cupiebat scire poterat certusagnoscere. Exclamavit 
turbatus, et ait : Heu! heu! nescio quid hic agitur, 
quod diis nostris coptrarium esse putatur. Video 
enim deos nostros a longe discedere, nec de preepa- 
ratis sacrificiis aliqua preelihare. Et hic, ut res ipsa 
docet, de officiis quorumpiam deorum, qui nobis 
adversari sunt soliti. 768 Et mirum, si ad hanc 
fugam non aliqui de cultoribus Dei Christi, quem 
crucifisum asserunt, deos nostros impellant. Thuri- 


jussit gladiatores per. Italiam dirigi, qui universum B bula tymiamatis refrigescunt, ar: tepescit ignis f, 


quotquot invenisset catholicum populum jugularent. 
Haec audiens beatus Joannes, ad regem ne hic fie- 
rent deprecaturus accessit. À quo cum dolo susce- 
ptus alligavit eum, et posuit in carcerem, dicens : 
Ego te faciam, ne audeas contra 767 seclam no- 
&trram amplius mussitare. Positus vero sanctus Dei 
in carcere, tantis attritus est injuriis, ut non posl 
multum tempus spiritum exhalaret ; obiitque in car- 
cere cum gloriá apud urbem Ravennam. Domini 
autem misericordia statim ultionem super regem 
improbum irrogavit; nam subito a Deo percussus, 
plagis magnis exinanitus interiit, suscepitque pro- 
tinus perpetuum gehenne flammantis incendium. 


CAPUT XLI. 
De virtute fidei εἰ nominis Christiani. 

Magna * est enim dignitas nominis Christiani, si 
illa quz confiteris fide, opere prosequaris. Nam si- 
cut ait apostolus : Fides sine operibus mortua est in 
semelipsa (Jac. 11, 17, 20 26). Sicut enim filios 
Abraham non carnalis nativitas, sed fides facit; ita 
et Christianos veros, non solum noininis gratia, sed 
opera praestant. Per hóc enim nomen illuminantur 
tenebre, serpentes fugiunt, idola prosternuntur, 
cessat ariolus, tabescit sortilegus, cultores dd&mo- 
num propelluntur, sicut Prudentius noster in libro 
contra Judeos ὁ meminit: quod procedens impera- 
tor (Diocletianus) ad immolationem fetidam deemo- 
niorum, adoratis diis, atque coram sigillis [id est, 


el ipsum quoque ferrum injectum victimis hebetari 
conspicitur. Require nunc, sacratissime Auguste, 
quis astet, qui ablutus" balsamo unctus, et abacedat 
protinus, ut accedant dii quos invocamus. Et haec 
dicens, ac si ipsum cerneret de his Christum ulto- 
rem, procidens ad terram exanimis, offensa procla- 
mat numina. Tuncet ipse imperator, deposito dia- 
demate, ait: Quis est hic numinibus nostris con- 
trarius, ac religionis Christian: socius, qui frontem 
chrismatis inscriptione signatam ferat, lignumque 
crucis adoret ? ne moretur edicere. Tunc unus de 
armigeris Augusti in medio positus, projecit arma 
solo, et ait: Ego sum, cujus Deus Christus est, et 
qui ejus baptisino ablutus, et cruce redemptus sum ; 


C qui semper ejus nomen invocabam, dum sacerdotes 


vestri daemonis haec quae sunt apposita consecrarent. 
Ejus nomen fugiunt dii vestri, nec possunt in loco 
illo stare, ubi tante majestatis nomen fuerit invo- 
catum. Hec dicente puero, obstupefactus imperator 
et tremens, reliquit templum damoniorum δ, tan- 
tusque omnes astantes Dei timor accendit, ut nullus 
Augustum ad palatium sequeretur, sed cuncti, ere- 
ctis ad coelum palmis et oculis, Dominum Christum 
uno ore unoque consensu laudabant, atque ut eis- 
dem adjutor existeret, voce supplici invocabant. 
Qui * relatio, ne cui fortassis videatur incredula, 
. paucos ex his subjiciam versus: . 
Principibus tamen e cunctis non defuit unus, 


Quem puero ! memini, ductor fortissimus armis, 
Conditor et legum celeberrimus, ore manuque 


idolis) prostratus, exspectabat [id est, spectabat] sa-[) Consultor patrie, sed non consultor haben 


* Plura de sancto Joanne habent vulgati auctores. 
Ceteris preferendus est anonymus scriptor Historiae 
Cesaree a Constantii Chlori principatu usque ad 
Theodorici Magni regis mortem, editus ab Henrico 
Valesio post Ammíiani Marcellini libros. Ex hoc au- 
etore patet Joannem post Justin imp. ce.-ictum de 
peilendis hereticis, a Theodorico Ravennam accer- 
situm, indeque Constantinopolim transmissum fuisse, 
ut imperatorem ab exsequendo edicto averteret ; 
sed imp:ratore in suo proposito perseverante, pon- 
tifcem ex itinere reversum in carcerem regis jussu 
detrusum fuisse, ibique erumnis confectum animam 
egisse. Vide Bollandianos, ad diem 27 Maii. 

^» Eum fluxu ventris, quem triduo pertulit, obiisse 
tradit anonymus supra laudatus. Quidam eremita 
insule Liparitane testatus est eumdem in Vulcani 


ollam a Joanne papa et Symmacho patricio, quos 
occiderat, fuisse projectum, apud Gregorium Mag- 
num lib. iv Dialog. cap. 30. 

* Deest huc caput in Clar. a. In aliis scriptis hunc 
habet titulum : De Christiano qui coram pagano im- 
inolante sletit. 

* Dicitur vulgo Apotheosis, ex quo versus sequen- 
tes descripti Bunt a 419 ad 502, aliquot omissis. 

* Cod. Laud., Lacinoris. Colb. a, viscerum fibras 
atque inter ezta. 

f Cod. Laud., ara Labescit. 

& Golb. ἃ, templum idolorum. 

^ Que. sequuntur ad finem capitis omittuntur in 
cod. Clar. b. 

' [In Colb. b. supra puero aiditur me, et quidem 
Prudentius habet : Me puero ut memini. 

- 


7143 


Relligionis, amans ter centum millia divum 

"89 Augustum caput ante pedes curvare Minerva, 

Ficlilis et soleas Junonis lambere, plantis * 

Herculis advolvi, genua incerare ἢ Dianze. 

Forte litons Achaten * placabat sanguine multo, 

Vittatus de more senex, mauibusque cruentis 

Tractabat trepidas letali frigore fibras, 

Postreinosque animi pulsus in corde tepenti, 

Callidus interpres, numeris et fine notabat ; 

Cum subito exclamat media inter sacra sacerdos 

Pallidus : En quid ago ? majus, rex optime, majus 

Numen nescio quod nostris intervenit aris : 

Accitas * video longe dispergier umbras. 

Nescio quis certe subrepsit Christicolarum — 

Hic juvenum: genus hoc hominum tremit infula et 

[omne 

Pulvinar divum : lotus procul absit et unctus, 

Pulchra reformatis redeat Proserpina sacris. 

Dixit, et exeanguis collabitur, ac velut ipsum 

Cerneret exserto minitantem fulmine Christum. 

Ipse quoque exanimis, posito diademate, princeps 

Pallet, et astantes circumspicit *, ecquis alumnus 

Chrismatis inscripto signaret tempora signo f, 

Qui Loroastreos turbasset fronte susurros ? 

rmiger e cuneo puerorum flavicomantum 8, 

Purpurei custos lateris deprenditur unus, 

Nec negat, et gemino gemmata hastilia ferro 

Projicit, ac signum Uhristi se ferre fatetur. 

Prosiluit pavidus, dejegto adflistite, princeps, 

Marmoreum fugiens, nullo comitante, sacellum; — 

Dum (Prud. ed., Tum] tremefacta cohors, dominique 

(oblita, supinas 

770 Erigit ad ccelum facies, atque invocat Iesum. 

Hos tantum versiculos ad heec quae narravi confir- 
manda *, inserui lectioni, ostendens quid nomen 
Christianum, quid crucis vexillum prosit his qui 
fide credentes, opere perficiunt qua crediderunt, 
sicut superius dictum est. 

CAPUT XLII. 
De templo beati Laurentii, 


Templum i erat in quodam loco beati Laurentii, 


* Colb. a, planias. Que sequuntur ad finem c pi- 
tis non hasbentur iu cod. Bellov.; vox tamen plantis 
- refertur ad versum sequentem. Solege sunt sandalio- 
rum genus, de quibus in Actis sanctorum Fructuosi 
et aliorum, et in Vita sancti Fulgeutii num. 18. 

» Alii, incurvare. Nostra lectio melior est, ut mo- 
net Heinsius. Eadem voce utitur Prudentus in Ha- 
martigeniis; et Juvenal. Satyra 10, genua incerare 
deorum. 

*« Lege Hecalen. Hec est Diana, que in colis Luna, 
in iófernis Proserpina dicebatur. Hecaten dictam 
putant, quod centum victimis placaretur, cui rei 
alludere videtur Prudentius. Infra dicitur Persephone. 

4 Aliquot Ed. Prudenti,  Ascilas video. — Melior 
lectio, ut monet Heinsius, esset eccilas, p':o ezcilas, 
quse YOX apud veteres maxime erat in usu ad res ma- 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
A οἱ reliquiis eL nomine consecratum, quod per incu- 


TÀ 


riam longinqui temporis valde detectum erat ( An. 
358, 10 Aug.) Quod cum renovare loci incola vel- 
lent, silvas adeunt, incisa levigataque ligna, trabes 
efficiunt, impositasque plaustris ad locum exhibent. 
Quibus per humum ad ordiendum extensis, una bre- 
vior est reperta : statimque sacerdotis animum qui 
ad hzc insistebat dolor maximus attigit, et flens 
valde, quid ageret, quo se verteret, ignorabat. Tunc 
intuens roborem breviorem, ait: O Laurenti bea- 
tissime, appositus igni glorifica te, semper pauperes 
fovens ac reficiens : cogita paupertatem meam, quia 
non est exiguitati nostre facultas, qualiter hic alia 
exhibeatur. lllico, cunctis attonitis, trabs crevit in 
tanto spatio longitudinis, ut necesse esset partem 


p magnam incidi. De qua, industria plebis, beneficia 


perdere nefas putans, credens eam manu Martyris 
tactam ac prolongatam, partem que superfuerat fru- 
statim decerpens, diversas infirmitates sepe submo- 
vit. Quod Fortunatus presbyter his versibus prose- 
eutus est : 


Laurenti merito flammis vitalibus uste, 
“71. Qui fervente fide victor ab igne redis, 
Dum tibi templa novant breviori robore piebes, 
Creveruntque irabes, crevit ct alma fides. 
Stipite contracto tua áe mercede tetendit, 
Quantum parva prius, postea cesa fuit ; 
Crescere plus tneruit succisa securibus arbor ; 
Et didicit sicca longior esse cora, 
Unde recisa fuit. Populis fert inde salutem ; 
Si venit intrepidus, lumina czcus habet. 


Multo plures exinde scripsit versiculos 4, quos ego 


C pretermisi, hos tantum pro testimonio veri [A/. viri] 


scribens. Acta sunt autem hac apud Brionas * Italie 


variorum notis edidit, suisque observationibus illu- 
Stravit, occasione juvenis Christiani qui signo crucis 
edito sacrificia deorum perturbavit, fatetur cons:e- 
visse Chiistianos jam & primis Ecclesie seculis Curi- 
sti signaculo sese mubpire, profertque Tertulliani ea 
de re insignem locum ex lib. de Corona militis cap. 3, 
ubi legitur: Ad. omnem progressum alque promolum, 
ad omnem aditum et ezilum, ad vestitum et calceatum, 
ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad st- 
diia, quacunque nos conversalio exercet, fronlem cru- 
cis signaculo lerímus, etc. Paulo inferius laudat Theo- 
doriti Hist. locum ex lib. rr cap. 3, ubi Julianus 
Apostata demones crucis sizno fugasse dicitur, aiit 
que eju:modi exempla apud veteres passim haberi 
innuit. Sed cum exinde Catholicorum religionem it 
servandis primeva Ecclesie moribus laudare de- 


gicas exprimendas. Ammian. Marcell, ínfernis ma-T) buleset, rem alio vertit. contenditque sectam suam, 


nibus egcilis, eic. 

e Heinsius, circum inspicit. 

f Mss. 3, cum Prudentio Heinsii, habent, signaril... 
ligno. 
ε Hinc Heinsius infert hunc armigerum e pretoria- 
nis militibus Germanis, aut alus Septentrionaliibus 
populis fuisse, quod illi solerent habere flavos capil« 
[os, et quidem proni ssos. 

^ Kadem ferme quae hie Gregorius ex Prudentio 
Darrat, babet Laclantics. lib. iv. Institu'iun.m, οἱ 
in aureo libello de Mortibus Persecutorum, cap. 10, 
ubi hec Diocletíauo 1.0. co .tigi-se scribit. Quee prima 
fuit pers»equeundoruin  Chrisuauorum occasio, cum 
&ntea Diocletianus optimo semper animo erga Chri- 
stianos fuisset, ut fusius narrat Eusebius lib. viir 
Hist. eccies. ln. Chronico autem persecutionem con- 
tra milites in Oriente ἃ Veturio inchoatam anno 302 
consignat — Paulus Baudri Calvinianus, vir eruditus, 
qui Lactantii libellum de Moribus pergecutorum cum 


quae hunc morem abjecit, improbari non posse, quod 
iste signandi sese ritus nusquam in Scripturis ὁ" 
pareat. Quasi vero líceat improbare quz ab apostoli. 
aut eorum discipulis accepta posteris Ecclesia con 
menda vit. 

i Deest hoc caput in Colb. tut. In Clar. b vere 
desiieratur simul cum quatuor sequentibus. 

|] Est. carmen 14 libri 1x, quod viginti. duos con 
plectitur versus. . 

* Reyionem  Brionum in qua sanguis pluit memo 
Paulus Diac. lb. iv Hist. Langob. cap. 4. De ead Β 
lib. τι cap. 13, sicut. et Fortunatus in epistola au ro- - 
strum Gregorium. Prec«nes in comitatu "irolensi noi : 
nulli locant, de quibus auctor Vite sancti Corbisiacl 
Brios prope Vercelias habet Ortelius, ubi, ut si 
Carolus Calvus imp. interiit. At Caroius apud Brie 


quidem animam egit, sed imas P ipsum 
ῖ n8, 





montem  Cinisium, Roma in 
raverat. 


745 


MIRACULORUM LIB. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


746 


castrum. Nam vidi ego hominem, qui, graviter den- A quod ferebat. Tunc prostratus coram sepolcris Bea- 


tium dolore laborans, eccepta de hoc ligno a sacer- 
dote particula, statiin ut dentem attigit, dolore pro- 
tinus caruit. Sed nec illud silendum putavi, quod re- 
liquie ejus ab incendio hostilitatis ereptz»», ἃ quodam 
homine iu Lemovicinum delatz sunt. Qui cum ssepins 
adinoneretur per visum, ut easdem Aredio abbati de- 
ferret, nec jussionem impleret , ipse eum conjuge et 
ouni familia zegrotare ccepit. Tunc necessitate com- 
pulsus, ut eas viro sancto detulit, mox sanitati resti- 
tutus abscessit. 
CAPUT XLIII. 


De Cassiano martyre. 


Cassianus * martyr lali? , puerorum magnificus 
doctor, adveniente persecutione , ipsi puerili ac te- 
Mero gregi persecutorum judicio traditur (An. ... 15 
Aug.). At illi magistri sanguinem sitientes, ceratas 
in b eaput illidunt tabellas , secantegs lattudinibus 
stylorum, punctisque minutis transverberantes 7749 
sembra magistri, dignum Deo martyrem effeceruat : 
in cujus honore bodieque tantws timor habetur, ut 
nullus penitus de ejus rebus aliquid sit ausus attin- 
gere. Quod si fecerit, aut arripitur demonio, aut 
morie repentima consumitur, non tamen immunis ab 
ultione recedit. A 

CAPUT XLIV. 


De Agricela εἰ Vitali martyribus, - 
Agricola * et Vitalis apud Bononiam Italie urbem 
pro Christi nomine crucifixi sunt. (An. circ. 505, 4 


torum, cum lacrymis deprecatur ut perditura eorum 
virtute reciperet, ne ipse coujuxque ac liberi , ob id 
capüvitaü subigerentur. Egressus autem [foris iu 
avium, virum qui banc pecuniam in via jacgotem 
repererat nactus est : scrulatusque diligeuter. 778 
illius hurz& tempore hic sacculum invenisse se dixit 
quo iste martyrum auxilium flagitavit. Horum reli- 
quias Nawacius d, Arvernorum episcopus, devote 
expetiit, ut scilicel eas in ecclesia quam ipse con- 
struxerat collocaret : direxitque unuin illuc presby- 
terum, qui, abiens cuin. Dei gratia, qua petierat de- 
tulit. Regressusque cuin sociis, in quiuto ab Arverna 
urbe milliario revertentes, melatun accipiunt, et ad 
episcopum missos dirigunt, ut eis quid agaut jubeat 


p ordinare. Mane autem facio, sacerdos admonitis ci- 


vibus, cum crucibus et cereis ad occursum sanctaruu 
reliquiarum devolissimus properat. Cumque ci pre- 
sbyter offerret ut beatas reliquias aspiceret, si jube- 
ret. Et ille: Mihi, inquit, magis est lizee credere quaii 
videre; sic enim in Scripturis legimus sanctis, quia 
ipse Dominus beatos illes judicat, qui in eum cum 
non viderint credidissent (Joan. xx, 29). Hae itaque 
sacerdotis fide pollente, Dominus sanctos suos glo- 
rificat in virtute. Nam venientibus illis, subito conte- 
Bebratui e-t collum : et ecce imber umbrosus atque 
teterrimus super eos descendit : et tanta pluvia ibi- 
dem est diffusa, ut flumina per vias illas currere cer- 
nerentur. Verumtamen circa sancta piguora per unum 
valde jugerum neque una gutta visa est cecidisse. Et 


eut 29 Nov.) : quorum sepulcra , ut per relationem C abeuntibus iilis, pluvia eos a longe , quasi praebens 


fidellum eognovimus, quia nondum ad nos historia 
passionis advenit, super terram sunt collocata. Quz 
cum ἃ multis, ut fit, vel tangerentur manu, vel ore 
oscularentur, admonitus est twdituus templi ut im- 
mundi ab his arcerentur. Quidain audax atque faci- 
norosus opertorium unius tumuli removit, ut scilicet 
Aliquid de sacris auferret cineribus : missoque intror- 
sum cepite, oppressus ab eo, vix ab aliis liberatus, 
confusus abscessit : nec accipere metuit quod teme- 
rario ausu presumpsit; sed cum majeri deinceps 
reverentia sanctorum adivit sepulcra. Alios quoque 
tribnta publica deferens, sacculum pecunias duin iter 
ageret, negligenter amisit. Appropinquans autem ci- 
vita, recognoscit se amisisse sacculum publicum 


* Ejus martyrium describit Prudentius in libro 
Περὶ στεφάνων, hymno 9. Passus est Imolze, quse urbs 
alias Forum Cornelii seu Sylla appellatur, in Roman- 
diola, sub ditione. pontificia et Ravennate metropoli. 
Ejus sacrum corpus in ecclesia cathedrali, qua ab 
eo sancti Cas-iani dicitur, asservatur sub majore al- 
tari. Ipsius festum agitur die 15 Augusti, incer- 
tum est quo anno, vel sub qua persecutione passus 
fuerit. Ejus martyrii bistpria compendium exbibet 
Beda in Martyrologio sincero. 

b ]n Co!b. ἃ et Clar. a deest in. Nam bic, sicut et 
alias sspe, quartus casus pro sexto adhibetur. Uude 
Colb. τοι. habet, ceratis caput inlidunt tabellis. | 

* [stud caput et duo sequentia desunt in Colb, 
tt. Horum martyrum jr onem descripsit sanctus 
Aibrosius initio librl de Exhoitatione virginitatis, 
quurum sacra corpora sub altari deposuerat, ut n3r- 


PATROL. LXXI. 


obsequium, sequebatur, populum fovens, gestatores 
autein pignorüm non attingens. Hzc videns pontifex, 
mágnificavit Dominum, qui, fidei sus sie favens, 
&alia ad Sanctorum gloriam operari dignatus est. 
Congrezatis vero civibus egm magno gaudio alque 
devotione, $anctam ecelesiam his illustratam plgno- 
ribus dedicavit. 


CAPUT XLV. 
De sancto Victore martyre. 


93" & Maguificatur etiam apud Mediolanensium ur- 
beu Victor * inclytus nartyr, quud szpius vinctos 
ab ergastul:s dissolvat, captivosque liberos abire per- 
miuat (An. 3905, 8 Maii). Igitur quodam tempore 


rat Paulinus in ipsius Vita. Eosdem laudant sanctus 
l'aulinas ate 24, et alii. Jovinus prafectus 
militix in Galliis, tut consul, haud multo post eorum 
martyrium Remis basilicain. insiguem sub sancti 
Agricolae nomine construxit, in qua et ipse sepultus 
est. Hodieque subsistit sancto Nicasio sacra , quam 
iacolunt monachi Benedictipi e cong. sancti Mauri. 
ἢ De sancto Namacio et ecclesia ah eo aedificata 
Gregorius lib. 1t Hist. eap. 16, qued vide. Hac ec- 
clesia, catbedralis scilicet, primo sanctorum Vitalis 
et Agricolze dicta est, tum sancti Laurentii, ac deni- 
ue sancte Mari, quod nomen hodieque retinet. 
Vide Cointium, ad »n. 934, uum. δ. Est tamen aitera 
item apud Clarummontem saneti Laurentii ecelesia. 
Adi Savarun., in lib. de Ecclesiis Clarom. esp. 1 εἰ ὅ. 
* liunc martyrein laudat Ainbrosius inter specia- 
les Mediolaul patronos, libro vii ju Lucam. Narret 


2s 


e 


4 


$. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


748 


Apollinaris cum Victorio duce * Italiam petiit, quem A Laurentii levi, eujus supra meminimus, ibique ad- 


aiunt apud urbem f'omam interfectum 5. Apollina- 
rem incol:» loci quasi captivum retinebant, dicentes : 
Non videbis patriam tuam, sed dignas ut satelles 
tuus poenas exsolves. llzec autem comminati, inise- 
runt eum in exsilium apud urbem Mediolanensem. 
Factum est autem ut adveniente festivitate sancti 
Victoris, convenientibus populis, et hic vigiliis inter- 
esset, sub libera enim custodia absolutus attendeba- 
tur, prostratusque Corain. sacro sepulcro saucti Vi- 
ctoris, cum semper, tum impensius orare coepit , ut 
eum virtus Martyris ab hoc exsilio liberaret. Circa 
medium vero noctis, egressus ab ze, audivit unum 
de egenis loquentem ad alium, atque dicentem : Quid 
putas, o compauper, qu:e virtus sit hujus Martyris? 


mirabili pulchritudine calix crystallinus * habebatur. 
Acla vero quadam solemnitate , dum per diaconum 
ad sanctum altare offerretur, elapsus manu in terram 
ruit, et in frusta comminutus est. At diaconus palli- 
dus et exsanguis , collecta diligenter fragmenta va- 
sculi super altare posuit, non difflsus quod euim 
possit virtus Martyris soli/are. Denique in vigiliis , 
lacrymis, atque oratione deducta nocte, requi: itum 
calicem reperit super altare solidatum. Qu:e virtus 
cum populis nuntiata fuisset, tanta animos d votioue 
succendit, ut a sacerdote peterent nova in honorem 
ejus De» solemnia. ce'ebrari. Tunc pontifex loci, 
suspenso super altare calice, ex tunc agens, et iu 
posterum per singulos annos devotissime festa insti« 


Verum dico, nec fallor, quia in hac nocte quisquis B tuit celebrari. 


captivus domino per fugam dilabitur, absolutus ir 
patriam accedit, nec prorsus ultra reperitur. Hac 
Apollinaris verba, quasi auspicium ex Dei nutu mis- 
sum) accipiens, iterum atque iterum provolutus ad 
tumulum Martyris, orat ut, virtute ejus adjutus, 
absque impediineuto possit abscedere. Moxque vo- 
eato puero, equuin sterni precepit dicens : Hodie 
absolvendi sumus a vínculo isto custodi. Et ascen- 
dentes ita Alpium juga congeriorum ὁ oppleta mul- 
titudine pertrausierunt , atque Arvernuim perlati 
“7 sunt, virtuie beati Martyris praeeunte, ut a 
nullo interrogarentur quo tenderent, vel unde veni- 
rent : manifestumque est eos presidio beati Martyris 
ab hac zerumna fuisse salvatos. 


CAPUT XLVI. 
De calice «rystallino restaurate. 
Ést enim 4 apud eamdem urbem basilica sancti 


Ennodius, Ticinensis seculo vr episcopus , epist. 94 
lib, viu, 66 ipsum in extremis agentem oleo B. Vi- 
cloris peruuctum sanitatem miraculo recuperasse, 
quoad ip Eucharistico repetit. Ejus wartyrii Acta ha- 
bentur, sed quie nulla pollent auctoritate. Medio- 
Jani in ecclesia. sancti Victoris, Ad corpus dicta , re- 
quiescit, in qua Benedictinis monachis Olivetani 
substituti sunt an. 1507. Anno autein 1576 ejusdem 
83ncti corpus e veteri in novam ecclesiam transtulit 
881ctus Carolus Borromnzus. (uia de re videsis Puri- 
eellum in. Munumeutis Ambrosiauis , et Dolland. ad 
diem 8 Maii. . ] 
^ Apollinaris sancti Apollinaris Sidouii filius fuit, 
de quo Gregorius lib. i Hist. cap. 57, et lib. nmi cap. 
9. De Victorio autem lib. Tt, cap. 20 et 21. 
* Ed&i et aliquot scripti , quo, μί aiunt... inter(ecto. 
* Sic Cl.r. a. At Mart. et Laud., juga, neque 
aliorum congeriorum , etc. Colb. a οἱ Mor., neque 
alium. ltou., neque alium .congeriosum. Clict., aique 
alium congerium montem oppleta. Bad., juga oppleta. 
4 106 caput et quatuor seqq. desunt in. Clar. a; 
supra autem , cap. 42 , actui est. de basilica sancti 
Laureutii, sed apud Brionas. Unde conjicie verba 
cujus supra, elc., revocanda esse ad ipsuin sanctum 
Laureutium. | 
ὁ Sanctus lJieronymus in epist. ad Rusticum lau- 
daus $2nctum  Exsuperium , qui omnia pauperibus 
erogaverat, ait : Nihil illo diius, qui corpus Domini 
canistro vimineo, sanguinem portal in vilro. 
! Sie etiam incipit in Colb. Jut., licet. omissis ca- 
itibus tribus, in eo quod ibi praecedit non agatur de 
Mediolano. lta. etiam Glar. b, in quo tamen aliquis 
tecentiur detrita prieri lectione reposuit, In Medio- 


CAPUT XLVII. 

De sanctis Gervasio et Protasio, Nazario et Celso. 

In hac enim f urbe beatorum martyrum Gervasii 
Protasiique victricia 776 corpora retinentur (An. 
circ. 66, 19 Jun.), que diu, sicut ipsa passionis 
narrat historia 5, sub fossa latuerunt, qua beato Am. 
brosio revelata (An. 386) , atque/ab eodem reperta, 
ju basilicam quain ipse proprio sdificavit studio ἢ 
ostensis miraculis suyt sepulta. De quorum reliquiis ^ 
quia maxime Turonica urbs seniores ecclesias con- 
tinet illustratas, sed et per totum Galliarum ambi- 
tum, Deo propitio, dilatate sunt. Sermo quadam 
vice de his quibusdam religiosis est habitus, vel qua 
de causa antedicte reliquie tam condense fueriut 
per loca singula distribute. Et quae super his, quo- 
dam referente, audivi, absurdum 'non putavi iu-e- 
rere lectioni, quia non coutineutur in lustoria pas- 


lanemsi. Editi, 1n hac etiam. 

κ Historiam passionis sanclorum Gervasii et Pro- 
tasii nullam novin.us prater epistolam sub saucti 
Ambrosii nomine ad Itali: epi-copos, Ambrosius ser- 
vus servorum, etc., sed quse supposititia est, ideoque 
a nostris, cum antea, nutero 55, recenseretur, uu 
appendicem rejecta. Eorum vero inventionis a se fa- 
οἰ, et translationis hisioriam ipsem-t sanctus Api- 
brosius narravit epist. δά ad Marcellinain sororem 
suam, qux in nova editione est 22. Videndi queque 
ea de re Paulinus in Vita sancti Ambrosii , sanctus 
Augustinus, lib. xxi1 de Civitate Dei cap. 28, et. lib. 
1x Confess. cap. 7. De eorumdem reliquiis per υυΐ- 
versum ferine orbem transmissis, et de diversis 
miraculis quz per eas couügere , preter eosdem 
auctores , scripsere sanctus Paulinus Nolz episc. 
epist. 19, sanctus Gaudentius, et alii. Passi creduu- 
tur sub Neronis persecutione; at detecti sunt anno 
$86, cum Mediol.ni ferveret Justine Auguste et 
Arianorum adversus sanctum Ambrosium persecu- 
tio, die 17 Junii : die vero 19 sub majore altari ba- 
silic:e Ambrosianz depositi fuerunt. 

h Videtur hic locus librariorum errore S, 
queni tamen ope Mss. sanare noa licuit. Indicare fur- 
Bitan vult principales Turonensis urbis ecclesias -au- 
ctorum Gervasii et Protasii reliqniis fuisse iliustra- 
tàs, quo nomine designaret dubio proeul ecclesiam 
cSthedralem et sancti Martini basilicam. Nain vix 
usquani invenies senioris ecclesie nomine alias a «a- 
thedrelibus apud Gregorium donatas fuisse. Paulo 
inferius Editi e& omnes fere Scripti, excepto Co:ber- 
tino tut., habent, reliquie tam condensate. fuerint , 
per loca, etc. 


749 


MIRACULORUM 1.18.1. DE GLORIA MARTYRUM. Tro 


sionis. Aiebat enim quo« quando hac gloriosa cor- A itineris ordo contulit, ut Drivaten:is pagi situm in 


pora translata in ecclesiam illam fuerunt, dum in 
honorem ipsorum martyrum missarum solemnia 
celebrarentur, cecidisse e camera [Id est, foruice] 
tabulam unam, quz illisa capitibus Martyrum rivum 
sanguinis elicuerit. De quo infecta linteamina , vel 
pallulze, sive vela ecclesiastica, beatus cruor colle- 
etus est : qui usque adeo confluxisse fertür, quoad- 
usque linteamina, qui susciperent, sunt reper!a. Ex 
hoc enim eorum reliquie affatim collecta per uni- 
versam ltaliam vel Gallias sunt delatze. Ex quibus et 
sanctus Martinus multa suscepit, sicut Paulini bea- 
tissimi narrat epistola *. 

De » sancti vero Nazarii ac Celsi pueri artubus , 
quos apud Ebredunensem Galliarum urbem passos 
lectio cerlaminis narrat (An... 12 Jun.), ipsa corpora 
et ita elam, propter paganorum insecutionem, 757 
sepulta sunt, ut in tempora secutura oblivioni da- 
rentur.. Referre erat solitus vir ille, qui de supra- 
dietis sanctis qua przefati fuimus enarravit , natam 
(uisse super haec sepulera pirum arborem, et fecisse 
quemdam pauperem hortulum in hoc loco, qui liane 
arborem concludebat. Verum cum poma juxta mo- 
rem tempore debito ferret, quicunque exinde infir- 
mus, qualibet zgritudine detentus, pomum mordicus 
decerpsisset, mox, ablata infirmitate, convalescebat; 
unde magnum questum pauper ille habebat. Sed 
cum se revelantes Martyres, arborem incidi jussis- 
sent, pauper ille in magnis fletibus prorumpens, in- 
tidi arborem non sinebat. Quo remoto, succisa piro, 
basilica miro opere zedificata est, in cujus etiam al- 
weri beati Genesii Arelatensis martyris (V. infra, 
cap. 68) reliquie venerantur. Tantaque pauper ille 
fide przlatus est, ut sacerdotium in hac Ecclesia 
deinceps promereretur. 


CAPUT XLVIII. 
De sancto Saturnino, 


Saturninus * vero martyr, ut fertur, ab apostolo- 
rum ὁ discipulis ordinatus, in urbem Tolosatium est 
directus (Post an. 250, 29 Nov.). Qui impolsu paga- 
norum, bovis petulci religatus vestigiis, per gradus 
Capitolii precipitatus, przsentem finivit vitam, capi- 
tis compage dispersa. Cujus reliquie eum a quibus- 
dam religiosis in regionem alteram transferrentur, 


^ De hac epistola vide Hist. lib. x cap. 51, n. 5. 

5 Quz sequun!ur sub alio capitis titulo in mss. ha- 
hentur, omnino vero desunt in Clar. b. Nazarius et 
Celsus , qui hic à. Gregorio apud Ebrodunum passi 
dicuntur, alii non esse plerisque videntur ab iis qui 
Mediolani martyrium consummasse dicuntur sub: Ne- 
rone. Eos tamen Ado aliique diversos esse sentiunt. 
Celebris priorum fuit ssieculo Y memoria , ob sacras 
eorum reliquias ἃ sancto Ambrosio an. 395 aut se- 
quenti inventas, ut scribit Paulinus in ipsius Vita. 
Aliquid vero de rebus eorum gestis narrant. Euno- 
díus episc. Ticinensis s:culo vi el antiquus. auctor 
sub nomine sancti Ambrosii vulgo editus. In Actis 
eorum vulgatis Nazarius Ebroduni Christi fidem pra 
dieasse memoratur. Caeterum utriqué', sive Jiversi 
siut, sive iidem, die 12 Junii a Adonem memo- 
rantur; quo die Martyrologium Romanum alium item 


Arverno territorio terminum przterirent. Sole quo- 
que raente, 3d hospitium cujusdam pauperis diver- 
tunt, mansionis postulando necessitatem. Reecpti 
quoque ab homine , quid exhibeant narrant. At ille 
humanitatis intuitu , et Dei timore commonitus , ea- 
psam cum reliquiis in cellam penariam ponit, ac super 
annonam, qu3Ó eral in vase condita, locat. Maue quo- 
que dato, viri, acceptis pignoribus, gratias agentes 
homini, iter 778) quod ceperant abierunt. Sequenti 
vero nocte adinonetur vir ille, per visum dicente sibi 
quodam sene : Ne maneas in lioc loco; sanctificatus 
est enim a pignoribus martyris Saturnini. lle quo- 
que -parvipendens visionem, nihil de his, ut liabet 
rusticitas, qua admonitus fuerat retractavit. Nec 


B mora, irruit in tzedium , ac parvitas facultatis ejus 


cepit paulatim minui , uxor vero illius ab alio lan- 
guore tabescere. Quid plura? infra unum annum in 
tantam redactus est exiguitatem , ut nihil ei unde ali 
aut tegi posset, sicut humana deposcit necessitas, 
remaneret. Tandem conversus ad se, dixit ad conju- 
gem : Peccavi coram Deo et sanctis ejus, qui ab hoe 
bospitiolo, sicut sum admonitus, non recessi. Et scie 
quod ob hoc nobis mala qus patimur accesserunt. 
Nunc autem pareamnus visioni quam vidimus , et re- 
moveamus lioc hospitiolum a loco isto, ut salvemur. 
Tunc amoto tügurio, oratorium ex ligneis formatum 
tabulis collocavit; in quo.quotidie orationem fun- 
deus, opem beati Martyris flagitabat. Tandem ces- 
santibus plagis, aptauti manus ad operam tanta fru- 


C ctuum consequentia fuit, ut in modico temporis spatio 


amplius quam perdiderat, repararet. Hac infra 
nostrum territorium gesta sunt, Sed nec hoc silebo 
ad comprimendam malorum superbiam , quod Plato 
quidam, Chlotharii regis tempore, ad Pauliacense 
sonasterium accedens, in cujus oratorio hujus saneti 
reliquia continentur; et pro eo quod inunus aliquod 
ab abbate non accepisset , dixisse fertur : Ego fa- 
ciam de hac ecclesia domum regis, iu cujus uno aa- 
gulo equites (Al. equi ejus] alantur. Et cuin furore 
disced.ns , dum ad principem abire disponit, com- 
prehensus a febre, die tertia spiritum exhalavit :. 
descendensque velociter δά infernum , domum Dei 
reliquit ad cultum ejus cujus prius fuerat nomine 
consecrata. 


D Nazarium commemorat , Mediolanensem vero cum 


Celso 12 Julii. 

e Deest lioc caput in Colb. tut., in Clar. b vero 
eum duobus seqq. 

4 Si eo nomine apostolos vere intelligit Gregoriu«, 
dissentit a se ipso in lib. 1 Hist. cap. 30, ubi, ex 
ipsiusmet Saturnini Actis, ejus Tolosani episcopetes 
initium Decio et Gralo coss.. id est auno 250, consi- 
gnat. Erat forte jam tunc, ut hodie superest , velgi 
traditio sanctum Saturninum ab ip-is apostolis ordi- 
nstum fuisse episcopum, et in Gallias missam, quami 
hic secutus est Gregorius ; quanquam ejus Acta, 
sincera esse existimamus, aliud habeant, Vide Aeta 
Mari. sineera , pag. 109 , ubi plura de boc sancto 
antistite observavimus. Ejus martyrium Apollinaris 
Sidonius, lib. ix epist. 16, et Fortunatus, lib. n carm. 
8, celebrarunt. 


1791 
CAPUT XLIX. 


lasso et nomina quadraginta octo martyrum. 


7379 Quadraginta vero octo martyrum * nomina, 
qui apud Lugdunum passi dicuntur (An. 177,2 Jun.), 
hac sunt: Vectius, Epagatus, Zacharias, Macarius, 
Alcibiades, Silvius, Primus, Ulpius | Al. Alpius], Vi- 
talis, Comminius, Oetober, Philominus, Geminus , 
Jalia, Albina, Grata , milia, Posthumiana , Pom- 
peia , Rodone, Biblis, Quarta, Materna, Elpenipsa, 
Stamas. lli autem bestiis traditi sunt, Sanctus et 
Maturus, Alexander, Ponticus, Blandina. Hi sunt 
qui in carcere spiritum reddiderunt : Arescius , Fo- 
linus, Cornelius, Zotimus, Titus, Zoticus, Julius, 
JEwilia b, Gamnite, Pompeia, Alumna, Mamilia, 


Justa, Trifie, Antonia, et beztus Fotinus * episco- B 


pus. Quorum sancta corpora judex iniquus igni tradi 
pracepit, exustisque, in Rhodanum pulveres jussit 
spargi. Sed postquam hiec gesta sunt, cum Christiani 
mororem maximum habereut, quasi deperissent 
beato» reliquie , necte apparuerunt viris fidelibus iu 
eo loco, quo i;ni traditi sunt, stantes integrl ac il- 
kesi. Et conversi ad viros dixerunt eis : Reliquis 
nostr ab hoc colligantur l1»co, quia nullus periit a 
nobis. Ex hoc enim translati sumus ad requiem, quam 
nobis promisit rex coe&'orum Christus, pro cujus no- 
mine passi sumus. Hxc renuniiautes viri illi reliquis 
Christianis, gratias egerunt Deo, et confortati sunt 
in fide, colligentesque 780 sacros cineres , zedifica- 
verunt basilicain mirz magnitndinis in eorum hono- 
reu. Et sepelierunt beata piguora &ub saucto altari , 
ubi se semper virtutibus manifestis cum Deo habi- 
Lure declaraverunt. Locus autem ille in quo pasei 
sunt, Athanaco 4 vocatur, ideoque et ipsi martyres a 
quibusdam vocantur Athanacenses. 


. * Mi sancti tuere martyrum 6allicanorum primi- 
tite , sí vera sit Eusebii , Sulpicii Severi et aliorum 
veteram sententia , qui occasione istorum martyrum 
LugJunensium asserunt sub Marco Aurelio imp. pri- 
mum visa esse in Galliis martyria. Egregia eorum 
certamina deseripta sunt (a sancto lrenzo, ut putant 
virí eruditi) in epistola nomine ecelesiaram Viennen- 
sis et Lugdunensis scripta ad Phryges et Asianos, 
quai nobis fere integram servavit Eusebius lib. v 
liist. eccles. cap. 1. Eorum noimina cum antiquis Mar- 
tyrologiis contulimus in Actis Mart. sinceris, pag. 47. 


b Coib. tut, ZEmilius. Ceteri Mss., /melia, uu D 


upra. 
t Alii, Photinus, melius ex Graeo scriberetur. Po- 
thinus. Porro horum 48 martyrum nomina pollicitus 
est Gregotius, et nonnisi 45 exhibet. Umittit AHalum 
in epistola Lugdunensis Ecolesis celeberrimum. In 
vet. Martyrologiis habentur. Hogata, Apollonius , Ge- 
niinianus , dulianus, Ausonia, Domua. Ex Vita sancii 
Bernardi epise. Viennensis, porte 1, Suec. iv Benedi- 
ctipi, Severinus, Exsuperius et Felicianus. Passi sunt 

, variis diebus sub M. Aurelio. 
4 Colb. a, Athenaco, et infra Athenacenses, quse le- 
etio nominis etymiologi:e magis congrua videiur ; sic 
euim dictus est locus ille sb Athenis, quod ibi ara 
esset celebris apud veteres, ob certamina facundiae 
Grecis? et Latin: a Caio Caligula instituta. Celebrior 
posunodum fuit ob sanctos martyres, ibique basilica 
uubilis excitata est cum monasterio insigni .ordinis 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


 dianis, cap. 4, 


152 


CAPUT L. 
. De sancto Fotino, Lugdunensi episcopo. 
lgitur * martyrio consummatus gloriosus Fotinus 
episcopus, qui Lugdunensi przfuit urbi sacerJos, 
per certaminis nobilis meritum invectus est culo 
(An. 177, 2 Jun.). Cui et merito et sanctitate condi- 
gnus Irenzeus f successit episcopus, per martyrium et 
ipse finitus (ln. 203, 28 Jun.). Hic in crypta basilicae 
beati Joannis sub ΠΑΡ est sepultus. Et abuno quidem 
latere Epipodius(An. 178, 22 e(24 Arril.), ab alio vero 
Alexander 8 martyr est tumulatus. De quorum mo- 
numentis 5] pulvis cum fide colligitur, extemplo me- 
detur infirinis. Magna euim claritas in erypta {Π|4 cone 
Wnetur, qux, ut credo, meritum Martyrum signat. 
CAPUT LI. 
De Benigno, martyre glorioso. 
Benignus ^ autem domin ei nominis testis, apud 
Diviohense castrum mariyrio consummatus est (An. 


j A18, 1 Nov.). Et quia in magno sarcophago post mar- 


tyrium conditus fuit,. putibant nostri temporis liomi- 
hes, et presertim beatus 78} 1 Gregorius episcopus !, 
ibi aliquem positum fuisse gentilem. Nam rustici vota 
inibi dissolvebant, et quz petebant velociter impe- 
trabant. Ad hoc ergo Beati sepulcrum quidam, dum 
exinde multa beneflcia perciperet, cereum detulit ; 
quo accenso, domum rediit. Puerulus enim parvulus 
hzec observaus, illo abeunte, descendit ad tumulum, 
ut ardentem cereum exstingueret et auferret. Quo de- 
scendente, ecceserpens mirze magnitudinis de alia par- 
te veniens , cereum circumcingit. Puer autem timens 


C sursum rediit, et bis aut tertio cereum auferre ten- 


tans, obsistente angue non potuit. Talia et his similia 
beato pontifici nuntiaia, nullo modo credebat, sed 
inagis ne ibidem adorarent fortiter testabatur. Tan- 
dem aliquando Dei Martyr beato se confessori reve- 
lat, et dicit : Quid, tuquít, agis? non solum quod tu 


Benedictini, quod nostris diebus ad canonicos sxeula- 
res transiit. 

* Confer hoc caput cum 27 libri 1 Hist. 

f Aliquot Mss., Hereneus. Ejus Aeta jam szeulo vr 

rierànt; passus esse videlur circa an. 2035. Vide 

cta Mart. sincera, pag. 59. De crypta in qua Sancius 
lIreuzus eum aliis inartyribus sepultus est, vide diem 
6 Junii BoZandiani in Chiffletii Hlustrationibus Clau- 
pag. 676 et seqq. Calviniani hzeretiei, 
quos vulgo Huguenotos appellant, an. 4562, capto 
Lugduno, sanct lrenzi sepulcrum violaverunt, ejus- 
que saerum corpus dissipaverunt ; capitis cranium ex 
eorum inanibus casu ereptum hodie Lugduni religiose 
3S-ervatur. 

* Horum passionem dedimus inter Acta martyrum 
sincera, pag. €1. Vide lib. de Gl. Conf., cap. 61. 

Hoc caput deest in Colb. tut. , laudatur iu Chro- 
nice sancti Bertigni. mnes fere Mss, habent , Beni- 
gnus aulem ac dominici, etc. liujus sancti martyris 
Acta supersunt, sed αὐ non carent navis. De eo, 
ipsiusque inventione, basilica insigni, ac monasterio 
Divionensi fuse agiter in Chronico ejusdem loci, 
lomo | Syicilegii Acheriani edito. Eum sub Marco 
Aurelio passum fuisse censemus , quod sancti Poly- 
carpi discipulus dicatue in antiquiorinus monumen- 
tis. Vide Acla Mart. sintera, pag. 68 εἱ 09 

| 13 est Gregorius episc. Lingonensis, cujus Vitam 
habes infra inter παν Patrum, cap. 7. 


255 


MIRACULORUM 118. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


it 


despicis , verum etiam honorantes me spernis. Ne A gionem lues illa inguinaria adveniret, qu:e sancti Galli 


facias, quzso, sed tegmen super me velocius przpa- 
ra. De qua ille visione concussus beatum sepulerum 
adit , ibique diutissime pro ignorantia cum fletu ve- 
niam deprecatur. Et quia crypta illa qux ab antiquis 
inibi transvoluta ^ fuerat diruta erat, rursum eam 
beatus pontifex rexdificavit, e'eganti transvolvens 
opere. Sed sanclum sepulcrum , nescio qua causa 
faciente, foris evenit. Quod ille intus transferre cu- 
piens, convocavit ad hoc opus et obsequium abbates 
atque alios religiosos viros ; in quo conventu grande 
miraculum beatus Martyr et populis et suo praestitit 
confessori. Erat quippe validum , ut supra diximus, 
illud sarcophagum, ut tale in isto tempore nec tria 
paria bourm trahere possint. Cumque diutissime mo- 


rarentur, nec invenirent qualiter ipsum intus infer- B 


rent, sanctus Gregorius illuminatis cereis cum grandi 
psallentio ^ apprehensum a capite Martyris sarcopha- 
gum, et duo presbyteri ad pedes, moventes illud, in 
eryptam habilissiue detulerunt, et ubi ipsis fuit pla 
citum composuerunt : quod 78$ non minimum po- 
pulis spectaculum fuit. Post paucos autem annos ab 
euntibus in Italiam passienis ejus historiam allatam 
beatus confessor accepit. Sed et deinceps sanetus 
Martyr tultis se virtutibus manifestavit in populis. 
Mec moratus, super cryptam illam basilicam magnam 
jussit zedificari e. 1n proximo autem est ctalia basilica, 
in qua Paschasia quzdam religiosa veneratur. Nam 
visum est eo tempore structoribus quamdam anum 
egressam fuisse ab ipsa basilics, nigra veste, cigneo 
cap:te, vuluuque decoro [A/. decora], quze sic δια 
e&t siructores : Eia , dilectissimi , perfieite opus bo- 
num : eleventur machina quibus erigitur hze stru- 
clura, et inerito acceleretur qux talem habet exse- 
cultorem. Nam si permitteretur ut vestrorum oeulo- 
rum acies contemplaretur, nempe videretis vobis 
operantibus sanctum pr»ire Denignum. Hxc effata, 
basilicam de qua egressa fuerat ingrediens, nulli ul- 
tra comparuit. Autumabant enim ejus temporis ho- 
mines, beatam ibi apparuisse Paschasiam 4. Super 
lapidem vero illum in quo cum plumbo remisso pe- 
des ejus confixi fuerunt, factis loculis, vinum aut 
siceram multi infundunt : unde sí aut oculi lippitu- 
dine gravati, aut. quaelibet vulnera fuerint peruncta, 
protinus fegata infirmitate sanantur, quod ego evi- 
denter expertus sum. Nam. eum mihi nimia lippitu- 
dine oeuli gravarentur, ex hoc sacrato unguine tactus, 
dulore protinus carui, Cum autein ad Arvernam re- 


* Sic sedificii fornicem exprimit passim Gregorius. 

ὃ Colb. a, choro psallentium. De sepulcro sancti 
Benigni ejusque basilica, etc., vide notas in eap. δὶ 
libri de Gloria Confessorum. 

* ibl etiam monschos sub Eustadio abbate a beato 
anustte institutos fuisse narratur in Chronico sancti 
Denigni. De Pasehasia infra agitur in lib. Je Gloria 
Couf. cap. 45. 

4 Qua: sequnotur ex hoc capite desunt in Clar. b. 

* ld est, celebrari curato. Vide Liturg. Gallic. lib. 
l, cap. 6, n. 4 

f Deest hoc caput is exd. Cotb. tut. Idem vero 
cuim sequentibus a cap. 5T ineigsive deest in Clar. b; 


episcopi oratione depulsa est [V. Hiíat., l. iv, cap. 5]. 
et in subita contemplatione parietes domorum atque 
ecclesiarum signarentur, atque carasarentur, matri 
me:x apparuit in visu noctis quasi viuuimp, quod in 
apothecis nostris habebatur, sanguis esset effectus. 
Cui lamentanti ac dieenti : γα: mihi, quia signata est 
plage domus mea ait ei vir quidam : Nosti, inquit, 
qued post pridie, quod erit in Kalendis Novembris, 
passio Denigni martyris celebr.bitur? "783 Novi, 
ait. Vade, inquit, et vigila totam noctem in honore, 
ac revoca 5 missas, et liberaberis a plaga. Experge- 
facta autem a somno, implevit quze sibi fuerant im. 
perata, signatisque vicinorum domibus doinus nostra 
inviolata permansit. 
CAPUT ΜΙ. 
De sancto. Symphoriauo. 

Symphorianus f martyr apud Augustodunensem. 
urbem mar!yrium consummavit (A». 179, 22 Aug. Y. 
De loco autem illo ubi gladio percussus est, et san. 
uis ejus effluxit, quidam religiosus tres lapillos cum 
ps? sanguine levavit, et in capsa argentea reconditos 
in ecclesiam ligneis eoustructam tabulis, apud T.i- 
gernum (V. infra, cap. 67) castruu urbis Arverna: 
in altarj sancto locavit. Tempore autem (V. lib. με] 
Hist. cap. 42) quo Theodoricus rex Francorum το: 
gionem illam evertit, loc castrum ab hostibus iu- 
cendio concrematur. Cumque ab aliarum domorum 
exustione domus Dei , que, ut dixiinus, ligneis erat 
tabulis fabricata, igni apprehen:sa consumeretur, po 


C puli plangentes dicebant : Utinam vel beate reliquia 


non periissent ! Interea cum prunarum magnus es:et 
de incendie acervus effectus, subito aquilone flante 
atque urente, veliementer favillie ab incendio rclictze, 
per diversa jaciuntur, et. ecce capsa illa argentea 
illesa refulgens, tanquam sidus preclarum apparuit. 
Colligentes autem eam qui tunc aderant clerici , re- 
quirentes, nibil de beatis piguoribus diminutum re- 
perientes, mirati sunt inter tam valida incendia spe- 
ciem tam tenuem sic fuisse salvatam , in qua, ut ita 
dicam , non solum lic, sed etiam iille librz ar- 
genti aut ferri potuissent sine mora dissolvi. Vere 
magoa ibideu virtus apparuit, qux populum ad Dei 
eultam et honorem sui nominis roboravit, qui 784 
facta deinceps alia in eodem luco basilica, sancias 


p reliquias iu altari posuerunt. 


CAPUT Lit. 
De beato Marcello Cavillonensi. 
De beati vero Marcelli Cavillonensis € martyris 


in altero Clar. ad cap. 56. Acta sancti Symphoriani 
edidimus inter sincera Martyrum, pag. 69, ubi p.ura 
de illo observaviuus. 

5 Colb. tut, sei per. Cabillonensis. Sancti Marcelli 
Acta qua edita sunt, illum e Martyrun Lugdunen- 
sium numero fuisse memorant, qui, fureute perse- 
cutione, e carcere elapsus prope Cabillonum Prise 
przssidi occurrit, 3 quo interrogatus, et se Christia- 
nuu e«se. confessus, cingulo tenus in terra defossug 
tertio post die exspiravit. Ad cujus sepulcrum Guao- 
tramuus celebre inonasteriuu construxit, de que 
dixünus ad cap. 1 Fredegarii in Chronico. 


755 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


756 


virtutibus pauca ad 505 mittenda memorie moni- A turis suis ad hujus templi tecta recuperanda trans- 


menta venerunt. Qux quamlibet parva censeantur 
in dietis, ad eum tamen referenda sunt qui hsc ope- 
ratur in singulis. Causa quaedam enxstiterat, ut Fe- 
damius, Eunomii quondam Arverni presbyteri filius, 
Cavillonensem urbem adiret ( An. 179, ὁ Sept.), 
idemque apud basilicam, sancti martyris Marcelli 
hospitalem habebat, ab abbate loci victus stipendia 
capiens ; ipse enim qux loquor exposuit. Inter duos, 
iuquit, viros orta fuit intentio [A/., contentio] : his- 
que litigautibus, in hoc lis ipsa subiit, ut eam sacra- 
mento dirimerent. Ingressique basilicam sincti Mar- 
lvris, elevatis homo manibus ad perjurandum , cum 
nonien Sancti voluisset ore patulo nominare, hzsit 
vox in faucibus, nec lingua poterat ad officium re- 


flecti. Sed ne hoc quidem parum videretur ad beati B 


athlete gloriam, ipse cum elevatis manibus quasi 
sueus totus irriguit. Tunc oratio facta pro eo, ab- 
solvi diaboli arte vinctum obtinuit : ipse quoque post 
absolutionem sermone proprio opus suum confessus, 
qua negligenter egerat emendavit. 


CAPUT LiV. 
De sancto Valeriano. 


(An 119, 15 Sept.) Huic. martvri adjungitur, et 
sanguine et agone propinquus, beatus athleta Vale- 
rianus *, qui apud castrum Trinorciense, quadrage- 
simo a Cavillonensi urbe milliario, consummato 785 
certamine tumulatus est. Igitur Gallus, hujus urhis 
comes, carliaci 5 morbi dolore gravatus, qui totam 


alvum non modo tortura, verum eliam tumore ita (C 


conflaverat, ut hydropicus putaretur, nihil edere, 
nihilque potus capere posset, flebatque juxta hoc 
contagium ut inedizx: morbo deficeret, qui prope exa- 
nimis, cum se cerneret desperatum, rogat se depor- 
tari ad beati Martyris tumu'um. Ubi cum projectus 
fuisset , accessit ad eum Epirechius * presbyter, qui 
" "unc ipsam regebat ecclesiam, vir virtutum , et pura 
mentis liomo, sicut ipsi oculis nostris iuspeximus, 
dixitiue ci : Si vis sanus fleri, confide in virtute 
Martyris gloriosi. et vove ut unam trabem cuin liga- 


* Valesianus, ut ejus Acta vulgata. habent, simili 
modo ac Marcellus e Lugdunensi carcere elapsus, 
Trenorchii a Prisco pr:eside tentus, post varia sup- 
plicia c pite plexus esi. Ecclesi: ad ejus sepulcrum 


coustructe. additum est percelebre monasirerium or- D 


diuis Benediciiei, quod tandem ad sieculare. eano- 
uicos transiit. Ca«tirum. vero Treuorchiuw, seu. Ti- 
nurtium, aut Toruusium, vulgo Tournuz, nonnisi 20 
circiter milliaribus, id est feucis sex , ab urbe Cabil- 
lono dissitum e-t. De quo vide Valesii notitiam. 

b Colb. a, celaci. Blell., al. manu, ciliaci, id est 
colici. 

* Colb. tut,,  Epiricius. 
. .— 4 Mss. duo, Apollonaris. florum martyrum Acta il- 

los cum Mauro presbytero. aliisque multis, Neroue 
itaperante, sub Lsmpadio preside passos fuisse coim- 
wmienorant: qus seuteutia non. placet iis qui. nullos 
martyres in Galliis ante M. Aurelii tempora adwit- 
tunt. Videntur tainen M iximniani temporibusgautiqu o- 
Te5; nusquam eniui sub Hictio Varo praside pas:i, 
ut ceteri Belgicie Galliae istorum temporum  warty- 
res, dicuntur. De his Marlot. lib. 1 Metrop. lVeiiensis 
tap. 21. Frodoardus Acta fere integra exhibet , sed 


mittas. Erit enim tibi presidium, si ea devote im- 
pleveris qux promittis. At ille attentius orans, vovit 
quae presbyter indicavit; statimque sanus factus, 
trabem nullo commonente ad basilicam Sancti exhi- 
beri praecepit. Ecce quid prestat Dominus Jesus 
Cliristus in terris martyribus sanctis, quos glorifi- 
catos ascivit iu coelestibus regnis. Nec immerito, 
quia sacrum nomen ejus corde credentes, in operi- 
bus invocantes, in tentationibus confitentes, non 
niodo ut fideles servi Dominum sunt secuti, verum 
etiam et alios ut sequerentur suis exemplis inci- 
laverunt. 


CAPUT LY. 
. De Timotheo et Apollinari martyribus. 


Timotheus et Apollinaris 4 apud Remensium ur- 
bem, consummato 786 martyriu, coelestia regua 
meruerunt (An... 25 Aug.) : quorum reliquias qui- 
dam, sedificata in eorum honore basilica. devotus 
expetiit. Pontifex vero qui aderat, cum honore per 
presbyterum dirigit. Cumque iter ageret, mulier im- 
portuua, et eredo inligna merito, in via procedit, 
salutatoque presbytero, deosculatur linteum quo sa- 
cre tegebantur faville, rogans sibi de iis al quid 
condonari. Tunc presbyter diu dubitans, et tribuvre 
differens, victus tandem ab improbitate ejus, divisit 
[Al. dimisit] ei particulam. Ascendensque sonipedem 
|id est, equum], iter expe ire coepit injunctum : sed 
percutiens utraque equi latera, nequaquam poterat 
promoveri; ipse vero ita gravatus erat, ut vix caput 
valeret erigere. Intelligens autem Martyrum se vir- 
tute teneri, poeuiteutia. motus utiliter recepit quod 
negligeutia intercedente largiri przsuinpsit : restitu- 
toque iu capsa quod abstulerat, abire permissus est. 


CAPUT LVI. 
De sancto Eutropio. 


Eutropius ὁ quoque martyr Sautonicz urbis, a 
beato Clemente episcopo fertur dirccius in. Gallias 
(Sec. n aut 11, 30 April.), ab eodem etiam pontifi- 


passionis tempus non exprimit; Timotheum vero ex 
Oriente Remos advenisse scribit, atque hoc caput 
Gregorii laudat. Eusebius, vir speclabilis, eorum in 
lionorem basilicam construxit in qua, teste Frodoardo, 
sanctus Reinigius sepeliri petierat. Exstat etiani nunc 
canonicorum colleg:o et parochiali tiiulo. insignis, 
sed nobilior, quod in «a complurium martyruui reli- 
qui:? asserventur. Haud procul ab illa visitur anti- 
quum cometerium quod Martyrum vulgo appellatur, 
in quo et in vicinis locis, terra effossa, inveniuntur 
corpora, clavis inagnis iu capite et iu brachiis con- 
fixa, qu:& martyrum esse putantur. Nullo tamen pu- 
blico cultu donantur, quod et nullis miraculis coru-- 
cent, nec siot, ut loquitur Optatus, ab Ecclesia vind:- 
cati. 

* Laud., Bell. et Colb. 2, Eutropis, et in capitis 
titulo, De Eutrope martyre. Et hic Gregorius mariy- 
rei admitiit ante Marci tempora ex vulgari tradi'i- 
ne. Sancti Eutropit ecclesia apud Santonas vetustate 
fati:cens a Leoutio episcopo restaurati est, ut caui 
Fortunatus lib. 1 carin. ὅ. ἰδ est. Leontius. qui circa 
weculi v1 tnedium Burdigaleusis erat episcopus. Pal- 
ladius eodein. scu:o labente ejusdeui sancti curpus 


15] 


MIRACULORUM 118.1. Di& ΟΙΟΠΙΑ MARTYRUM. . 


158 


ealis ordinis gratia consecratus est *, impletoque A posset excutere, ccelesti lampaae cereus, qui jam 


hujus officii ordine, peracta incredtflis przedicatione, 
insurgentibus paganis, quos auctor invidi: credere 
non permisit, illiso capite victor occubuit. Sed quia 
eo tempore instante persecutione, neque digno loco 
sepultus, neque a Christianis debito honore venera- 
tus. est, valde datum est oblivioni eum martvrem 
fore, quod hoc ordine traditur 787 revelatum. Post 
multa annorum spatia in ejus honore basilica zdifi- 
cata est, expletoque opere Palladius 5, qui tunc sa- 
cerdotalis ordinis cathedram regebat, convocatis ab- 
batibus, sacros cineres in. locum quem praparave- 
rat, transferri studuit, Quod cum factum fuisset, duo 
ex abbatibus reserato opertorio sanctum corpus aspi- 
ciunt, contemplanturque cicatricem capitis, qua in 


parte defisum fuerat securis acumen. Sed ne prz- B 


sens visio duceretur in irritum, etiam spiritualis hzec 
doctrina commonuit, scilicet cum sequenti nocte stra- 
vissent sacerdotes membra quieti, apparuit per vi- 
sum his duobus, dicens : Cicatricem quam contemplati 
es'is in capite, scitote ine per eani martyrium con- 


summasse: et ex hoc quod martyr esset iunotuit. 


populis, quia non aderat histeria * passionis. 
CAPUT LVII, 
De sancto Amarando. 

Amarandus 4 autem martyr apud Albigensem ur- 
bem, exacto agonis fldelis cursu, sepultus vivit in 
gleria (An. 250, 7 Nov.). Cujus, ut historia passionis 
declarat, sepulcrum diu vepribus sentibusque [ Ed. , 


beato sepulcro affixus erat, illuminatur ; sicque fa- 
ctum est ut quxe huinanze non expleverant industriz, 
peragerentur divini numinis majestate. Cessante hu- 
mano studio coelestia officia ministrantur, luminisque 
novi fulgore cereus clarificatur accensus. Quod cum 
populis manifestatuu fuisset, inerementum (foci ul- 
terius ad accendendum lumen nullus exliibere prz- 
sumpsit. Postquam vero locus ille inhabitari ab ho- 
minibus assidue ccpit, atque ibi domus in quibus 
ignis accenderetur adessent, hoc miraculum non est 
ultra przstitum plebi, cum aliis miraculis frequen- 
tius illustretur. . | 


CAPUT LVIII. 
De sancto Eugenio. 


lluic * cryptz socistur et ille Honorifician:e f per- 
secutionis mariyr Euge«ius, sacerd.talis iufulze maxi- 
muni deeus, quei iu liac urbe detrusum exsilio, vel 
ipsius vel sociorum ejus passio narrat (An. 505, 
45 Jul.). Hic cuu magnis in szculo polleret virtati- 
bus, et jam vietor de tormentis martyrialibus exsi- 
liisset, tempus vocationis sux, quo arcersiretur ad 
gloriam, Domino revelante, cognovit, illud praecipue 
quod populis occulebatur, manifestum noscens, se 
martyri Amaraudo socium esse futurum, ad ejus se- 
pulcrum dirigitur, prostratusque solo, diutissime 
orationem fudit ad Dominum : dehine expansis per 
pavimentum brachiis, spiritum ccelo direxit, qui a 
Christianis 789 collectus, in ipsa qua diximus ery- 


sepibusque | conteetum latuit, sed, Domiuo jubente, (* pta sepultura mandatus est. Ad cujus festivitatem 


Christianls populis revelatum est, ei crypta in qua 
quiescebat patefacta respleuduit. Sed cuin hostilitate 
i.npellente locus ille ab liabitatoribus fuisset evacua- 
tus, a longinquo venientes incole, honorem beato 
Martyri quasi custodi proprio nitebantur impendere. 
Igitur cuim cereos frequenter devotio Christiana de- 
ferret, Mm die contigit, ut quidam pr:e longin- 
quitate itineri$ incrementum ignis, quo accendere- 
tur 7868 cereus, non exhiberet. Arreptumque sili- 
ccm ferro verberat quasi ignem eliciturus : quod dum 
ayeret, et crebris ictibus lapidem quatiens, nihil foci 


transtulit, ibique perseveravit in ecclesia sui nomi- 
nis cum adjuncto monasterio ordinis Cluniacensis, 
usque ad seculum proxime elapsum, quo a Calvini- 
stis concreiatum est. Acta ejus habentur, sed fabu- 
losa, quz ideo omisit Henschenius ad 50 Aprilis 
Biollandiani. 

^ Cod. J,aud., gratiam consecutus est. 

ν Celebris est in Gregorii Hist. lib. vii et vii ob 
ordinatum ab eo Faustianum episcopum Aquensem 
in Novempepulania. lnterfuit concilio Paris. iv et 
Matisc. 11. Litteras simul et sacras reliquias a Grego- 
r 0 Magno accepit. 

* Exstat hodie ejus passionis historia, imo potius 
f3bularum cousarcinatio, ut diximus, nulla fide di- 
gna. Sed non spernendus eit liber de ejus Miraculis, 
seculo xii. scriptus, quem Bollan liani ad diem 30 
Aprilis ediderunt. 

4 Amarandus, seu Atnaranthus, Decii temporibus 
martyrium cousummas-e dicitur. Sepultus fuit apud 
Vianciumn vicum, haud procul ab urbe Albigensi, 
ibique corpus ejus sacrutu. remansit ad an. 1404, 
quo iu ecclesiam sanctz Cailie urbis cathedralein 


cum tempore quodam innumeri populi convenirent, 
negotia multa in atrio protulerunt. Puella. vero una 
ex habitatoribus loci stationem adit, quasi aliquid 
coemplura, speciemque sibi aptam aspiciens, ἃ ne- 
gotiatore suscepit. Et statim dicto citius porrectam 
alteri negat se accepisse. Negotiator vero Íntente 
aiebat : Mea eam tibi manu protuli, tuque rimasndam 
sollicite suscepisti. Illaque negante, ait negotiator : 
Si tibi tanta est pertinacia, avaritia stimulante, ne- 
gandi, judicet illud beatus martyr Eugenius. Ad cu- 
jus sepulcrum, si eum sacramenti interpositione 


a Ludovico de Ambesia translatum est. De Vianeii 
ecclesia et monasterio vide Mist. persec. Vandalic:ze 
a nobis editam, cap. 8, num, 8, Sancti Amarandi pss- 
sonis historiam, quam Gregorius laudat, aut aliam 
quamcunque Quequam vidimus, 

* Sic et cod. Clar. b, quamvis ibi caput przecedens 
desit. In. margine additum, aped Albigensem urbem, 
Mss. Eugenium in capitis titulo martyrem dicunt. 

f Legendum Junericiame. llic nempe celebratur 
sanctus Eugenius Carthaginensis antistes, qui tem- 
pore Hunerici Vandalorum in Afriea regis fidem ca- 
tholicam verbo, scriptis et miraeulis, egrecie adver- 
$us Arianos defendit. Sed tandem, jubente Trasa- 
mutido, iu. Gallias relegatus, Albigz defunctus est, 
ac sepultus prope sauctum Amarandum, atque eum 
eo, ut ad eap. przced. d' ximus, iu eeclesiam cathe- 
dralem translatas est. Colitur Albig:e die 6 Sept., in 
Martyrologiis vulgatis 15 Julii. Ejus epistolam Gre- 
gorius integram. retilit Hist. lib. n cap. 5. De eo 
plura Victor Vitensis episcopus, quein vide, et flist. 
persec. Vandalies , quaui ei subjunxiimus, eap. 8. 


759 


S. GREGOR] EPISCOPI TURONENSIS 


7650 


edixeris te non accepisse, dàmhi mihi nihil zestimo A trum, quod in pilulis nescio quibus conversum fue- 


quod amisi. At illa pollicita se posse ex hoc exui sa- 
cramenio, vadit ocius ad sepulcrum; elevatisque ma- 
nibus ut juraret, extemp!o membris dissolutisirriguit, 
plantzeque ejus aflixze sunt pavimento ; vox. bxsit in 
gutture, tantum os patulum a sermone nudum hia- 
bat. Quod negotiator cum reliquo populo cernens, 
alt : Prosit tibi, inquit, virgo, haec species quam tu- 
lisi mibi, sufficit ulti» data per Martyrem. Et hac 
dicens, a loco discessit. llla vezo iu lioc tormento 
diuüssime detenta, tandem Martyre jubente locuta, 
pelam confessa est quod clam latere voluerat. Quid 
agis, o infelix avaritia? quid peteudis rebus alienis * 
succumbis mens feminea, nou virilis? Ut quid fir- 
mam loricam mentis modica trapsverberas sagitta 


cupiditatis ? Quid congregas, o homo, auri rubiginosi B 


talenta, eum iis arsurus in gehenna? Quid tibi pro- 
sent peritura Jucra, qua zternse vit» pariunt detri- 
menta ? juxta illud Domini verbum : Quid prodest ho- 
mini si totum mundum (lucretur, anima autem suc de- 
trimentum patiatur ? Aut, quam dabit homo commuta- 
tionem pro anima sua (Matth. xvi, 26)? 
CAPUT LIX. 
De ultione cujusdam (uris. 


790 Ecclesia ^ est vici Icidioreneis, sub termino 
Turonicz urbis, qua plerumque sacris miraculis iliu- 
stratür, fenestras ex more habens, quae vitro lignis in- 
eluso clauduntur, quo pr.Pelarius aedi sacrae lumen 
quod mundus meruerit subministrent. Quam eccle- 


siam fur nocturnus importunusque aggreditur, in- C 


gressusque noete, cum omnia cerneret custodum 
cura tueri, et nihil de sacris ministeriis quod aufer- 
ret adverteret, ait intra se : Si aliud, inquit, invenire 
non possum, vel has ipsas quas cerno vitreas aufe- 
ram, fusoque metallo aliquid auri conquiram mibi, 
Ablatis igitur dissipatisque vitreis, metallum abstu- 
lit, et in pagum Biturigi territorii contulit. Missum- 
que vitrum in fornace per triduum deeoquens, nul- 
lum exinde opus potuit expedire : victusque crimine, 
divinum super se judicium in!uens, nequaquam mo- 
tus perdurat in malis. Ablatum autem ἃ eacabo vi- 


^ Mss. quatuor, petendarum rerum. alienarum. In 
Colb. a- emendatum, appetentie rerum, eic. llic vero 
ad finem cap. desunt in Clar. b. 


rat, advenientibus negotiatoribus venumdedit, ut 
scilicet accepta peeunia, novus Giezi, lepram per- 
petuam compararet, Nam adveniente die post anni 
curriculum, quod [Al., quo] hoc furtum feeerat, ea 
put ejus tumori datur : oculi quoque inflaatur, ut 
erui a suis locis autumentur. Haec autem ei singulis 
annis eveniunt in die illa qua furtum admisit. Plan- 
gitqué miser vitruni, quod ex itinere quo [Al., quod] 
transmisit non potuit revocare. 


CAPUT LX. 


De Rogatiano οἱ Donatiano martyribus, et. Similino 
con[essore. 

Apud urbem vero Namneticam duo sunt martyres 
pro Christi nomine jugulati (Au. 290, 24 Maii). Quo- 
rum unus Rogatianus, alter Donatianus * est vocita- 
tus. Habetur ibi etiam et Similinus 4 79 ἢ magnu: 
confessor (An. $10, 16 Jun.). Igitur cum supra dieta 
civitas tempore Chlodoveci regis barbarica vallare- 
tur obsidione * (An. circ. 510), et jam sexaginta dies 
in liae serumna fluxissent, media fere nocte apparue 
runt populis viri cum albis vestibus, radiantibus ce- 
reis, a basilica f beatorum Martyrum egredi : et ecce 
alius chorus buic similis de basilica procedere an- 
tistitis Similini. Cumque conjungentes se, data salu- 
tatione, orationi incubuissent, recesserunt unusquis- 
que ad locum urde progressus fuerat, 86 protinus 
omnis phalanga hostilis immenso pavore exterrita, 
ita subito impetu a loco discessit, ut facta luce nul- 
lus ex his reperiri posset. Apparuit ante dicta virtus 
Chilloni [Clar. a, Chillino] cuidam, qui tunc luie 
. exercitui praeerat. Qui necdum erat ex aqua et Spi- 

ritu sancto renatus, qui statim compunctus corde, 
eonversus ad Dominum, iterata nativitate progenitu:, 
Christum esse Filium Dei vivi clara voce testatus 
est. 

CAPUT LXI. 


De reliquiis beati Nazarii. 

In territorio quoque urbis Namneticz $, in vico 
quodam supra alveum Ligeris, beati Nazarii reliqui:e 
continentur (An... 13 Jun.). lgitur quodam tempore 
dralis, ideo sancti Similiani dieto. Diversa est ab illis 


abbatia sanctorum Rogsatiani et Donatiani in pago 
Namnetensi, quz memoratur in charta Odonis regis 


b Hoe caput deest in Clar. a, et simul eum seq. in p an 895, lib. v de Re diplomat. num. 121. 


Clar. b. Colb. a, Jcioderensis. De 
notis ad eap. 12 lib.-vr Hist. 

€ Sic Clar. a ; cateri Mss. et Editi vet., Donatus. 
llorum martyrum passionis historiam dedimus inter 
Acta Martyrum, pag. 295, et Henschenius die 24 
Maii Bollandiani. Eorum martyrium ad annum usque 
503 differt Baronius. 

4 Bell., Similienus, vulgo saint Sambin, tertius in 
Catalogis vulgatis episc. Namnetensium recense:ur, 
sed nibil de ejus etate compertum habemus. 

* Hanc obsidionem ad extrema Chlodovei I tem- 
pora, id est an. 510 aut seq., revocat Cuiutius, s. b 
cujus iamen. potestate anno 511 exstabat urbs Nam - 
netensium. Nam Epiphanius Namnetensis eo anno 
concilio Aurelianeusi 1 subscripsit. 

t Hzc basilica hodieque substitit, parochiali titulo 
orna!a, sicut et basilica sancli Similiani, cujus titu- 
laris nominatur ab uno e canonicis ecclesi: cathic- 

e 


hoc loco egimus in 


δ Aliquot Mss., etiam Clar. b, in quo caput praece- 
dens deest : In territorio quoque ipsius urbis, in. Et, 
hic ultimus in margine, apud urbem Nanneticam. Lo-* 
cus ille infra Naumnetas hodieque nomen reti.eC 
Saneti Nazarii, ubi prater parochialem ecclesiam 
prioratus exstat inonasterio sancti Albini Andega- 
vensis subjectus, cui tempore Gregorii, uti ex h.e 
loco conjicio, abbas prserat virorum conventui. 
Quis vero ille sit Nazarius, divinare non licet, cum 
eodem die 42 Junii Nazarii ires colantur, primus 
Mediolani cum Celso puero 8 sancto Ambrosio Me- 
diolani inventus, item duo martyres illis cognomines, 
si tamen diversi sint. Ebroduni ; et tertius Roni, 
cujus corpus anno 765 Chrodegandus, Metensis cpi- 
scopus, Roma in Gallias attulit, qus oecasio fuii 
coudends celebris abbati: Laureshamensis in diue- 
cesi Wormatiacensi. 


. 46t 


MIRKACULORUM LIB. 1. DE GLOMA MARTYRUM 


162 


Lomo devotus baltenm ex auro purissimo eum omni À medietas validis doloribus quatiepatur, erat autem 


apparatu studiosiesime fabricatum, super altare ba- 
silicze illius posuit δ, orans ut in causis suis Martyris 
virtus dignaretur adesse. Quo recedente, Britto qui- 
dam ex satellitibus Warochi Britannorum comitis b, 
et primus cum eo adfuit, ablatoque violenter appa- 
ratu biltei, ipsum quoque ba]lteum repetiit (An. 590). 
Renitehte presbytero ac dicente : Dei res hz» sunt, 
794 et 2d reficiendos pauperes sancto Martyri sunt 
collata, ne famem pessimam patiantur, qui huic 
templo fideli devotione deserviunt : unde tu potius 
. huc aliqua inferre, non auterre debebas. Non molli- 

vit hominis avari animum abbatis illius przxicatio; 
sed potius succensus, minari ei ccepit, ac dicere : 
Nisi sine mora retuderis balteum, manu mea interi- 


meris. Tunc victus abbas, speciem super altare quo B 


s2ncia teguntur pignora colloeavit, dicens : En ip- 
sam quam petis reticulam; si metus devirtute Marty- 
ris nullus est, aufer. Erit enim, ut coufidimus, de 
vestigio judex, si ea auferre prasuimpseris. At ille 
nihil inetuens, abstulit , jubens sibi equum ante ip- 
satu basilicze porticum properari. Cui ait sacerdos : 
Nuus unquam in hoc loco equum przsuinpsit as- 
cendere, Da, quzso, gloriam Deo, et honora Marty- 
rein, ne mali aliquid patiaris. llle vero mandata ne- 
gligens sacerdotis, ascenso in atrio sancto equite, 
ubi egredi venit *, percusso ad porta limen superius 
eapite, ad humum testa disruptia corruit, manibus- 
que suorum deportatus, ut tugurium cujusdain pau- 
perculi, quod erat proximum, est ingressus, protinus 


tunc temporis in villa oppido proxima quo dolore, 
ut diximus, valde atteuustus, misit diaconen) suem 
ad Sanetorum basilieam. Et quia in ipsius templi 
medio puteus esse dicilur, in quo Sancti post mar- 
tyrium pariter sunt conjecti, eollectum exinde pal- 
verem detulit sacerdoti. Verum ubi exinde caput et- 
tigit, extemplo delor omnis exemptus est. 


CAPUT LXI. 
De sancto Malloso., 


Ab hoc etiam sacerdote sancti martyris Mallosh 
corpus repertum est hoc modo (An. 286, 10 Oct.), 
Cum fama ferret hunc spud Rertunense ! oppidum 
martyrium consummasse, occultum erat hominibus 
illis quo in loco quiesceret : erat tamen oratorium 
inibi, in quo nomen ejus invoeabatur, Supradictos 
vero pontifex iu honorem ejus basilicam sedificavit, 
ut scilicet cum aliquid revelationis de Martyre acei- 
perct, in ea beatos artus, Domino annuente, trans- 
ferret. Denique in latere basilicze, id est, in parieta 
qui a parte erat oratorii, in absida collegit €, pras- 
t£»lans Domiui misericordiam quid juberet de Martyre 
revelari. Post hxc d:aconus quidam Mettensis, per 
visum ductus, ubi Martyr quiesceret est edoctus. 
Post paucum autem tempus, veniens ad episcopum, 
et quasi certa signa, quie per visum viderat, rele. 
gens, cum prius ibidem non fuisset, ait episcopo: 
Hic effode, et iuvenics corpus Sancti, id est, in medio 
absid:. 7944 At ille, cum fodieset quasi in septém 


spiritum exhalavit, Quod Warochws audiens, et res (? Pedes. attigit nares cjus odor immensi aromaris, et 


quas hic abstulit restituit, et de suo proprio multa 
contulit pavere perterritus, 


CAPUT LXI1I. 
De qunquaginta martyribus Thebeis. 


Est 4 apud Agrippinensem urbem basilica, in qua 
dieuntur quinquaginta viri ex illa legione sacra The- 
bzorum pro Christi nomine martyrium consum- 
masse (An. 286, 10 Oct.). Et quia admirabili 793 
opere ex musivo quodam modo deaurata resplendet, 
Sanctos Aureos ipsam basilicam incolis vocitare vo- 
lwerunt. Quodam autem tempore, Eberegisili epi- 


scopi *, qui tunc bujus urbis erat antistes, capitis 


* Mos erat tunc temporis res Deo oblatas super 


ait; Credo in Chrisio, quod ostendit mihi Martyreu 
suum, quendo me hxe :uavitas circumdedit : et fe- 
diens, reperi sanctum corpus illzsum; οἱ emittene 
vocem ipagnaum, Gloria in excelsis Deo seeum omnem 
clerum pariter psallere feeit. Dicio queque hymno, 
corpus sanclum in basilicam transtulit, et cum lande 
debita sepelivit. Ferunt ibidem et Victorem marty- 
rem ὃ esse eepullum, sed non eun adlbue coznovi- 
mus revelatum. 
CAPUT LXIV. 
De Patroclo martyre. 

Patroclus ! quoque martyr, qui apud urbeis Tri. 

cassinorum sepultus habetur, $&:piu3 se amicuis Dei 


persolverent. Monasterium sancti Gereonis appella,, 


allare deponere. Vide Bignon., in lib. 1 Marculfi D quod hodie insignis ext collegiata. 


orm. 1. 

ν [ἃ contigisse putant tempore: belli quod anno 
590 commotum est, de quo Gregor. llist. lib. x ca- 
pite 9. 

* Alii, ascenso equo, etc. Mss. at ubi egredi. Clar. 
a, Culb, a et Clar. b, alia manu, egredi voluit. 

4 Quz sequuntur ad h:ec verba capitis 69, Ferunt 
eliam, eic., desunt ia. Clar. b. Complures martyres 
ex Thebrorum legioue apud Coloniam Agrippinam, 
ac in vieinis locis passos [uisse vetus est tradilie, de 
quibus llelinandus, seu quivis alius, multa congerit 
in sermone apud Surium edito die 10 Octobris. San- 
ctos Aureos, qui hic laudaiitur, interpretatur sanctum 
Gereonein sociosque ejus, quanquam iuclto plures 
quat quinquaginta fuisse dicuntur. Eorum basilicam 
sb llelena Coustantipi Magni maire exstructam fuisse 
Leme!, eique ininistros deputatus, qui divinas laudes 


ὁ Deputstus fuit ἃ €Childeberto rege anno 590, ad 
compescendas turbas monasierii Pictavensis, ui seri- 
bit Gregorius lib. x Hist. στρ. 15. 

f Cod. Colb. a, Bertinensem. Colb. tet. Bertun- 
lensem.  - 

& Clar. b, absidam collegit. 

h ju Colb. a deest liec vox, wartyrem. Si verum 
sil, ut aliqui sentiunt, hunc martyrem ex legione 
Thehswa fuisse, qui loco ubi cuim multis aliis p»ssus 
e-t, Sauctos nomen dederit, ex qu: vulgus Xanium, 
qaod Cliviensis ditionis oppid«in. est, efformaverit, 
Bertuni oppidi sitam invenitnus. Nam Victor et Mal- 
losus hie in eodet loco quievisse memorastur; et 
vetera quadam Martyrologia utrumque simul cele- 
brant. 

i Deest hoc eaput in Colb. tut., cztera. quoque δώ 
74 inclusive, in Clar. a. 


ἼΟδ᾽ 


8. ΟΠΕΘΟΒΙΪ EPISCOPI TURONENSIS 


virtutibus multis ostendit (An. 2959 aut 975, 94 Jan.). A humo operuerunt : idque, quod Deo vel ssncto Mar- 


Erst enim super eum parvulum oratorium , in quo 
unus tantum clericus serviebat. Loci enim homines 
parvum exbibebant Martyri famulatum, pro eo quod 
historia passionis ejus non baberetur in promptu. 
Mos namque erat bominum rusticorum, ut sanctos 
Dei, quorum agones relegunt, attentius venerentur. 
Quidam igitur de longinquo itinere veniens, libellum 
hujus certaminis detulit, lectori, quem in ipso loco 
servire dizimus, prodidit ad legendum. llle vero 
post decursam lectionem valde gavisus, nocturno sub 
tempore famulante jumine, velociter exemplavit. 
llominibus quidem digressis, hic episcopo suo exhi- 
bet qua repererat, putans se per hzc gratiam asse- 
qui sacerdotis. At ille non credens, nisi confictum 


tyri acceptabile non fuisset d, per visum cuidam 
apparuit; viditque homo ille conquerentem heatuu 
Antolianum cum reliquis sanctis, atque dicentem : 
Ve mihi, quia propter me mulii fratrum meorum 
injuriati sunt : verumtamen dico, quia qui bxc cee- 
perunt, ad effectum perducere non possunt. Quod ita 
gestum est. Erectis tamen parictihus 796 super 
altare sedis illius, turrem ac eolumnis *, pharis, he- 
racliisque transvolutis arcubus erexerunt, miram 
canierze fucorum diversitatibus imaginatam adhiben-- 
tes picturam. Nam ita fuit hoc opus elegans et sub- 
tile, ut per longa tempora rimarum frequentatione- 
divisum pene in ruinam pendere videretur. Quod 
periculum Avitus ! pontifex cernens, anticipans fa- 


sstimans, cxsum increpatum clericum 3bscedere B turam columnarum stragem, jussit tigna asseresque 


jubet, dices : Te liec juxta votum tuum dietasse 
iuspnifestum 6.1: nam nunquam ea cuim ullo homine 
reperisti. 7955 Post multum vero tempus, ut virtus 
Martyris non esset occulta, abiit exercitus in Italiam, 
et detulit passionis hujus historiam ", sicut a clerico 
tenebatur scripta. Tunc confusus valde episcopus, 
eognovit vera esse quz a clerico dicebantur. Populus 
autem ex hoc magis honorare coepit Martyrem, con- 
Biructaque super eum basilica, festivitatem ejus per 
&ingulos annos devote concelebrat. 


CAPUT LXv. 
De basilica sancii Antoliani martyris. 


Antolianus 5 autem martyr apud urbem Arvernam 
martyrium consummavit (An. 255, 6 Feb.). In cujus 
honore Alchima soror et Placidina conjux Apollina- 
ris episcopi templum adificare cupientes *, multa 
Sanctorum corpora, dum fundamenta jacerent, re- 
moverunt, nescientes cujus meriti essent quorum 
sepulcra repererant : quz cum viritim sepelire pro- 
pter aliorum sepulerorum multitudinem qux locum 
illum ab antiquo repleverant non haberent, congre- 
gatum ossium massam in unam projicientes fossam 


* Frequentes istis temporibus fuere Francorum in 
Italiam expeditiones, quarum occasione quidam ex 
Italia Acta saucti Patrocli in Gallias afferre pótue- 
runt. Incerium est autem an ea sint qux ad nos. us- 
que pervenere, in quibus Patroclus Aureliani jussu 
casus memoratur. Aurelianus autem an. 275 et seq. 


in Gallisg venit. Verisimilius tamen alii putant Aure- ἢ) 


liani nomine przesidem designari. Ejus saucti Marty- 
ris reliquias ab Ausegiso Trecensi episcopo obtinuit 
Bruno, Coloniensis episc., Ütton:s Magni imp. frater, 
qui eas apud Susatum (Soest), Wesphalix» oppidum, 
diocesia Monasteriensis, deposuit, ubi hodieque ser- 
.vantur. Adi Bolland., die 24 Januarii. Translationis 
hisioriam ex Rotgero monacho descripsit Camuzatus 
lromptvoarii ful. 434. 

b De Antoliano egit Gregorius lib. 1 Hist. cap. 51, 
ubi inter alios martyres qui in Chroci Alemannorum 


regis in Gallias irruptione passi dicuntur, tempore 


Valeriani et Gallieni impp., Anto'ianum aliosque 
Arvernenses martyres recensere videtur. In libro de 
Ecclesiis Clarom. sanctus Antolianus in ecclesia san- 
cti Galli quiescere dicitur; sed illa destructa, sacruui 
ejus corpus in ecclesiam sancti l!lidii trauslatuui est. 
Volunt tamen alii sancti Antoliani reliquias, destru- 
cia szculo x sancti Galli ecclesia, in Cautogilense 


vel tegulas amoveri ; quibus submotis nec adjutoriis 
columuis apposiiis, nutu Dei, discedentibus de ma- 
china structoribus ut cibum caperen!, recedentibus - 
que οἱ reliquis a basilica, dato columns iumeuso 
pondere, cum magno sonitu super altare et circa 
altare dirueruut, completaque est zdes nebula de 
effracti calcis pulvere. At sacerdos exsanguis, duo- 
rum damnorum detrimenta suspirans, ne et mar- 
mora confregissent, et aliquis deperisset e populo, 
scire mon poterat quid dainni accessisset. Nullus 
enim propter nebulam pulveris illuc poterat acce- 
dere. Post duarum vero horarum spatium, recedente 
webula, ingressi sunt vel defunctorum colligere cor- 
pera, vel columnarum Ííragmenta rimari. Nullum 
hominem periisse cognoscunt : altare quoque miran- 
tur illesum, in quod e tanta altitudine impacts co- 
lumna nihil lzsionis intulerunt. Quid plura? inve- 
nerunt omnia integra, cuncta coutemplantur esse 
salvata : glorificant Martyrem, conspiciunt Dei vir 
tutem, qui sic altare columnasque servavit illasas. 
ln hujus urbis territorio et Julianus martyr (An. 
304, 98 Aug.) agonis palmam legitime decertando- 
797 promeruit. De cujus virtutibus quae ad nos 


ordinis Benedictini coenobium, hodiern: sancti Flori 
dicecesis , translatas fuisse, ubi etiamnunc haberi di- 
cuntur cum aliis multis sanctorum reliquiis, quiz huuc 
locum illustrant. 


€ Sic restituendum censet Sirmondus in notis ad 
Apollinaris Sidonii lib. ni epist. 45, idque ezigit 
rerum veritas. Vide supra notas in lib. 11 Hist. capp. 
9 et 12. Haud tamen difliteor me nusquam lianc. le- 
ctionem in Editis aut Scriptis invenisse. 51ic quippe 
habent Editi Bad. οἱ alii : Alchima et soror Placidine 
conjux... cupientes. oin. et Colb. tut. , Alchima so- 
rer Placidine conjuz... cupiens. Laud., Bec. , Colb. 
a, cupientes. 


4 Videant quale piaculum adinittant, qui, postha- 
bita oinni religione, mortuorum cadavera adeo facile 
pro suo libitu effodere nou verentur. 


eSic plerique M:s. alii cum Editis,a columnis. Et infra 
Mss. ut plurimum eracíis, seu heraciis. liunc locum sie 
exponit Bolland. ad diem 6 Febr., ut arcus telanionibus, 
seu atblantibus, quos Gregorius lJ'eraclas, quasi B er- 
cules appellat, innixi fuerint. Pharos censet esse ti- 
gua quz iu wodum phari assurgebant. 

I Episcopus Arvernensis, de quo passim Gregorius 


166 . 


465 


MIRACULORUM LIB. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


766 


usque venerunt, in libro quem de ejus miraculis A sollicite requiris, juxta lapidem marmoris herbarum 


proprie scribere przesumpsimus declaravimus *. 
CAPUT LXVI. 
De furto patrato in ede sancti Saturnini, 


In ipso quoque territorio, tempore quo Chramnus b 
Arvernum abiit (Post an. 250, 29 Nov.), cum di- 
versa scelera ab ejus gererentur ministris, quinque 
viri sacrosanctum oratorium domus lciacensis * fur- 
tim appetunt : habentur autem in eo sancti Saturnini 
reliqui: , irruptoque, ablatis palliolis vel reliquis 
ministerii ornainentis, nocte tegente discedunt. Sed 
presbyter recoguoscens furtum , 86 inter vicinos 
scrutans, nullum potuit ex his qux» ablata fperant 
indicium reperire. Protinus vero latrones qui haec 


admiserunt in Aurelianense se territorium transtule- B tem in ea 


runt : divisisque rebus, accepit unusquisque partem 
suam. Sed mox insequente ultione divina, quatuor 
in seditionibus interfecti sunt. Quintus vero totam 


sibi furti hujus hzreditatem superstes remanens- 


vindicavit, Sed ubi hxc in domum suam contulit, 
siat.m obteclis sanguine oculis, excaecatus est. Tuuc 
compunetus tam doloribus quam inspiratione divina, 
vovit, dicens : Si respexerit Deus miseriam meam, 
et mihi visum reddiderit, referam loco illi sancto 
que abstuli. Et hzc cum lacrymis orans, visum 
recepit. Accedens vero ad oppidum Aurelianense, 
providente Deo, diaconem Arvernum iavenit. Cui 
traditis rebus, suppliciter exoravit ut easdem ora- 
torio resütueret, quod diaconus devotus implevit. 


CAPUT LXVII. 
De sancto Genesio Arverno. 


Nuperrimo autem tempore (An...... 23 Oct.) in 
hujus urbis Arvernz territorio, 798) quod adjacet 
Tigernensi castello, Genesius 4 ejusdem loci sanctas 
se hoc modo revelavit. Pauper quidam boves, quos 
δὰ exercendam culturam babebat, casu ab oculis 
dilapsos perdidit, eosdemque sollicita indagine quz- 
sitos, reperire non potuit. Consequenti vero nocte 
apparuit ei vir quidam per visum, dicens : Vade per 
viam qui ad silvam ducit, et invenies boves quos 


4 |pse est liber secnndus quem infra habes. 

b Colb. a, Condramnus. De his Chramni sceleribus 
vide lib. iv llistoriz capp. 10 et t6. 

* jdeu cod., in marg., al. manu, sed antiqua, De 
oratorio. lciodorens.. Iciodlerum — autem. oppidum 
(!ssoire) notum est apud Arvernos . ubi abbatia 
olim ob scho'as, ubi sanctus Prz»jectus litteras. didi- 
cit, celebris, de qua infra. Favet titulus in indice in 
Bell. et Laud.: De oratorio l ciodorensi in Arverno, ubi 
sanctus Saturninus requiescit. Colb. a : De... lciode- 
resi.... ubi sanctus Symphorianus , eic. Retinendam 
esse vocem Jciacensis verisimilius est, Hic quippe 
designari videtur vicus [ssac vulgo dicius, unica a 
Ricomago leuca distaus, ubi hodieque ecclesia paro- 
chialis sanctum Saturninum Tolosatem episcopum 
patronum agnosci. 

4 |n Colb. tut., hic et in indice, dicitur episcopus, 
mendose, ut ex contexiu patet, nam ín albis, id est 
intra primam sui baptismi hebdomadam, martyrium 
complevit. Alius est Genesius episcopus Arvernensis 
lahente szeculo vti, qui die 3 Junii colitur. Hu,us san- 
cu Acta habentur, sed qux parvam merentur fidem. 


copiam decerpentes : junctisque ad plausirum, mar- 
mor exhibe, et super sepulturam qua via est pro- 
pinqua compone. Ego enim sum, qui tibi b:ec loquor, 
Genesius, cujus est tumulus ille, qui in albis positus 
per martyrium ab hoc mundo iigravi. Consurgens 
autem homo ille diluculo, reperit boves juxta lapi- 
dem, fecitque sicut ei preceptum fuerat per visum. 
Sed nec in hoc defuit miraculum ; cum immensus 
lapis, quem multa boum paria movere vix poterant, 
a duobus tantum delatus est bobus. Ex hoc enim 
malti infirmi ibidem venientes, votorum promissa 
solventes, sanitatem recipiunt. Audiens hac Avitus 
eyiscopus urbis illius, basilicam super tumulum 
Saucti magnam zeificavit *, dedicatarmque, festivita- 
excoli precepit, in qua nune multa fre- 
quentia populorum cum votis, ut diximus, veniens, 
cum sanitate regreditur. Hanc etiam basilicam sancti 
Geuesii Arelatensis reliquiis illustravit. 


CAPUT LXVIII, 


De Genesio Arelatense martyre, seu, De moro 
reviviscente. 

Hic vero martyr Genesius f, decisione cervicis 
agonem pro Christi nomine, apud eamdem Arelaten- 
sem scilicet urbem, pollente fervore fidei, consum- 
mavit (An..... 25 Aug.). Est autem ibi arbor, ubi di- 
ciue decollatus fuisse, genere morus, ex qua infir- | 
wis mulia 799 plerumque beneficia, impertiente - 
Martyre, sunt concessa. Sed decursis temporibus, 
cum rami cortexque ejus pro salvatione a multis 
deiraherentur, arefacta est. Verumtawen adhuc fi- 
deliter petentibus vivit, similia prabeps medicamina 
quod superest de columna. | 


CAPUT LXIX. 
De miraculis per beatum Genesium factis. 


Sed et pons quondam super Rhodanum fluvium, 
ubi beatus Martyr natasse fertar, in die solemnitatis 
ejus , disruptis catenis, quia super naves locatus 
erat, nutare cappit, 3e pr» nimio pondere popdlo- 
rum ipsm naves dehiscentes, in alveo fluminis po- 


Dicitur e Gracia cum matre Geuesia persecutionem 
fugiens Arelatem appulisse, ubi a sancto Trophimo 
baptizatus fuerit. Inde Arvernos veniens Austremo- 


D nium ibi invenit, a que ad sanctum Serenatua missus, 


prope Thigernum a paganis tentus et occisus est, 
snno ztatis 18. Dicitur vulgo Genesius infans (saint 
Genes l'enfant). ut ab aliis ejusdem nominis sanctis 
facilius distiuguatur. 

* Monasterium basilicze adjunctum fuit, cui post sse» 
euli vin medium pra:fuit Joseph abbas, qui Pippini regis 
apocrysiarius fuisse dicitur in Historia translationis 
sancti Austremonii, tunc temporis (actas. Ordini Clu- 
niacensi postmodui, retento abbatia titulo, unitum 
fuit, quod hodieque perseverat, vulgo Thierm, seu 
T hiers, iu inferiori Arxernia. 

f fiyjus passionem $aucto Paulino tributam dedi- 
mus inter Acta Martyrum sineera, pag. 605. Incertum 
e*t quo tempore passus sit. Festum ejus celebratur 
die 25 Augusti. Laudatur a Pe«dentio, Eucherio 
Lugdunensi episcopo, seu Eusebio Gallicano, Fortu- 
nato, et aliis. 


10] 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


1908 


pulum submergebant. Tunc omnes simul in diseri- A illam : intelligentesque eam eese vivam, velociter 


mine positi, una voce clamaverunt, dicentes : Genesi 
beatissime, eripe ros proprix sanctitatis virtute, ne 
pereat plebs qu:e fideliter advenit tua devote solem- 
nia celebrare. Mox flante vento vulgus omne ad 
littus reductum, miratur 'se virtute Martyris esse 
salvatum *. Nam et cancelli beati sepulcri sspius 
a Langobardis vel reliquis hostibus confracii sunt. 
Sed arreptüi a da:mmone homines, aut comprehensi 
rabie, debacchantes, aut propriis se dentibus lace- 
rantes, nihll de lis qux€ violenter ceperant abstule- 
runt. Fernnt etiam in bac urbe ^ fuisse mulierem, 
cui a viro crimen impactum, nec omnino probatum, 
a judice ut aquis immergeretur * dijudicata est. 
Cui cum ad collum lapis immensus funibus colligatus 
fuisset, in Rhodanum de navi pr:xcipitata est, llla 
vero beati Martyris auxilium precabatur, et. nomen 
ejus invocans, aiebat : Sancte Genesi, gloriose Mar- 
tyr, qui has aquas natandi pulsu sanctificasti 4, erue 
me juxta innocentiam meam : et statim super aquas 
ferri cepit. Quod videntes papuli, susceperunt eam 
in navi, et ad basilicam Sancti deduxerunt incolu- 
mem : nec ulterius a viro vel a judice est qu»sita. 


CAPUT LXX. 
De quadam muliere injuste a marito adulterii accusuta. 
800 O qu»ntum innocentia pr:stat, quantum 
mens pura meretur! Nam simili sorte alia mulier 
8 tiro suo adulterii crimen accepit. Qvod coram 
judice diutissime denegaus, cum propria confessione 


superari non posset, dijudicatur immergi. Dehinc (C operiret. 


concurrente ad spectaculum populo, ad pontem du- 
citur amnis Ararici, connexoque cum fune lapide 
molari collo ejus, przcipitaverunt eam in (lumen, 
increpante desuper viro, atque dicente : Ablue nunc 
aquis abundantibus fornicationes immunditiasque 
tuas, quibus sepe maculasti stratum meum, Sed 
Domini pietas, qus insontes perire non patitur, 
providit stylum sub aquis, quem videre hemo non 
poterat; qui suscipiens funem, sustinuit mulierem, 
ne ad fundum fluminis perveniret.' Et erant utraque 
sub aquis, mulier scilicet, et petra styli illius lance 
librata. Cumque jam sol occubitum peteret, propin- 
qui feming illius deposcunt a judice, ut liceret per 
alveum torrentis cadaver parentis inquirere. Acce- 


ad basilicam, qu:e erat flumini proxima, traustule- 
runt; timebant enim ue iterum mergi juberetur ἃ 
judice. Interrogabant autem mulierem qualiter sub 
pelago vivere potuisset. Respondit : Non mihi aliter 
quam somnium visum est, nec amplius aquas seus, 
nisi cem in his projecta descendi, aut ab hiis ferum 
sum resumpta, surrexi. Et mirabantur omnes non 
potuisse esm mori in tali discrimine; salvavit enim 
eau! purz [Al. propriz] couscientix fides, et Dem- 
nus, quem jugiter imprecata est. Deinde parentibus 
indulta, net a 901 judice, nec » viro est amplius 
inquisita : sed ad virtules martyrum redeamus. 


CAPUT LXXI. 
De Ferreolo ei Ferruciome. 

Vesanticorum * quoque civitas propriis illustrata 
martyribus, plerumque miraewlis praesentibus gan- 
det. Huic in abdito cryptse duo, ut passio f. declarat, 
martyres, Ferreolus atque Ferrucio sunt sepulti 
(An. 911, 16 Jun.). Factum est autem quodaim tem- 
pore ut vir sororis mem invaleseente febre graviter 
eegrotaret. Cumque jain quarti. mensis spatio leetulo 
anhelus oecumberet, ut nihil aliud conjux moests, 
nisi qux sepulture erant neeessaria cogitaret, San- 
ctorum basilicam flens ac tristis expetiit : provoluta- 
que coram sepulcris, palmis ae facie rigente, oppri- 
mit pavimentum. Accidit autem fortuito ut, extensa 
dexter: manus palma, folium herbs salvis, quod 
pro honore Martyrum in erypta. conspersum fuerat, 
Postquam autem, fus: eratione, cum laerv- 
mis surrexit a tumulis, putans aliquid de linteamini- 
bus, quibus induta erat, manu prehendisse, ut asso. 
let, volam continuit clausam ; egressaque basilicam, 
patefacta manu, folium herbe miristur: obstupefa- 
cta vero quid hoc esset, munus celeste indultum 
sibl divinitus recognoscit, ut scilice! per enm virtus 
Martyrum infirmo succurreret. Domum igitur jam 
letior rediens, folium dilutum aqua viro porrexit ad 
bibendum. Qui ut liausit plenus file, protinus sani- 
tatem plenissimam meruit obtinere, ' 


CAPUT LXXII. 
De sancto Diongsio Parisiorum episcopo. 
809 Dionysius vero episcopus, Parisiorum urbi 


pta itaque indulgentia, descenderunt ad locum in ἢ) datus est martyr δ (An. 250, 9 Oc.) : tempore vero 


quo pracipitata fuerat mulier. Videruntque eam 
pendere cum lapide, missoque unco, abstraxerunt 


* De hoc. miraculo vide homiliam sancti Hilarii 
Arelatensis episcopi apud Surium. 

b Sic etiam Clar. b, omissis licet precedentibus. 

* Forte ad probationem sceleris, ut et cap. seq., 
quod examen judicium aqua appellabatur. de quo 
passim auctores medil xvi. Vide Bignon., in tit. 55 
Legis Salicz. 

4 A ministris insecutus Rhodanum natando . trans- 
it, ut narrant ejus passionis auctor et Eusebius 
Gallicanus. 

* Hoc caput et tria sequentia desunt in Clar. b. 

Ἢ Edidit Surius istorum martyrum Acta. Eorum fe- 
£tivitas eum missa propria labetur in Missali Gothico 
apud Thomasum et Mabillon. Liturgie Gallicanz 


quo Sigibertus rex cum exercitu ad urbem illam ve- 
nit, et maximam vicorum 5 ejus partem incendio 


Jib. 11, n. 55. Eorom martvrium snb initium Anto- 
nini Caracallae contigisse censent viri eruditi. Ve- 
sontionem, ubi passi sunt, fidei prxedicandae causa a 


' Sancto [renzo directi fuerant, 


€ Ex his quae Gregorius in Hist. lib. 1. can. 50, 
scripsit, Dionysius post an. 950 passus est. Si aliis 
monumentis fides sit, qux: eum a sanctio Clemente ia 
Gallias missum testantur, ejus pas-ijo s:culo n con- 
signanda erit : qu:e sententia fuit Patrum synedi 
Parisiensis pro sacris imaginibus an. 825.- Vide Ma- 
hillon, tomo 1 Analect,, pag. 65, et preceptum Τ 60» 
dorici IY regis, in appendice bujus operis. 

h Ex hoc loco Launoius et ejus sequaces. inferre 
voluerunt basilicam Dionysianam ac martyrum se- 


- *65 


MIRACULORUM 118. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 116 


eoneremavit (An. 574), quidam de primoribus ejus A nís auferretur, judicem deprecatur, ut. concessa illi 


ad basilicam antedicti martyris properat, non oratio- 
nis devotione, sed tantum ut aliquid fraudaret ab 
tede : qui scilicet ubi reserata ostía ac vacuum tem- 
plum ἃ custodibus reperisset, pallam holosericam, 
auroque exornatàm οἱ geminis, 4085 sanctum tege- 
bat sepulerum, temerario ausu diripuit, secuique 
sustulit. Veniens autem ad castra, fuit ei necessitas 
navigandi. Cumque puer ejus, quem tunc creditum 
liabebat, suspensis ad collum ducentis aureis, nàverh 
cum eodem ascendisset, subito, a nullo tactus, de 
navi deruit, oppressusque aquis, nunquam potuit ín- 
veniri. Ille quoque judicium Dei in se cernens per 
pueri amissionem et auri, velociter litori. de quo 
digressus fuetat, remeavit, pallámque sepuleri summa 


vita, hic culpa reus absolveretur a pcena, dicens sibi 
satis esse jam factum, quod p r tot tormeutorum 
genera latro 415 gesserat declarasset : sed severitas 
Judicis, cum nullis precibus petuisset. inflecti, reuin 
patibulo condemnavit, Tunc presbyter eum lacrymis 
prostratus ad beati Martyris tamulum, suppliciter de- 
precatur, dicens: Quzso, gloriosissime athleta 
Christi, ot eruas hunc pauperem de manu mortis ini- 
qua, ne mihi fiat in opprobrium, si per meam accu- 
sationem moriatur hic homo. Ostende, deprecor, vir- 
ttem tuam, ut quem asperitas humana nequit ab- 
solvere f lenis pietati moderamine tu dissolvas. 
Hec sacerdote cum lacrymis deprecante, disruptis 
vireulis patibuli, reus ad terram ruit. Quod audiens 


velocitate testituit. Et licet hoc fecerit, tamen dier B judes, timore perterritus, et divinam admirans vir- 


in quo hzc admiserat, recurrente anni circulo, non 
attigit. Alius autem super sepulcrurh sanctuin cal- 
Cre non metuens, dum co'umbam * aureàt lancea 
quzrit elidere, elapsisque pedibus ab utraque patte, 
quia torritus ^ erat tumulus, compressis testiculis, 
lancea in latere detixa, exánimis est inventus. ld non 
fortaíto contigisse , sed judicio Dei gestum, nullus 


ambigat. 
CAPUT LXXIII. 


De sancto. Quintino  Viromandensi. . 


803 Apud Viromanaease vero oppidum Gallia- 
rwm, Quintinus martyr * quiescit, cujus beatum cor- 
pus ἃ quadar religiosa, 40:8 dudum fuerat czcata 4, 
reperitur (An. 987, 51 Oct.). Sed mox ut a fluminis 
fando relevatum est (An. 242), miraculum protulit, 
cum mulieris facie *, ubi primum illuxit, lumina cae- 
cata restituit, [n hac etiam urbe unus ex latronibus 
equum presbyteri furtim abstulit : inventus a presby- 
tero, judiei manifestatur ; nec mora, apprebensus et 
in vincula compactus, supplicio subditur; opus suum 
wre proprio indicans, patibulo dijudicatur. Sed pres- 
byter metuens ne ob sui damni causam anima homi- 


pulcra tunc in ipsa Parisiorum urbe exstitisse. Sed 
Si hic 4ocus cuin libro iv flist., cap. 44, conferatur, 
ubi vici qui circa wrbem erant. dicuntur a Sigiberti 
exereitu íricensi, evaneseet. itla difficultas, potissi- 
muin cum passim vicorum urbis nomine loca ab urbe 
psa valde dissita apud Gregerium aliosque ejus àrvi 
auetores intelligautur, ut ptobant invicte Coiutius 
ad -an. 574, num. 6, et fuse flad. Valesius iu parte it 
De'ensionis sus contra. Launoium, ubi de situ, statu 
muonastico, et aliis ad basilicam Dionysiaram spe- 
etauüibus, disserit. Vide supra, eol. 651,.in notis ad 
cap. 79 Chronici Fred . 

^ De «jusmodi celumbis ad sépulcra appensis vide 
Mabillon., de Liturgia G:ulic. lib. 1 eap. $, ubi et de 
columbis altariuin et baptisteriorum disseritur. 

b idest in modum pyramidis actminatas, non 
qesod turris ingens unquam supra sepulcrum erecta 
fuerit. Vide Vales. in Defensione adversus Launoium, 
perte ἐ, cap. ult. 

* GanetusQuintinus snb lictio Vato passus in Actis 
vulgatis memoratur, proindeque sub Maximiani per- 
secutione. Viromanduorum urbi nomen suum tri. 
buit, hodieque celebri sub sancti. Quintini notnine, 
ubi insignis cullegista, quxe olii episcoporum Viro- 
mendensium sedes fuit, priusquam cathedram epi- 
scopalem Novioraum transferret sanctius Medardus. 


tutem, nibil ultra illi nocere presompsit. 
CAPUT LXKXIV s. 
De Genesio. Beorritano martyre h, 


80/4 Est alius martyr infra terminum urbis Besos 
ritanz 1, presbyteri honore preditus, cujus passio- 
nis historia apud loci incolas legitur. llic dum esset 
in corpore (4n....) , castaneum diu aridum suis ora- 
tionibus obtinuit in viriditatem redire : in cujus ba- 
silica cum plerumque super infirmos mirabilia osten- 
dantur, illud prz ezeteris est admirabile, quod lilium 
dudum collectum, et siccum, in ejus solemnitate de- - 
nuo revirescit, ita ut intueantur illa die populi flores 
novos, quos pridem viderant arefactos. Ad hujus 


"- 


Ὁ enim sépulerum plerumque sacramentum mendax 


prolatum a perfidis virtute Martyris coufutatur, ut 


qui temeritate elatus advenerat, emendatus abs- 
cedat. 


CAPUT LXXVY. 
De sancto Sigismundo rege. 


Sepe euim Dominus arrogantiam contumacis men« 
εἰς virga correctionis enervat, ut eamdem cultus sui 


Lis est tamen inter viros eruditos an Avgusta Viro- 
manduorum sita fuerit ubi nunc Quint nopolis visitur 
ad Summonam fluvium, aut eo loco nbi superest ab- 
batia ordinis Przemonstrateusis com vico Viromandus, 
etiamnunc Vermand dicto. Vide Cointium, ad an. 
931, Valesiam in notitia, Samsonem, 
Vassoriuim, et alios. 


4 Hic in Actís vulgatis Easebia nobilis matrona 


Hemeraxuim, 


D Romana appellatur. Alteram sancti Quintini inventio- 


mem a sancto ÉEligio factam descríbit sanctus Audoe- 
uus in ejusdem sancti Vita, lib. n cap. 6. 

* Aliquot Mss., faciem. Legendum [aciei. 

* Mss. duo, humanas nequitiae absolvere nequit. Colb. 
8, absolvere noluit, tu dissolvas. 

δ istud caput invenimvs in codice Flormacensi ab 
annis circ. 600 scripto, in quo noti solum titulus ut 
in czeteris scriptis habet, de Genesio Beorritano mar- 
Iyre, sed et ejusdem martyris nomen, quo in alíig 
non occurrit, in ipso capitis textu his verbis expri- 
παν : Est alius martyr Genesius infra terminum ur- 
bis Beorritdno, etc. 

* Sic Mss. Editi vero, De olio quodam martyre. 
Quis vero ille Genesins fuerit, nou lieuit reperixe. 

ὦ ΜΙ est territorii Digorritani, ubi urbe Tucba 
(Tartes ἐπ DBigorre). Vide notas ^ In Hist. lib. ix 
cap. 6. - 


111 


S. GREGORII KPISCOPI TURONENSIS 


112 


veneratione * restituat, sicut. quondaiu de Sigis- A nunquam desistis a luctu? Cui illa : Dies, inquit , 


mundo ^ rege manifesta (ides gestum profert (An. 
525, 4 Maii). Hic etenim post interemptum per ini- 
qua consilium conjugis filium, compunctus corde» 
Agaunum dirigit, ibique prostratus coram sepulcris 
heatissimorum martyrum legionis felicis * peniten- 
tiam egit 4, deprecans ut quicunque deliquerat, in 
lioc ei s:eculo ultio divina retribueret, ut scilicet ha- 
beatur in judicio absolutus, ΘΟ si ei mala qux 
gesserat, priusquam de mundo decedal, repensen- 
tur : ibique εἰ psallentium * quotidianum instituit, 
locumque tam in territoriis quam in reliquis rebus 
affluentissime ditavit. Postea vero captus a Chlodo- 
mero rege cum filiis, interfectusque ejus jussu, ad 
eümdem loeum delatus, sepulture mandatus est, 


vitze mex bunc planctum non explent; sed dum 
advixero, semper deflebo unicum meum, nec un- 
quam initigabor a lacrymis, 8&6 denec oculos cor 
poris hujus debita mors concludat. Cui ille : Noli 
ita, ait, quasi mortuum llere, sed zequanimiter age, 
nam scias eum nobiscum habitare, et sedentem í 
vite perennis consortio nostro perfrui. Et ut ve- 
raciter credas certa esse qux loquor, surge crastina 
die ad matutinum, et audies vocem ejus inter cho- 
ros psallentiu:» monachorum i. Et non solui die 
crastina, sed etiam omnibus diebus vitze tuze, cum 
veneris audies in psallentio vocem ejus; ideoque 
ne fleveris, eo quod gauderc te oporteat potius 
quam lugere. Surgit mulier, longaque ducit suspiria, 


' quem in consortium Sanctorum ascitum ipsa res quze Β Rec obdormit in stratu suo, donec signum ad con- 


4/ 


geritur manifestat: nam si qui nunc frigoritici in 
ejus honore missas f devote celebrant, ejusque pro 
requie Deo offerunt oblationem, statim compressis 
tremoribus, restinctis febribus, sanitati pristinze re- 
staurantur. 

CAPUT LXXVI. 


De sanctis Agaunensibus, seu De sancto Mauricio 
et sociis. 


Magnat est etiam virtus ad antedictorum mar- 
tyrum sepulcra, de quibus relictis pluribus b pauca 
perswingere libuit, Mulier quadam filium suum 
unicum ad loc monasterium adducens, abbati tradi- 
dit erudiendum, videlicet ut factus clericus, sanctis 
monciparetur ofíiciis (An. 286, 22 Sept.). Verum 
eum jam spiritalibus eruditus esset iu litteris, et 


. eum reliquis clericis in choro canentium psalleret, 


modica pulsatus febre, spiritum exhalavit. Cucurrit 
maier orbata ad obsequium tuneris plangens, sepe- 
livitque filium. Verumtamen non sulffecerunt ha 
lacrym:e dolori, qux in exsequiis sunt effusze : sed 
per dies singulos veniebat, et super sepulcrum nati 
sui, emissis in altum vocibus, ejulabat. Cui tandem 
apparens per visum nuclis beatus Mauricius, ait : 
Quid tu, o mulier, incessanter filii obitum plangeus, 


* Sic Colb. a et Clar. a. Ceteri Mss., veneratio. 
Editi, generatio. 

b Laud., Bell. et Colb. a, Sigimundo. De iilo fu- 
sius agitur in Hist. lib. i11 capp. 5 et G,ubl et de 
Agaunensi monasterio et de jugi psallentio in notis. 

* |d est Mauricii, et aliorum inartyrum de quibus 
cap. sei. De hoc nomine diximus in observationibus 
ad eorum Acta, inter sincera Martyrum, cap. 236. 

d Sigismundum tunc vesiem inonasticam induisse 
scripserat Valesius lib. vn Rerum Franc., quod sub 
finem przefationis tomi 1l. anno 523 factum dicit, quo 
aono. Muzimo consule, ex Marii' Aventicensis Chro- 
njco, ille a suis traditus et ἐπ Franciam in habitu 
monachali perductus occisus est. 


* Colb. a, psallentium chorum, et sic semper. Pre- 


ferenda tamen altera lectio, ut jam monuimus. 

f Habetur bac mi-sa in vet. Sacramentario Gal- 
licano Bobiensis monasterii ἃ Mabillone edito ; hanc 
in appendice dabimus. Oblatio autem pro requie 
sancti Sigismundi hic dicitur, id est ad gratias Deo 
refereudas pro ejus requie, seu in ejus honorem, ut 
hic loquitur Greg. Sic in Missali Mozarabum vro spi- 
ritibus pausantium seu, confessorum offertur. 


surgendum commoveatur a monachis : quo com- 
moto, accedit ad ecclesiam, aliqua de visione quam 
viderat probatura. Nihil enim przeteriit de pollicita- 
lione saneta, sed qua fuerant divinitus nontiata, 
mox impleta noscuntur. Verum ubi cantator re- 
sponsorium [A/., cantato responso], antiphonam 
caterva suscepit monachorum, audit genitrix, parvuli 
vocem cognoscit, et gratias agit Deo. Sed et illud 
quod Martyris ore promissum habebatur, prorsus 
impletum est, ut omnibus diebus vit:e sus cum ac- 
cessisset mulier ad psallentium, vocem audiret 
bujus infantuli inter reliqua modulamiua vocum. 
Cum autem Gunicbramnus rex ita se spiritalibus 
actionibus mancipasset, ut relictis szeculi pompis 


C thesauros suos ecclesiis et pauperibus erogaret, ac- 


cidit ut, misso presbytero, munera fratribus qui 
sanctis Agaunensibus deserviunt ex voto transmit- 
teret, praecipiens presbytero ut ad eum rediens 
Sanctorum sibi reliquias exhiberet. lgitur dum, im- 
pleta regis preceptione, cum his regrederctur pi- 
guoribus, Lemanni laci, per quem Rhodanus ἰηϑυι, 
navigium petit. Extenditur autem lacus ille in lon- 
gitudiue quasi stadiis quadringentis, latitudine autem 
siadiis centum quinquaginta * $07. Denique rever 
tens. presbyter, ut diximus, cum navigium hue 


a Hoc et tria qua sequuotur capita desunt in 
ar. b. 

^ Eorum passionem, a sancto Eucherio Lugdu- 
nensi episc. descriptam dedimus inter Acta Mari. 
sincera, pag. 289, ubi plura de iisdem sanctis mar- 
tyribus observavimus, et de legione Felici pag. 980. 
Vide et Brouver. in Fortunat. lib, 11 carm. 44. 

! Colb. a, sedis , alii, sede. 

1 Supra clericos appellabat, unde observa mons 
chos qui canendis in choro Dei laudibus vacare con. 
"sueverant a Gregorio clericos appellatos fuisse. Quod 
non hic solummodo fecit Gregorius, sed et passim 
eosdem modo monachos, inodo clericos appel; 
cujus rei varia exempla in aliis quoque auctoribus 
frequenter occurrunt, ut fusius ostendit noster Ma- 
billon. in pr:efat. sseculi n. Bened. num, 27. Vida 
Had. Valesium in disceptariune de Liasilicis, et in 
ejus defensione, ei Thomassiu. Disciplins eccles. 

. 1, lib. ii. 
κι Hunc longum sexaginta millia, ;atum viginti 
scribit Marius Aventicensis in Chronico. Vulgo dt 
citur Lacus Geneveusis, ob celebrem urbem ipsi inr 


positam. 


75 


MIRACULORUM Lib. |. DE GLORIA MARTYRUM, 


114 


fuisset aggressus, subito tempestas exorta fluctus A sxpe loci incole in multis infirmitatibus habere 


tollit : ad sidera surgunt undarum montes, et nunc 
puppis naviculz, prora deliscente, fertur in altum; 
nunc iterum, demersa puppe, prora tollitur in su- 
blime. Turbantur naute, et nihil aliud nisi sola 
mors in hoc periculo przstolatur. Tune presbyter 
cum videret se hís fluctibus obrui, et spumis unda- 
rum ipsarum graviter operiri, extraeta a collo ca» 
psula, qux: Sanctorum pignora continebat, undis tu- 
mentibus fidus objecit, ac Sanctorum przsidium 
- elara invocat voce, dicens : Ne peream in bis flucti- 
bus, virtutem vestram deprecor, martyres gluriosi, 
sed potius qui jugiter pereuntibus przabetis auxi- 
lium, mihi, quxso, dextram salutis porrigere digne- 
mini ; fluctus opprimite, nosque ad littus optatum 


coeleste remedium sunt experti. Pro quibus virtu- 
tum beneficiis, cum plerumque nuda:etur » foliis 
vel ipsa quodanuimodo cortice, arida est effecta. Unde 
quia morbos ab ea multarom inürmititum diximus 
depelli, longum fuit singulos quosque mernorari : ideo 
haec sufficere putavi, quod ea inedicamen!a largiendo 
aridam effectam dixi. Etiam fertur celebre a nego- 
tiatore quodam in Oriente de his foliis deportatum 
pignus fuisse : sed priusquam portum negotiator 
attingere!, energunienus in ecclesia adire Baudillium 
martyrem Orientalem plagam, stupeutib..8 populis, 
declamavit. Osteudit autem beatus Martyr et lu 
aliis virtutem suam. Aram vero Theodorici regis Ita- 
lici dux, dum in Arelatensi urbe resideret, exstitit ei 


vestri adjutorii ope reducite. Et hasc dicens, cessante B quida archipresbyter parochiam Nemousensis invi- 


vento, decedentibus undis, ad littus evecti sunt. 
Mec ab ipso cognovi presbytero. In hoe etiam stagno 
ferunt tructarum piscium magnitudinem usque ad 
centum librarum pondera trutinari. 


CAPUT LXXVII. 
De sancto Victore Massiliensi. 


Est * et ad sepulcrum sancti Victoris Massiliensis 
martyris mira virtus (An. 290 aut 305, 21 Jul.). 
Nam cum ssepius ad eum acce.lentes infirmi 'sanentur 
reliqui, energumeni tamen multum se collidentes, et 
Martyrem declamantes, ejeetis daemonibus liberan- 
tur. Aureliani autem: patricii servus a da monio cor- 
reptus, dolendo exitu cruciabatur, ita ut plerumque 


sus. Tunc fervens felle, contra eum iisit pueros , 
dicens : Ite quantocius, et ligatis pedibus ac mani- 
bus, adducite eum cun Q9 vi, ut cognoscat quod 
sim dowinus regionis bujus. At illi non intelligentes 
archipresbyterum , putaverunt quod arcbidiaconem 
jussisset adduci. Et ascensis equitibus venerunt ad 
urbein, ipterrogantesque de archidiacono, digito eis 
ostensus est. Erat enim bic Joannes nomine, valde 
religiosus, et in archidiacou»tu suo studium docendi 
parvulos habens * : apprehensumque pueri ducis 
ligatis manibus ac pedibus sub alvo equi adduxerunt 
eum. Sed non desiit virtus Martyris alumno proprio 
subvenire. Pueri vero juxta ipsam portam cum eo 
mansionem habuerunt, quia jam obseratis pro nocie 


propríis se morsibus laceraret : 88 sed adductus C poriaruis valvis, ingredi non potuerunt. In ipsa vero 


ad basilicam Sancti, cum se exuri ejus virtute fate- 
retur, debacchana per totain z:edem, die tertia mun- 
datus abscessit. Qui in tantum fidei raerito roboratus 
est, ut deinceps, humiliatis capillis, abbatis sortitus 
ordinem monasterio uni preponeretur. 


CAPUT LXXVI. 
De Baudillio martyre glorioso. 


Est apud Nemausensis urbis oppidum Baudillii b 
beati martyris gloriosum sepolerum, de quo szpius 
virtutes multe manifestantur (An... 20 Maii). Ex 
quo sepulero laurus orta et per parietem egressa, 
arboreim foris fecit salubri coma verpantem. Quod 


nocte, duce obdormiente, astitit ei archidiaconus 
per visum, dicens: Quid tibi, o homo, culpabilis 
exstiti, quod nie in banc humilitatem redactum cum 
tali jussisti injuria accersiri ? Vere dicam tibi, quia 
non effugies judicium Dei. At ille expergefactus, 
tonsternatusque metu, exclamat suis: Inquirüe si 
pueri quos Nemausum direximus jam venerunt. 
lnterrogantesque de muro urlis responderunt se 
adesse cum bomiue. l'enuntiant nuntii qua audie- 
raut. Confestimque dux ait: Exhibete ad me homi- 
nem quem adduxisue. Quod cum factum fuisset, 
aspiciens eum dux, timore perterritus, ait: Archi- 
presbyterum ego adduci praceperam, non arehidia- 


* Πίος eaput et duo sequentia non habet Colb. tut. [ 16 in prioratum redacta fuit, et Seguino Cas Dei 


in cod. vero Clar. ἃ qux sequuntur ad caput 88 in- 
elusive desunt. Porro sanctus Victor passus est Mas- 
siliz sub Diocletiani et Maxim:ani persecutione. Ejus 
Acta dedimus inter sincera Martyrum, pag. 292, 

us festum in Martyrologiis celebratur die 91 Julii, 
8 Fortunato autem laudatur lib. «in carin. 4. De ba- 
silica ipsius noster Gregorius lib. ix {Π|81. cap. 23, 
quiae etiamnunc celebris est eum insigni monasterio 
ordinis Benedictini, quod originem suam debet cele- 
bri Joanni Cassiano, qui sseculo v floruit. Hujus loci 
historiam sub titulo Cassiani illustrati edidit Gues- 


»a 88. 

[ Colb. ἃ. Baudelii, et sic semper. Ejus Acta ha- 
bentur die ?0 Maii Bellandiani, sed non adeo anti- 
qua ut integram mereantur fidem. Sedatis gentilium 
peraecationibus , Christiani supra ejusdem sancti se- 
pulerum ecclesiam construxerunt, qui postea abba- 
tse titulo decorata fuisse dicitur. Szculo xi laben- 


abbati subjecta, qui ibi monachos restituit. Sed an- 
no circiter 1561 , a Calvinianis hareticis simul eum 
regularibus locis in favillas redácta fuit; jacetque 
exinde sub ruinis beati Martyris sepulerum, quod 
nondum detectum (uit. imo cum nulla restauraudi 
veteris monasterii spes affulgeret, Casenses monachi 
vetus episcopale palatium prelio comparaveruut, ubi 
novuni sub sancti Baudilii patrecinio monasterium 
excitatum 681, iu quod, favente ill. episcopo Nemau; 
sensi Spiritu Fiéchier, monachi Benedietini co gr. 
sancti Mauri, e Case Dei monasterio intro:lueti fuere 
die 23 Sept. an. 1689, qui ibidem perseverant. De 
ejus sancti reliquiis an Aureliauum translate fuerint 
vide Bollandianos. 

* Archidiaconi munia et prerogativas egregie de- 
scrib:t sanctus Isidorus epist. ad Leudeiredum episc. 
Cordubensem, Vide et lib. 1. Decretat. cap. 2, apud 
Dollaud., 18 Martii, in elogio saucti Drauhionis. 


115 
eonenm. Et prostrates ad. pedes ejus, ait: Indulge, 
quaeso, injuriam delicti hujus, quia non est in con- 
scientia mea, ut h:vc passus fuisses, Et statim dignis 
honoratum muneribus remisit ad urbem, quem ia 
tanto amiore pro ipsa Martyris reverentia dilexit in 
posterum, ut decedente urbis illius sacerdote, ipsum 
sacerdotem mandaret institui *. Sed nec archipres- 
byterum amplius inquiri jussit. O magna virtus Mar- 
tyris, quae per innocentis injuriam noxium absolvit ἃ 
pena ! impletumque est illud Apostoli, quia diligen- 
tibus Deum omnia cooperantur in. bonum. (Hom. vut, 
98), cum hzc injuria gradum 810 huic construxit, 
quem scanderet ad regenda ecclesiam Dei. 


CAPUT LXXIX. 
De miracidis beati. Andree apostoli in. ecclesia Aga- 
thensi. 


Ecclesia quoque Agathensis urbis, qui& sancti Ane 
drez apostoli reliquiis plaudit b, plerumque gloriosis 
fllustratur miraculis, pervasores rerum süarum 885. 
pius arguit. Denique cum Gomacharius * comes 
agrum ecelesixe ipsius pervaderet, tutic Leo episco- 
pus * hujus ecclesie valde ineestus concurrit ad 
eum, dicens : Relimque, o fili, ves pauperum quas 
ordibaiioni novsuve Deninus connnendavit, ne tibi 
sit roxium, et a lacrymis egentium, qui de fructibus 
ejus ali consueverant, eneceris. llle vero quia erot 
h:reticus, parvipendens de his qux ab episcopo di- 
cebantur, tem in sua: domiustiore retinuit, Intetim, 
procedente die , arripitur a febre, cumque non modo 
ardore corporeo , verum eliam anim: vexaretur in« 
eommodo, misit ad episcopum nuntios, dicens : Di- 
gnetur pro me sacerdos orationem ad Dominum fun- 
dere, et ego dimittam agrum ejus. Quo orante, hic ἃ 
valetudine qua gravabatur convaluit, factusque sa- 
nus, ait snis : Quid putatis, quid isti nunc Romarf 
dicant? Aiunt enim me ob hoc fuisse febre gráva- 
tuin, quia tulerim agrum eerum, quod mihi jaxta 
eonsueiudinem humani corporis accidit , verumtamen 
non habebunt eum me vivente. Et dicto citius misit 
qui eum iterum auferret. Quod cum episcopus com- 
perisset, venit ad eum, dicens : Num poenitet te 
qprius fecisse bene, quod hoc iterum «conaris ever- 
iere? ue facias, qu:*so, ne ultioni divin:z subjaceas. 
Qui ait ὰ episcopum : 5116, sile, decrepite, nam in- 
frenatuni te loris, circuire urbem super asinum fa- 
clau, ut sis in ridiculo omuibus qui te aspererint. 


* Mirum est hunc. Joannem in eatalogis Nemau- 
seusium episc. desiderari. Locus ei daudus est in- 
ter Sedatum, qui am. 506 concilio Agathensi adfuit, 
et Pelagium, qui an. 589. interfuit coneil. Narbon., 
auno vere priecedenti concilio Totetsno. 

b Juxta hane ecclesiam monasterieni construxit 
sanctus Severus, ubi (recentis fratribus prefuit, ex 
ejis Vita $n appendice sseculi 1 Benedictini. Istud 
monasterium postea ad ss&culares eanenieos transiit. 
lbi habita est synodus Agathensis an. 506, ox ejus 
p'zfatione, 

* Cod. Laud,, Comacharius. 

4 Leo Agothensem ecclesiam sexit inter Sophro- 
nium, qui an. 306. Agathensi cencilio interfuit, et 
Tigridiuin, qui subseripsit concito Narbon. an. 589. 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
A At ille silens ad nota recurrit praesidia : prosteruitur 


716 


in oratione, 811 celebrat vigilias, ac noctem totom 
in lacrymis et psalleutio ducit. Mane autem facto, 
accedit ad. lycbnos qui de camera ecclesiz depen- 
debant, extendeunsque virgam quam tenebat in imnanu, 
effregit cunclos, dicens : Non hic accendatur lu- 
men, donec ulciscatur Deus de inimicis, et restituat 
res domus sux. Hxc eo dicente protinus hzreticus 
ille in. redivivam febreu corruit. Cumque in extre- 
mis ageret, misit δά episcopum, dicens : Üret pro 
me sacerdos ad Dominum, ut vivam, et restituaui 
agrum, ac siniilem ejus conferam dominationi. Qui- 
bus pontifex respondit : Jam oravi ad Dominuin, et 
exaudivit me, Misit et alios ac tertios ad eum nun- 
tios. Sed sacerdos in uno responso persistens, uou 


B wovebatur ad hzc, ut. pro eo orationem daret ad 


D.minum. Hzc ille hareticus cernens, jussit se in 
plaustro componi, atque ad eumdem evehi, ac per 
se deprecari episcopuim, dicens : Quia dupla satis- 
factione restituo agrum quein inique pervasi, tan- 
tum ut oret pro me sauctitas lua. lllo quoque recu- 
sante, compulit eüm vi ut abiret ad ecclesiai, quu 
discedente, ut ecclesiam est. ingressus, et hic spiri- 
tum exbalavit. recepitque confesum ecclesia rem 
SUMM., 
CAPUT LXXX. 


De approbatione fidei Christiane per miraculum. 


Semper enim catholicorum inimica est hxresis, 
et ubicunque potuerit tendere insidias, non obmit- 
tit : sicut illud est, quod quodam loco factum celebre 
fama profert. Mulier quzedam erat catholica, habens 
virum bzxreticum : ad quam cuim venisset presbyter 
nostras religionis valde catholicus, ait mulier ad vi- 
rum suum : Peto charitati tux» ut pro adventu bujus 
sacerdotis, qui ime visitare dignatus est, lziitia ha- 
beatur in domno nostra, ac preparatum dignis inipen- 
diis prandium epulemur cum eo. Promittente autem 
viro ejus sic se, ut illa flagitabat, 8 19 facturum, 
advenit et alius hereticorum presbyter, dixitque vir 
molieri : Duplicata est l:»dtia hodie, eo quod siut 
sacerdotes utriusque religionis iu. domno nostra. Dis- 
cumbentibus autem ad convivium, vir ille cum pres- 
bytero dexirze partis * cortiu occupat, catholicum ad 
Bihistram statuens, positaque ad Ixvam ejus sellula, 
in qua conjux ejus resideret. Dixitque vir ad pres- 
byterum hbsreticum : Si consenseris dictionibes 


ὁ Multa exempla ex auctoribus sacris οἱ profauis 
adducit in utramque partem Savaro in notis ad 
epist. 2 lib. 1 Apollinaris Sidonii, de nobiliori ia 
mensa loco, an censeri debeat ad dexteram, an ai 
sinistram. Quz forte opinionum diversitas ex eo pre 
cedit, quod alii alio modo dexteram aut sinistram 
partem acciperent. Dexteram hic Gregorius, nobilio- 
rem appellat. Veteres icones sanctum Pauluin a dex- 
Iris sanctum Petrum a sinistris representant. De 
modo accumbepdiad mensam plura habet Lambecius 
tomo IV Bibliethecs Cxsare», additamento 8, ubi 
veteres ea de re picture repraseniantur. Vide Sir- 
iuondi notas in lib. 1 Apollinaris Sidonli epist. 2 et 
quas ejusdem ea de re epistolas tomo V nuovz edi- 

onis. 


ΤΊ] 


| MIRACULORUM LIB. J. DE GLORIA MARTYRUM. 


T13 


ieis, exerceamus hodie cachianum de hoc Romano- A mico insidiante tepescere. Dilucu'o actem eurgeos. 


rum presbytero, ut scilicel. apposito fereulo, tu ce- 
lerius signare festines ; eumque ille manuum non po- 
suerit, illo tristante nos cum laetitia comedemus 
cibum. Cui ille : Faciam, inquit, quod prsecipis. De- 
nique veniente disco cum oleribus, signavit bzreli- 
cus, posuitque primus manum suam. Quod cernens 
mulier, ait: Ne feceris, quia ingrate fero injuriam 
sacerdotis. Et exhibito al.o. cibo sumpsit catholicus. 
In secundo vero et tertio ferculo similiter fecit hze- 
reticus. Quarto autem exhibito, cujus in medium 
sSartago fervens advenerat, in qua compositus erat 
cibus ille, qui ex collisis ovis parumper mixta farina, 
dactylorum partibus olivarumque rotunditatibus as- 
solet exornari , festinans hxreticus, priusquam fer- 


brachium infundit oleo, unguento conepergit. Sed 
tamen loca sancta circuit, et Dominum depreeatar. 
Quid plura? circa horam tertiam in foro conveniunt, 
Concurrit populus ad spectaculum. Accenditur ignis, 
s neus Buperponitnr, fervet valde, annulus i» unda 
ferventi projiditur. Invitat primum diacenus hzreti - 
cum , ut ipse eum a calore auferat. Sed statim recu- 
savit, diceus : Qui banc sententiam protulisti , debes 
auferre. Diaconus vero licet trepidus, tamen denud;t 
brachium. Cumque ipsum vidiseel unguentis bsereticus 
pre-byter delibutum , exclamavit dicegs : Magicis 
Artibus te .elitandum putasti, ut hec unguenta dif- 
funderes, nec valebunt ista quee ag:s. lis ua litigan- 
tibus, supervenit diaconus ab urbe Ravenna, Jacin- 


culum illud vel meusam tangeret, elevata in obviam B ctus &1/& nomine, sciscitansque qu: esset hac al- 


manu, signat, statimque positum cochleariuu suit, 
non iutelligens an caleret, ferventemque cibum ve- 
lociter inglutivit, Protinus, accenso pectore, sestuare 
capit, einissoque cum suspirio immenso ventris stre- 
pitu, nequam spiritum exhalavit : ablatusque de 
convivio, locatus in tumulo, terre ,Al., terrena] 
molis congerie est opertus. Tunc exsultans presby- 
ter nostra religionis, ait : Vere ultus est Deus ser- 
vos δυ08. Εἰ conversus ad virum cujus erat convi- 
vium, dixit : Periit hujus memoria cum sonitu, et 
Douinuus in eternum permanet Psal. 1x, 7). Tu 
vero appone quod comedam. Tunc homo ille per- 
ferritus, expleto convivio, provolutus est ad pedes 
presbyteri, conversusque ad fidem catholicam, .ere- 


tercat.o, ut veritatem cognovit, nec moratus, ex- 
Lracto a vestimentis brachio, in »neum dextera 
mergit. Annulus enim qui ejectus fuerat, erat valde 
levis ac parvulus, nec minus ferebatur ab unda, 
quam vento pogsit ferri vel palea : quem diu mul- 
tumque quzsitum;, infra unius borz spatium reperit, 
Accendebatur interea vehementerfocus ille sub dolio, 
quo validius fervens non facile assequi possit annulus 
ἃ manu qusrrentis, extraetumque tandem, nihil dia- 
Conus sensit in carne sua : sed potius protestatur, ia 
ἴσιο quidem frigidum esse asneum, in summitate 
vero calorem teporis modici continentem. Quod cer- 
nens hereticus, valde coníugue, ivjecit. audax ma- 
ym in sneo, d;cens : Preestabit mihi hasc fides mea. 


didit cum domo sua , qui in hac 839 perfidia tene- C Injecta manu, protivus usque ad ipsa ossium inter 


batur ; et muliüplicata est lztitia, sicut prius mulier 
flazitaverat. 
CAPUT LXXXI. 

De eltercatione catholici diaconi.cum presbytero 

l.eretico. 

Ariamorum presvyter cum diacono nostre religio- 
^is altercationem habebat, proferene eontra Dei Fi- 
lium ac Spiritum sanctum , ut mos est genti. illi, 
xenenosas assertiones. At ille eum .diu multumque 
nonnulla de lidei nostras ratione disseruisset , et hze- 
reticus perfidis obcacgtys caligine, quze eraut vera 
yespueret, juxta illud, quia ἐπ malevolan animam 
mon iniroibit Sapientia (Sap. 1, A), adjecit, dicens : 
Quid longis sermocigationum intentionibus fatig:- 
mur? factis rei veritas apprebetur : succendatur igni 
δου, δὶ in ferventi aqua annulus. cujusdam yruji- 
€iatwr. Qui vero eum ex ferventi unda sustilerit , ile 
justitiam consequi comprobatur. Quo f2eto, pars di- 
verga ad cognitionem bujus justitize convertatur. 1η- 
tellige itaque, et tu haretice, si h»c pars nosua 
Spiritu saneto adjuvante compleverit , nihil in saucta 
Trinitate dissonum, nihil esse dissimile fatearis. Con- 
sensit hereticus huic difünitioni, et inito usque 
mane placito, discesserunt ; sed fidei fervor per 
quem bac primum diaconus .protulerat, cepit. ini- 


& Vide notas m eap. 14 lib. de Gloria Conf. 


n«dia omnis.caro liquefacta defluxit, et sic altercatio 
/finem fecit ^. 
CAPUT LEXAXI!. 
Je clerico pro confes ione Domini:a caso in 
Hispania. 

Sed et nostro tempore, cum incredulítas ac iniqua 
Arianorum secta in locis Hispani: per malorum pes- 
simas assertiones disseminata fuisset , quidam cler - 
cus apprebhensus, Christianum se esse confessus est, 
asserens :qualem Patri Filium et Spiritu sanct m 
esse. Cui rex b qui praerat, oblatis muneribus, 
tanquam majorem se suppliclter deprecabatur, wt 
scilicet compressa confessioue de sanctz Trinitatis 
tequalitate, minorem P'atre Filium cum sancto Spiritu 


D fateretur. Quod si. faceret, et. facultatibus ditaretur, 


et maguus haberetur in populis. Quod ille consilium , 
tanquam morsum viperz fugiens, ac iniqui virus 
mortiferum respuens anguis, adjecit rex : Video, in- 
quit, duram intentionem mentis insana, sed noi 
temperamentum tuum, ut quem munera non defle- 
ctunt, facile tormenta subjiciant. ΑἹ ille : Utinam 
dignus babear, ait, in hac jugulari copfessione, nam 
munera [08 tanquani stercus exhorreo. Tunc iratus 
rex, jusáit eum ad trochleas extendi, οἱ fortiter 
8185 czdi, interrogans : Quid credis? Respondit : 


b js fuit, ut reor, Leuvigildus, qui persecutionem in Catholicos movit. 


PATROL. LXXI 


"Yv;9 


S, GREGOR! EPISCOPI. TURONENSIS 


150 


-Jam dixi tibi : Credo Deam Patrem omnipotentem, À rum sacra vestigia Domini man.bus suut abluta -, 


*et Filium ejus Jesum Christum. Post hzc czsus est 
. valde, sed semper durabat in confess'one, nec un- 
quam eum a fidei linea potuit hzc tortura deflectere. 
Nam in primordio cum cxderetur, tres tantum ver- 
berum ictus sensit , qui, ut ipse postea referebat! , 
ipsam animam penetrarunt. Reliqua vero flagella, 
tanquam $i aliquod. velamentum d: rso superpos tm 
fuisseL, ita nun sentiens, magis fidem quam copperat 
' . ínter tormenta positus praedicabat. Itaque cum regi 
. gatisfactum de ejus ezde fuisset, dimis-us est, ob- 
..testante eo ne in terminis Hispani: unquam inveni- 
-yetur. At ille Izetus discedens, in Gallias est regres- 
- sus [Al., egressus]. Sel ut fides dictis adhibeatur, 
- ego liominem vili , qui haec ab ipsius clerici ore au- 
d.ta narravit. 


CAPUT LXXXIII. 


De reliquiis pluriun. martyrum , Pauli. scilicet , Lau- 
rentii, Pancratii , Chrysanthi , Darie virginis, Joan- 
wis et Pauli ejus fratris. 

Per * hanc enim confessionem martyres glorio:i 
jneffabilia semper salutatium munerum beneficia 
meruerunt, ac petentibus se hoc praestiterunt virtute, 
quod cisdem a Domino imperti:am est. Creatore, 
sieut nobis nuper a discono nostro relatum, ita ge- 

&tum essc cognovimus. Hic autem diaconus 5 a papa 

urbis Romanz Pelagio (An. 590), quorumdam mar- 

tyrum confessorumque assumpta pignora, cum grandi 
psallentio vel clericorum officio, ac populi immensi 
obsequio, usque ad portum deductus est. Et ingressus 
navem , erectis velis, ac per illum astennz qu: mo- 
sdiulum erucis gestat apparatum extensis, flante vento, 
pelagus altum arripiunt. Qui dum navigant, ut Mas- 
eiliensis urbis portum attingant , appropinquare ca- 
perunt ad locum quemdam, de quo a littore maris 
lapideus mons exsurgeus, ac paulatim decedens, 
summo tenus unda in mari distenditur. Cumque iui 
pellente veuto carina. niagno 816 impetu ferretur 
dn praceps, ut scilicet scopulo illisa quassaretur, ac 
"pute discrimen intuentes, exitum vociferare.t, 
' diaconus, elevata eum sanctis pignoribus capsa, iu- 
vocare nomina singulorum cum gemitu et voce 
maxima copit, deprecans ut eorum virtute ab hoc 
periculo perituri l'berareutur, Jamjamque appropiu- 
quabat navis, ut profati sumus, ad scopulum : et 
' Matim in sanctarum contemplatione reliquiarum , al 
ipso loco commotus cum violentia majori ventus 
l:uic vento contrarius fluctum elisit, ventumque di- 
versum repulit, ac nave in pelagus profundum revo- 
cata, cunctos a mortis periculo liberavit : sicque, 
gyraia mole periculi, portum quem desiderabaut, 
cum D::ini misericordia ac s»nctorum patrocinio 
contigerunt. Erant enim reliquie sanctorum , quo- 


ἃ Deest hoc caput cum duobus sequentibus in 
Clar. b. 

» De eo lib. x Hist. cap. 1. Unde co:jicimus hanc 
reliquiarum. translationem ad an. circ. 590 esse re- 
vorandam. 

* |d est apostolorum, quibus pedes Christus lavit. 


eun Pauli, Laurentiique, atque Pancratii, Chrysan- 
thi, Dari:xque virginis, Joannis, atque alterius Pauli 
fratris ejus 4, reliquis, quorum certamina ac palmas 
victoriarum ipsa caput orbis urbs Roma devote con- 
celebr.t. 

CAPUT LXXXIV. 


De reliquiis quas pater meus habuit. 


Quid vero et de his reliquiis quas quondam genitor 
meus secum babuit fuerit gestum, edican? Tem- 
pore quo Theudebertus Arvernorum filios iu obsida- 
tum tolli przcepit, pater meus nuper junctus conjte 
gio, vo'uit se sanctorum reliquiis communiri, peti- 
vitque a quodam sacerdote ut ei aliquid de eis.lem 
indulgere, quo scilicet in viam longinquam ab'ens, 
tali presidio tutaretur. Tunc inclusos in lupiuo au- 
reo sacros cineres circa e:m posuit : sed ignarus vr 
nominum beatorum , re'erre erat solitus, se a multis 
tunc erutum periculis, nam et violen ias latronum, 
et pericula fluminum, improbitates seditiosorum, et 
assultus sensuuri *, sz»pius se evas:sse horum virtu- 
tibus testabatur. Quid tamen ego de liis viderim , uon 
8.leho. Pest genitoris mei obitum, mater mea "ας 
817 pignora super se habebat. Igitur segetum δά. 
veuerat sectio, et congregati in areis frugum acervi 
fuerant magui. In illis autem d ebus, cum Jam se- 
mina triturarentur, et sicut Lemane f vestitum se- 
getibus, nudum habetur a silvis, intercedente gelu, 
cum non essel unde ignis accenderetur, ab ipsis pa- 
leis focos sibi a hibuerait excussores. Interea rece- 
dunt omnes ad. capiendum cibum. Et ecce inter it- 
crementa su», cce. it per paleas paulatim ignis spargi. 
Nec mora, flante Noto, acervi ab igne comp'e'en- 
duntur : fii maguum incendium, insequitur clamor 
virorum , strepitusque mulierum , ululatus infantium. 
liec autein agebantur in agro nostro. Quod sentiens 
iater mea, qui liec pignora collo appensa gestaba , 
exsilit de convivio, elevatisque *a ris pignoribus ἡ 
contra ignium globos, ila one ce sit incendium de 
momento, ut vix inter meles exa«tarum palearum 
vel semina iguis invenirentur : nihil tamen frugibus 
quas aporehenderat nocens. Post multos veio annos 
has reliquias a genitrice suscepi : cumque iter de 
Burgund:a ad Arvernum ageremu:, or tur conira nos 
magna tempestas : coepitque crebris ignibus micare 
ccelum, validisque tonitruorum fragoribus resonare. 
Tuuc extractis a sinu beatis reliquiis, mannm elevo 
conira nubem qua protinas divisa in duas partes 
dextra laevaque prateriens, neque nobis, neque ulli 
deinceps nocuit. Αἱ ego, ut juvenilis fervor agere 
solet, vanze glori:e inflari superci'io ccepi , et tacitus 
cogitare, non hec tantum sanctorum meritis, quam 
mihi proprie fuisse concessum , atque ad socios iti- 


4 Ji sunt celebres fratres germani , Constantix 
£unnchi , qui sub Juliano Apostata Rma passi di- 
cuntur, 

* Colb. 2, assulius ensuum, an legendum ensium? 

I! Alii coJices, Lemmane, id ex Liinania Arveruica. 


181 


f 


MIRACELORUM LiB. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


183 


neris jactans, ac proferre quod innocentiz mex Deus À erat in &onscientia. Szpius enim ab eodem adulteria 


przstiterit, ut hzec mererer. Nec mora, elapsus su- 
bito sup me equus, ^d terram elisit; jn quo casu 
tam graviter sum contractus, ut vix surgere possem. 
Intellexi enim tihi ista a vanitate evenisse, satisque 
fuit dehinc observare, ne me ultra vanz gloriz sti- 
mularet aculeus. Nam si evenit ut mererer deinceps 
aliqua de sanctorum virtutibus contemplari, 818 
Dei illa munera [Laud., munere] per sanctorum fi 
dem przestita przeconavi. 


M CAPUT LXXXV. 
De eo qui pedes in patena lavit. 


In nullo est enim temeritas utilis, uL illud quisque 
appetat quod exercere non licet. Sie et Britannorum 
comes cum graviter a doloribus pedum affligeretur, 
et per medicos expendens substantiam suam, nihil 
commodius habuisset, dixit ei quidam de suis : Si 
enim ab ecclesia tibi aliquod vas ministerii quod in 
altari ponitur deferatur, in quo pedes ablueres, pote- 
rat tibi hzc. causa ferre medelam : stulti et inertes 
non cognoscentes quod sacrata Deo vasa non de- 
beant ad usus: hbumanos aptari. At ille celeiiter ad 
ecclesiam mittit, et patenam argenteam sacrosancti 
altaris de sacrario suscepit; ibique pedes abluit* ; sed 
stati doloribus additis, ad plenum debilitatus, »un- 
quam postea gressum facere potuit. Sed et L»ngos, 
bardorum ducem fecisse similiter comperi. 


CAPUT LXXXVI. 
De diacono cui turris inter manus e[fugisit. 


D«flemus ^ enim scelera nostra et plangimus, cum 
nos mundos esse nescimus, et ad ipsum altare Do- 
inini accedentes, audenter sanctum corpus ejus et 
sanguinem, cum simus actu polluti, potius ad judi- 
eium sumimus quam ut veniam consequamur. Nam 
reco'o quod in adolescentia mea gestum audivi. Dies 
yassionis erat Polycarpi martyris inagn', et in Rico- 
magensi vico civitatis Arvernx ejus solemnia cele- 
brabantur. Lecta igitur passione * cuin reliquis le- 
ctionibus, quas canon sacerdotalis invexit, tempus ad 
sacrificium offerendum advenit, acceptaque turre 
diaconus iu qua mysterium 4 dominici corporis liabe- 
batur, 819 ferre copit ad ostium, ingres:usque 
templum ut eam altari superponeret, elapsa de manu 
ejus ferebatur in aera, et sic ad ipsam aram accedens, 
nunquam eam manus diaconi poluit assequi : qund 
uon alia credimus actum de caus, nisi quia pollutas 


8 Ex hoc loco recte colligit Mabillon., lib. » Litur- 
giz Gallic. cap. 7, patenas tunc capacissimas fuisse. 
Confer caput 8 libri de Virtuiibus sancti Juliani. 

» [loc caput deest in Colb, tut, In. Editis hunc babet 
titulum : Non esse tractanda sacra animo polluto. Vox 
autem sacra Eucharisiiam passim designat. 

* Martyrum Ácta p.blice olim in ecclesia lecta 
fuisse probavimus iu prxfatione ad Ácta martyrum 
sincera pag. 14. Etigm in missa recitabantur ex hoc 
loco, cui: consentiunt Hilduinus in epistola ad Ludo- 
vicuin P.um Areopagitidis przlixa, Draulio in Vita 
saneti /Emiliani, et alii. 

4 Sic omnes Mss. quos licuit videre, cum Clict. Alii 
Editi posteriores, ministerium. Nostra lectio conlir- 
matur ex sancto Odone qui bunc Gregorii locum 


ferebantur adiissa. Eni tantum presbytero et tribus 
mulieribus, ex quibus una mater mea crat, le vi* 
dere licituin fuit, esteri non viderunt. Aderam fateor 
et ego tinc temporis huic festivitàti, sed hec videre 
non merui. 
CAPUT LXXX VII. 
De Epachio, qui post sunptum jentaculum ausus est 
celebrare. 

Sic οἱ Epachius presbyter, dum temere, qut tndi- 
gnus erat agere prasumpsisset, divino jndicio solo 
projecetus. occubuit. llic enin: dum dominici Natalis 
vigilias celebrare ecclesiam expetisset, per singula 
liorarum mornenta egredi.Latur de templo Dei, se in 
domo sua pocula lasciva spuman'ibus- pateris hau- : 


Kkri. bat, ita ut affirmarent multi eum pos! galli cantum 


in ipsa nocte vidisse bibentem. Sed cum esset ex 
genere senatorio, et nullus iu vico illo Ricomagensi, 
superius memorato, juxta szxculi dignitatem babere- 
tur nobilior, celebrare solemnia missarum expetitur. 
Nee dubitat miser vino ma.efactus appetere quod 
jejunus quisque non sine metu. potest terrente con- 
scientia explicare. Verum ubi explicitis verbis sacris, 
confracto corporis dominici sacramento , et ipse 
sumpsit, et aliis distribuit ad edendum : mo« equini 
hinnitus ad inodumi vocem emittens, ad te. ram ruit, 
ae spumas cuin ipsa mysterii sacri particula, quam 
deutibus comtinuere non valuit, ab ore projiciens, 
inter n.anus suorum ab eeclesia deportatur. Nec éaruit 
ultra hae epilepsi: infirmitate, scd per singulos 890 


C lunares cursus incrementis decrementisque hzec aem 


per pertulit, quia ab haustu nimio vini minime in- 
felix abstinuit. Quo ergo honore, quave reverentia 
liac nox celebrari debeat, praesens exeinplum docet. 
Quodam teinpore, cum in hac solemnitate de vigilia 
egressus, paululum obdormissem, venit ad me vir 
quidam, dicens : Surge ct reveitere ad ecclesiam; et 
ego expergefactus, signo crucis opposito, iterum ob- 
dormivi. Nec destitit, sed iterat priora verba eadem 
quie prius persuna *. Se.| cum nec secunda admonitus 
vice consurgerem, et iterum obdormissem, advenit 
tertio, et alapam iwmpouens mazillz, ait : £n tu reli. 
quos ad vigilias admonere debes, et adhuc sopore 
opprimeris? Tunc pavore perterritus, cum grsndi 
velocitate ad ecclesiam sum regressus. Iac de Nata- 


D lis dominici vigilia dicta sufüiciant. Sed ad temerarius 


revertamur, 


refereus lih. n Collatiónum capite 33, lic verha 
interpretatur capsam cum corpore Domini. Et quidem 
Felix episc. Bituricensis laudatur Fortunato, lily 14 
carin. 25, quod ejusmodi turreu lieri curavisset, 


Quam bene juncta decent, sacrati ut corporis Agni 
Marga: itum ingens, aurea dona ferat. - 


(linc egregie confirmatur sententia Mabillonii nostri, 
in- Liturgia Gallicana et in Commentario in Ordinem 
Roman:im, $ £0, scribentis inorem olim fu. ecelesia 
fuisse ut pontifici ad altare pro-edenti przeferretue 
Eucharistia. Qui mos, uti ex hoc loco patet, non solutu 
lomo, sed etiain in Gallia receptus erat. Ejusmodi 
turris benedictionem vide infra in appendice. 
* Ediii et aliquot scripti, eademque personat. 


18 
CAPUT LXXXVIII. 
De Jordane (ugtenie coram muliere facinorosa. 


Mulier erat adu!tera ab Hierico civitate, cujus liec 
erat consuetudo teterrima, ut quoties a tcorto con- 
cipiens partum edidisset, statim suffocatum terra 
reconderet, ut scilicet fleret occultum hominibus, 
quod Deum et ejus angelos non latebat. Scilicet cum 
dies sanctus Epiphaniorum advenisset, et omnes in 
Jordanem descenderent abluere tam vulnera corporis 
(Vid. supra, cap. 17) quam anim: cicatrices, bec cum 
reliquo populo ad littus accessit. Cumque levatis 
usque ad geniculum vestimentis, ut amnem ingrede- 
retur, mirum dictu! fugit aqua ante pedes ejus : illa 
quoque insequente, fluvius ad ripam aliam premeba- 
tur *. Ilxc videntes populi, mirati sunt tale factum in 
die celeberrimo contigisse : cognosceutesque mulie- 
resn esse facinorosam, interrogant 891 quid mali 
fecer't, ut h:ec ei in tali frequentatione populi eve- 
nissent. At illa conversa ad populum crimen fatetur, 
d.cens : Septem jam a me parvulos editos interfeci, 
vuos de incestu concipiens, metui publicare, octavum 
adbuc die przteri:a suggillavi. Togo ergo ut fundatis 
jro me orationem ad Dominum, quatenus remissa 
iniquitate, peccare jam desinam, ne me coelestis ira 
eonsumz!. lac ea loquente, omnis populus prostra- 
tus ad terram, precein fudit ad Dominum, ut ei mise- 
ricorditler iguosceret, quoJ adminiculante ighavia 
deliquisset. Post orationem vero mulier, exteusis per 
terram bracbiis, spiritum exhalavit. Quod ob hoc 
^ontligisse reor, ne crimen indultum iteraretur ulte- 
pius. Cognovit autem populus delictum, cur aque 
fluminis ante faciem mulieris recessissert. Imple- 
tumque e.t illud Salomonis proverbiuin, quia Spiritus 
Domini (ugit fictum (Sap. 1, 5). Miraculum hoc ab orc 
Joannis diaconi (V. supra, cap 19) factum ita cognovi ; 
asserebat enim se tunc temporis fuisse presentem. 


CAPUT LXXXIX. 


JNon potuisse cadaver. Antonini. scelerati in ede sancti 
Viucentii quiescere. 

Apud P urbem enim Tolosatium ferunt fuisse quem- 
ἀντ, Autonibum * nomine, iniquum in Deum, et om- 
tibus hominibus odibilem , eo quod multa perpetra- 
vet scelera. Factum est autem, ut, impletis diebus, 
Imigrans a srculo, in basilica beati Vincentii sepe- 
Mretur, in qua ipse sibi vivens vas deposuerat. Ve- 


* Simili fere modo Maria ZFgyptiaca ingredi eccle- 
siam d.vinitus prohibebatur, denec paenitentiam spo- 
ondisset. Vide ejus Vitun die 2 Aprilis apud Bul- 
agdianos. 
1loc caput et duo seqq. desunt in Clar. b. 

€ (Cb. tut. et Clar. a, Antonium. 

ὦ Shnile miraculum contigit monacho, qui paren- 
tes suos invisens defunctus fuerat, apud Gregor. 
Magoum, lib, i Dialog. cap. 24. Vide et lib. 1v cap. 
L9, ubi Valentinus iu ecclesia sancti. Syri sepullus 
Mediolani nocte sequenti turpiter ejectus est. 

4 [Joc caput deest in Colb. tut. 

f Clar. a, Colb. a et Editi plerique, Hispaniis, alii 
Hispanis. De celeberrimo hoc martyre plura eonge: 
rere superfluum esset, Videsis Acta. martyrum sin- 
ccra, pag. 587. 


S. GREGORII EP:SCOPI TURONENSIS 
ἃ rum ubi cunctos. sub alta noctis silentia sopor arri- 


183 


puit, et omnes blandiente somno dedissent methbra 
quieti, sarcophagos ille a sancta basilica per fene- 
stram projicitur, et in medio deponitur atrii. Mane 
autem facto , ibi repertus est effractun 899 super 
se opertoriuth babebs. Denique propinqui illius noh 
intelligentes virtuteth Dei , neque senticntes Sancti 
injuriam, in cajus templo indignum temere sepele- 
ront, iterum deposito sarcophago in loco in quo 
prius fuerat, altius suffoderunt. Aliera vero illuce- 
scente die invenerunt eum iterum foris ejectum m 
medio esse atrii , et sic intellexerunt magnalia Dei. 
Ex hoc enim a nullo tactus, usque hodie in loco quo 
ejectus est in testimontum re:ervatut 4. Πὰς de te- 
merariis dicta sufficiant. 


CAPUT XC. 
De Vincentio martyre gloriose. 


Vincentius * autem vel levita, vel martyr Tli:pa- 
nus { imartyrium consummavit (An. 304, 23 Jan.). 
Apud terminum vero Pictavum vicus est in Arbati- 
lico δ, nomine Becciaco, in quo ejus habertur Telf. 
quiz. Cujus solemnitas duodecimo Kalendas mensis 
undecimi ^ celebratur. Sed incolx loci , et precipae 
archipresbyter errorem mnescio quem passus, ante 
diem eam voluit celebrari. Dictis igitur missis, cum 
δ convivium residerent, ecce unus ex crergumenis 
clamare conpit, ac dicere : Currite, cives, egredim:ni 
a vico, exite obviam beato Vincentio : e cead vigi- 
lias venit, ecce festa ejus crast;no habituri eritis die. 


C μας eo dicente, reuovant solemnia , et tota noetc iu 


vigil is excubant. Mane autem facto , dum missarum 
mysteria celebrarentur, et hic energumenus, qu. ad- 
venium Sancti praedixit, et alii cum eodein duo, 
mundati sunt : sed et duo paralytici ipsa die directi 
sunt, et sic a festivitate cum l:titia est discessum. 
Cuii autem reliquis ejus a quibus:lam peregrinis de- 
ferrentur, ad Ceratensem Turonics urbis vicum i 
accesserunt, ibique ad tuguriusn cujusdam pauperis 
deferentes, suscepti sunt : $99 in crastino autem 
duo paralytici super hzc pignora acceperunt gres- 
sSum, unusque czcus lumen recepit. llaud procu. 
autem ab illo vico est alius , quem Orbauiaeum vo- 
cant, in cujus eeclesia hujus Sancti habentur reli- 
quie : qua com a furibus ablatz fuissent, ct ipse qui 


D easdem abstulerat in Biturigo cuidai abbati accept 


€ Arlatilicus, seu flerbatilicus p»gus, in Namne- 
tum Pictonuinque continio sitas, ab Herbadilla urba 
sic dictus, qux terra hiatu absorpía luisse dic:tur 
circa annum 550. Diu tamen postea pagis priseum 
nomen relinüit cum é€omittlus titulo (le Come 
T Herbauje). Lege Valesii notitiam, et Mabilloriii no- 
tas in Vitam sancti Amandi , sec. n Benediétino ad 
an. 679. 

à fic operte Gregorius Januarium mensem un. 
decimurn appellat, contra Scaligeri opinionem. Vide 
et cap, é$equens, lib. i1 cap. 9D, et lib. 1v ue Mirac. 
sancii Martini cap. 4. Aliter tamen nutueráre videtur 
infra, lib. n esp. 55. 

| De hoc et Urb.niaeo in'notis ad cáp. ult. lib. x 
Ilistorie actüm est. 


75 


MIRACULORUM LiB. 1 DE GLORIA MARTYRUM. 


196 


preuo reliquiaset, revelatum est abbati, ut eas loco À ribus est effracta (4. 534, 1 Aug.). l'ic vero martyr 


unde dimotee (Al., demptz] fuerant restauraret. Ni- 
lilominus et archipresbytero huie monasterio pro- 
pinquo per visum manifestatum est, ne penitus mo- 
ras innecteret ad restituendum. Quas acceptas cum 
psallendo deferret, home quidam qu per annum 
integrum oppressus gravi agritudine decubabat, in- 
ter suorum deportatus manus, ut velum quo sancte 
V'gebantur favillae [Al., reliquiz] adorans suppliciter 
osculatus est, mox compressa infirmitate sanatus, 
exsequiis martyrialibus ^ cum reliquis est secutus, 


CAPUT XCI. 
De saveia Eulalia. 


Eul.lia gloriosa apud Emeritam urbem passa Ρ 
(An. 305, 10 Dec.), magnum miraculum in. die im- 
molationis sux populis profert. Sunt igitur ante ejus 
altae, quo sancta meinbra teguntur, tres arbores, 
sed ignarus cgo cujus sint generis : cumque jam me- 
dio mense decimo, quando ejus passio celebratur, 
sint ab omui foliorum decore nudata, ea die illuce- 
seente caelo , in modum columba a/itis flores profe- 
ruut suavitatis, seilicet quod sauctus ejus spiritus 
in columhzx * specie peuetraverit coelos, et quod 
beatum ejus corpusculum, jam exanime vestibusque 
"mudatum. nix celitus d.cidua molli vellere contexis- 
set. Quod miraculum si solita arbores protulerint 
libertate, scit populus sibi annum vel pressuris va- 
euum, vel frugibus plenum. Quod. si tardius flores ex 
more paruerint, cognoscit plebs sua lioc fieri noxa ; 


in Gerunda Hispani: passus est. urbe. Fur vero ap- 
prchensis palliis sericis, textis auro , mou:libusqua 
exornatis, cum reliquis ornamentis abscessit. Quo 
eunte, conjungitur ei homo ignotus, inierrogans 
quo pergeret. Cui ille respondit : δὶ sermo meus 
occuleretur tecum ,. ostenderem tibi thesaurum ma- 
gnum. Et ille : Ostende , ait, qu:e volueris, totis a 
me obtegetur viribus. At ille ostendit ei species 
illas, dicens : Si in aliis hzec regionibus venundan- 
tur, utrique nostrum lucrum inferent multum. Et ille : 
Ego :um, inquit, homo, cui in diversis regionihus 
multi habentur amici , et est mibi domus magna at- 
que secreta : sj hiec in. ea posueris , deinceps cum 
libuerit, venundabis. Et praecedens, sequebatur 


B homo cum, sarciua, putans se ad aliam duci urbem ; 


concluserat enim Deus oculos ejus, et non cogno- 
scehat quia per viam qua venerat regrediebatur. Quid 
multa? Pervenitur ad basilicam Sancti, et ait ad eum 
vir : Ecce domum de qua locutus sum tibi; ingredere 
et depone sarcinam 1uam. llle quoque ingressus est. 
Verum ubi deposita sarcina coepit aspicere, ad se re- 
versus, cognovit basilicam Sancti , de 895 qua res 
illas abstulerat. Vir autem jam recesserat ab eo. Et 
sic cuncta quxe cum viro illo gesserat populis enar- 
ravit : unde indubitatum est ipsum ci Martyrem bea- 
tum apparuisse. Hujus* reliquit 3pud Narbonensem 
Lasilicam retinentur. Sed cum hujus :dis altitudo, 
ne Liguria τ, quod est locus amqenissimus, a palatie 
regis cerneretur arceret, contulit h:ec cum Leone € 


nam priusquam erumpant , querula 89$ ad sepul- (; consiliario rex Alaricus. Qui ait : Deponatur ex hoe 


crum Martyris ac moesta decumbit, deprecans ut so- 
litam promereatur conspicere gratiam. Sed nee psal- 
lendo procedit, si hxc manifestata non fuerint. Si 
placatur Martyr a lacrymis plebis, emergunt proti- 
nus ex arboribus gemmei flores, qui odorem necta- 
reum respirantes, animi meestitiam ct adventu lzeti- 
ficent, et reficiant suavitate. Dehinc diligenter col- 
lecti, et in basilicam sacerdoti delati, processio cum 
gaudio celebratur, nam et hos flores s:xpius inflrmis 
prodesse cognovimus. 


CAPUT XCII. 
De basilica sancti Felicis. 
Quodam ὁ tewpore Felicis martyris basilica a fu- 


* Clar. a et Colb. ἃ emend. exsequias 
riules. 

b Cum ipsius Acta vulgata non adeo certa sint , 
cjus martyrii historiam ex Prudentio retulimus inter 
Acta martyrum sincera, pag. 497, ubi plura obser- 
vavimus. Vide missam in ejus Natali , lib. ii de Li- 
turgia Gallic, num. 18 Missalis Gothici. Emerita 
olun Lusitanix€ metropolis hodie in Extremadura 
excisa jacet, sede ejus Compostellam trasslata. 

* lloc miraculum, et sequens de nive, habet Pru- 
deotius hymno  Περὲ στεφάνων. 

4 Deest hoc caput in. Colb. tut. Sancti Felicis 
Acta in Mse. Codd. passim occurrunt, et quidem uon 
speruenda, in quibus sub Daciano preside passus 
dicilur. Eum laudant Prudestius, sanctus. Eulogius, 
et alii. Gerunda autem , ubi passus est, vulgo Gi- 
ronne, urbs est celebris in Catalaunia ad Saubrogaimn 
nuvium (lé Ter), titulo ducatus ei sede episcopali 
insigni . 


mart y- D 


sedificio una structura machinz 5; et rex quz pla: 
cuerit liberius contemplabitur. Et statim vocatis ope« 
rariis, idem consiliarius humiliavit basilicam Sancti, 
zedificiis non meritis. Sed ille protinus lumine caruit. 
oculorum. 


CAPUT XCIII. 


De Hemeterio et Chelidonio martyribus. 


Calagurris! autem urbs Hispani» [lemeterium. 
Cbelidoniumque martyres gestat, et s:»pe ab eoruin 
virtute miracula cernendo , diversarum zgritedinum 
medicamina capit. Hi etenim martyres a persecutoso 
comprehensi, et ad supplicium rapti (An... $ Maeri.), 
dum diversis pesnis afficerentur ob divini noininis 


* Quz sequuntur non habentur in Clar, b. 

f Aliquot Mss. , non cerneretur. Mari. , alti:udine 
Liguria... non cerneretur. Locus ille postmodum ap- 
pellatus est Livoria , vulgo /a plaine de Liviére, ut 
monet Valesius. — Situs locorum eliam hodieruus 
hujus historie veritatem firmat. Nam destrueta tfeet 
sub Ludovico Xil rege sancti Felicis basilica, ne ur- 
bis mpybitionibus noceret, superest sacelluin ipsi sub- 
a&titutum, sub nomine sancti Felicis, cum prioratus ii- 
tulo, quod inter Livoriam (la plaine de Liviére) iuter- 
jacet et locum ubi palatium olim situm erat, Cayito- 
lium olim nuncupabatur, hodieque vulgus /e Capdueid 
appellat. 

8 |s est ipse Leo, cui, tunc Evarigis regis eonsilia- 
río seu quiestori, scripsit. Apollinaris Sidonius epist: 
6 libri vitet epist. 92 lib. 1v. Kumdoeailaudat EnnoJius 
in Bpiphanii vita, 

& Alii Scripti et Editi, sructure machina. 

1 Hoc caput et sequens desunt in Clar. ἃ. Alsct 


18] 


8. GREGORII EPJSCOPI TURONENSIS 1 


corifessi :nem, excepta ultima damnationis se tenta, A speluncam concludunt, ibique per multos dies habi- 


deducuntur ad decollandum. Cumque eorum capita 
lictor incideret, miraculum populis magnum apparuit. 


Nam unius annulus, orariumque alterius nube susce- 


ptum est, et in coelos evectum. Viderunt lbi::c omnes 
qui aderant, et usquequo acies oculorum intendere 
potuit, fulgorem auri candoremque liutei suspectu 
sequebantur auànit» (Al. attoniti). Pizebet hujus rei 
testimonium Aurelius Clemens* in libro Coronarum, 
his versibus, dicens : 


lila laus occulta non est , 
Nec senesci: temp: re. 

Miss3 quod sursum per auras 
Evolaruht munera , 

9G Qu viam patere cali 

'rzmicando o tendereot, 

Illius lidem fizuraus 
Nube fertur 30nulus ; 
Hic sui dat pignus cris 
Ut ferunt orarium. 

Quz superno ra;.a flatu 
Lucis intrant intimuin, 
Per poli li.juentis axem 
Fulgor aurí absconditur. 

ἂς diu visuin sequacem 
Texiilis caredor fugit , 
Subveliun' ur usque in astra 
Nec videntur amp ius. 


CAPUT XCIV. 
De beatissimo Cypríano. 


! Cyprianus ^ beatissimus Cartliaginensis et antistes 
et martyr (An. 258, 15 Sept.), salutem saepius infir- 
mis supplicantibus prasstat, in cujus basilica analo- 
gius, in quo libro supra posito cantatur aut legitur, 
mirabiliter compositus esse refertur. Nam ex uno Ja- 


taverunt. Egrediebatur tamen unus ex eis, et compa- 
rabat victus, et quz necessaria erant exhibebat, Re- 
vertente autem imperatore in eamdem civitatem, isti 
petierunt ad Dominum ut cos ab hoc periculo digua- 
retur eruere, factaque oratione prostrati solo obdor- 
mierunt. Cumque imperator didicisset eos in hoc an- 
tro morari, nutu Dei jussit os spelunc:» magnis lapi- 
dibus eppilari, dicens . Ibi intereant qui diis nostris 
immolare noluerunt. Quod dum ageretur, quidam 
Christianus in tabula plumbea nomina el martyrium 
eorum scribens, clam in aditu cavermz priusquam 
oppilaretur inclusit. Post multorum vero annorum 
curricula, cum, data Ecclesiis pace, Theodosius ἃ 
Christianus obtiuuisset imperium (An. 447), surrexit 


D lxresis immunda Sadduczorum, qui negant resur- 


rectionem futuram. Tunc quidam civis Ephesius, 
dum caulas ovibus secus montem ipsuni facere desti- 
nat, ac lapides divolvit ad coaptanda earum septa, 
ignarus quxe agerentur introrsuin, patefecit ingressuin 
ejus; non lamen, cognovit arcanum quod babebatur 
intriusecus. Duiinus autem immi-it septem viris Spi- 
ritum vitz, et surrexerunt, putantesque quod una 
tantum nocte dorm:ssent, miserunt puerum unum ex 
se qui cibos emeret. Cumque veniens super portam 
civi:atis vidisset crucis gloriosa signaculum, audisset- 
que per Christi nomen jurare populum, obs!upuit - 
prolatisque nuinmis, quos a tempore Decii habebat , 
a meicatore eomprehenditur, dicente sibi : Quia abs- 
conditos antiqutus thesauros reperisti. At ille ne- 


pide marmoris totus sculptus asseritur : id est mensa C gans deducitur ad episcopum * ac judicem eivitatis. 


desuper, ad quam per quatuor gradus ascenditur ; 
cancelli in circuitu, subter co'umuzs, quia et pulpi- 
tum babet sub quo octo persons recipi possunt. Qui 
nunquam ibi ullo ingenio potuit exhiberi, nisi virtus 
Martyris przestitisset. 
CAPUT XCV. 
De septem Dormientibus apud Ephesum. 


Septem vero germanorum, qui apud urbem Ephe- 
sum requiescunt ( An. 250, 27 Jul. ) , haec est ratio, 
Tempore Decii imperatoris, cum persecutio in Chri- 
stianos ageretur, sep'em viri comprehensi sunt, et 
ducti coram principe ; horum nomina hzec sunt : Maxi- 
soianus, Malchus, Martinianus, Constantinus, Diony- 
siu*, Joannes, Serapion *. Qui diversis verbis tentati 
ut cedereut, nequaquam 92,7 acquieverunt. Impera- 
tor vero pro elegantia eorum, ne in momento peri- 
reut, spatium tractandi indulget. At illi in unam se 
Codd.. Emeterius et Celedonius. llorum Ácta jim tem- 
pore Prudentii perierant ; passi sunt Calagurri, vulgo 
Calahorra, urhe episcopali Castellae Veteris. Vide 
Bolland., ad diem 5 Martii. 

* Prudentius, hymno 4 libri Περὲ στεφάνων. 


b Hoe caj.ut deest in Colb. tut., lcet sit in indice. 
De sancto Cypriano nihil satius quam pauca dicere 


juvat. Ejus Acta et Vitam a Pontio scriptam , etc. de-. 


diinus in Actis mart. sinceris, ad an. 258. 
€ Paulo aliter a Grgcis referuntur eorum nomina. 
Primus omnium, quos quidem novimus, hos martyres 


celebravit noster Gregorius. De his apud Photium , 


(οὐ. 255, Constantinum] Mapassem et alios. Vide 


Cumque ab his argueretar, 898 compellente neces- 
sitate, absconditum mysterium revelavit, et dedusit 
eos ad speluncam in qua viri erant. Cumque ingrede- 
retur episcopus, invenit tabulam plumbeam, in qua 
omnia qus pertulerant habebantur scripta, locutus- 
que cum cis, nuntioverunt hzc cursu rapido iipera- 
tori Theodosio. At ille veniens ad. ravit eos pronus in 
lerra, qui tali colloquio cum eodem usi sunt princi- 
pe : Surrexit, gloriose Auguste, hzresis, qud? popu- 
jum Christianum a Dei promissionibus conatur ever- 
tere, ut. dicant non fieri resurrectionem mortuorum, 
Ergo ut scias quia omnes, juxta apostolum Paulum , 
reprzsentandi erimus ante tr.:bunal Christi, idcirco 
jussit nos Dominus su-citari, et tibi ista loqui. Vide 
ergo ne seducaris et excludaris a regno Dei. I1zc au- 
diens Theodosius impera'or y'orificavit Dowiinum, 
qui non permisit perire populum suum. Viri autem 
iterum prostrati in terram, obdormierunt, quibus 
Baronium, ad 27 Julii. 

4 [s est Theodosius junior, Arcadii filius, sub quo, 
ut aiunt, Theodorus episcopus Egarum seu Aginen- 
sium resurrectionem mortaorum futuram uegabat 
De hac re consulendus Theophanes ad annum 23 
Theodosii. 

* Hunc Marum seu Marinum appellat Photius, Ste- 
phanum Metaphrastes apud Surium : prior ignotus 
est, alter vero Bassianum 6 sede sua exturbaverat 
an. 448, et ipse vicissitu exauctoratus fuit in synodo 
CalceJonensi an. 451. lu uno Cod. Mariuus episc. ei 
proconsul Antipatus appellantur. 


133 


MIRACULORUM LID. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


790 


cum Theodosius imper .tor sepulcra ex auro fabricare À rent. Producuntur viri e lacu, confessi Christum » 


vellet, per visum prohibitus est ne faceret. Viri au- 
tein usque hodie palliolis sericis aut carba iuis co- 
operti, in. ipso loco requiescunt : quod pass'o * eo- 
rum, quam Syro quodam iuterpretante. in. Latiuum 
transtulimus, p'enius pandit. 
CAPUT XCVI. 
De quadraginta oclo martyribus Armenia. 


Feruni b autem fuisse apud Armeniam quadraginta 
octo virus ( 4η. 330, 9 Mart. ) , qui in ipsos moutes 
Armenia, in quibus, prz altit.diae nimia, magno fri- 


gore aqu: et terra restringuntur, passi sunt, Quorum . 
uontium celsitadineim non. parvam esse Leg lator 


exponit, cum super eos arcam a Noe fabricitam re- 
quievisse ait ( Gen. vii, 4). Ibi. eff»ssa persecutor 
829 terra, cisternam maguam efficiens, aqua re- 
pieri jubet : nudatosque viros, ligatis pest tergum 
manibus, in lacum gelu concatenatum *  r.vcep ! poni, 
succenso e regione balneo, dicens : I-ligite e duobus 
unum. Aut in isto frigore Christum vestrum confessi 
delicite ; aut negantes, oblato di's saciificio, ad bal- 
neum convolate, ut possitis vivere, et non ma'e pro- 
pter crucifisum hominem mori, Negauiibus quoque 
cun tis sacrificare dzdemoniis, videt custos eorum qua- 
dra,inta oto coronas pretiosissimas e rapio dilapsas 
descendere super c pita virorum, et unam quoqiie 
earum revocari ; defecerat enim fides viri unius, et 
protinus :elictis satellitibus velociter ad balneum 
convolavit ; immolatisque victimis, honoratus a pra- 


side, iu balneo tepenti ablutus est, excepturus in po- (ἡ 


sterum perpetui ignis supplicium. llc cus'os ille, wt 
diximus, cernens, voce magna proclamat se Chri-tia- 
Dum esse, dicens : Cum iisdem mori desidero. Nec 
mora, diversis poenis affectus spoliatur veste, non 
fi.'e : et in lacum ponitur, frigora cum reliquis per- 
pessurus, sed adepturus coronam, quam miser ille 
perdiderat, Jam evim virorum emortua erant frigore 
corpuscula , et dentibus in se collisis, ipse quoque 
voc:s Sonitus claudebatur : unum tantuin murmur ora- 
tionis caelo ab arcanis pectoiis illabebatur notum soli 
Deo, qui novit occulta cordis. Tremebant fessi ortus 
tam inedia quam pruina ; erat spes eolo inten!a, jam 
caruc prximortua. Interea jdex iniquus, amotis lym- 
pbis, balneum succendi septuplum jubet, ut scilicet 


mittuntur inter ;stuantes ignium. vapores ; se sus-- 
nent. gratienter. illata. supplicia, ut inajorem acci-- 
pyiant. palinain. Denique in lis relinquentes corpora, 
auimas Christo tradentes, martyrium consummave- 
runt in pace. Tunc ρΓα 568 victum se corum constan- 
tia cernens, putans vcl mortuos posse 8640 viucere, 
qui viventes superare nequiverat, jussit ipsa deinceps 
exuri corpuscul», et in flumen propinquum jactari. 
Quod cum factum fuisse, wiraeuli novitas flentibus 
Christianis apparuit: Restitit igitur unda, nec ossa 
seniiu-ta absorbuit, sed su;er se tanquam commen- 
dta sustinuit : et sic collecta a Christianis gauden- 
tibus, cum honore dignissimo tumulata sunt. 


CAPUT XCVII. 
De glorioso martyre Seryio. 


Sergius 4 queque inartyr (An. 305, 7 Oct.) multa 
Sigua in popul:s facit, curans infirmitates, sanansque 
languores fideliter deprecintium. Unde agitur ut ex 
hoc ingentia basilic.e vel promittantur vota, vel mu- 
nera deferantur, ex quibus nihi] omnino licet subtra- 
here aut auferre. Quod. si quis fecerit, inox judicium 
aut nox: [ Al. Mss. , note) aut mortis incurrit. Ob 
hauc vero defensionem multi res suas Saneto. devo- 
vent, scilicet ut ejus virtute munitze non diripiantue 
ἃ malis. Denique anus erat exigua, et credo eva: 
gelicee illius pauperculz similis, 4.25 quondam duo 
minuta, cum nihil aliud haberet, in gazophylaciunr 
devote jactavit (Marc. xu, At ; Luc. xxi, 1). Ergo 
hzc pauculos gallinarum pullos habebat, quos ex 
voto basilicari ditioni subdiderat, datura in domo ip- 
sius cum necessitas flagitassel. Igitur cum ad festivi- 
tatem Sancti multi populi advenissent, duo, conven- 
L'one faeta, qui hos pullos olim viderant, unum furto 
subtrahunt, incisoque capite, detractis plumis , trun- 
catisque pedibus, positumque in vase cum aqua supcee 
ignem levant, instanterque succendunt. Fervet au- 
tem latex validissime, sed caro furiiva non coquitur : 
eiiam fervendo aqua consumitur, nec prorsus pullus 
i le mollitur. Tentant cerebro manibus, «t unguem 
conantur inflgere, sed duriorem sen:iunt quam mi- 
sissent. [Interim adsunt conviv:e evocati ad epulum, 
nullatenua sumpturi de apparatu. Exstat mensa 831 
niveis velata mantilibus, opere plumario exornata. 


quos algor non laxaverat, incendia seva dissolve- py Conversis cibis in novam duritiem , catipus lymphis 


4 Habetur ex Simeone Metaphrsste apud Surium 
die 27 Julii ; sed aliam esse ab e» quam Gregorius in 
Latiput transtulit, vel ex eo solo mauifestum est, 
qu:xl nomina ibi aliter quam apud Gregorium recen- 
seantur, Aliam invenimus in Mss. in qua nomina 
sicut hic recenset Gregorius babentur ; sed cum in- 
certum sit an ea sit ipsa quam Gregorius transtulit , 
nihilque novi habeat, eam «dere superfluum fuieset, 

b Deest hoc caput cum sequenti in Colb. tut. Hic, 
s:cut et lib, x llist. cap. 91, Martyres quadragiuta 
eeto dicuntur, quamvis certum videatur eos non plu- 
res quam quadraginta fuis e. Passi sunt apud Seba- 
sten in Armenia sub Licinii persecutioe , quorum 
martyrium sancti Patres pluribus celebrarunt. De his 
in Actis martyrum egimus pag. 589. Vide et Dollan- 
dianos, die 10 Martii. 


€ Lacum illum jam antea ezstitisse verisimilius est 
ex sauctorum Patrum testimoniis, hedieque super- 
siat, Cmterum. Gregorius sanctos martyres in ipso 
ἰδοὺ congelato frigore enectos cum aliis antiquis me- 
morat , quos tamen Dasilius non in lacu, sed in me- 
dia urbe passos fuisse testatur; at Vossius antiquis- 
simum Co. Ms. Grieecum in Crypte ferrat.e mona- 
sterio se vidisse te-tatur, ubi pro ἐν μέση τῇ πόλει, 
legitur ἐν μέση τῇ Muvn. Vide Bollandianos. 

4 ]joc caput et duo seqq. desunt in Clar. b. Ser- 
gius cum Baccho sub Maximiano martyr occubuisse 
dicitur. Ejus Acta. Surius refert 7 Octob., quo die 
cjus festivitas celebratur. De eo vide notas in cap. δὶ 
lib. vit flistoriz. Ceebris est et antiqua in suburbio 
Andegavensi abbatia ord. sancti Benedicti cong. sane 
cii: Mauri, sub. sancti Sergii nomine. 


701 ' 9, GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 7923 
sepe diluitue, sed nibil coctum quod in. eo exhi- 4 ut diximus, iu hac necessitate laborantibus medere- 


hesnt, invenitur ; sicque novo miraculo epulis reda- 
cis in saxum, confusis invitatoribus, verecundantibus 
iuvitatis, a cena cum pudore disce«sum est. 


CAPUT XCVIH. 
De €osma et Damianc. 


Duo vero gemini, Cosmas scilicet οἱ Damianus *, 
arte medici , postquam Christiani effecti sunt (An. 
9 3, 27 Sept.), slo virtutum merito el orationum 
interventu, infirmitates langueutium depel'ebant ; qui 
diversis cruciatibus consummati, in ealestibus sunt 
conjuncti, multa. miracula iueolis ostendentes. N;un 
si quis infirmus ad eormm scpulerum fide plenus ora- 
verit, statim adipiscitur medicinam. Referuut etiam 


tur, quidam Judzus ab ipsa infirmitate correptus 
Sancti basilicam, quanquam Christo non crederet , 
devotus tamen expetiit, seque ad januam atrij de- 
poui przcipiens, indignam se esse vociferans qui 
sanctum limen ingrederetur. Aiebat enim : Scio me 
quidem, gloriose martyr, legis velamine obe»catum, 
eui tu jmportiri misericordiam dedigneris : sed nunc 
ad teconfugio, et supplex tuam misericordiam posco, 
ut, aversa prius infirmitate corporea, languorem incre- 
dulitatis avellas. Hzec cum ante portam aul:e fateretur, 
adveniente nocte obdormivit : sed Martyr beatus non 
"lougi spatio temporis distulit misereri. lgitur ea noete 
visitans zegrotum per somnium, jussit recedere sa- 
num, AL ille expergefactus sentit se redditum inco- 


plerique apparere eos per visum languentibus , et B Jumitati, confessusque Christum Filium Dei esse 


quid faciant indicare : quod cum feeerint, sani di- 

scedunt. Ex quibus multa audivi, qua insequi lon- 

gui putavi, hoc existimans posse sufficere quod 

dixi. Cuneti fideliter deprecantes sani discesserunt. 
CAPUT XCIX. 


De inclyto martyre Foca. 

Focas * quoque martyr, et ipse his martyribus re- 
gione eunjumctus, apud Syriam requiescit (An.... 
5 Mart.), qui post multas, quas pro nomine Redem- 
ptoris est passus injnrias, qualiter de antiquo illo 
&erpente triumphaverit, bodieque populis declaratur. 
Denique si in quempiam in his locis coluber morsum 


siringens ve: eua diffuderit, extemplo qui percussus - 


est, ut januam atrii quo Mariyr quiescit, attigerit, 
compresso iumore, S39 evacuata virtute veneni, 
salvatur. Ex quibus nonnulli, ut celebre vulgatum 
est, jam tumidi male bestix ictu, jam toto corpore 
incrassante veneno in hoc perflati, ut spiritum exha- 
larent, inter manus delati, et in atrio positi, sunt 
sanati : nec unquam ob hoc virus obire hominem fas 
eit, si sacrum limen fide plenus attigerit. 
CAPUT C. 
Dv egregio martgre. Domitio. 

Domitius equidem alius martyr in hac ὁ habetur 
regione, qui cum mvlta beneficia incolis przstet, 
sciaticis tatnen veloci virtute medetur (An.... 5 Jul.). 
fam fertur ab hoc Sanctus fuisse, dum in corpore 
esset positus, dolore deíentus. Denique cum multis, 


ἃ Varia horum martyrum ÁAeta circumferuntur, 
sed dubia. Certiora sunt qux de eorum cultu et imni- 
vaculis veteres passim scribunt. De his in synodo 
generali vi, act, 4. Missa in eorum Natali habetur 
in Sacramentario Gregoriano. Sanctus Sabas pater- 
uam domum in ecclesiam eorum memorie sacram 
commnurasse dicitur. Duas ecclesias ipsis :dificavit 
Justinianus, ex Procopio, et unam Roms Felix IV, 
sancti Gregorii atavus. Vocantur a Griecis ἀνάργυροι, 
guod inedicinam absque lucro exercuisse dicantur. 

» Deest hoc caput in Colb. tut. Hujus Phocs 
martyris Natale apud Antiochiam celebrant vulgata 
Martyrolagia die 5 Martii. An idem sit qui hortwla- 
nus apud Synopem vixit, quique a sancto Asterio 
Amaseno laudatur, non adeo certum est. Vide Acta 
art. sincera, pag. 627, et Bolland., ad 5 Martii. 
- * Sic et Clar. b, in quo praecedentia capita desunt, 
unde aliquis substituit ἐκ Syria. Domitium in Syria 


΄ 


Salvatorem mutdi, sanus abscessit. Quod videntes 
Christiani, qui in ipsa tenebantur infirmitate , queri- 
monias Sancto inferunt, dicentes : Ecce nos bene 
Deum confessi, 833 necdum meruimus lib-rari, et 
incredulus liic in Christum Regem, circumcisus carne 
non corde, sanus abscedit. Et haec dicentes cum ira 
lychnos basiliez, qui ex camera dependcbant, com- 
minuere cceperunt, Sed nee fiis defuit misericordia po- 
stulata : ham ipsa die sanati ad propria sunl regressi. 


CAPUT CI. 
De insigni et glorioso. martyre Georgio, 


Multa 4 de Georgio martyre miraeula gesta cogno 
v inus (An. 284, 25 April.), de quibus pauca locutu- 
rus sum. llujus enim reliquis cum reliquorum san- 
ctorum a quibusdam ferebantur : sed cum portitores 
ad locum quemdam Lemovicini termini advenissent, 
ubi jam pauci clerici, conserto ligneis tabulis ora- 
torio, Dominum ássidue precabautur, mansionem 
postulant. Susceptique benigne noctem cum ceteris 
fratribus psallendo dedueunt. Mane autém facto, 
apprehensam capsulam levare penitus noh valebant. 
Denique cum iter agere sine pignore sancto penitus 
nequirent, el eis inaximus do!or animi insedis:el, 
i.telligunt, inspirante (Al. imperante) Deo, sibi ali- 
quid ex his in loeo relinquere oportere. Tuuc inqui- 
sitis ligaturis divisisque particulis, seniori qui cel- 
lulze praeerat largiuntur, reliuquentes partem patro- 
einii, sumentes faeultatem que vveluerant. abeundi, ἃ 


passum. memorant Latinorum Martyrologia, quem 
Baronius, nescio qua de causa ab isto quet hic 
Gregorius laudat distinguit. Grxci Dometium, sea 
Dometionem, in Phrygia martyrem sub Juliano Apo— 
stata, celebrant die 23 Martii. T7 

d Hoe caput deest in Colb. tut. et cum sequente 
in Clar. b. Plura quidem de sancto Georgio vulgaL— 
auctores habent, sed ejus Acta. plane sunt ficütim . 
Varies cruciatus quos pertulit narrat Fortunatus lil» 
H carm. 45. Celebrem ejus memoriam fuisse in Orieim— 
te et Occidente probant complures basilic: in ejum-z 
honorem jam szculo sexto construct, et pleriquse 
istius :evi auctores, de quibus fuse Bollandiani a«! 
diem 95 Aprilis. Ejus martyrium anno 284 consign-*- 
mus, quo Carino scilicet n et Numeriano coss. passus 
dieitur in Chronico Alexaudrino seu Paschali. Alu 
cumdem sub Decio passum fuisse volunt. 


193 


MIRACULORUM LIB. 1. DE GLORIA MARTYRUM. 


194 


llabhentur etiam ejus reliquie in vico quodam Ceno- A nam a Juliana matrona fuisse pecuniis sublevatatu. 


manens ubi multa plerumque — miracula. O:teu- 
dentur. Nam camci, claudi, frigoritici, vel reliqui 
inlirmi, sa'pius ibi sanitatuim gratia inuneraniur. 


CAPUT ΟἹ]. 
De lsidoro sanctisstmo martyre. 

$34 Isidorus * martyr in insula Chio quiescit (An. 
250, 15 Maii), sic enim nomen est insulie, puteum in 
basilica Sancti habens, in quo et fertur injectus, de 
cujus aqua energameni febricitantesque, vel reliqui 
iufirmi, szpius potati salvantur. Bicitur ibi etiam 
lümen, quasi: cereus ardens, a fidelibus sepe vi- 
deri. Sed et ego vidi presbyterum qui se aflirmabat 
hoc luinen de ore putei crebrius contemplatum esse. 


]u hac enim insula et granum colligitur masticis ab ἢ 


arboribus celebre, qux, ut ferunt, aliis non inve- 
niuatur in regionibus. 


CAPUT Cill. 
Be sancto Poliocto Martyre. 

Apud Constantinopolim vero maguo cultu Polio- 
etus b martyr colitur (An. 250, aut 252, 15 Feb.), pro 
eo prxcipue quod cum inagnis virtutibus polleat, ip 
perjuris tamen presens ultor existit *.. Nain. qui- 
cunque, ut assolet, occultum scelus admiserit, et 
daia suspicione ad hoc perductus fuerit templum, 
ant statim quod admisit virtute Martyris perterritus 
confiteuur , aut *j perjuraverit, protinus ultione di- 
vina percellitur. Hujus basilice cameram Juliana 
q'zdam urbis illius matrona 4 auro purissimo texit 


hoc modo. Cum ad imperatorem Justinianum (ama C 


facultatis ejus multis narrantibus pervenisset, ad oc- 
cursum illius properare celerius non tardavit, di- 
eeus : Latere te $35 non puto, o venerabilis mater, 
qualiter ἃ specie auri thesauri publici sint exhausti, 
dum vos quietos esse volumus, dum patias defen- 
s;re studemus, dum gentes nobis placamus, dui 80- 
latia diversorum daudo conquirimus. Ergo quia tibi 
pot tia Majestatis divin, multum contulit auri, 
queso ut nobis manum porrigas, atque aliquid pe- 
cuniz commodes, ut scilicet cum tributorum publi- 
crum fuerit summa delata, illico tibi quze commo- 
Javeris reformentur, ac in posterum, laudis tu: ti« 
tulo praz:currente, :anatur urbem Coustantinopolita- 


ἃ Codd. Mart. et Colb. a, Isidorus. Celebris est 
mariyr apud. Graecos. et Latinos, quamvis ejus Ácta 
qua babentur nsvis scateant, eliam et Graeca, 4085 
ljoillandiaui ediderunt ad diem 15 Maii. Martyrium 
eonsummasse dicitur sub Decio an. 252 ; sed jam 
tuuc Decins defunctus erat : unde Bollandiani eorum 
martyrium ad an. 250 inaluerunt revocare. Aliam 
vitai antiquiorem se reperisse monent in supplemen- 
lis, quam «e daturos pollicentur. Ibi et quxdam liabent 
de eiu-dem sancti translatione per Venetos facia. 
Chio celebris est insula maris /Eg:ei, inter Samui ac 
lesbum sita. 

b Passus est Melitinag in. Armenia, cujus Acta ha- 
bentur, sed non adeo s/ncera, ut absque nxvis dici 
possint. Itum sub Decio ei Valeriano passam asse- 
runt , unde nascitur de ejus martyrii tempore dilfi- 
cultas , cum hi duo impp. $mul non. reguaverint. 
Vide Bolland. ad dieu 18 Februarii, et Tillemontium 
tomo lll Hist. eccles. Celebris erat. Melitinze sasculo 


At illa intelligens imperatoris ingenium, sapienter 
obtegit qu:e Deo devoverat, dicens : Parvitas redi- 
tuum meorum tam de tributis, quam quod de frueti- 
bug speratur, per ipsas adhuc res:det domos ; si ergo 
gloria vestra recipiendi spatiuin tribuerit, cum col- 
lectum fuerit, conspectui vestro repraesentabitur.. 
Cumque oculis propriis cuncta contemplati fueritis, 
qua placuerint et relinquetis, et auferetis. Erit mihi 
ratum quod voluntas cordis vestri censuerit. [lis ita 
delusus imperator verbis, ad palatium gaudens re- 
diit, putans se hanc pecuniam jam in thesauris pu- 
blicis retinere. At illa vocatis artificibus, quantum 
reperire auri in promptuariis potuit, tradidit occul- 
te, dicens : Ite, et factis juxta mensuram tignorum 
tabulis, beati ex hoc Poliocti martyris cameram 
exornate, ne hzc avari imperatoris manus attingat; 
llli vero perfecta oinnia qua matrona przceyerat, 
camera affixerunt, tezeruntque ex auro mundissi- 
mo. Quo opere explicito, vocat mulier imperatorem, 
dicens : Parvitas pecuniolze, quam conjungere potui, 
adest : veni ad contemplandum eam, et quod libue- 
rit facito. Surrexit gavisus imperator de solio, nibil 
percepturus ex auro : pergit ad domum mulieris, pu- 
taus se copiosos thesauros palatio deportare. Cui 
cum $36 mulier occursum humiliter reddidisset, 
invitat in templum Martyris ad orationem; erat 
enim proximum domui ejus, et bxec quae liabere po 
tuerat loco illi delegaverat sancto. Apprelensa au- 
tem imperator mauu mulieris, eo quod esset senex, 
ingreditur vdein, prosternitur ad orationem, Qua 
expleta, ait mulier : Suspice, quxso, cameram liujus 
edis, gloriosissime Auguste, οἱ -scito quia paupertas 
mea in hoc opere conüiuelur. Tu vero quod volueris 
exinde facito, non adversor. llle vero suspiciens at- 
que admirans, erubuit, et ne pudor ejus manifesta- 


retur, collaudans opus, el gratias agens, abscedere 


cGpit. Sed ne rediret vacuus a munere, extractum 
mulier annulum a digito, cujus gemmain vola cou- 
c'userat, qui non amplius auri pondus quam unius 
semiunci» continebat, obtulit ei, dicens : Accipe, 
imperator sacratissime, hoc munusculum de manu 
mea, quod supra pretium hujus auri valere censetur. 
Erat enim in eo lapis Neronianus * mirz viridilatis 


D y ;ancti Polieucti basilica, uti patet ex. Vita Magni 


Kuthymii, quem ipsius parenfes a Deo ejusdem mar- 
tyris precibus obtinuerant. 

c Ob hoc etiam »pud Francos erat celebris. Vide 
supra lib. vii Mist. cap. 6. 

4 Huc forte revocandus Codini in Originibus CP. 
locus, ubi narrat Juliauaim Valentiniani filiam, uxoris 
vero Tlieodosii Magni sororem, quatuor et :inplius 
annos in exsiruenda CP. sancti Polyeucti basilica in- 
sumpsisse, 3ccersitis etiam ex urbe Rowa artitici- 
bus. Vide Cangii descriptionem urbis CP. lib. iv 

e [d est. smaragdus gemina. Smaragdus vempe 
Neronianus ex Epiphanio lib. xin de gemmis cap. 5 , 
apud Bollandum, est parva forma, viridis valde , pel - 
lucidus εἰ splendens. Sic dictum idem auctor asserit , 
quod Nero hunc lapidis colorem olei cujusdam ope 
vividiorem reddere consueverit : aut certe ab arti- 
fice quodam, Nerone appellato, qui ejus usum mnxi- 
me commeudaverit, Certe Neroneu suaragdo de- 


795 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


ac splendoris : qui enm fuisset. ostensus, omne au. À humeris impositum tanta veloe:tate detulit, ut puta- 


rum quasi in viriditatem visum est couvertisse ἃ 
pulchritudine gemm:ze. At ille »ccipiens, et iterum 
atque iterum gratias agens, et collaudans matro- 
nam, in palatium est regressus. Unde non est du- 
hium, etiam in hac re Martyris hujus inte'cess sse 
virtutem, ne opes locis sanctis et paureribu- delega- 
Ur, in illius transferrentur dominationem, cujos non 
fuerant studio congregatie. 


CAPUT CIV. 
De Felice Nolano insigni martyre. - 

De * Fel:ce Nolano martyre (An. 269, 14 Jan.), 
quia historia passionis non est in promptu, juxta id 
quod bentus Paulinus versu conscripsit, pouca huic 
lectioni oblectat inserere. llic enim a Max'mo v, 
predicte urbis poniifice, 8377 preshyterii honore 
praeditus, quante fuerit sapientim eruditionisque, 
non modo Christianis, verum etiam ipsis quoque 
paganis occuli non potuit. Cum autem imperatorum 
decreta Christianos insequi przcepissent, Maximus 
pontifex jam senio pr»gravatus, putans se non 
posse ferre supplicia, silvarum saltus adivit. Quos 
dum turbidus de liac persecutione pererrat, affectus 
fame, gelu attritus solo corruit semivivus. Αἱ Felix 
presbyter captus, cum multa de deorum portentis, 
quod nihil fucrint, di-putasset, percursis diversorum 
suppliciorum generibus , carceri dijudicatur, in quo 
aon mediocribus vinculis tenebatur astrirtus, Nocte 
nutem media venit ad eum angelus Domini, et con- 
fraetis catenis, scissaque trabe qua pedes ejus con- 
elusi erant, ait : Surge, et sequere me, Qui surgens 
egressus est cum eo januam carceris ; dixitque ei 
angelus Domini : Conscende ad montana, et require 
sscerdotem tuum; inventumque ac refocillatum re- 
dac ad urbem, et in loco absconde secreto, ne ine- 
dia ac rigore depereat, donec desinat persecuti a 
Christianis. Accepto Felix mandato, pergit quo ne- 
Sciebat : sed, providente Deo, reperit sacerdotem 
solo prostratum, clausis oculis, strictísque dentibus, 
n quo nihil aliud, quam teuuis anhelitus inspirabat : 
interpellatoque nullum sermonem potuit elicere, 
tactoque, sensit ejus membra hieme rigida, et abs- 
que ullo vitali tepore przemortua. Anxius autem 
cum nullum a'imentum esset, quod periclitanti por- 
rigeret, neque quo ignis accenderetur liaberet, dum 
staret attonitus, quasi de athereis sedibus dilapsum, 
quod ita erat, munus contemplatur angelicum. Ecce 
enim de sente qux erat proxima, uvam pendere ad- 
miratur, de qua grauis iu os confessoris expressis, 
paululum senior refocillatus, erec:us est : quem 


lectatum patet ex Plinio lib. xxxvii cap. 5, uli. dici- 
tur gladiatorum pugnas spectasse smaragdo. ldem lia- 
bet Marbodeus lib. de Lapid. pret. cap. 54. 

* D»est hoc eaput in Colb. tut. Sancti Felicis lau- 
des celebravit D. Paulinus carminibus seu poemati- 
bus 15, qu: nou semel. edita sunt : sed in. duobus 
potissimum, id est 4 et 5, res ejusgestas prosecutus 
est. lncertus est ejusdem mortis ansus. — Ecclesia 
ah eodem sincto Paulino Nol in sancti Felicis 
bonorem structa hodieque superest. Vide Acta 


retur magis ille ferri quam ferre. Sic tugurio cuj's- 
dau vidux commendato alimentum przbuit, donee 
insecutio Christiana discessit. Quo sacerdete mi- 
graute, Felix. electus a populo, ut cathedr: ecc'e 
siastic:? superponeretur, noluit acquiescere : Quin 
tus * 838 nomine, presbyter episcopus ordinatur. 
O'ta igitur persecutione Catholicorum, cum Felix 
preshyter ín platea populum moneret, ne a recto 
itinere deviaret, persecutor missus adfuit, οἱ 13notus 
Felici presbytero, sollicitus ipse coepit esse, quis- 
nam esset Felix. Dextra ille innuens, ait : llanc in 
partem aliit. Quo. d:sc»dente, bic latebram peti:t, 
seque inter parietes dirutos per modicuin iugres -us 
aditum occuli voluit, Nec mora, persecutor insequi- 


B tur, sed Deus sollicitudinem qu:erentis elusit. Nam 


jussu Divinitatis aranex per aditum quo Martyr in- 
gressus fuerat telarum pra:teudunt. stamina. At illi 
per vestigium- persequentes, dum locum explorare 
nituntur, exordia telo conspiciunt, dixeruntque ad 
semetip:os : Putasne per hzc (ila homo pertransiit, 
q"a sspius tenuitas muscarum erumpit? Et illusi 
providentia Dei discesserunt. Beatus quoque Felix 
data nocte, secessit ad alium locum, in quo per tres 
menses a muliere quadam ciborum alinenta susci- 
piens, data pace, ecclesi: sux ac popul» restaura- 
tur : nunquam t&men mulieris ministrantis faciem 
vidit, aut ab ea suspectus est, dum in latibulo mora- 
retur. lgitur in. pace quiescens, sepultus est juxta 
urbem, multis se declarans virtutibus in populis, de 


C quibus pauca perstringam 4. Erat enim quidam pau- 


per labens duos boves ad exercendam euiturain 
suam, ncc ei erat alia possessio, nisi quod ab his 
potuisset tellurem scindens vomere laborare. Acci- 
di: autem ut die quadam lassus de hoc opere veniens, 
his dimissis se hospitiolo reconderet. Nec mora, fur 
rapax adfuit, qui eos clam capiens secum alduzit : 
egressus.,ue pauper in crastino, niliil invenit. Deinde 
quarit per devia, circuit silvas, scaudit montium 
ardua, sed nec vestigium quidem deprehendere po- 
test. Redit ad propria, dat voces in fletu, atque cum 
uxore 3c l.beris plangit, dicens : Vze mihi, quia ju- 
vencis defectis (Rom., defraudatis) hoc anno famo 
moriemini. Quid plura? Accedit lamentans ad se- 
pulcrum beati Felicis martyris, dat cum fletu gemi- 


D tum, exorat ut οἱ virtus ejus qux perdiderat r*idi 


ob'ineret a Domino. Egressus autem a templo, 839 
ante ipsam atrii januam agnoscit boves suos, et ait : 
O magna virtus Martyris, quie mibi perd:tum tam 
velociter restitui fecit! Ingressusque iterum, proster- 


mart. sincera, pag. 255, et Bolland., die 14 Ja- 
nuarii. 

b Laud., Rom. et Clar. b, Maximiano, quz varie. 
tas occurrit quoque in Martyrologiis. Colitur Nolze 
die 7 Februarii. Ad quem diem vide Bollandiangs. 

« Hunc suncti. titulo donat. Ughellus in catalogo 
episcoporum Nolanoru:n. 

4 lieliqua hujus capitis omittuntur in. Clar. b, 
proindeque data opera, et interrupto sensu, 


M:RACELORUM LIB. T. DE GLORIA MARTYRUM, 


793 


d pavimentum, et gratias agens, cum rebus Α temeraria auderet attingere, οἱ obseratis ostiis, se ab 


us est sui3 , oculumque hominis hujus, quem 
habebat, Martyris virtus illuminavit. Ad hu- 
que cellule parietem, quo beatum corpus tu- 
onditum rcquiescit, adh:ret appendens por- 
n qua dependens fune lychnus lumen loco 
verat ministrare. llle autem cui hoc erat offi- 
'ontueri ad ejus compositionem, accedens, 
[une discessit, quasi oleum petiturus. Cumque 
tenebris nocturnalibus tenerentur operta, et 
um uncinulis in medio porticus submissior 
eret, quidain. de astantibus in vigilia Sancti, 
cellula, qua de exusta surrexerat papyro, 
15, furis egreditur. Cumque per porticum illam 
ret, unus de uncinulis funis faciein excepit 
s venientis, illato acumine transfigens oculum 
At ille dolorem sentiens, extensis celeriter 
vultum periclitantem cum ipsis obtegit ocu- 
inans non mediocri ejulata, ac dicens : Suc- 
deprecor, sancte sacerdos, et proximum te fa- 
reunti, qui loco proximus astas. Einitte sacras 
ulta medicamina inanus, et. extralie malum 
dversatur lumini, ne lumine viduatus absce- 
ui lumen miraculorum tuorum cernere veni. 
15 lamentabilem vociferationem, exhibito qui 
, lumiue, advertunt honiinem transfixo oculo 
pendere. Cumque, proflueute sanguine, nu'- 
ium 3d eruendum auderet apponere, Martyris 
idfuit immensa beati, qux sic uncum abstraxit, 

oculum erueret, nec visum penetraret, et 


intus cum rebus incluserat. Circumdantes autein 
hostes | Mss. 5, postes], cum aditum per quem ingre- 
derentur invenire non possent, ignei ostiis adis 
suhjiciunt, quam diu multumque succendentes , non 
apprehendcbantur valve, donec iis impulsu securiutu 
comminutis ingressi sunt, diripientes res, populuni- 
que inclusum in ore gladii trucidantes. Sed non diu 
᾿ς res remansit inulia. Nam alii a demone cor- 
repti , nonnulli in flumine Garumnz necati, multi 
etiam a frigore [Id est , febri] occupati, diversis in 
partibus diversorum morborum genere vexabautur. 
Nam vidi ex eis multos in Turonico territorio, qui 
in hoc fuerant mixti scelere , graviter trucidari , et 
usque ad vitas presentis amissionem intolerabilium 


B dolcrum cruciatu torqueri ; multi enitn ,ex his confi- 


tebantur se judicio Dei ob injuriam Martyris fuisse 
morti pessima destinatos. Ecce quantum Deus prz 
stat martyribus suis ; ecce qualibus eosdem laudibus 
Christus Dominus bellorum fidelium inspector-ho- 
norat; ecce quantum praestat ipsius nominis &/]1 di- 
guitas Christiani, $i non gentilium more , aut inhie- 
mus [Al., inani] cupiditati, aut luxurixz serviamus. 


CAPUT CVI. 


Stupendum miraculum in avaros. 


Nm ὃ audivi przteritis annis gestum in Galliis. 
Mulier quedam sub specie religionis vacabat jejuniis, 
orationibusque insistebat, vigilabat pertinaciter, ac 
loca sancta devotione simulata circuibat assidue. 


is decurrentis fluentum stringeret. Sic eruto C Cumque in hoe colore justze vitae duraret, immens 


e oculo, dolore palpebrarum resedato, virtus 
is sancti declaratur in populo. Energunienos 
ad hanc sacratam athlete Christi edem 8/40 
)$ atque purgatos sapius scripsit hic auctor. 
Galliarum martyres recurramus. 


CAPUT ΟΥ̓. 
De Vincentio Agenensi. 
eptius * autem Agenensis urbis, et ipse mar- 
. 2957, 9 Jun.), cujus passionis listoria 5 ab 
retinetur, leviticae stol.e candore in Ecclesia 
micans, magnis sepissime virtutibus fulget, 
asoribus rerum suarum plerumque ultor se- 
existit. Tempore autem illo quo contra Gun- 


sas opes a multis suscipiebat; congregabat aurum 
quotidie, et quod devotio Christiana pro redimendis 
porrigebat eeptivis , loculis abdebatur occultis; ct 
quie dabantur inopum necessitatibus profutura , ini- 
quis m:rsupiis condebantur. Nam effossa mulier hu- 
mo in medio cellule. ollam immensam imposuit , 
ibique cum aliquiJ datum fuisset , recondebat dili- 
genter, et lapide superposito claudeus, ut nulli pate- 
ret occultum. O terque quaterque et obiter exsecran- 
da cupiditas , qux luce fraudans homines deimergis 
in tenebras! Quid plura? Cum olla impleta fuisset 
nummis , huic mulieri tempus resolutioni3 advenit : 
mortua vero Deo, migrans in iuferno sepulta est. 
Post cujus exsequiss sacerdotes qui aderant , puel- 


im commotus exercitus ad Conveniensem ur- D iam ejus familiarem interrogant , quid de tan a fe- 


rectus est, ab hujus bosiilitatis multitudine 
ι ejus vallatur tota. Erat enim in ea plebs 
)nium rerum suarum pr:esidio ^, confidens de 
itia Martyris, quod pullus ea prasumptione 


est hoc caput in Clar. b. 

rc est, uli videtur, historia quam edidit Franc. 
tus llist. eccles. Gallicanze lib. v. Celebris 
n beati hujus martyris memoria, quam tamen 
| ipsi cognomivis, Cxesaraugustani scilicet dia- 
ma paulo obscurasse videtur; ita ut , si viris 
eruditis credamus, plers«que basilic:e , quae 
lincentium Czsaraugustanum patronum co- 
rinitus sub Vi..centi Agenneusis titulo fuerint 
12. Vide Tillemont., tome ΕΥ̓͂ Hist, eccles. 
6 et in notis, vag. 755, ubi et de eju:deui 


ci»set pecunia , aut δὶ ad eam erogandam temporis 
sui permisit spatium. At illa respondit nunquam se 
vidisse quod ulli inopum manum misericordi:z por- 
rexisset ; aut quid pecunia data devenisset, ignorare 


martyris loco sepulture, tumulo, etc., agit, et Dro- 
weri nois in Fortunati lib. 1 carm. 8et 9, que suut 
de ejusdem sancti basilicis ἃ Leontio Burdegala 
episc. exculiis. 

« Sic. Colb. tut. ; exteri vero, plebs omnia rerum 
suarum presidia. Eamdem historiam, narrat Grego- 
rius lib. vin Histor. cap. 35, ubi de sancto Vincentio 
et ejus basilica diximus. 

4 Ed., Etium. Titulus hujus capitis sic in. Mss. 
habetur : De mulicre qug pecuniam abscondit. 


199 


S. CRECOIMI EPISCOPI TURONENSIS MIRAC. LIB. 1. DE GLORIA MANT, ᾿ 


e 


8U^ 


se confitetur. Unum tautum scio, ait, quod in ce'Iula A tem legi menjis mec, et captivum me ducentem in lege 


deportatum , regressum foris ultra non vidi. Hec 
audientes clerici, stupeut auditu, et quid ex hoe fa- 
ctum fuisset diligenter inquirunt; totumque erebris 
ictibus pavimentum tundent bus, loeus in quo occul- 
ta * jacebat pecunia. tinnitum dedit impulsus, cavo- 
46 resonans prodidit qux latebant, et statim re- 
moto lapide invenitur auri congeries. 8.4.4. Et clerici 
stupentes tantzx subtilitatis perversitatem , episcopo 
«quid actum fuerat, indicant. llle vero commotus, 
jussit reserato sepulcro pecuniam super corpus exa- 
vime projici, dicens : Sinttua tibi 4015 eongregasti*, 
pauperibus vero Christi non deerit unde sustenten- 
tur, Nec mora, cum prima quies necturao tempore 
data fuisset , audiuntur voces ἃ tumulo, fletus et 


peccati (Rom. vii, 25). Ergo si te senseris captivum 
abduci in lege peccaü, tuta frontem tuam signo eru- 
cis insigni , quo propellas jaculum hujus insidiz, 
quia juxta Prudentium *, 


Crux pellit emne crimen : 
Fugiunt crucem tenebra. 
Tali dicata signo 

Meus fluctuare nescit. 


Nam qualis sit bujus vexil.i sacratissiroi fortitude, 
qw conligerit puper, evolvam. 
CAPUT CVII. 
De Pannichio presbytero t. 


Panuichius Pictaviensis termini pre-byter, dum ad 
convivium cum amicis quos evocaverat resideret, 


ululatus immensus : inter quas voces lioc maxime B poculum poscit. Quo accepto, musca importuni.r 


resonabat, se miseram, se infelicem, qua auri can- 
sumebatur incendio. Denique eum per triduum hae 
voces adveniente nocte resenarent, populis non du« 
rantibus. ad sacerdotem venitur. At ille accedens, 
iubet tumuli opertorium ameveri, submoeteque videt 
aurum quasi in fornace resolutmm, in os mulieris 
ingredi cum flamma sulphurea *. Tusc sacerdos 
oravit ad Dominum, ut quia malitia ejus populis fue- 
rat declarata, tandem Dominus poenam cessare ju- 
beret a corpore, et operto tumulo disceseit, vocesque 
mulieris amplies non sunt auditz 4. Vides ergo 
. quantum distat inter conversationem celestem et 
opulentiam sz cularem, quantum distat inter m;rty- 
rum divitias et saoculi pompas; vides qualia marty- 


cireumvolaus iuquinare poculum nitebatur. Quam 
cum sepius manu presby!er abegisset, et illa pau!n- 
lum se elevans rursus reverti niteretur, sensit esse 
insidiam inimici, susceptoque l::va pocu!o de dextera 
siguum crucis facit: mox in quatuor divisus partes 
liquor qui inerat, elevata in excelso unda, terra 
diffunditur 5. 84/5-847 Patuit namque man:festis- 
sime lioc insidiam fuisse inimici. Ergo et tu, si viri- 
liter et non. tepide signum vel fronti, vel pectori 
salutare [Laud., Salvatoris] superponas, tunc resi- 
stendo vitiis martyr habeberis, quia et ipsi martyre: 
ea qua vicerunt, non suis viribus , sed Dei hzc auxi- 
liis, per signaculum crucis gloriosissime perege- 
runt, in quibus , ut szepe diximus, ipse Dominus et 


ribussint collata prsemia ad viue religiosa: compendia. C dimicet, et triumphat. Unde oportet et nos eorum 


I-t tu, o homo mortalis, non declinas a sceleribus, 
non cessas a vitiis, non 3gonisas cuim concupiscen- 
tiis sevis! Te illicitoculus, dum contetnplaris aliena, 
cum sancitum mariy.em on deflexit divitiarum 
ublatio opulenta! Tu cogitationibus iniquis fluctua- 
ris, et cedis , eum ille martyr non cessit flammis 6 
ungulis! Te unuin desiderii pessimi jaculum sauciat, 
cum Christi martyrem exiurbare a justtiz tramite, 
"ee tubo. verberum praevaluit, mec catasta! hzc 
Tartyr sustinuit, visibili, ut tu, usus corpore, et ty 
invisibiles non refrenas corporis commotiones ! Et 
lieet juxta. Apostolum, caro concupiscat adversus 
spiritum , et spiritus adversus carnem, et hac invi- 
cem sdverseniur sibi, ut non quod volumus illud 


patrocinia expetere, ut eorum mereamur suffragiis 
adjuvari, vel , quod nostris digni non sumus meritis 
oblinere, eorum possimus intercessionibus adipi-ci, 
ut adjutorio sacratx Trinitatis usi , effici mereamur 
martyres Christi , carnalibus desideriis abdicatis, ut 
dicit ipse ^, qui pro se fideliter dimicantes lapidibus 
pretiosis coronat in ocelo, alumnos cultoresque ami- 
corum suorum protegere digeelur in szculo; ac 
prostet , ut assistant martyres invocati a suis, quos 
post victoriam paradisus beatitudinjs retinet immor- 
tales; ut in illo examinationis tempore, cur illos 
gloria &terna circumdat, nos aut excuset niediatriz 
venia, aut levis poena pertranseat 1; nec damnet 
reos pro criminis actione in perpetuum , quos pre- 


geramus (Gal. v, 17) , tamen vide quid ait ide do- D tiosi sanguinis commercio reparavit. Amen. 


ctor: 8.1.8 Video legem in membris meis repuguan- 


* Colb. a, tunsoque crebris ictibus pavimento, locus 
in quo occulia. 

b Sic Gregorius Magnus lib. iv Dialog. eap. 53. 
Justi monachi proprietarii corpus cum ejus argento 
in ster.uilinium projici mandavit. 

4 Sic de sepulcro curialis cujusdam facinorosi 
flamma per aliquot dies exire viea est, «t narrat 
Gregorius Maguus lib. iv Dial. cap. 52. Vide et cap. 
51, et infra lib. de sancto Juliano cap. 45. 

4 Hic desinit caput, et liber primus, in Colb. tut., 
in quo deinde, omisso libro de Miraeulis eancti Ju- 


Explicit liber primus. 


liani, sequitur, ut ibi dicitur: fiber 1I de Miraculis 
sanctorum confessorum, eic. 

* Lib. Caihaemerinon, carm. 6, vers. 425. 

f Bell. et alii : De importunitate musce signo. epi- 
$copi aversa. 

£ Sic, uti Barrat sanctus Greg. Jib. n Dialog. cap. 
$, vas pestiferi potus sigguui crucis ἃ B. P. Bene- 
dicto elformatuni ferre non potuit. 

b Colb. a, altera many, εἰ ipse dux, qui. 

i Igne scilicet purgatorio, ant quovis aho mode 
ad dilueudas de(unctorum leves maculas (lestinajo. 





LIBER SECUNDUS, 


PASSIONE, VIRTUTIBUS, ET GLORIA 
I ANCTI JULIANI MARTYRIS'. 





INCIPIT PR/EFATIO GREGORII. 


jS Magntm in nobis quodammodo igniculum ad jastitite suz;». adipiscendam cemitam pietas divina 
am dicit : culi Domini super justos, et aures ejus ad preces [Dell., in precem] «orum (Ps. xxxin, 16); 
quod qui justitiam ex toto corde dilexerit, cum deprecatus fuerit, audiatur a fl'omino. Utinaw 
trum cum hzc cantore b coeperit, staiim spretis mundi seandalis, negleciis concupiscentiis vanis, 
e semitis pravis, justitize viam expeditus, et stre impedimento s:zcularium actionum, conaretur 
ir hanc enim viam Abel justus suscipitur, Enoch beatus assumitur, Noe reservatur, Abraham 
ac benedicitur, Jaeob cwatatur, Josepb custoditur, Moyses sanctifica:ur, David pradestinatur, 
latur, res pueri im.er incendia rorulenta vaticinantur, Daniel inter nocuas * bestias pascitu . 
am apostoli diriguntur, mariyres beati glorificantur. Et qualiter, inquis? Seilicet dum infirma 
uos 4 suscitant, prae-enlia contemnuat, futura desiderant, tortores despiciunt, poenas non sene 
ylestia regna contendunt [Laud., conscendunt]. Quod proculdubio virtute propria non obtinerent, 
im justiliz rectis-ime incedentes a Domino audirentur. 





CAPUT PRIMUM. A Dei sensisset, a vidua quadam se occuli deprecaba- 


passione sancti Juliani martyris. 


lytus martyr Julianus, qui Viennen-i or- 
vernis dátus est martyr, ab lioc igne suc- 
e concupivit ac. mente tola desideravit *. 
esset apud beatissimum Ferreoluu , jam 
rii odore flagrabat. Qui relictis divitiis ac 

tantum ob solius amorem. 49 martyrii 
advenit, Sed nec hoe sine divino mandato 
m (tunc persecutio in Viennensi urbe fer- 
er.& enim Dominum predisxisse : Si vos 
erint in ista civitate, fugite in aliam (Mauh. 
tulit ergo se liic in Arvernum territorium, 
portis, sed ut relinquens propria, facilius 
ad palmam : metuebat enim ne ei parea- 
)bvii, si inter eos hoe certamen iniieset ; 
, miles Christi coronam gloriz, si legitime 
jet. Igitur instante persecutione ad Driva- 
wn, in quo fanatici erroris nauiz cole- 
venit. Et cum insequi adversarios nutu 


; est anno Christi 504, die 28 Aug. 
tentare. Colb. c, tantare. 

ilb. à; exteri cum E4d., innocuas. 

ὁ Mai. m., Germ. et Gem. ; alii , mortua. 
&. duobus Mai. m., Colb. tut., Germ. et 
rzmissa brevi praefatione, refertur integra 


tir. Quem illa tegens, illico Martyre poscen:e, dc. 
texit, qui suis insecutoribus ita infit. No'o, inquit, 
diutius commorari iu hoc sxculo, quia sitio toti 
animi aviditate jam Cliristum. Atilli eduetam vibrani 
dextera [rameam, deciso capite in tre:, ut ita Jivam, 
partes, gloriosus dividitur Martyr. Nam eaput Vieu- 
nam defertur, artus Brivate f reconduntur, felx 
anima a Christo conditore suscipitur. Senes quoque 
qui sacrosanctum corpus maucipaverant sepulturz , 
ita redintegrati sunt, ut in senectute summa posi 
tanquam juvenes baberentur. Caput quojue ejus 
Ferreolus martyr € accepit, completoque certamine, 
tam illius membra quam istius caput in unius τ πη} 
receptaculo collocantur. Quod ne cuiquam fortassis 


B videatur incredibilis esse narratio, qu: audivi gesta 


fideliter prodam |Al., pandam]. 
CAPUT 1l. 
De revelat:one capitis ejus. 
Quodam autem tempore dum ad occursum beati 


est quo in loco primitos sanctus Martyr fuerit depo- 
situs. Savaro, Sirmondes et alii censent illum in ve- 
teri Brivate sepultum fuisse, hodi«que Vieille-Brioude 
appellata, de qua Gregoriem , Fortuuatum , Apelli- 
narém Sidonium in F'ropemptico, »eu carm. 24, atios- 
(Que veteres locutos:íu:sse volunt ; alit vero irec de 


j.passio, quam nonnulli existimabunt for- C ον Uirivate imtelligust, ubi e:xiamnune sancti Juliani 


gorio fisse buic libro insertam, Et qui- 
capitis seu libri titulus, qui in omnibus 
Mss. habet : De passione, etc. Cum tamen 
passio illa desideretur, visum est satis eam 
oluininis calcem proferre. 
utn martyrem Urivate passum fuisse et se- 
n0 est qui inficiaiur. Sed cum duplex ejus 
cus sit, vetus scilicet et nova Brivas , lis 


-orpus asservatur in pereelebri basiliea , qui nobii 
canonicosum , qui eomites mancupantar, collegio il- 
lus:atur. 1bide.n bubentur reliquis sanctorum flykdii 
et Ascontii., qui ipsi :senes duo 'fuisse dicuntur, «e 
quibus iufra agiiur,.et eap. 4. 

€ Bancti F'erreoli . passionem :deJhnus in er Acla 
martyrwn sincera, pog. 59J. 


&05 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


304 


Niceti aniistitis 850 usque Lugdunum processis- A porco detineri. Tunc antistes g»udio magno repletus, 


- sein, libuit animo, non aliter nisi orationis causa , 
Viennam adire, et precipue sepulcrum visitare Fer- 
reoli martyris gloriosi (An. 504, 18 Sept.) ; insederat 
enim menti propter antiquam dilectionem eorum , 
ane sic esse ejus alumnum ut Juliani. Denique ora- 
tione facta, erigo oculorum aciem ad tribunal ^, con- 
spicioque in eo versiculos hoc modo conscriptos : 


Heroas Christi geminos hze continet aula : 
Julianum capite, corpore Ferreolum. 


Cumque hzc legens, zdituum cousulerem, cur hzc 
scripta sic fuerint, respondit : Basilica sancti marty- 
ris Ferreoli super ipsum Rhodani littus ab antiquis 
fuerat collocata ; denique cum impulsante violentia 
amnis porticus, qux? ab ea parte erat locata, corrue- 
ret, providus ὃ sacerdos, Mamertus nomine, qui tuuc 
. Viennensem regebat Ecclesiam , ruinam futuram 
preveniens , aliam basilicam eleganti opere, et in 
ipsa mensura sagaci intentione" construxit, illuc 
sancti [Af., sanctum] Martyris transferre cupiens 
eorpus. Advenil autem ad boc opus abbatuin atque 
monachorum wagnus numerus, vigilataque mocte , 
accepto sarculo fudere cceperunt. Cumque in pro- 
fundum descenderent, tria sepulcra reperiunt , 3c 
confestirn stupor mentes spectantium invadit : nec 
quisquam erat certus quisnam esset beati Martyris 
tumulus. jgitur cum starent omnes in hebetitate * 
mentis attoniti, inspirante , ut credo , Divinitate , 
unus ex circumstantibus, exclamat, dicens : Antiqui- 
tus referri solitum erat, et celebri per populos ser- 


mone vulgatum, caput Juliani martyris [Al., confes- C De senibus et matrona, cujus vir carcere tenebatur, 


soris] in sepulcro reineri marlyris Ferreoli. Si 
. opertorio amoto unusquisq:e cousidere!ur, [potest 
qux sint membra Ferreoli martyris protinus inveni- 
ri. Πα audiens saccrdos, cunctos jubet in oratione 
j rosterni : qua impleta, 85] procedit ad tumulos, 
detectosque duos, singulos in iis quiescen:es invenit 
viros. Cumque aperuisset et tertium, invenit in eo 
virum jacentem illasso corpore , integro vestimento, 
qui deciso capite, caput ainplexus aliud. brachio re- 
tinebat. Erat enim ac $i nuper sepulius, neque pal- 
lore faciei demutatus, reque capillorum decisione 
turpatus, neque ulla putredine resolutu:, sed ita in- 
teger et illasus, ul putares eum adhuc sopore cor- 


* Sic appellat Cyprianus pulpitum in quo diaconus 
legebat evangelium in ecclesia. Hodie ubeuum appel- 
iamus. 

b Colb. a, cum aliquot Mss. et Ed , providens. 

c Mss. et Ed. plerique, /tebilate, seu lieb; tate. 

4 flujus trauslationis memoria Vieanae celebratur 
die 45 Deceiubris. 

4 Gemn., wendose, Solilius. [5 enim est Caius Sol- 
lius Apollinaris Sidonius, qui verba bie relata habet 
epist. 4 libri vii, ad ipsum Mamertum Viennensem 
episcopum scribeus, ubi eum Ambrosio eumparat , 
quod sieut ille Gervasii et Protas;i. martyrum cor- 
pora transiulerat, sic Mainerto Feireoli soítda, id est 
totius corporis, et Juiiani capius translatio concessa 
fuisset. Basil.ca saucti Ferreoli , quam Mamertu£ 
exsiruxerat, a Saracenis incensa, Wiliearius episco- 
pus, ut habet Ado in Chronico, eorumdein martyruin 
reliquias in urbem transtulit. Qua occasione Driva- 
tenses Jicunt se caput saucti Juliani cuni B. Ferrcoli 


ait : llo2 esse cadaver Ferreo'i, hoc esse c»put δε 
liani martyris dubium non habetur. Tunc cum ma- 
gno psallentio, plaudente populo, in loco ubi nunc 
adoratur, Domino annuente perducitur 4. Il:ec autein 
ut ad sepulcrum maityris ab ipso :dituo cognovi , 
fideliter retuli. Pr:ibet tamen huic operi testimonium 
Sullius * noster, ipsi Mamerto scribens his verbis , 
« Tibi soli concessa est in partibus orbis Occ dui, 
martyris Ferrcoli solid» translatio, adjecto nostri 
capite Juliani : unde pro compensatione ceposcimus, 
ut nobis inde venia! prs patrocinii, quia vobis hiuc 
rediit pars patroni. » 


CAPUT Il. 
De virtute (ontis, ubi caput ejus ablutum est 


In ! loco autem illo, quo beatus Martyr percussus 
est, fons hahetur splendidus, lenis, dulcibus »quis 
uberrimus, in quo et a persecutoribus caput ampu- 
tatuin ablutum est, de quibus aquis multz sauitates 
tribuuntur infirmis. Nam sz»pe czecorum oculi ab hi: 
tacti illuminati sunt; tertianarum quartanarumque 
febr.uin ardore accevsi, ut potati qui patiuntur fae 
rint, 859 conquiescuut. Nam et si quis gravi labo- 
rans incommo'lo, inspirante Martyre, desiderium ha. 
buerit hauriendi , protinus ut hauserit convalescit ; el 
ita velociter exstinguitur vis febrium, ceu si videas 
super itimensum rogum projectis undis incendia uui- 
ver:a restingjui. 

CAPUT IV. 


Post passionem vero beati Martyris, ac fama pi2- 
cunte de senibus, qui dum sanctos artus sepultura 
maudarent , fortitudini pristinze fuerint restiuti, 
multa ibi. beneficia expetentes, credente-q:e indul- 
gente Martyre con:equuntur. De quibus pauca per- 
stringeuti deprecor veuiam condouari, quod me ui- 
nus vel idoueum, vel perituiü ad. hzc narranda co- 
gnósco, nec inibutum grammaticis artibus, nec litterá 
liberalibus eruditum : sed quid facio, quod impellit 
me amor patroni ut nequeam hic silere? Vinctes 
quiJam ab Hispaniis, et carceri deditus apud iimpe- 
ratorem Trevericum δ, ca, itali djjudicatus seutentia 
detinebatur. Quo conjux illius cogoito, dum tuimulare 


brachio recepisse. De Mamorto et Litaniis ab eo in- 
sti:utis , vide , supra, fist. lib. n, cap. 34, et Anti 
honiliam de ltogaiionibus, etc. De eodeui p'ura Bul- 
landiani d.e 11 Maii. 

C Codd. in quibus sancti Juliani passio integra re- 
fertur, non habent boc caput, quod in iis in passio- 
uis historia interseratur. Locus autem iu quo D. Mar- 
tyr occubuit, olim Vincella dictus, ab utiaque Brivaie 
liaud multum dissitu , nunc Sancti Ferrcoli appella- 
tur ; ubi hodieque visitur fous il'e miraculis clar:s, 
in quo sancti Juliani caput lotum fuisse dicitur, priui- 
quam deferretur Viennam. 

& Quanquam ex eo tempore quo barbari ex se. 
ptentrionalibus plagis exorti Gallias appetierunt, 
plerique *sinperatores Treviris sepius morati fuerut, 
ijperatoris tamen Treverici nomine hic speciailel 
Masimum tyrannum intelligi puto, qui Treviris rt 
giam habuit. 





805 


MIRACULORUM 18. 11. DE MIRACULIS S. JULIANI. 


͵ 


viri membra festinat , ad Brivatensem vicum perve- Α prosterni. Quarta autem die cum gentilitas vellot 


nit, repertosque viros, dum diversa studio intento 
rimarctur, cognoscit quid in eo loco vel de Martyre, 
vel de senibus fuerit gestum ; fidelique insinuationi 
credens, ad sepulcrum beati Mariyris deliberat pro- 
perare , ui causas suggerat, casus res-ret, vel cuu- 
cium laborem sui doloris exponat. Asserentibus tum 
preterea. hominibus : Absque Jubio pollicemur, do- 
mina, tibi a Martyre reddi ltitiam, qui senum 
quondam decrepit:e aetatis inembra rigentia antiquo 
vigori restituit. Impletaque hac oratione , promittit 
ut 8593 si sospitem reciperet conjugem, Martyris 
sepu'crum, in quo possel spatio *, c:emento conte- 
geret. Fide plena, et de Martyris pietate secura Tre- 
veris est ingressa , inventumque virum gratia impe- 
rli receptum , lata regreditur ; inquisitumque 
tempus quo vir relaxatus esset e carcere, liec fuit 
absolutionis hora, qua illa Martyris est auxilium itn- 
precata : debine pollicitationem quam promiserat 
cum immensis muneribus adimplevit. 


CAPUT Y. 
De eo qui alium in basilica accidere voluit. 


Erat autem [A/. enim] haud procul a cellula quam 
supra sepu'crum Mar!yris bz:ec matrona construxerat 
grande delubrum, ubi in columnam altissiinam simu- 
lacrum Martis Mercuriique colebatur. Cumque delu- 
bri ill us festa a gentibus agerentur, ac mortui mor- 
tuis thura deferrent, medio e vulgo commoventur 
pueri duo in scandalum, nudatoque unus gladio, alte- 


iterum diis exhibere libamina, meestus presbyter ad 
sepulcrum Sancti prosternitur, et cum lacrymis ex- 
orat, ut tandem gentilitatem hanc qua jacebat in 
lenebris splendor divin:e potentiz visitaret, nec si- 
neret ul ra Martyr beatus alumnos proprios ista cali- 
gine detineri, cum ille perennis claritatis gaud'a pos - 
sideret. Confestim ad ejus oraiionem commovenur 
tonitrua, renident [Al. renitent| fulgura, descendit 
imber igne mixtus et grandine, turbantur omuia. 
Concurrit vulgus ad cellulam , prosternitur coram 
sacerdote omnis caterva gentilium, et mixto cum la- 
erymis ululatu , cuncti Domini misericordiam depre- 
cantur, pollicenturque sacerdoti, si grando recederet, 
et Marlyrem patronum expeterent, et ad Deuin ejus 


B relictis simulaerorum cultibus integro de corde traus- 


irent. Porro ille, fusa oratione, cuncta qux petiit 
meruit obtinere. Recedente autem tempestate , puer 
cum parentibus credens iysa die a doloribus libera- 
tur : gentiles in Trinitatis nomine baptizati , statuas 
quas coluerani confringentes, in lacum vico amnique 
proximum projecerunt. Ab eo enim tempore in Joco 


illo et fides catholica , et Martyris virius est amplius 
declarata. 


CAPUT VII. 
Qualiter Hillidius populum ab hosiilitate liberabat. 


Post hzc venientes quidam de Burgundionibus ad 
Brivatensem vicum , eum cum armoruin multitudine 


rum appetit trucidandum. Αἱ ille cernens nihil venie C "OP!0s2 rireumdant, eaptoque populo, direpto mini- 


reservari , cum a diis suis non defensaretur, nostrae 
religionis custodiam, nostre confessionis veniam, 
no-tr3 contagionis medelam , cellulam expetiit Mar- 
tyris gloriosi. Tunc ille qui sequeba'ur, cum in as- 
. sultu gladii eum non potuisset attingere, et hic super 
se ostium reserassel , atque ille arreptum utrumque 
postem, ostium conaretur infringere, illico adhzerentes 
manus tabulis dolore maximo quatiuntur, et tanta 
afflictione miser torquetur, ut ubertim fluentes la- 
cryma qualis esset dolor intrinsecus extrinsecus 
nuotiarent. Interea stupente vulgo , inclusus qui fue- 
rat progreditur liber : parentes quoque' illius qui vir- 
tute Sancti retinebatur, cognoscentes Martyris sepul- 
turam, devotis multis muneribus pro filio exorabant, 


CAPUT VI. 
- De conversione incolarum. 

Factum est autem dum bzc agerentur, ut presby- 
ter quidam via 854 illa descenderet. Qui cum didi- 
cissel quz acta fuerant, pollicetur pareutibus ut si a 
gentilitate discederent, filium reciperent sanum. 1,se 
quoque sacerdos sequenti nocte videt per somnium 
simulacra illa 40. a gentilibus colebantur nuimine 
divino comminui, atque in pulverem redacta solo 


* Gem., iu quantum. possel spatiato, cemento fide- 
que plena. 

b Alii, et sic infra, [tlidius... Veluuno, quo nomine 
Vel'avoruui regio intelligenda (le Veluy). 

« Hie desinit alter Cod. Mai, m., ceteris avulsis, 


sterio sacrosancto, ultra amnem transeuut, et viros 
gladio interficere, reliquum vulgus sorte dividere p 


: rant, Tunc Hillidius 5 quidam a Vellavo veniens, et, 


ut ajunt, 8555 commonitione columbz alitis incita- 
tus, super eos irruit €. Hortatusque socios ita hostes 
ad internecionem cxcidit, ut, captivis laxatis, triunie 
phans in laude Ma: tyris, amne trausuiisso, ad beatam 
cellulam tanquam novus Moyses cum omni populo 
canendo revertitur : nec minor, ut arbitror, exsulia- 
io fuit ereptis, quam quondam Israelitis demersis 
fuit /:yptiis. Quod ne quis dubitet hanc beati Mare 
tyris fuisse victoriam, sed insinuatio columbae aliquod 


: ministerium 4 fuisse creditur virtutis diviuz. Nam 


veniente Hillidio, hzc in obviam venit - cum ille, ut 
assolet, aliquid demoraretur, hzc in circuitu illius 
v-litabat ; illoque progrediente, ista pracedebat , et 
rcvertebatur in obviam, quasi accelerare deprecans 
iter. Dum bzc agerentur, adveniens puer captivita- 
tem aununtiat, et sic iste vium acceleravit. Sed et 
ip-0 pug«anie, columba semper circa eum visa est 
decurrere. Quod ue quis invideat conüctum de co- 
lumba, ei homini przestitum Christiano, cum Orosius 
(Lib. 1, cap. 6) consulem Romanum 9, id est Mar- 
cum Valerium, a corvo alite scribat adjutum. 


4 Sic Germ. et Colb. c. At Colb. a, Mart. et alii, 
aliquod mysterium, Nounulli, alitis quod mysterium. 

* Alii, lHomunorum. llc, qui inde Corvinus appolla- 
tus est, pugnabat tunc. contra. Galium unum e Seno 
nibus. Celebris est apud Romana list. seciotores. 


801 
CAPUT VIW. 


De interitu eorum qui ministerium basilice 
eg portaverunt. 


Prostratis ergo ab flillidio hostibus, quatuer ex his 


per fugam lapsi patenam et urceum , qui anax dici- 
tur, in patrizm deferunt, et divisam in tantis, ut 
erant, partibus patenam, urceum regi Gundobado «b 
gratiam exhibent conquirendam. Reliquum vero ar- 
gentum regine ^ sagacitas reperit, cui additis muliis 
muneribus , loco illi sancto restituit, fideliter insi- 
buans regi non oportere eum ut gratiam Martyris 
sancti propter argenti parvitatem amitteret. 


CAPUT IX. 
De Fedamia paralasica. 


S. GREGORII EPiSEOPI TURONENSIS 


CAPUT X. 


D» eo qui percussorem suum de basili. a 
conabatur extrahere. 

Quidam dum in seditione quam comi.overat. oeu- 
lum amisisset , hominem qui ictum intulerat de basi- 
lica conabatur extraliere : quoJ dum agit, non modo 
amissi oculi non recipit lumen, verumetiam sentit 
aliam , quem sanum*habuerat , obczcari. Porro cum 
pecca!a sua conliteretur, dicens : Merito mili evenit 
juwdicium sine wisericordia , qui non feci misericer- 
diam, prostratus coram sancto sepulcro cum populo, 
qui tunc ad festivitatem advenerat, indulgens la:- 
dent), et visum recepit et gratiam. Sicque factum 
est, utis qui Sancti auxilium expetierat tut2*etur, 
ille vero qui non credebat argueretur, et sic uterque 


856 Pro quibus ac taFibus virtutum ornamentis B jug emendatusque discessit. 


agua ibi besiliea fabricata a fidelibus, virtutibus, ut 
praffati sumus, Martyris beati refulget, in qua para- 
3yticorum, claudorum, cecorum et aliorum quoque 
1oorberum sepius petita remedia conquiruntur. Fe- 
damla quxdam mulier paralysis hum re constricta , 
«ni nullum. corporis membrum sí«se dolore vigebat , 
exhibita est, deferenübus propinquis, ad hestam ba- 
silicam, ut vel stipem a largientibus mereretur. Quse 
dum iu porticu illa qua sanotss basilicze conjungitur 
decubaret noctem dominicam , dum sacrosanctis vi- 
giliis populi fides devo:a concelebrat 5, et illa quie- 
scens lectulo paululum obdormisset, a viro quodam 
per visum correpta atque increpita est, dicente sihi, 
cur, reliquis excubias nocturnas Deo exhibentibus , 


CAPUT XI. 
De contracto , qui die Domiuica bovcs junzit. 

Alius quoque ausu temerario .die Doininica jun- 
gens boves agrum sulcare ccpit, apprebensaque 
securi, ut aliquid emendaret in. vomere, protinus 
contractis digitis manubrium in dextera ejus adhiz- 
sit. Cumque prev dolore nimio cruciaretur, post. duos 
*nno: ventens ad beati Martyris basilicam, vigilias 
fideiiter celebravit : statim. in ipsa die Dominica, 
peser»ta menus lignum, quod invitus tenebat , ami- 
8it; magnam inferens populo disciplinam, ot qud 
die Dominica fuerat perpetratum, ipsa. quoque d.e 
Dominica purgaretur. At. ille magn ficans gloriam 


illa deesset? Respondit se ab omni membrorum parie Ὁ Martyris , recessit incolumis , nec ultra die resarre- 


debilem , nec penitus gressum agere posse. Tunc 
quasi sustentata a viro qui loquebatur ei. et ad se- 
pulcrum usque deducta, dum in sopore fundit ora- 
tionem , visum est ei quasi multitudo catenarum ab 
vjus membris solo decidere: a quo etiam sonitu ex- 
pergefacta, sensit omnium artuum recepisse plenissi- 
tnam sanitatem, Protinus surrexit a lectulo, et stu- 
pentibus cunctis, cum gratiarum actione vooiferans, 
sanctam est ingressa hasilicam. Ferunt etiam quidam, 
solitam fuisse eam referre habitum viri qui eam 
fuerat allocutus : dicebat eum statura esse proce- 
ram, vesto nitidum, elegantia eximium, vultu hila- 
rei, flava exsarie iimmixtis canis, incessu expeditum, 
voce liberum, allocutione blandissimum , eandorem- 


que cutis illius ultra lilii.nitorem fulgere; ita ut de D 


multis millibus hominum quz szpe vidisset , nullum 
similem conspicasset. Unde multis non absurde vide- 
tur ei beatum Martyrem apparuisse. Qus mulier 
8.577 post decem et octo annos sanata est. 


* Hzc fnit Caretenes, qu:e anno 506 obiit, condi- 
«aque est Lugduni in basiltca sancti Michaelis, quam 
exstruxerat. Adi Valesium, lib. vi Rerum Franc. 
Guudoba!dus satis est. aliaude motus. 

* Colb. a, secrosanctas vigilias populi file de- 
wola concelebrant. Colb. c et Germ., nocte. domini- 
4, €eic. Certe. his temporib:s non sólum clerici, sed 
et jaici 9mues vigiliis nerturnis intererant, ut ex hoc 
: "lisque passim locis facile probatur. Vide Thomas- 
sin., Disciplinse eccles. "parte 1, lib. n, cap. 79. 

* llic et passim manifeste dies quxlibet Domi- 


ctionis duminicze * quidquam ausus est o, erari. 
CAPUT XII. 
De Anagildo muto , surdo et ceco, 


8598 Sic ei Ansgildus 4 quidam mutus et surdus 
et ciecus, vel omnium membrorum compage delá!i- 
tatus, ad limina sacrosancta projectus est, scilicet ut 
vel ab stipe pasceretur dewotorum *, qui wietue ali- 
moniam.propriis manibus laberare-nou poterat. lyitur 
cum per annum integrum ante sanctam sedem dceu. 
basset, tandem visitatus a virtute :beati Martyris, 
ab omni ibfirmitate sanatus est. 


ΦΑΡΌΤ ΧΗ. 


De his qui Theoderici regis tempore basilicam 
irmupergnt. 

Videtur mihi , ut sicut Sancti virtute curata eoor- 
bida retexuntur, ita et infidelium pravitates orationc 
illius confuiate , ad emendationem sliorum, ne si- 
milia appetant, declarentur : quia wiraque Sancti 


Rica resurreotionis dominice dies appellatur. 

4 Laud. cum Cliet. et Sur., Anagius. Gem. , Sed 
et, etc. 
. * Hic Gregorius et alibi passim derotorum nomine 
intelligit personas pias, quz, etiam in Szculo degen- 
tes, bonis operibus -mogis sollicite quam esteri in- 
cumbebant. Qui loquendi modus liodieque viget. Eo- 
dem sensu devotos appellat Augustinus serm. ἃ 
n. 5, Cassiodorus passim, Hineinaius lib. de Pr.» 
dest. cap. δ et in epist. ad Nicolaum p»pam, F.o- 
doardus, etc. 


809 


MIRACULORUM LiB. !I. DE MIRACULIS 8. JULIANI. 


ata 


&loria przstat , ut et hos sanitati reddat ne amplius À monitaest, ut eumsi videre vel'et/ncolumem, auferret 


erucientur, et illos arguat ne in futuro judicio con- 
demnentur. Et quia nullum latere credo aliquid de 
hostilitate Theoderici regis * ac infirmitatibus Sigi- 
valdi, qux ei in Arverno posito contigerunt , prop- 
ter virtutem tamen beati Martyris est diligentius 
exponendum, quo facilius fides dictis adhibeatur. 
Igitur cnm ad direptionem Avernorum rex antedictus 
festinaret ( An. 525 ), et ingrediens terminum va- 
siatjoni eunceta subigerel, pars aliqua ab exercitu 
feparaia ad Brivatensem vicum infesta proripuit, 
fama vulgante quod in basilica essent incole. cum 
multis thesauris adunati. Cumque pervenissent ad 
locum , inveniunt multitudinem promíscui sexus, 
obseratis ostiis , in templo ipso cum propriis facul- 


a villa. At illa hzc audiens, przparatis carrueis, coms 
positoque plaustro, quo eum eveheret, mox ut praedium 
sunt egressi, protinus divina sunt pariter gratia mue 
nerati. Nam iste sospitate (Leg. sospitatem], ilia me- 
ruit ex liujus incolumitate lztitiam. Ferunt etiam in 
oratorium przdii illius 8GQ sanctmm Julianam mar- 
tyrem cum Tetradio episcopo colloquentem cuidam 
religioso revelatum fuisse, promittentem se epis- 
copo villam , quam pro anims su: remedio sibi re- 
liquerat, recepturum. Sed et habitum beati Mar- 
tyris in eodem modo esse , ut quondam poralytca 
exposuerat (Supra cap. 9) , referebat. 
CAPUT XV. 
De Pastoris malitia. 


tatibus residere. Cumque intrare non possent, unus δ pastor vero quidam, non strenuitate, sed nomine 


effractam ceu fur in altario ἢ sancto 59 fenestram 
vitream , ingreditur, quia qui non intrat per januam 
hic latro est : debinc, reseratis s»dis illius valvis , 
cxercitum intromittit, At illi direptam cunctam pau- 
perum supellectilem cum ministris * ipsius basilicz, 
reliquum queque populum qui infra erat eductum 
foris diviserunt haud procul a vico. Qu:e cum ad 
regem delata fuissent, eomprehensos ex his aliquos 
diversis mortibus condemnavit. Fugiens vero ille 
qui irrupta zde caput fuit hujus sceleris, igne de 
caelo delapso consumptus interiit : super quem cum 
multi acervum lapidum congregassent, a tonitruis 
et coruseationibus detectus terrena caruit sepultura. 
Qui vero de conscntaneis latentes regem in patria 
sunt regressi, correpti a damone diversis exitibus 
hanc vitam crudeliter flnierunt. Il: c audiens rex, 
omnia quz exinde sunt ablata reddidit. Praceperat 
enim ne in septimo a basilica milliario quis vim in- 
ferret. 
CAPUT XIV. 
De Sigivaldo pervasore. 


Tunc Sigivaldus cum rege przpotens cum omni 
fainilia &ua in Arverna regione ex regis jussu migra- 
vit 4 : ubi dum multorum res injuste compelteret , 
villam quamdam quam gloriose memorix Tetra- 
dius *, episcopus Biturigensis, basilicee sancti Ju- 
liani reliquerat, sub specie obumbrat:e commutat:o- 
nis, avidus pervasit : sod menso tertio postquam ag- 
gressus est, correptus a febre, et sine sensu effectus, 
declinavit caput ad lectulum. Cujus uxor dum de 
hoc exitu maesta penderet, ἃ quodam sacerdote com- 


* [loc caput laudatur in Vita saneti Stramonii, 
tomo ll! Bibliothec: Labbeane, pag. 495. Tleode- 
rici autem regis in Arvernos expeditionem narrat 
ipse Gregorius lib. i list, cap. 12. — Hic idem 
anctor laudare ibidem videtur Gregorii nostri Histo- 
riam , aut certe nescio quod ppus ex illa excerptum, 
quod appellat Gesta Germanorum , ex quo Theoderici 
regis Arvernicam expeditionem, sed parum accu- 
rate, narrat. 

b Sic Germ,. Gem. et Colb. c, id est in presbyte- 
rio, ut jatn observavimus ; czeteri habent altari. 

* Legendum dubio procul ministeriis. 

4 jdem habet Gregorius lib. wi Hist. eap. 15, ubi 
Sigivaldus dicitur ex regis parentibus fuisse. [ἡ cap. 
16 ejusdem libri agitur de ejus administratione. 


Pa1801. LX3XI. 


Ingenuus, dum in multis rebus contra basilicam 
sancti Martyris injuste ageret, ad hoc levitas ejus 
inimico ingrassante convaluit , ut colonias f basilica 
concupiscens , qu:e agro ejus erant proximie, perva- 
dere non timeret. Ad quem sacerdos loci, cum ali- 
quos de clericis quasi legatos mitteret, ut, accepta 


. ratioue, quod male pervaserat relaxaret, ille quasi 


contra iniquum hostem telis correptis prosiluit , fu- 
gatisque sagittis clericis, res Saucti in sua domina- 
tione retinuit. Factum est autem ut in proximo adve- 
niret dies passionis Martyris gloriosi: ad quam ille 
immemor pervasionis sux atque injurie, quam in- 
tulerat clericis, ante quinque dies solemnitatis ad 
vicum Drivatensem advenit. Qui cum in domo ho- 
spitalitatis suz» convivio cum lxtitia et exsultatione 
fungeretur, subito, coruscatione faci3, tonitruum 
sonuit; rursumque iterato, jaculo igneo de ccelis 
elapso, percussus est, nullo tamcn de reliquis pe- 
reunte : deinde ad exemplum omnium, tanquam 
rogus flammeus ardens , paulatim consumebatur (V. 
supra, lib. 1, c. 106). Ad quod miraculum populus 
qui ad Beati festa convenerat, li:c cernens cum 
admiratione , metuebat ; $:tisque illi fuit, ne de re- 
bus Saneti aliquid ultra contingeret. Quod ne for- 
tuito actum quis putet, cernat ioter multos in- 
noxios unum interiisse sacrilegum. 
CAPUT XVI. 
De contumacia Decronis. 

861 Qvid etiam ad Becéonis comitis confutandam 
superbiam beatus Martyr sit operatus, evolvam. Il'c 
cum actiones δ ageret publicas, et elatus jactantia 


ὁ jnterfuit. concilio Agathensi an. 507 . et Aure- 
lian. 1 an. 511. De eo Bollandus die 16 Febru:rii. 

f Colonias pro colonicas scribeliaut plerique medii 
tvi auctores. Colonica autem est villa cum modo agri 
quantum unus colonus colere potest. [dem porro fere 
8O0nant hae voces, colonica, mansus, villa, et aput 
Germanos, hoba οἱ hebunna. Vide Dignonii notas iu 
lib. 1 M rculfl form. 30. 

€ Actionis nemine efficium designatur. Πίης apud 
Marculfum lib. 1 form. 8, actioues comitatus , ducatus, 
patriciatus dieuntur. Et Hunericus , apud Vietorem 
Vitensem, lib. 4 , vetuit ne quia eatholicus in palatio 
militaret, aut actiones ageret publicas. Vide Bignonli 
notas in lib. 1 Marculfi cap. 11. 


26 


δι 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


812 


multos contra Justittam agaravaret , casu contigit ut A domibus sanctorum aliquid aufert, ipsis sanctis in- 


dimissum accipitrem diu per diversa vagantem per- 
derei : similtter, ut uuus de servieutibus basilic 
sancti Juliani accipitrem alium, dum per viam am- 
bularet, quas! vagum inveuit. Erat enim paer ille 
pincerna in domo basilieze. Quod cum ad Becconem 
pervenisset , quod scilicet puer repertua teneret ac- 
eipitrem, calumniari coepit ac dicere : Meus ille erat, 
inquit, οἱ hic furto eum sustulit. Deinde, succen- 
dente avaritia, misit ilum vipctum in carcere, deli- 
bersns eum ia sequenti patibulo condemnare. Tunc 
sacerdos mesius valde ad sepulcrum Sancti pro- 
perat, reseratisque cum gemitu capsis, apprehensis 
decem aureis per fideles amicos Becconi obtulit. 
Quot ille pro nibilo respuens, cum juramento asse- 
ruit nunquam se puerum dimissurum, nisi exinde 
aureos trigiuta acciperet. Quod presbyter desuper 
sepulcro Sancti accipiens , Becconi transmisit, quos 
acceptos, satiata avari * cupiditate, puerum restau- 
ravit incolutnem. Sed Deus omnipotens , qui perma- 
net aute solem, secundum bonitatis sux divitias hu- 
miliavit calumniatorem. Nam ipsius anni transacto 
curriculo, veniens ad Sancti Lestivitatem cuin caterva 
satellitum, ingressus est limen 81nctum. Procedente 
vero lectore , qui beatze passionis recenserel histo- 
riam, ut revolvit librum , et in principio lectionis 
sancti Juliani protulit nomen, copfestim Becco 
voce nescio qua telerrima ad terrain corruit , cruen- 
teque spumans dare voces diversas coepit : inde inter 
suorum manus sublatus a basilica , domum reduci- 
tur. Nec fuit dubium pueris cjus hxec ob injuriam ba- 
silicaris S69 (3nuli qvenisse : omnem quoque or- 
patum, quod super se tunc habuit, tai in auro quaqm 
in vestimentis , basilicze contulit, et multa deinceps 
munera misit; sed usque ad diem obitus sui sine 
sensu duravit. 
CAPUT XVII. 


De diacono qui oves baailice abstulit. 


Fuit etiam quidam diaconus qui , re'ictam ecele- 
siam b, fisco se publico junxit, acceptaque a patronis 
potestate, tanta perpetrabat scelera, ut vix posset a 
vicinis cireumpositis sustineri. Accidit autem qua- 
dam vice ut saltus monteuses , ubi ad zstivandum 
oves abierant, circumirct, atque pascuaria € qua 
fixco debebantur inquireret. Cumque diversos spo- 
liaret ivjuste, couspicit eminus greges qui tuuc sub 
nomine Martyris tuebantur , ad quos levi cursu evo- 
lans, tanquam lupus rapax diripit arietes. Conturbati 
atque exterriti pastores ovium , dicunt ei : Ne, quz- 
sumus, contingas bos arieles, quia beati martyris 
Juliani dominie subjugati sunt. Quibus ille lizc irri- 
dens respondisse fertur : Putasne quis Julianus 
comedit arietes? Dehinc ipsis verberibus affectis, 
que voluit abstulit : ignoreus miser quod qui de 


5 Sic Germ. Alii, auri. Mart. et Gem., auro. 

b Germ., relicia ecclesia, sed Gregorius accusandi 
casum passim loco sexti assumit. 

4 Pascuarium dicitor vectigal ex animalium pa- 
stione , ut agrarium illud quo.! agris imponitur. De 


juriam facit, ipso sic Domino protestante : Q«i vos 
spernit me spernit (Luc. x, 16); et, Qui recipit justum, 
mercedem justi accipiet (Matth, x , 41). Contiz.t au- 
tem ut post dies multos , non religione, sed casu 
confereute , ad vicum Brivatensem properaret , pro- 
jectusque humo aute sepulcrum, mox a f-bre corri- 
pitur, et tania vi caloris opprimitur, ut neque con- 
surgere, neque puerum evocare posset. Famuli vero 
cum vidisseat eum extra solitum plus occumbere, 
accedentes : Quid tu, inquiunt, in tanta diuturnitate 
deprimeris ? non enim tibi tam lougus mos erat 
orandi, aut devotio ὁ. Ferebant autem de eo , quad 
quandoquidem in ecclesia fuisset ingressus, parum- 
per immurmurans, uec [AL, ac] capite inclinato, 


B 863 regrediebstur. Tunc interpellantibus pueris, 


cum responsum reddere non valeret , ablatus mani- 
bus e loco, in cellam qux erat proxima lectulo collo- 
cator. Igitur igvalescente tebre , proclamat se miser 
incendi per Martyrem ; et quod primo siluerat , ad- 
motis anima judicii facibus, crimina cuwfitetur, 
Jactarique super se aquam , voce qua poter.t, depre- 
cibatur. Delatis quoque cum vasculo lymphis, et in 
eum sape dejectis, tanquam de fornace ita. fumus 
egrediebatur e cerpore. Interea miseri arius, ceu 
eombusti , in uigredinem convertuntur , uude tantus 
procedebat fetor, ut vix de astantibus possent aliqui 
tolerare. Innuens enim dehinc mann, indicat sc esse 
leviorem ; mox illis recedentibus, lic spiri:um ex- 
halavit. De quo haud dubium est qualem illic tencat 


C locum, qui binc cum tali discessit judicio. 


CAPUT XVIII. 
De eo qui caballum in vigilia Sancti * füratus est. 


Alius autem per vigiliam festivitatis equum alicu- 
jus , qui tunc forte ad eamdem solemnitatem venue 
rat , (urto comprehendit , ascengoque velociter pro 
perat: scilicet ut qui lumen perdiderat veritatis, 
non inveniretor a luce, et cujus pectus cupiditatis 
tenebrz obsederant , e'us οἱ furtivam fraudulentiam 
nox celaret. De talibus enim Dominus dice^st in 
Evangelio : Omnis qui male agit, odit lucem (Joan. 
m, 20). Albescente igitur ccelo dicebat : Jain secu- 
rus sum, nam triginta leucas a Sancii basilica elon- 
gatus sum, jam seeus propriam domum esse ie 


p credo. Duia hae tacitus revolveret infra se, demotis 


ex axe Lenebris , cognoscit se ipsi vico propinquuu 
inter populos divagari ; timensque ne scelus suuw 


.patelieret. publico, cuin. cautela grandi cabaljum iv 


loco unde digressus fuerat reformavit. Sie mis. vir- 
tute Martyris tota nocte detentus in circuitu vici, et, 
ut ego credo , ab auctore qui eum obsederat est de- 
lusus, ut viam quam apprehendere voluit non vale- 
ret. O scelerata cupiditas , quid agis ! semper awa- 
tores tuo$ in. confusionem przcipitas. 


his Biguon. in Marculfum, form. 55 lib. 1. 

,4 Plerique Mss. , (aom longa mos erat orand. 
detotio. 

* Laud. cum Clict., Bal. et Mur., sancti Petri, 


818 
CAPUT XIX. 
De eo qui propter triantem pejeravit. 

S64. Quidam alteri triantem. prestiterat, quem 
interpositis paucis diebus recepit. Post annum vero 
in atrio Sancti convento homine, rem suam quasi 
uon recepisset sibi reddi deposcebat. At ille dete- 
stans, asserebat se reddidisse susceptum. Cumque 
diutissime altercarentur , ille qui reddiderat ait ad 
socium : Usquequo uterque contendimus? sub judi- 
cio hoc omnipotentis Dei ponamus. Eamus ad tumu- 
lum Martyris , et quod sub sacramenti interpositione 
dixeris, discernat virtus sancta Patroni. At ille néc 
dubitans, ingressusque sepulerum , dum audacter 
elevat manus ut pejeraret [Al., perjuret|, infeliciter 
iniser irriguit. Hzeret vox in gutture, lingua coarcta- 
turin fauce, vibrat labia vacua a sermone: ipsa 
quoque brachia, qu: ad adjutorium frustrati sacra - 
menti erexerat, prorsus retrahere non valebat. Ad 
hxc valgo admirante , puhlicato scelere , multitudo 
cuncta populi , una voce prorumpeus, Domini mise- 
ricordiam ac beati Martyris auxilium deprecatur. 
Post quatuor vero aut eo amplius horas ad sensum 
regrassus, quod injuste repetebat publica copfessione 
patefecit, οἱ οἷς sanus abscessit. 


CAPUT XX. 
De eo qui basilicam. sanctam furto spoliau. 


Sape hzc ille audierat qui basilica sancte vin- 
lentiam intulii, sed iniquam mentem semel obses- 
sani vitio, bonitas mellire non potuit, Galomoae ob- 
testante : [n malevola anima non ingraditur saptenta 
(Sap.1, 4). Advenerat festivitas Sapcti , οἱ ecoe 
quidam e populo conspicatur ornamentis immensis 
beatam basilicam  effulgere. Concupiseit iniqua 
mente quad adipiscens nou poterat occultare. Igitur 
discedqnte populo 3 basilica post gratiam vesperti- 
nam , hic se in angulo. basilieze reprioens latitavit, 
ac dato cunctié nocturna quiete silenlio, vel ope- 
Fiente umhroga caligine mundum , consurgit. ah an- 
gulo, 86B et »ili! dubitans , utique quia satellite 
Satana impellebatur, super cancellum beau sopulcri 
cursu prosiliit rapido, detractamque a summo unam 
gemmis coruscautihus crucem * , ad terram dejecit, 
collectisque velulis ac palliolis de circuitu parietum 
pendentibus, unum voluclum facit, imposuitque hu- 
meris, ac elevata cruce manu , locum unde disces- 
gerat repetit, 86 posita capiti sarcina , peceati sop^re 
compressus, obdormivit. Media vero nocte circum- 
euntes eustodes sanctam basilicam aspiciunt in 
angulo unam gemmam crucis, tanquam jubar coeleste 
vefulgere : obstupefíaeti accedunt cominus cum tl- 
more, admotoque cereo, inveniunt personam cum 
rebus furatis , quas auferre nou potuerat, inibi decu- 
bare. Denique sub custodia eum illa nocte detentum, 
maue facto, cuncta quz fecerat patefecit, asserens ae 


^ [n ciboriorum quz supra altaria aut sanctorum 
tumulos construi solebant summitate crux. impone- 
ba:vr, qua. de re plura babet Mabillon. lib. 1 Liturg. 
Gallic. cap. 8, n. T. 


MIRACULORUM. LiB. Il. DE MIRACULIS S. JULIANI." 


81e 


Α lassum  ebdormisse , eo qued dintissIme eireamiens 


cum fasce [Al., face] basilicam, ostium unde egrede- 
retur reperire non potuit. 


CAPUT XX. 
De: co qui caballum in festivitate perdidit, 


Multa quidem et alia iu pre varicatorihus ostendi c 
sed satis sint i-ta ad cogrcendam desidiam eorum. 
Nunc vero ad gaudia prosperitatum, quiz larga pie- 
tate praestat populis, revertamur. Sed prius illud 
non arbitror. posiponendnm, qued expertum valde 
cognovimus, quid ia rebus perditis apud hunc pa- 
rronum fidelis deprecatio eonsequatur : ex quibiis 
unum tantem commemorare studul. Ad festivitxtetn 
beati. Martyris devotus pauper advenerat, laxatoque 


p equite, sacram ingressus est sedem, ae vigill's imimno- 


bilis instans, noctem eum exteris orando deduxit. 
lliucescente vero ccelo ad metatum regressus, cabal- 
lum quem reliquerat non invenit : quzsitumque 
diutissime, nec signa quidem quam in partem dis- 
cessisset agnovit. "ransaeto Igitur biduo, recurrit 
iterum per saltes, perscrutans locorum $66 i»- 
colas, si ferte a'iquis aut teneret captum, aut capi 
vidisset ab aliquo. Nul'um debinc indicii genus rc- 
periens, anxius atque maestus ad sepulcrum Sancti 
regreditur, ibique eausas doloris ac moeroris expo- 
nens, aiebat : Αὐ tua, Sancte, limina veni, nihil a'iud 
quam parvitaiis mec vota deferre : nihi] injuste 
abstuli, nihil gessi indignum tua solemnitate; cur, 
inquam, perdidi rem meam? Rogo ut restituas amis- 


C sum, ut necessarium reddas. Hiec fletu addito aiens , 


ut egressus est templum, conspicit eminus a quodam 
viro suum equitem retineri. Ad quem accedens, dum 
discutit unde sit, aut unde venerit , aut ex quo tem. 
pore hunc babeat equum, didicit ipsa lira eum 
fuisse repertum, qua ille beati Martyris imploravit 
auxilium. 

CAPUT XXII. 


De ceco illuminato, 


Cum autem quidam ab eo loco per incursum día- 
bolicum oculum perdidisset , el ad hospi&iolum suum 
viduatus lumine infeliciter resideret, 96 manibus 
propriis nthil Jaborare prevalens, spem ullam alimonii 
non baberet; apparuit ei vir in viéy Docs, comme- 
nens ut ad beatj bosilieam ambularet; ibique , 4i 
devote syggerat, promittit auxilium iuveniri. AL ille 
nihil moratus , arrepto baculo, admipiculante puere, 
sanctum ingressus est lorum, Qui post comple:am 
orationem archipresbyterum 5, qui tuuc locum ipsum 
regebat, nomine Publianum, adivit, supplicaus ut 
oculis cxcis Christi crucem imponeret. Erat enim 
valde religiosus. Quod i!le dum jactantiam evadere 
cupit evitans, tenetur a caeco, nec omnino dimittitur, 
pisi que. petebat adünpleret. Tunc ille prostretus 
ante sepulcrum d:utissime Martyris es! suffragium 


b Jam itaque tunc erant in vicis archipresbyteri. 
De eorum offi iis, etc. , fuse disscrit Themassints 
Disciplina eccles parte 1, lib. n, cap. ὅ et seqq. 


δὲ 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


deprecatus : deinde, admotam oculis ezecis mauum, À agentibus, Petrus frater meus senior ab ardore te- 


protinus ut signum erucis imposuit, visum iste recc- 
pit. Admiramini, quzso , virtutem Martyris, cui cum 
parum sit per se exercere miracula , nunc etiam per 
manus discipulorum , astipulante virtutis $67 sux 
favore, publice operatur. Sed nec meritum discipuli 
fuit exiguum , cui hec prestita esse cernuntur. 


CAPUT XXIII. 
De pede Galli , postmodum episcopi, sanato. 


Erat enim tunc temporis apud urbem Árvernam 
paueus meus, Gallus episcopus (Vid. Vit. Patrum 
«ap. 6 ) , de quo non videtur omitti qualiter in ado- 
lescentia sua. fuerit a Saneti virtute juvatus. Et quia 
espius commemoravi quale excidium Arverna re- 
gioni rex Theodericus intulerit , cum neque majori- 
bus, neque minoribus natu aliquid de rebus propriis 
est relictum , prater terram vacuam, quam secum 
barbari ferre non poterant ; his ergo temporibus glo- 
rios& memori» patruus meus , qui postea, ut dixi, 
sacerdotali fasce Árvernam rexit Ecclesiam, pu. illus 
erat, cujus facultates ita dirept:te sunt ab exercitu, ut 
nihil prorsus remaneret in promptu. Ipse queque 
cum uno lantum puerulo usque ad Brivatensem 
vicum plerumque itinere pedestri discurrebat, Acci- 
dit autem quodam tempore, dum lioc iter tererct, ut 
laxatis prze calore solis caleeamentis, nuda incedens 
planta, sudem calcaret spiueam, qui ^ tunc fortassis 
incisus adhuc terre h:xrens, erecto acumine inter 
herbas virides latitabat. Qui defixus plantze et super- 


brium occupatur, et tam graviter agit 5, ut neque 
vigere , neque cibum sumere posset : totumque illua 
iter cum grandi agitur moerore , et in discrimen res 
vertitur, utrum convalescat aut [A/., an] perea'. 
Denique cum isto labore pervenitur ad locum : ingre- 
dimur basilicam, adoramus sacrosancti Martyris se- 
pulturam ; prosternitur et zegrotus in pavimento, de- 
precans medelam a Martyre gloriosó. Post comple. 
tam vero orationem , ad metatum regressus, febris 
paululum conquieviL : veniente autem nocte, nobis 
ad vigilias properantibus, rogat se et ille deferri, in- 
cumbensque ante sepulcrum, tota nocte Martyris 
su(fragium deprecatur. Exactis deinde nocturuis 
excubiis, rogat ut de pulvere qui circa beatum erat 


B tumulum collecto vel potui darent, vel collo suspen - 


derent. Quo facto, ita omnis ardor febrium con- 
quievit, ut ipsa die et cibum caperet incolumis , et 
ubi delectatio vertisset animum ambularet. 


- CAPUT XXV. 
De mei capitis dolore. 


Sequenti vero festivitate, dum iterum cum magno 
gaudio ad sanctam properaremus basilicam, mibi 
caput a sole percussum graviter dolere coepit : qui 
dolor acerescens, febrem intrinsecus generabat, ita 
ut nec cibum me capere, nec loqui permitteret. Cum- 
que per duos dies ab hoc dolore consumerer, die 
tertia ad basilicam G9 suci Ferreoli, cui fons ille 


egressus, effractusque deorsum extrahi nequibaf. ( de quo superius meminimus (Cap. 5) est contiguus, 


Igitur defluente sanguinis rivo , cum gressum facere 
non valeret , beati Martyris implorat auxilium , pau- 
lultmque dolore compresso, licet claudicando, iter 
«quod ceperat expedivit. 'l'ertia vere nocte , compu- 
trescente vulnere, dolor maximus iucitatur. llle vero 
ad experta dudum prwsidia confugieus , sepulcro 
glorioso prosternitur; expletisque vigiliis regressus 
ad lectulum , dun. virtutem Martyris prestolatur , 
somuo ijincuumbeute deprimitur. Deinde consurgeus, 
nullam doloris sent t injuriam, aspectaqne planta, 
pars sudis 40:8 ingressa 'uerat, uon videtur, evulsam 
tamen sentiebat 3 pede. Quod lignum d.ligenter in- 
quirens in *tratu suo reperit, 888 admirans qualiter 
fuisset egressum. *Solitus namque erat in episcopatu 


8u0 lucum vu'neris óstendere , in quo magia adliuc D 


fossa conspiciebatur, obtestans in hoc beati Martyris 
fui-se virtutem. 
CAPUT XXIV. 


De febre Petri fratris mei. 


Post iultum vero tempus advenerat festivitas 
beati Martyris, et pater meus cum omni domo sua ad 
hnjus solemnitatis gaudia properabat. Nobis vero iter 


* Sic omnes Scripti eum Clict. et ezteris, Alii 
Editi, qua, etc., fomineo genere expressa. 

b Colb. a, Gerin. et c:xeteri, agitur. Aliquot Ed., 
angitur , «t neque bibere. Petri fratris sui , tunc dia- 
coni, necem narrat Gregorius lib. v Hist., cap. 5. 15 
erat sancti Galli , de quo cap. preced., nepos , quod 
Mss. in hujus capitis titulo exprimunt. 


advenimus. Distat autem basilica a Brivatensi vico 
quasi stadiis decem. Cumque in loco illo venissemus, 
libuit animo ad fontem usque procedere, confidens 
de virtute Martyris, quod si me exinde levis unda 
perfunderet, mox sanarer. Adveniens vero oratio- 
nem fundo, aquam haurio , os refrigero , caput in- 
fundo : statimque decidentibus lymphis , fugato 
dolore sanus abscedo , et usque ad sepulcrum Mar- 
tyris gloriosi lxetus ingredior, admirans et gratias 
agens Martyri, quod prius me virtute sua dignatus 
fuerit visitare, quam ipsius mererer cernere scpul- 
erum. 


CAPUT XXVI. 
De [ebricitante ad fontem sanato. 


Est enim ad hunc fontem c, quia ibidem martyr 
percussus est, virtus eximia. Quidam a febre corre- 
pius, dum in extremis ageret, desiderium habuit de 
aqua fontis haurire, ad quam etiam se deportari fi- 
deliter exoravit: qui a suis inter manus appreben- 
sus, et in loco depositus, protinus ut aque haustum 
accepit, οἱ faciem caputque perfudit, re«ipere me- 
ruit »anitatem ; et aliorum manibus illatus, propriis 


€ Sic Colb, a, cum Sur. et Clict. At Colb. v, et 
Germ. : Est enim fontis virtus eximia, quia, eic. Mart. 
et plerique Ed. , mendose : Et enim ad lIunoronem, 
Laud. et Bell., Ünoronem. Gerin. : Est enim ad fon- 
tem, in quo beatissimi Juliani ablutum est caput, virtus 
eximig, quia ibidem Martyr p.rcussus est. Quidam, ete. 


817 WIRACULORUM LIB. 1. DE MIRACULIS S. JULIANI. 8 


gressibus est regressus. Fuit autem incola hujus vici, A stor omnipotentem Deum, quia ab 97 ἢ ipsius ab- 
sed excidit nomen ejus. batis h:ec ore cognovi, apud cujus monachum * gesta 


CAPUT XXVII. sunt. 


De tenitruo in basilica facto, et coruscatione. CAPUT XXIX. 


Quadam autem die orta tempestas cum magno De festivitate ejus. 


venti impetu super vicum F'rivatensem rapide de- Hujus festivitatis tempus ignara plebs moesta per- 
Scendebat; micabant enim de nubibus fulgura, acto- — debat, nesciens diem in quo Martyr beatus deberet 
nitrua terribiliter voces dabant. Quatitur terra fra- ΡΓῸ virtutis ac passionis gioria honorari, et hsc 
gore, et exuri a coruscatione pene omnia putaban- ignorantia usque ad beatam Germanum A utissiodoren- 
tur : sola erat exspectatio iu virtute Martyrisgloriosi, — 3em antistitem est protracta. Factum 4 est tantum ut 
Nec mora, dato cum fulgore gravi sono tonitrui , ja- antedictus pontifex Brivatem adveniret, sciscitatueque 
culum $70 igneum per aditum quo funis ille signi — 2b incolis quo tempore hujus sacra celebrarentur, se 
dependet ingreditur; percussisque duabus columnis, "scire respondent. Tunc ille : Oremus, inquit, et 
frusta excussit : inderepercutiens per fenestram quae — fortassis nobis hzc Domini potentia revelabit. Quod 
super sanctum habetur tumulum est egressum, nul- cum fecissent, mane orto, convocatis scnioribus loci, 
lum tamen per B»aii custodiam de populo l:esit. O — ait v Kalendarum mensis septimi * celebrandam esse 
quam magnus circa alumnos proprios beati Martyris festivitatem. Ex hoc nunc devotus adveniens populus, 
amor ! columnas sustinuit percuti, non sinit ^ pha- — Vota przsuli reddens, refert et animz et corporis 
langas; confriugi passus est vitream, non catervam; — !nedicinam. 

permisit super sepulcrum proprium przterire co- CAPUT XXX. 
ruscum, ne fieret multitudinis totius interitus, Igitur De energumeuis. 


expulsum a basilica sancti Martyris jaculuia acervos Energumeni vero cum advenerint, plerumque evo- 
feni combussit, interfecit pecora, jumenta delevit. — ir ἴῃ Sanctum Dei convicio, cur sanctos alios ad 
Quod si liec fortuita quis putat, admiretur magis et sua convocet festo, ipsosque nominatim confiten- 
stupeat inclyti potentiam Martyris, quod: prateriens tes, eorum fatentur virtutes el. merita. Aiunt enim : 
ignis per medium populi, neminem nocuit, sed ibi Sufficiat tibi, Juliane, nos propria virtute torquere. 
tantum explevit vota, ubi se cognovit habere licen- Ut quid reliquos provocas? quid invitas extraneos? 
tam. . Ecce Martinum Pannouicum, inimicum jugiter no- 
CAPUT XXVIII. strum, qui tre$ ἃ nostris cavernis repulit fuortuos. 
De eo qui pra multitudine populi ad sepulcrum non (; Adest Privatus ex Gabalis f, qui oves suas barbaris, 
valebat accedere, nostra instigatione commotis, tradere noluit. Adve- 
Clericus autem quidam Aridii Lemovicini abbatis nit Ferreolus collega tuus ex Yiennensibus , qui nOo- 
ad festivitatem veniens, pra tnultitudine populi non. * pis in te supplicium, 879. incolis presidium misit. 
modo ad sanctum tumulum accedere, verum etiam Quid Symphorianum duum, quid Saturninum vocas 
nec in ipsam basilicam potuit introire. Cumque mc- — Tolosanum? Aggregasti concilium, ut nobis in- 
stus. melatui se reddidisset, recubans in lectulo ob- — geras infernale tormentum, Il:ec et his similia dicen- 
dormivit. Protinus astitit ei vir in visu, dicens : tibus, ita sanctos Dei humanis mentibus reprzsen- 
Quid tu, inquit, sopore deprimeris? Vade celerius ad — apt, at nulli sit dubium eos inibi commorari : multi 
templum Martyris, et omnia invenies reserata. At — tamen al his infirmi curantur, et sani recedunt, 
ille metu territus exsurgens, credulus dictioni, pro- 


perat velociter experiri si vera essent qu:e sibi fue- CAPUT xxxi. 
rant indicata. Cumque venisset ad ostium, reperit , De mansuetudine pecorum. 
remotis undique populis ^, usque ad sanctum altare Sed et illud est memoratu dignissimum, qu sit 


vel ipsum tumulum viam factam nullo obsistente : — mansuetudo pecorum in hac basilica votivorum 6 : 
et sic sine ulla impressione accedens, fusa oratione, D qualiter vituli petulantes, calcitrantes equi, grunaien- 
cuin gaudio est regressus. Quód ne quis dubitet, te- — tes suillze [Al., sues], oum limen sanetum ingressi 


ἃ Sic Germ. et Gem. Colb. c, sustulit. Sur., Mar- — circa an. 265, si haec. clades Gallieno imperante con- 
tyris affectus, etc. Colb. a, magna... martyris wrtus, — tigit: malunt quippe alii eam seculi v initio consi- 


columnas sustulit percuti, non phalangas. gnare. Vide Tillemontii Hist. eccles. tom. iv. Ejua 
b Ed., remotos populos. Germ., populos et usque... — acta hahent Monbritius et Surius ad 21 Augusti, »ed 
nullum obsistere. qui post nostri Gregorii aetatem videntur scripta. De 
* Observa tnonacbnin hic a Gregorio dici quem — aliis sanctis hic n emoratis fusius suis locis egimus. 
prius clericum appellarat, quod et passim occurrit 5 Votiva dieebantur animalia quze Deo aut sanctis. 
apud alios quoque ejus :evi auctores. Vide notas in oblata fuerant ; a noanullis etiam appellabantur sa- 
lib. 1 de Gloria Mart. cap. 76, supra, col. 806. crira, quod ejusmodi apud. etlinicos sacrificiis fu 5: 
4 [d narrat Constantius in ipsius sancti Germani — sent destinata. De his in lege Salica tit. 2, iu quem. 
Vita, lib. i, cap. 25. locum vide Bignonii notas. Equos in trejicienlo flu- 
* Et hic Gregorius annum a Martio incipit, Sep- — mine Rubicone a Julio Caesare consecrats, ideoque 
tembrem appellans septimum mensem.  - sine tustodibus dimnissos, memorat Suetonius lib. 8 


Ἢ |n Chroci Alamannorum regis irruptione passus — nui. 81. 
est, ut narrat Gregorius lib. 1 Hist. cap. 32, idque 


$19 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS . 


8-0 


faerint, conqui&scuunt. Nam vidimus s&x»pe cothurno- A elidens se in terram, verberansque palmas, in parte 


90$ tauros, qui a quindecim aut eo amplius viris alli- 
gat funibus ducebantur, talem in hominibus impe- 
tum dare, ut putares eos ipsos quoque dirumpere 
funes : sed cum «dein sanctam ingressi sunt, ita 
quieverunt, ut aroitreris eos tanquam agnos mansue- 
tos haberi. Vidimus eti»m [Al., et nànc] per medias 
turmas multos ingredi, intlinato eapite populos amo- 
ventes rostro, nün tornibus; et tanquam tribunbl 
aditent judicis, aliquem sensum habere timoris ; 
non €alcem inittete, nón aliquem cornu petere , non 
otulis torvis aspicere, sed in orbni mansuetudine 
usque ad sanctum properantes altare, os$culantesque, 
türsüs in ipsa qua ingressi fuerhnt patientia repedare. 
Sic et re!iquorutm jumehtorum petufantia, cum illuc 
accesserit [ F. leg. hccesserint |, deposito cuncto furore, 
 Witescit, uten in mansuetudine columbarum cumgran- 
di admitstione conspicias. De hls vero qu:e votiva sunt, 
pulli penitus quidpiam sobtrahere licet ; nullus prius- 
quam ad basilicam veniat, sut eommutare przsumit, 
aut emere. Nam qui fecerint, sx pius ultione divina 
graviter $73 quatiuntur. Nam autfebris imminet, aut 
malum aliquod obrepit, aut damnum grave succedit, 
&ut lioc quod abstulit morbus aufert. Difficile tamcn 
$)ne praesenti ultione res przeterit. 


CAPUT XXXII. 
De reliquiis ejus in Campaniam translatis. 


De illis ^ dixisse virtutibus sufficiat quz cirea 
sanctam basilicam aul gesta sunt, aut geruntur: 


qua vir ille beati Martyris veniebat, cursu celeri ra- 
pitur, clamans : Ut quid me, Sancte, sic erucias? ut 
quid me, gloriose Martyr, incendis? cur regionem 
tibi non debitam aggrederis? cur habitacula nostra 
perlustras ? Talia eo dicehte, ad locum ubi jam sa- 
cerdos tabernaculum erexerat, turbulentus advenit, 
prosiratusque$ 7 ἤ coram Sancii reliquiis, diutissime 
buino [Al., homo] incubuit. Tunc presbyter capsulam 
illam sanctam super eum wt posuit, illico erámpente 
ex ore ejus sanguíne, áb incursione díabuliti erforis 
mundatus est ; ac deihcéps virtutém Saneti prasdicaus, 
comes fuit hujus itineris. 


CAPUT XXXHI. 
De reliquiis ejus in Oriente exhibitis. 


Quid 5 de ejus reliquiis in Oricvnte fidelium fratrum 
relatio $iguat, edicam. la quadam Orientis civitate, 
dum in ecclesia a. dzemouio quidam torqueretur, :n 
navi beati Martyris przdixit esse reliquias. Cumque 
navis pertum fuisset adepta, liic ad cam saltuatiin 
prosiliit, ac provolutus solo coram navi, erumpen'e 
ab ore et naribus tabe, persona purgata est. Que 
cum episcopo nuntiata fuissent, commovet * popu- 
lum cum accensis cereis ad por.um usque procedere. 
lgitur nauclerus audiens, fleusque pr» gaudio, in 
occursum episcopi properat, nihil se aliud assereus 
de Beati sustulisse basilica, nisi parumper pulveris 
qui circa sanctum jacebat tumuluní : sed Deus omni- 
potens comprobans fidem viri , occuli virtutem Mar- 


punc pauca de locis illis in quibus ejus babentur reli- C 'yris uon permisit. Dehinc episcopus sublutas reli- 


quiz disserentes, finem hujus libelli facere placet, 
devotione commonente. Quidam apud Belgicw se- 
cunda proviuciam, id est suburbano Rhemensis urbis, 
basilicam in honore beati Martyris studiose constru- 
xit, eujus reliquias post perfectam fabricam expetiit 
fideliter ac devote. Quas acceptas dum viatim psal- 
lendo regreditur, Rhemensem est ingressus Campa- 
niam. Erat euim haud procul a via ager cujusdam 
. divitis Campanensis, ad quem scindendum magna 
multitudo convenerat. Igitur appropinquante viatore 
cum his pignoribus, eompit quidam de aratoribus male 
torqueri, et quasi in ereessu inentis dicere : En, 
inquit, beatissimum Julianum appropinquantem, ecce 
virtutem ejus, ecce gloriam ejus. Currite, viri, rclin- 
quite boves, dimittite araua, caterva omnis eat in 
obviam. Stupentes illi, et quid narraret ignoti [A/., 
ignari], dum hebetati admirantur tam. voces quam 
dicta personae, pretinus miser, relicto in orvis vomere, 

4, * Woceaput laudat Frodoardus lib. iIlist. Rhemen- 
sis cap. 25, ubi de basilica bic memorata agit, in qua 
Atolus vir praclarus ejas, ut creditur, conditor se- 
pultus est, Cujus epitaphium, quod hic auctor titulum 
appellat, summo templi pinnaculo erat insculptum, in 
quo laudatur ob duodecim xenodochia in honorem 
saneti Remigii ab eo exstructa. Caeterum basilica sau- 
cti Juliani Rhenis etiamnunc superest arch:monaste- 
rio Hem giapo su! jecta, cuim paruchiali titu'o. 

. P Germ., Gem. ei Celb. : Simile huic jestum in... 
£gnat. Quod in quadam Orientis civitate dum in eccle- 
gin demoniscvs adduceretur, in navi, etc. 

" Alii, comnonet, seu commonuil. 


quias usque ad sanctam ecclesiam cum magno honore 
deportat. Negotiator vero tanta cernens mirabilia, 
basilicam in honore Martyris zdificavit, in qua bea- 
tas reliquiae collecans, inulta deinceps ibi miracula 
vàlit operari. 

GAPUT XXXIV 
Qualiter Turonis in basilica ejus reliquws sunt locate. 


IIx«c ego dudum expertus sum 4. Contigit ut. post 
ordinationem meam Arvernos accedcrem : profectus- 
que beati basilicam adivi, expletaque festivitate, di- 
ruptis a palla que $755 eanctum tegit tumulum fim- 
briis, in his mihi presidium ferre credens, impleta 
eratione discessi. Apud Turonicam vero urbem mo- 
nachi in honore ipsius Martyris basilicam *, qua'em 
possibilitas eorum habuit, zdificaverunt, cupientes 
eam ejus virtutibus consecrari. Audientes autem hzc 
pigtoraa tue fuisse delata, rogabant ut dedicata 


ἃ Mart. et Colb. a : Herc ego dudum. erperta, pro 
his.. expertis, ut habet Pitliaeus. Germ., Gein. et 
Colb. c, Bac... habens ezperta. 

ε Monasterium sancti Juliani Turon., olim de Sca- 
lariis dicium, a Nortnannis dirutum, restauratum 
luit, anuo circiter 958, ἃ Tetolone archiepiscopo, qui 
ipsum sancto Odoni abbati Cluniacensi reformaudum 
commisit. Quo in opere desudans vir sanctus ibidem 
ebiit, ac sepultus est prope ipsum Tetolonem. Vide 
ejus elogium in sec. v Act. sanctorum ord. Benedic. 
tihi, numm. 25, 41 et seqq. Monasterium saucti Juliani 
liodieque subsi-tit regular Denedicting addictum sub 
cougr. sancti Mauri. 


MIRACULORUM LiB. H. DE MIRACULIS S. JULIANI. 


δ: 


sedes iisdem augeretur exuviis. Αἱ ego, appreliensam A Uis Martyris! cum produxit de vase -in^ ΠῚ re vinde- 


secret us capsam, ad basilicam beati Martini incipiente 
nocte p*opero. Referebat autem mihi vir fidelis, qui 
tunc eminus astabat, cum nos basilicam sumus in- 
gressi, vidisse se pharuim immensi luminis e celo 
delapsam super beatam basilicam descendisse, et 
deinceps quasi intro ingressa fuisset. Cuin enim no- 
bis hzxec in crastinum ὃ (fidelibus relata fuissent, con- 
jicimus eam a virtute beati Martyris processisse. De- 
pesitis ergo super altare [ Al. , altarium] sacvosanelis 
reliquiis, vigilata necte, cum grandi psaltentia ad an- 
tedictaas deferebantur basilicam. Et ecce unus ex 
energumenis, manibus in se collisis, ore patulo, 
eruenta projicieus sputa *, aiebat : Ut quid te, Mar- 
tine, Juliano junxisti? Quid eum in bis prevocas focis? 


miam, cum sit solitum ut Collecta «na condantur. in 
vascula, protulit delium musta, in quo non uva *, 
sed virtus sola defluxit : turgescit vasculum a liquore, 
Íructus non illatus est, «ed cre«tus, Agit lioc ille Do- 
minus ad glorificanduim Martyrem , qui implens ute- 
rum Virginis eine semine, permanere prmeltitit aa- 
trem in castitade : sed tamen hic novo magis f 
exuberat fructu, cuin siue caudieibus (aerna porrigit 
&d bibendum. ln alis viucis vix δι erumpunt 
gemina, ia boc vero vase vinum delluit. A virtute δ 
sequetur Maius Octobri, cum nova $777 porrigit pe- 
cula, et plus habet quam ille, cum in promtu non 
ostenditur vinea, et ia domo gignuntur falerna. ltedis 
elenim venit sine torculari vindemia, quse aop in 


Satis nobie erat presentia tua. supplictum, similem B palmitibus, sed in occultis mysteriis est reperta ; 


tui ad augenda tormenta vocasti. Cur hiec agis? quare 
(oa cum Juliano sic crucias ? Ikec et alin. misero 
declamante, expletis missaiein solemmitatibus , dum 
se ante sanctum aitare diutissime collidit, proflueute 
sanie cx ore ejus, ab infestatione furoris diabelici 
liberatus est. 
CAPUT KXXV. 
Quod waum vea nocte creverit. 

Sed nee loc silere P puto quid ín mocte illa, pias- 
quam saemcue reliqui: ibiJem ocull«carentur , ΕΝ ge- 
stum. Monachus ipsios loci, dum de adveuta. solem- 
nilatis gauderet , ei. singulos 876 quosque ad 
cellariolum basilicsze prom ptisesimus invitarct, horisns 


ut omnes in basilica fideliter vigilaremt, extracto a Ὁ 


vase V.no, cepit cis causa develionis cum gaudio 
propinare, dicens : Magnum nobis patrocinium in 
beatum Martyrem pietas divina largitur. Idcirco rogo 
claritatem vestram, ut. unanimiter vigiletis mecum ; 
cras enim sanetaz cjus reliquiz in hoc loco sunt. col- 
locaudir. Exacta quoque cui. sacris hyinnis modu- 
lisque cclestübus mocte , Cclebratis eiiam Missarum 
soleinniis, festivitate ovans clericus * coepit eos ite- 
ruin, quos prius invitaverat, rog»re ad rcTectionem, 
dicens : Gratias vobis ago quod sic ad vigilandum im- 
mobiles perstitistis. Sed nec Martyr diu distulit bo- 
n:m voluntatem virtutis suze gratia munerare. Nain 
ingressus promptuanium clericus, reperit cupellam, 
quam pene mediam reliquerat, per euperiorem adi- 


acervus acinorum non premitur ab arbore, et viui 
defluunt und:& ; hauriuutur falerna, cum in torculari 
non cernuntur impressa ; vitis ecce non aspicitur, et 
pocu!a large complentur. Sed quid inquam? non 
enim deest fidelibus virtus illa coelestis. Nam qui 
quondam in nuptii3 de aquis przstitit v na, nunc suis 
eadem large porrigit sine ullius elementi natura; etl 
qui geminis piscibus quinque milia hominur satiavil, 
nune benz voluntati multiplicata restituit. In ipsius 
enim ortus teinpore angelica vox testata est, dicens : 
Gtoria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bone 
toluntatis (Luc. n, 15). Sed jam ad sequentia virtu- 
tum opera veniamus. | 


CAPUT XXXV. 
De contracto in eodem loco sanato. 


Serviens h ejusdem monasterii diu contractus, in- 
feliciter trahebatur. Adveniens autem ad ipsam 
Sancti basilicam, vigilias celebrat. Quibus ezpletis, 
mane dam ad stratam suum regreditur, inter por- 
tantium matus resolutis sanatus est nervis. 


CAPUT XXXVII. 
De puetia lippa |. 

Puella quzdam lippis erat oculis, et nimio imbre 
lacrymsrum profluente pene caxcata: cujis pater, 
audita virtute Martyris gloriosi, cum ea ad basilicam 
sanctam pro;.erat, celebratisque vigiliis, mane pau- 
peribus qui ad matriculam iam erant cibum potum- 


tum redundare, in tautum ut copia defluentis vini D quo protulit. Epulantibus vero illis, subito puella ca- 


rivum per terram ad ostium usque-deduceret. Quod 
il'e admirans, posito deorsum vase, sapius extulit 
plenum : sed ct de ipso cum «satis abundeque fuisset 
ex pensum, nili] prorsus defuit, sed usque in crasii- 
num mirantibus cunctis semper etetit plenum. Erat 
autem iu Kalend. mensis quinti 4. 0 admirabilis vir- 


^ Mart., Rom., Germ. et Colb. 2, cruenios... sputos. 

P Alii, sileri. Edit, οἰ οι. 

€ Gem., monachus, et sie inlra, sed perinde est. 

4 ihe contra suum merem Gregories mensem q»in- 
tum videtur Maium appellare; proindeque imehoore 
aunum a Januario, Vide supra notas ad cap. 90 lib. 1 
de Glor:a Mart. 

« Aliquot Scripti cum Editis, non vína; οἱ infra, 


pitis dolore se torqueri preclamat et ut modico 
sopori indulgeatur implorat. Qua quiescente, eum 
convive epulum expücarent ), S78 illa surre- 
xit, et ad sanctum se altare duei deposcit : ante- 
quam X solo prostrata (fuisset, et attente Domini mi- 
scricordiam deprecaretur, restrictis lacrymis, purga 


liquore que [ructws. Germ., in quo fructus. 
em., siajus, Tor:e pro Maius. 

δ Legendum forte, defluit.a virtute. Zquatur. 

b Gerin., servus. kditi, eerviens hujus, eic. 

| Mss. plerique, De caeco illuminato. 

J Sie Germ. et Colb. c. Alii, applicarent. 

k Germ., Gem. αἱ Colb. c, cum Sur., ante qued 
cum solo. 


825 


tis lippitudine oculis, leta surrexit : 
gaudeite domi redditur ^ sana. 


CAPUT XXX VIII. 
De alio contracto. 


Alius quidam puerulus parvulus, eujus parentes 
haud procul ab ipsa basilica commanebant, in se- 
cendo ortus sui anno membris totis contractus, sine 
$pe alicujus boni nutriebatur. Qui ita contractus 
erat, ut genua ab ejus ore penitus separari non pos- 
sent. Cujus parentes, cum ad sauctam basilicam vi- 
'gilassent, et projectum infantulum coram sacrosan- 
etis reliquiis dimisissent, post paululum reperiunt 
eum sedentem, membris omnibus esse directum. 
hehinc, fusa oratione, gaudentes ad domum suam 
regressi bunt. 

CAPET XXXIX. 
Be perjuris. 

Est etiam in Turonico vicu:, cui Gaudiaco ^ no- 
men e-t, in quo beati Martyris reliquie continentur, 
qui cum magnis virtutibus crebro illustretur, in per- 
juris tamen plerumque agitat ultionem: Nam cum 
ibidem quis, inimieo humani generis suadente, per- 
juraverit, ita ultio divina prosequitur, ut protinus 
aut in successione damni, aut in amissione proximi, 
aut in consumptione morbi manifesta patescat : non 
tàmen causam remanere inultam Martyr prorsus in- 
dulget ; sed nec inibi tam [Al., jam] ausu temerario 
perjurat barbarorum cruda rusticitas. De quo nego- 
tio ista sufficiant, quia longum est singula qua de 
his acta sunt per ordinem memorare. 


CAPUT XL. 
De reliquiis ejus, quas Aridius presbyter sustulit. 


879 Cum autem ad me Aridius presbyter ex Le- 
movicino venisset, vir valde religiosus, cvjus etiani 
in secundo virtutum beati Martini libro (Cap. 59) 
memini, dum sollicite vitam ejus pefscerutarer, et 
actionem iuquirere ecpi qux ibidem beatis:imus 
Julianus in miraculis prodidisset. In honore enim 
beati Martyris basilicam zediücavit, quam et ejus re- 
Hquiis illustravit. Sicut ergo est verecundissimus, 
diu cunctatus, tandem hae et valde invitus exposuit. 
Quando, inquit, primum beati Juliani adivi basili- 
cam, parumper cer:e a sepulcro sustuli : inde veniens 
ad fontem in que beati Martyris sanguis effusus est, 
abluta aquis faeie, parvam ab his pro benedictione 
eomplevi ampollum. Testo? omnipotentem Deum, 


* lidem, reducitur. Rom., redit. 

b Habetur apud Turones ad Carim fluvium locu$ 
Joyaceum dictus, vulgo Joué aut. Jouay, qui forte hic 
designatur. Fo libro autem v Hist. cap. 14 memora- 
tur domus Jocundiacensis, quam nonnulli putant esse 
hunc ipsum locum Jou«y, alias Gaudiacum, aul 
Joyacum, nuncupatum. Ursinus in Vita saucti Leo- 
degarii Gaudiacum memorat, cap. 22, sed in. paro- 
chia Carnotensi. 

* li Colb. a deest nocte. ΝΕ 

à De cruce in summo 4ltaris posita disserit Ma- 
billou. lib. 1 Liturgie Gallic. cap. 8, num. 8, et cap. 
9. num. 24, ubi insignem ea de re luc im sancii Pau- 
lini episc, ad Severu:n scribenus laudat, quem sub- 


S. GREGORII EPISCOPI. TURONENSIS 


821 


tunc patre A qoia antequam ad domum accedcrem, colore, spissi- 


tudine atque. odore in balsamum commutata est. 
Veniens vero sacerdos ad dedicandam zxdem, eum 
liac exposuissem, nihil aliud pro reliquiis in san- 
ctum altare condere voluit, nisi va-culum cujus aqua 
in balsamum commutata fuerat, dicens : Hx sunt 
certe reliquis, quas Martyr paradisiacis virtutibus 
ilustra vit. 
CAPUT XLI. 
De paralytico sanalo. 

Multa quidem et alia sunt, de quibus plurima prze- 
termittens, aliqua pando. lufirmus quidam, omnibus 
membris debilis, plaustro impositus ad ejus mona- 
sterium est adductus. Qui cum ante ipsam basilicam 


B ἰδ. hoc vehiculo nocte * jaceret, videt eam subito 


magno splendore fulgentem ; vocesque in ea psallen- 
tium tanquam multorum bominum audiebat. Dum 
hsc agerentur, et ille orationem funderet, quasi 
stupens factus [A/. stupefactus] nec memor dolorum, 
eo appropinquante, splendor quem viderat prazseriit 
ante 8&8 oculos ejus. At ille, fulgore demoto, in se 
reversus, sensit se pristinz saluti recuperatum. 


CAPUT XLII. 
De c&co illuminato. 


Cacus quoque, adminiculo deducente, ad sacro- 
sanctum altare ejus accedens, dum de opertorio 
sanctarum reliquiarum oculos attigit, lumen recepit. 
Sed et energumeni ab hac palla cooperti, siepe mun- 
dati sunt : et potestas judicum, quotiescunque in eo 
loco superflue egit, confusa discessit. 


CAPUT XLIII. 
De cruce altaris furata. 


Pendebat autem super ipsum altare crux 4 holo- 
crysa, eleganti opere facta : et erat tam praeclara 
visu, ut eam putares ex auro esse mundissimo. A4- 
venientibus vero barbaris, a quodam csse aurea 
zstimata direpta est et sinu recondita. At is qui eain 
sustulerat, tanto subito pondere pragravatur, ut eam 
penitus sustinere non posset, statimque compuuctus 
virtute Martyris, ac poenitentia motus, de itincre 
transmissam loco sancto restituit. 


CAPUT XLIV. 
Qualiter expetita sunt ejus pignora. 


Qus postquam gesta sunt, misit * clericum suum, 
dicens : Vade, inquit, ad beati Juliani basilieam, et 


jicimus : 


Divioum venerauda tegunt altaria fedus , 
Compositisque sacra cum cruce martyribus 
Cuncta salutiféri cocunt insignia Christ: 
Crux, corpus, sanguis, martyris ipse Deus. 
Inde etiam lux aliqua afferri videtur canoni tertio 
concilii i1 Turonensis, quo cavetur : Ut corpus Do- 
nini in allari non in vu Wn ordine, sed sub crucis 
titulo. componulur. Adi Mabillon., lib. 1 Liturg. Gal- 
lic. cap. 9. 
e Germ., Gem. et Colh. c, misit supra dictus Are- 
dius clericum. 


825 


MIRACULORUM LiB. 1l. DE MiRACULIS S. JULIANI. 


96 


fundens orationem, supp'ica ut tibi aliquid cerz vel A illud commeinoro, quod Dominus per Eliam prophe- 


pulveris de sepulcro jacentis largiri dignentur zdi- 
toi, ut delatum a me cum benedictione suscipiatur. 
llle vero veniens, qux sibi fuerant imperata flagitat 
ac suscipit. Et cum suscepta ferre vellet, tanto gra- 
vatur pondere, ut vix cervicem posset erigere. Unde 
Iremore tiagno concussus, pavimento prosternitur, 
et iterum cum lacrymis orationem fundens, surrexit 
incolumis, et acceptam sensit abeundi habere se li- 
bertatem. 8&1 lgitur arrepto itinere, incandescente 
nimium sole, siti corripitur. Veniens autem ad villam 
vie proximam, unam casulam adit aquam depo- 
scens : de qua egrediens juvenis dare responsum, ut 
eum vidit in terram corruit, factusque e-t sicut mor- 
tuus. Concurrentes autem parentes ejus calumnia- 
bantur hominibus, asserentes parentem suum eorum 
magicis artibus fuisse peremptum, et apprehensum 
puerum elevaverunt eum semivivum. Atille de ma- 
nibus eorum elapsus, percussis palmis, ccepit debac- 
chando clamare vel dicere quod martyris Juliani vir- 
(ute. exureretur. Clericus vero lix»c audiens, posita 
super caput ejus capsula cum pignoribus sanctis, fide 
plenus orare ccpit attentius : ipse quoque cum vo- 
mitu sanguinem dxrinoniuimque projiciens, purgatus 
absces-it, Dehinc firmatus in fide portitor, iter totum 
cum psalmis et gratiarum actionibus carpens ad lo- 
cum prxoptatum, Martyre ducente, pervenit. Jam 
exinde, tempore procedente, quanti ibi energumeni, 
frigoritici, vel diversis morbis oppressi, Martyris vir- 
tute sanati sunt, nec nomina retineri, nec numerus 
potuit colligi. 
CAPUT XLV. 
De puero ad ariolos ducto, et alio per virtutem Sancti 
s&anato. 

luter reliqua vero insignia suscipiendorum miracu- 
lorum, ponimus et istud, quod insipientes corrigat et 
roboret sapientes. Igitur Cautini episcopi tempore, 
quo, ingruentibus peccatis populi, Arverna regio ab 
excidio luis quam inguinariam vocant devastabatur 
(Vid. Hist. l. 1v, c. 51), ego Brivatensem vicum ex- 
petii, scilicet ut qui meritis tutari nequibam, beati 
martyris Juliani salvarer presidio. In quo dum com- 
morarer vico, unus puer ex nostris ab hoc morbo 
corripitur, reclinatoque ad lectulum capite, graviter 
aegrotare cepit. Erat autem febris assidua cum sto- 
machi pituita, ita uL si aliquid acciperet, confestim 
rejiceret ; nec erat ei cibus confortatio, sed magis 
e1itus putabatur. Denique mei cum viderent eum in 
extrema vexari, ariolum quemdam 8.8.2. invocan:. 
l!le vero venire non differens accessit ad a/grotum, et 
artem suain exercere conatur. Incantationes immur- 
murat, sortes jactat, ligaturas collo suspendit, pro- 
mittit vivere quem ipse mancipaverat morti. Hac 
autem me nescio agebantur; qux: cum mibi delata 
fuissent, aniarissimus reddor, et cum gravi suspirio 


^ De martyrario jam diximus, hic idem esse xlde- 
tur ac basilica zedituus seu custos, sive etiam rector. 
Hinc quandoque abbates se martyrarios dixere, ct 
ae dituos. 


tain Ozi:e regi pronuntiat, dicens : Quia dereliquistt 
Dominum Deum Israel, et consuluisti deum Acharon ; 
ideo de lectulo in quo ascendisti uon consurges, sed 
morte morieris (1 V Reg. 1,16). Nam iste post adventum 
ariol; validius febre succensus, spiritum exhalavit, 
cujus post obitum interpositis paucis diebus, puer 
alius simili laborare ccepit incommodo. Tunc ego eis 
inquio : Accedite ad Martyris tumulum; et aliquid 
exinde ad :grotum deportate, et videbitis magnalia 
Dei, atque cognoscetis quid sit inter justum et inju- 
stum, et inter timentem Deum et non servientem illi, 
Accedentes autem, parumper pulveris circa sepulcrum 
jacentis sustulerunt. De quo ut hausit infirmus cutn 
aqua, protinus assecutus esL medicinam, recupera- 


B tisque viribus ac restiucta febre couvaluit. Inelligite 


ergo nunc, o omnes qui insipientes estis in populo, et 
postquam ista discusseritis, scitote quia nihil sunt 
qua ad seducenduimn liumanum genus diabolus ope- 
ratur. ldeo moneo ut si quis vexillo crucis signatus, 
si quis baptismi ablutiote muudatus, si quis vetustate 
deposita in novo nuuc liomine viget, talia postponat 
ac negligat; quaerat autem patrocinia martyrum, per 
quos sanitatum miracula celebrantur : postulet adju- 
toria confessorum, qui merito amici suut dominici 
nuncupati ; et qua voluerit, obtinebit. 


CAPUT XLVI. 
De rosis ad sepulcrum ejus divinitus ostensis. 
Eo tempore, cum post obitum Proserii martyrarii *, 


C Urbanus diaconus, bujus basilic:ze ordinatur xdituus, 


mira res ad sepulezum Sancti apparuit. Nam vigilante 
diacono in 883 lectulo suo auditus est sonitus, 
quasi ostium basilic: panderetur. Post multarum 
vero horarum spatium, audivit ipsum iterum claudi. 
Post haec surgens de strato, pr:cedente lumine accc- 
dit ad tumulum Sancti : mirum dictu, vidit pavimen- 
timi rosis rutilautibus esse respersum ! Erant autetà 
magn:? valde, cum fragrantia odoris immensi. In b 
ipsas quoque cancelli celaturas, mirabatur rosas intus, 
nonus enim erat mensis ; et lix ita erant virides, ae 
$i easdem ipsius putures horzx momento * ramis 
virentibus esse decerplas. Tunc cum grandi reve- 
rentia collectas secretius posuit, multis exinde infir- 
mis medicamenta distribuens, Nam energumenus 


Ὁ quidam ex Turoniro veniens, ut exinde delibutum 


potum sumpsit, ejecto dz:emone purgatus abscessit. 


CAPUT XLVII. 
De muliere illuminata, 

Mulier erat a nativitate c:eca, quie 86 exhiberi a 
parentibus ad beati Martini tumulum deprecata est : 
ubi cum venis:et, prostrata per triduum ad cancellos, 
qui ante sepulcrum sancti Antistitis habentur extrin- 
secus, responsum accepit per somnium, dicente sibi 
saucto viro : Si lumeu recipere desideras, require 

b [I:ee, usque ad mensis, desunt in Colb. 2, G«rm., 
Gem., Laud. et Bell. 

€ Editi, eadem... hora et momento. 


- 


8.1 


S. GREGOTUI EPISCOPI. ΤΟΒΟΝΈΝΘΙΘ 


8-3 


basilicam saneti Juliani, in qua dum przsidium Mar- A atia sancte. Accedens 4 awtem ad euin enus cum 


'iyris expetes [Al., expeüicrisl, ille conjunctus Mar- 
tino visum tibi necessarium, simul orationum sua- 
rum suffragiis, revocabunt. Exsurgens autein mulier, 
et ignorans quod in Turonico bujus martyris reliquis 
tenerentar, 3d Santonicum urbem dirigit. Victorina ^ 
etenim materfamilias, ex nobili stirpe progenita, in 
vilke sux territorio basiliceam construxerat, reliquias- 
que be»ti Martyris condiderat. Ad lianc ergo zedem 
mulier accedens, orat per triduum. Die autem tertía 
advenit natalis Baptistte dominici : stante autem 
populo, $84 et lectionum dogmata auscultante, 
subito murmur magnum oritur. Presbyter vero qui 
solemnia celebrabat, comprimere voces cupiens , 
interrogat quid hoc esset. Cui unus ex astantibus ait : 
Mormur mitescere non potest, quia virtus Domini 
miraculum prodidit. Ecce enim mulier ílía qux se 
ctecam testabatur ortam, erumpente ab oculis san- 
guine, visum recepit. Tunc omnes benedixerunt 
Deum, cognoscentes pariter qux fuerant gesta. 


CAPUT XLVIII. 
De ve'iquis quas Nanninus presbyter detulit. 

Nanuinus b igitur presbyter domus Vibriacensis, 
Martyris hujus gloriosi reliquias expetivit, quus ex 
jussu beati A viti , ortificis assumptas, cum psallentie 
wilit u-que ad basilicam sancti Ferreoli, qux [Adde 
nou] procul ab ipse vico sita est : et cum ad eam 
pervenissel, unus ex energumenis est mundatus. 
l'rocedeus autem psallendo, cum ad medianam per- 
venisset lioram *, hoste improbo virtute S9nct de- 

pulso, puella alia purgata discessit. 


CAPUT XLIX. 
Quod de ejusdem reliquiis multi infirmi sanati. sunt. 


Accedens autem ad locum ubi oratorium, quo: in 
honorem Sancti construxerat, posuit hec pignora in 


4 Colb. a, Victuriana. Laud., Victurina. 

b Ali, Manuinus, aut. Naninus. Porro nomine 
Vibriaci Veterem Biivatem, vulgo Viei!le- Brioude, hic 
Jesignari censet Savaro in Originibus Clarom., et 
quidem bas:lica exstat in lionore sancti Ferreoli haud 
procu' a Veteri lirivate sita. Verum Naaninus reliquias 
Bancti Juliani e nova ad Veterem Drivatem deferens, 
Sancti Ferreoti ecclesiam liabere obviam non potuit : 
δὶ quidem Brivas Nova inter Veterem sita est et 


amissis oculis, alius mane debilis, impleta oratione, 
hic lucem recepit post tenebras, mauus ille usum 
post otia. diuturna. Mwlier etiam, nomme Eterna 
[Gem. Acerna], eum filia ab hoste iniquo vexata, ad 
hec altare carata, cum prole sospes abscessit. Fri;o- 
rRici etiam in ifto foco nonnulli salvati &ant. 


CAPUT L. 
De alio c&co illuminato. , 

885 Sed quoniam non est absurdum, si bestus 
Julianus cum Joanne aut Martino dona sanitatum 
impertiat, cum quibus victor szcu'i in ecelo tripu- 
diat, referam adhuc qualiter cum Nicetio Lugdunensi 
simili virtute floruerit. Igitur infra terminum terri- 
torii Turonici, Litomeris quidam in honore sancti 


B Martyris basilicam zdificavit, in qua nos ex more 


ad benedicendum evocati, sancti Juliani martyris, 
cum Nicetii Lugdunensis, reliquias collocavimus. 
Sed non multo post tempore casus adveniens, d.:m 
886-890 fideliter orationem (udit, visum rec pere 
meruit. Memini hujus cxci in libro Vit: sancti Nicetii 
(Vite Patrum cap. 8), quia dignum est ut commuuis 
virlus utriusque sancti. scripta [Laud., scriptura] 
connectat. Ergo his miraculis lect^r inter.dens in- 
telligat, non aliter nisi martyrum reliquorumque 
amicorum Dei adjutoriis se posse salvari, Ego autem 
Domini misericordiam per beati martyris Juliani 
patrocinia deprecor, ut advocstus in causis alumni 
proprii, coram Domino «&sistens obtineat ut absque 
impedimento maculz ullius hujus vitae cursum per- 


C agam, atque illa qux confessus sum in bapti- mo 


irreprehensibiliter teneam, fideliter exerceam, ac 
viriliter usque ad consummationem hujus vitz custo- 
diam. Amen. 

Explicit liber secundus, de Gloria sancti martyris 
Juliani peculiaris patroni nostri. 


ecclesiam sancti Ferreoli. Forte Vibriacensis domus 
hic appellatur Vibrac seu Vibrat, vicus dicecesis Ula- 
romoutensis, aut certe Vebret in eadem diocesi. 

ο Sic Germ. et Colb. c. Gem., ad meridianam per- 
venissel horam. Cleri cum Edit, pervenisset, coram 
hoste. Sur., palam hoste. 

4 Gem. : Venieusque ad eum unus amisso oculorum 
uU. 





MNGTI GEORGII FLORENTII GREGURIT 


EPISCOPI TURONENSIS 
LIBER 


DE GLORIA BEATORUM CONFESSORUM. 
dMratatto. 


891—992 Pudet insipienti *, reprobo imperitoque a!qué inerti, illud aggredi quod non potest 





8 Laud., cum Edit. plerisque, insipientem, etc., in quarto casu. Ed., infra, quod non possum. 


819 LIBFR DE GLORIA CONFESSORUM. REO 


adimplere : sed quid faciam? quod occuli non patior, que de beatorum virtutibus vol ipse s:pius inspexi, 
vel per relationem bonorum virorem et certz fidei evidenter gesta coguovi : sed timeo ne cum scribere 
copero, quia sum sine litteris rhetoricis ct arte grammautea, dicat mihi aliquis | A/., alter| : Ausu rustico 
et id ota, ut quid nomen tuum inter scriptores iudi atstimas!? Aut. opus liec a peritis accipi putas, cui 
ingenium artis nen suppeditat, nec ulla litterarum scientia subministrat? qui nullum argumentum vtile 
in liueris labes, qui nomina disceruere nescis; sxpius pro masculis feminea, pro femineis neutra, 
et pro neutris masculina commutas, qui ipsas quoque praepositiones, quas nobilium dictatorum observari 
saQxit autoritas, luco debito plerumque non locas. Nam pro ablativis accusativa, el rursum pro accusativis 
ablativa ponis *. Putasne videbitur ut bos piger palastre ludum exerceat, aut asinus segnis inter 
sph:eristarum 5 ordinem celeri volatu discurrat? Aut certe numquid poterit corvus nigredinem suam 
albentium columbarum pennis obtegere, aut obscuritas picis, liquoris lactei colore tnutari? Nempe ut ista 
fieri possibile non est, ita nec tu. poteris inter ecriptores alios haberi. Sed tamen respondebo illis, 
et dicat : Quia opus vestrum facio, et per meam rusticitatem vestram prudentiam exercebo. Nam, 
ut opinor, unum beneficium vobis hac scripta prasbebuut * : scilicet, ut quod nos inculte et breviter 
stylo nigrante describimus, vos poteritis lucide $93 ac splendide stante versu in paginis prolixioribus 
dHatame. lgiur in primo libello inseruimus aliua de miraculis Domini ac sanctorum apostolorum, 
. reliquorumque martyrum, qui hactenus latuerunt, qux: Deus ad corroborandam (idelium (idem quotidie 
dignatfr augere, quia valde molestum erat ut traJerentur oblivioni, |n secundo posuinus de virtutibus 
sancü Juliani martyris. Quatuor vero libellos de virtutibus sancti Martini. Septimum de quorumdam 
f. liciosorum ἃ viti. Octavuin. * hunc :cribimus de miracul:$ cenfessorum, special.us legentem poscentes, 
ul quia nobis, ut spe testati sumus, nec artis ingenium suppeditat, nec sermonum facundia juvat, veniam 
Lemeritati libenter indulgeat : quem non j :ctantia imundialis erigit ut scribat, sed deprimit pudor ut sileat, 
amor timorque Christi impellit ut referat. Et quoniam primuin libellun de Domini iniraculis inchoavi, 
velim et huic libello de sanctorum augelorum virtutibus adhibere principium. 

* Mss. plerique : Nam ablativis..... rursum accusa- ἃ 
ticis ablativa preponis. 

b Sic dicebantur qui sphxra seu pila ludebant. 
Vide Apollinarem Sidonium, lib. 11 epist. 9, et lib. v 


..* Octavo hic loco recenset Gregorius lihruum de 
Gloria Conf., quia etsi ante librum quartum de sancto 
Martino, et nonnulla capita de Vilis Patrum couscri- 
ptus fuerit, eum tamen post ceteros recognovit: unde 


epist. 12. Hic porro luus agilitatem exigit, qua 
asinus caret, unde manavit adagiuui qvod hic laudat 
Gregorius. 
* Clar, a.et Colb. ἃ. eum Édit., scriptnra prabebit. 
4 Laud. et Bell. cum Bal., religiosorum. 


[ORAL 





CAPUT PRIMUM. 
De virtutibus angelorum. 


lgitur dum in Arverno territorio commorarer, vir 
mihi fidelis retulit, et scio quia vera narravit, quia 
evidenter cognovi gesta fuisse qu;e dixit. Jubet *, 
inquit, fieri ex aunonis aqua infusis atque decoctis, 
imessoribus poculum praperari. Hanc ou:ein coctio- 
nem Ürosius a coquendo ceriam 5 vocari narravit : 
quod cum praparatum fuissel, et in vase recondi- 
tum, atque. ille apud urbem moras. iunccteret, ut 
mos servorum est, maxima parte evliausta, ex:guam 
dominicis usibus reliquerwut. llle quoque fidus de 
jussi»^ne invitare messores jubet, ut eo ab urbe 
,edeunte hos segetem decidere reperitet. Quo facto 
jai eperariis in 894$ segete collocatis. circiter 
-epluaginta, a3dveuit dominus fundi, perscrutansque 
qualitatem quantitatemque potus, perparum reperit. 
Tune pudore confusus, et sibi factum ad verecun- 
diam reputaus, ne potus deficeret operariis, quod; 


* Colb. tut., Jubeo. Clar. 2, Jubet, inquit, fieri qui- 
dum ez. 

b Sic Laud. Crteri Mss. cum Bad., eeliam. Alii 
Editi, cociiam. Ceria autem genus est potus ex froyi- 
bus confectum, quo llispani utantur, ut ex l'liuio 
observat Passeratius. 

€ Sanctum llilarium laudat Gregorius lib. 1 ΗΠ σι. 
cap. 56. Ejus Vita, quae infra la«datur, ἃ Fortunato 
Scr pla dicitur, qui et alterum librum edidit de ejus- 


et in vetustioribus Mss. ulbinum locum occupat. Certe 
ipse Gregorius in prologo ad Vitas Patruw libruin de 
GConfessoribus laudat. Q.iare satius visum est ordineu 
in Βα 5 jam admissum sequi. 


E — À————— ————————— MH 


B ut ipse arbitrabatar, super quinque modiorum men- 


suram non erat, quid ageret, quo se verteret, in 
ambiguo dependebat. Taudem inspirante Domino, 
conversus ad vasctlum, nomina angeloruim sancto« 
rem, quie sacra docent lectiones, super aditum ejus 
devote invocat, orans ut virtus eorum parvitatem 
hanc in abundantiam convertere dignaretur, ne 


operariis deficeret quod haurirent, Mirum dictu ! 


tota die ab boc extractum. nunquam defuit. bibenti- 
büs; sed usquequo nox finem op.randi fecit, omni- 
Lus fuit in abuudautia ininistratuin. 


CAPUT il. 
De sanctio lHlilario episcopo Dictaviensi. 
llilarius * beatissimus quarto exsilii anno ad ur- 


€ bem yropriam est regressus, impletoque operis boni 


cutsu, migravit ad Domiuuin. (Aa. 56085, 45 Jun.). 
Ad cujus beatum aepulerum mult: quidem virtutes 
ostensa warrantur, quas liber vite ejus continet. 
Sed tamen duo leprosi in eodein loco mundati sunt. 


dem sancti Miraculis. Ejusdem sancti Vitam fusiorem 
ex ipeiusinet scriptis collectam prelizit noster l'etrug 
Coutant nov:e ipsius operura editioni, qux auno 1693 
iu lucem prodiit, ubi et habentur pleraque sanctorum 
Patrun et aliorum scriptorum de ejus.lem saucti scri- 

üs et virtutibus tc munia. — liabentur. in Missali 

rancorum, num. 14, orationes eL preces de Natali 
sancti Hilarii, prout in Missa, et fortasse in aliis ofüi- 
ciis, tunc temporis dicebantur. 


851 


S. σΠ ΕΟΌΝΙ EPISCOPI TURONENSIS 


853 


Mons enim erat in Gabalitano territorio, cognomento A tra hxreses fuit, qui vivere se post tumulos praesea- 


Helanus ἃ, lacum habens magnum : ad quem certo 
tempore multitudo rusticorum, quasi libamina lacui 
illi exhibens, linteamina projiciebat, ac pannos qui 
ad usum vestiinenti virilis prabentur; nonnulli lanz 
vellera; plurimi etiam formas casei ac cera, vel 
panis, diversasque species, unusquisque jux!a vires 
Suas, qnx». dinumerare perlongum puto. Veniebant 
autem cum plaustris potum cibumque deferentes, 
mactantes animalia, et per Lriluum epulantes. 
Quarta 895 sutem die, cum discedere deberent, 
autcipabat eos tempestas cun  tonitruo et corusca- 
tione valida; et in tantum imber ingens cum lapi- 
dum violenti descendebat, ut vix se quisquam 
eorum putaret evadere. Sic flebat per singulos 
annos, et involvebatur insipiens populus in errore. 
Post multa vero tempora, quidam sacerdos ex urbe b 
ipsa episcopatu assumpto accessit ad locum, pr:ze- 
dicavit4que turbis ut absisterent ab his, ne coelesti ira 
consumercntur : sed nequaquam ejus praedicatio a 
cruda rusticitate recipiebatur. Tunc inspirante Divi- 
nitate, sacerdos D^i basilicam in honore beati Hilarii 
Piciaviensis € eminus ab ora stagni zdificavil, in 
qua reliquias ejus locavit, dicens populo : Nolite, 
filioli, nolite peccare ante D minum ; nulla est enim 
religio in stagno. Nolite maculare animas vestras in 
his ritibus vanis, sed potius cognoscite Deum, et 
amicis ejus venerationem impendite : adorate autem 
&inctum I[ilarium Dei antistitem, cujus bic reliquiz 
sunt couditze ; ipse enim polest pro vobis apud Dei 


N 


tibus virtutibus manifestat. Nam in die natalis sui 
cum multi infirmi salventur, energumeni tamea 
rotatu valido per totam ecclesiam debacchantes, 
et nimio confitentes se torqueri cruciatu, elevati in 
aera, lychuos qui ad officium luminis succenduntur, 
manu verberantes effringunt ; de quo perfusi liquore, 
illico discedente da» mone, personz purgantur; scit- 
que tunc populus tot infirmos esse mundatos quot 
viderit lychnos effractos. Sed et omnia qus sub 


ditione basilic:e ejus babentur ita pia protectione 


conservat, ne exinde quidquam auferatur ab aliquo. 
Nam videas inter hostes iniquos greges pecorum 
jumentorumque et ovium, nec penitus a quoquam 
attingi, cum vox sonuerit. Confessoris sunt hzc 


B Ecsebii. Hujus sancti reliquias mater mea in oratorio 


domus sua locavit. Factum est autem quadam die 
per hiemem duin collocutione hilari pro longiaqui- 
tate noctis diutius ante focum, qui multa liguorum 
sirue compositus fuerat, resideret, familia jam dor- 
mitante, surrexit, et se lectulo haud procul ab ipso 
igne locavit. Dormientibus autem cunctis, scintilla 
flammarum ad trabes usque conscendunt, de quibus 
apprehensa una earum, valide ccepit flammas spar- 
gere : sed credo virtute Sancti illius, cujus reliquia 
propinquz eraut, flamma contra naturam desursum 
iucurvata retorquetur. Nec ad tectum, ut mos est, 
extenditur, sed deorsum fluit; ut putares non flam- 
mam, sed vellera lan: de trabe pendere : nec exu- 
rebat trabem, nisi tantum ardens per ipsam vaga- 


misericord:am intercessor assistere. Tunc liomines C batur, donec expergefacta materfamilias, vocatis 


compuncti corde, conversi sunt : et relinquentes 
lacum, omnia qux ibidem projicere eraut soliti, ad 
s1nctam basilicam proferebant; et sic ab errore 
quo vincti fuerant relaxati sunt. Sed et tempestag 
de:nceps a loco illo prohibita est; nec ultra in bac 
solemnitate, qux Dei era, nocuit, postquam beati 
Confe:soris ibidem sunt reliquia co!locatze. 


CAPUT 1i. 
De sancto Eusebio Vercellensi episcopo. 


Eusebius vero Vercelleusis episcopus 4 (An. 370, 
1 Aug.) magnum huic llilario adjutorium 896 con- 


* Colb. 2, Hilarius. Clar. a, Elarum, Bad.,Helarum: 
qu:e vox in Laud. detrita est. 

b [ἃ est episcopus Gabalitanus, hodie Mimatensis. 

e Suspicautur nonnulli falsum fuisse in liac narra- 
tione Gregor:um, qui lHilarum Gabalitanum cum Hila- 
rio Pictavensi confuderit : sed ejus rei nullam afferunt 
rationem, nisi quod re ipsa exstiterit episc»pus Gaba- 
l'tanus, noinine Ililarus, qui uti sanctus colitur ; veri- 
similiusque sit ejus sancti reliquias apud Gabalitauos 
exstitisse, quam Pictaviensis. Verum si sancti Hilarii 
Piciaviensis aliquot reliquis apud Lemovices tunc 
hahebantur, ut certum est ex sancti Aredii Vita, quid- 
ni et nonnihil ex iis potuerit obtinere episcopus Gaba- 
lorum, qui eas, ut pote acerrimi fidei defensoris, in- 
fidelium superstitiosis ritibus opposuerit. Reliquis 
autem (unc ut plurimum non ossa, sed vestes, pulvis 
e sepulcro erasus, oleum 'ampadis, aut quid simile, 
di: ebantur, 

- uter eos, qui adversus Arianos sxculo iv dimica- 
run, celebris fuit sanctus Éusebius ob animi constan- 


D 


servientibus, aqua superposita , restinxit incendium, 
897 quo facile omuis domus cunctis dormientibus 
exuri potuisset, δὶ virtus Deati defuisset. 


CAPUT IV. 


De saucto Martino Turonico episcopo, et sepulcro 
sancti Gatiani. 


Gatianum * etiam episcopum a Romanis episcopis 
ad urbe:u Turonicam transinissum , primumque Tu- 
ronicis pontificem datum, (:ina ferente cognovimus 
(Post an. 250, 18 Dec.). Ad cujus tumulum beatus 
Marünus cum ad orationem venisset, post effu:as 


tiam, morum suavitatem, et immensos labores, quos 
pro fidei defensione sustinuit. Alii martyrem dicunt, 
alii confessorem, utrumque titulum merito adeptus 
est, quanquam euim post longum martyrium in pace 
uievisse comraunior videatur esse veterum sententia. 
b Arianis tainen lapidibus obrutum et enectuim tradit 
ejus Vite, qu: in vetustis Mss. occurrit, auctor, quem 
plerique secuti sunt, maxime e recentioribus; idem 
abent serinones aliquot sub sancti Ambrosii uomjue 
vulgati, quod veteri Ecclesi: Vercellensis traditione 
firmatur. De his vide Ferrerium episc. Vercell. (use 
et erudite disseren:em, qui multa de sancto Eusebio 
et ejus successoribus collegit. Sepultus fuit in eccle: 
sia sancti Theonesti inarsyris, qu:e exiude, ob mira- 
culorum frequentiam, saucti Eusebii dicta fuit. Ejus 
festum. Martyrologium Beda, et alia, comuemoran* 
die 1 Augusti. 
6 Colb. tut., Vict. et Clar. m., Gratianum. Colb. ἃ. 
Clar. b. et Bad., Catianum. Clar. a, Gazianum. Laud., 
Dell. et Colb. a, in indice, Catiani. 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


854 


etiam capitello, ait : Benedic, inquit, A cum Arthonensem regressus est. Exstat nune in h«c 


llz:c co dicente, vox ad eum delapsa 
8$: Te etiam deprecor benedicas mihi, 
i. Et data iterum oratione discessit. 
: autem qui aderaut eo tempore, et di- 
iabitare tunc in Martino, qui quondam 
ivit ex. monumento. 
CAPUT V. 
em , et sepulcro Vilaling virginis. 
; facto apud Arthionam ^ Arvernensem 
' szpius senes viros audivi (An. 390, 
ialina quedam religiosa in hoc loco 
ujus beatus Martinus tumulum veniens, 
onem. Et illa ut sibi dignaretur bene- 
vit. Postquam autem expleverunt ora- 
'ersus vir beatus : Dic, ait, sanctissima 
Domini przsentiam meruisti ? Qua ail: 
una caus, qua facilis in sxculo vide- 
eniin. feria, qua Redemptorem mundi 
nus, aquis ablui caput. Recedens autem 
ssor a tumulo Virginis, ait suis : Vze 
loc mundo versamur! si hec virgo 
ta hinc offendiculum meruit , quod sexta 
'aput, quid nos faciemus quos quotidie 
ἰδοῦ ἢ) peecare persuadet? Multa etiam 
r beatus operatus est, qua iiisequi lon- 
Egressus autem vir Dei ab Arthonensi 
4n Arvernam gressum direxit. Audien- 
inatores urbis, qui tunc in loco illo no- 
iauz stemmate refulgebant, quod scilicet 
ppropiuquaret urbi, egressi suut in oc- 
cum equitibus eL carrucis, cum curribus 
: al ille asello impositus, super stratum 
residens, cum advenisset in cacuinemn 
iatensis Ὁ, de quo vici lcomagensis po- 
platur, vidit hos eun his pompis ad se 
xitque : Quid sibi volunt hi, qui nobis 
paratu appropinquant? Respondit unus 
cesserat , quia senatores Arverni veniuut 
tui. Cui ille: Non est meum , inquit , ut 
ctantia ingrediar in urbem eorum. Et 
etorto retrorsum aselli freno, viam qua 
redi co»pit. At illi consequentes, eum 
leprecabantur, ut ad urbem accederet, 
udivunus famam sanctitatis tum, multi 
VMirmi quos te oporteat visitare, Cumque 
n possent, impositis manibus super in- 
idvenerant, sanitati restituit, et ad vi- 


rchtona. llodieque priscum nomen reti- 
Artonue, ubi collegium canonicorum in 
tài Martini, cujus fundationis litteras, an. 
refert Labbeus tomo I Bibl. novae. De 
ratorio in honorem sancti Gabrielis agit 
lib. x carm. 1 et 15, quanquam ili Editi 
anensi, pro Artonensi. Vitalina, in ali- 
"italiana, colitur 295. Maii. De ea Dollaud. 
rii. 
uontis situs satis ex hoc Gregorii loco in- 
ui aliunde vix notus est, et hodie incolis 
us. Sic dictus a Deleno deo, id est Apol- 
potissimum cum Mercurio et Marte Galli 


loco cancellus, in quo Sanctus dicitur stetisse. lost 
hac accedens ad tumulum Virginis, ait : Gaude nunc, 
Vitalina soror beatissima; post triduum enim ma- 
jestaüi dominicze prasentaberis. Et discessit ab. eo 
loco. Postha:c inultis per visum Virgo ostensa est, 
et beneficia petita przebuit , et diem obitus sui in quo 
commemoratio ejus celebraretur edixit. Quod ion 
aliter sentiendum est, nisi quia beati Antistitis ob- 
tentu, dominicae majestatis praesentiam meruisset , 
ut hxc deineeps ageret. Quodam * autem tempore 
celebratis in ejus honorem vigiliis, cum archipresby- 
ter loci Eulalius clericos convivio invitasset, Edatius 
vero alius presbyter $899 viduis ac pauperibus re- 
liquis ednlium przepararet, et uni pisces deesseut, 


B alteri. vinum bonum, commonitus piscator quidam 


per visum a Virgine est ut archipreshytero piscium 
copiam deferret. Surrexitque e lectulo, invenitque 
immanem esocein 4 in lapsum suum, quem ubi jussus 
fuit exhibuit. Edatio autem presbytero apparuit :i- 
militer per visum, dicens : Vade, et sub una arbore 
atrii invenies unum triantem ; ipsum donans, vinum 
dignum epulis pauperum comparabis. At ille nulli 
qua viderat marravit : abiit, iuquisivit, reperit ; 
coempteque vino, pauperes Christi refecit. Sicque 
virtus Virginis utrique apparens, de speciebus qua 
minus erant utrumque locupleiavit. 


CAPUT VI. 
De lapide in quo Sanctus sedit. 


C Plurima quidem fecit in. hoc sxculo, de quibus 


scriptores ejus Vite multa przterierunt, dum lasti- 
dium arcere detrahentium adnisi sunt, ne non cre- 
derentur ab his qui bonorum sanctitatem linguis vc- 
neficis impugnare sz»pius volunt. Sed nos qui quoti- 
die, indigni quidem, ejus miracula cernimus ad se- 
puicrum , quia non est opus sanis medicus, sed qui 
male habent, absurdum duximus si ea qux eviden- 
ter ab eo prius gesta cognovimus sileamus. Quod si 
quis est adhuc infidelis et zemulus, ut hzc non cre- 
dat , accedat ad basilicam , el videbit quotidie et nova 
agi, et quxe facta dudum fuerant. iterari. Et quia 
terium de ejus operibus libellum * scripsimus, ne 
et hic liber ab ejus virtutibus sit immunis, *cribere 
in eodem aliqua de his qux» nobis evidenter suut 


D cornperta tractaviinus, quia multa sunt, sicut. saepe 


testati sumus, qua hactenus latuerunt. Exstat uunc 
in ipsa superius memorata ba-ilica, quam in ejus 
honore fideles zdificaverunt, lapis, super quem vir 


venerabantur. De Ricomago, vulgo Riom, alibi diri- 
mus. 

« Qna sequuntur et cap. seq. desunt in Clar. a. 

4 Ediri plerique, piscem. Eadem vex apud Seve- 
rum Sulpicium occurrit , qui: sulmonem piscem no- 
tissimum (un saumon) apud Britones nostros seu Ar- 
moricauos denotat. Vide Cangii Glossarium. Lapsus 
autem ex Alteserra est sinus amnis, in quem pisces 
veluti lapsi coire solent. Sie retia appellantur in au- 
cioribus medie ztatis, uL jam observavimus. Vide 
Vitas Parum iufra, cap. 17. 

« Bal. cum Vict. et Clar. m., quatuor... libeilos. 


855 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


£56 


beatus dicitur resedisac. Post inultum autem. tem- A obetulit, Regressusque sd domum, dum fatigstus ex 


pus, Leo quidam presbyter, 990 ut sibi sepulcruss 
deponeret, lapidem sanctum a loeo demovit : neo 
mora, 3d domum suam cum tremore rediens, cor- 
reptus ἃ febre, die tertia exspiravit, cognitumque 
est offensum Antistite habuisse. Hoc igitor nostro 
tempore gestum recolimus. 
CAPUT Vil. 
De arbore erecta. 


Fuit et in Nobiliacensi * pago urbis Turonicz ar- 
hor, quz! ab impulsu venti ruens, viam publicar 
iinpediebat. Quod iter cum vir beatus ageret , vian- 
tium motus misericordia, facto desuper signo crucis, 
erexit eam. Qua usque nunc stare juxta viam erecta 

-visa esl, etiam pramortua : quia spoliata cortice, 
vivebat tamen honore viri Dei P; de quo cortice 
multi fideliter eradentes, ut dilutam aqua [Ed., 
aquam] sumebant, mox medicamina capiebant. Vi- 
dimus etiam nos hanc arborem erectam. 


CAPUT VIII. 
De oratorio Martiniacensis pra di. 


Igitur Turonieo oppido oratorium erat propinquum, 
situm in villa Martiniaeensi *, in quo celebre fei eba- 
tur szpius orasse Martinutn, Denique Guniharius 
abbas 4 dum gregi monessteriali praesset, sí. viam 
quia haud procul sb oraterio inceditur casu confe- 
rente tereret, oratione facta transibat. Post assum- 
ptum vero episcopatuim , aggerer ipsum praeteriens, 
venit ante oratorium, sed distulit ad orationem in 
loco descendere : illico equus conversum habens 
caput ad oratorium , in media restat via. Dehinc 
verberatur calcibus, loris agitur, urgetur stimulis : 
&cd tanquam neus non movetur. Tunc sacerdos 
sensit se virtute divina teneri; οἱ descendens, facla 
oratione, equite ascenso praeteriit. Velim, o sonipes, 
$i tibi os Dominus, uti quondam fecit asin:e, resera- 
ret, diceres quid $9] vidisti spectabile, ut non in- 
cederes; quid amabile, ut ostium cellulae contempla- 
reris; quid formidabile, ut ascensorem orare com- 
pelleres. Nempe altiore voce clamares quia claritatem 
Martini cernens movere non es ausus, nisi tuus Qc- 
cursum debitum praponeret dominus. 


CAPUT ΙΧ. 
De oleo sepuleri ejus. 


Aredius * autem presbyter ex Lemovicino, vir 
summ: bonitatis ac sanctitatis, quadam vice duin 
inccum resideret in cellula, sollicitus esse capi, si 
3'iqua in oratorio miracula ubi reliquias beati Auiisti- 
tis collovaverat ostenderentur. Qui ita retulit, quod 
tempore quo beatus Eufronius erat episcopus, ad 
" Turonicam urbem venit, in. qua diu commoratus 
plenam ampullulam olei de sepulcro sancti Antistitis 


* De Nobiliaco vide notas iu lib. x Hist., cap. ult. 
num.15. “ 

b Laud., Dell, et c:eteri , virl : de quo. Alii, viridi, 
de quo. 

* Hlodieque priscum nomen retinet, vulgo Martigay, 


Minere resideret, et vixe labores matri referret, su- 
bito ficta pereutitur tam graviter, ut nec anhelitum 
resamere posset. Conversus vero ad eratorium in 
quo beati Antistitis reliquie tenebantur, deductaque 
jn vigiliis nocte, mane de oleo qued attulerat, locum 
infirmitatis ivunxit, sedatoque dolore convaluit. o:t 
hec quidam manum inflaàam ab sina percussam 
detulit, quie protinus ut de oleo delibuta est, inco- 
lumitati donatur. Mulier qux sensum perdiderat, et 
quibusdam horis d»monium putabatur habere, de 
hoc oleo tacta, sanata est. Nam et alius abbas f, ejus- 
dem cellule proximus, de hoc oleo ceci oculvs 
attigit, qui protinus visum recepit. Sed et cum mul- 
tos energumenos exinde restituisset sanitati, uni qui 


B atrociorem, ut credo, dx»monem h'^bebat, super 


eaput de oleo posuit : illico daemnonem per fluxum. 
ventris egessit; et alteri i& ungula pollicis d:emo- 
nium descendit. Quo viso presbyter super digitum 
oleum infudit, moxque disrupto corio, sanguiue 
defluente, discessit. Hzc ille de oleo retulit. 
CAFUT X. 

De uva vitis, quam ipse planavü, et de cera. sepulcri. 

9095 De uva quoque ex vite quam Sanctus plan- 
taverat. adjecit, quod assumptam eam in ainpullu- 
lam recosdidit, quam aqua complevit. Non post 
multum vero tempus, verit δὰ eum bomo, eujus os 
a pusiula mala tumefactum, eaputque et oculi inflati 
ob nimium venenum prsecludebantur. Cui ille infusa 
in os aqua de ampulla uv: [Bal., oris], omnis tumor 
ac dolor gutta decedente discessit. A-serebat etiam 
grana uve illius in. ἰ[88 aqua post quatuor annos 
adhue viridia perdurare. De cera vero quam de se- 
pulero tulerat, adjecit. Surda et muta, qus, ut 
credo, de&monium habebat, ad eum accessit, in cujus 
aure de ipsa cera posuit: alia vero die veniens, 
gratias pro accepta sanitate retulit sacerdoti. 


CAPUT XI. 
De Virtutibus ejus Ternodorensibus ostensis. 


Infra terminum autem Ternodorensis castri, quod 
ad Lingonicam civitatem pertinet, erst presbyter 
gressu debilis : cumquq per viam pergeret, quz ad 
Dei ecclesiam ducit, obvium babuit senem cum 
puero. Erat autem uterque clericus, datoque sibi 
juvicem salutationis occursu, dixil. senex ad pres- 
byterum : Vis sanus fieri? Cui ille: Et quid huma- 
num genus amplius concupiscit liabere, nisi μὲ sospes 
vivat in corpore ? Et senex, facto beatze crucis sigua- 
culo super poplitem, dixit presbytero : |n nomine 
Darini nostri Jesu Christi, extende pedem tuum. 
Quem presbyter sine mora extendens, sanum ad sc 
reduxit : el gratias agens, iter quo pergebat agere 
capit. Vocatoque eo, puer qui cum sene erot, ai: 


tribus aut quatuor leucis ab urbe dissita. 

4 De eo Gregerius lib. iv list. capp. 4 et £f, et 
lib. x cap. ultimo. 

* |oc caput et seq. desunt in Clar, a. 

! |n Colb. a. deest vox abbas. 


831 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM, 


828 


Et scis presbyter quis est. qui te reddidit sanitati !* A dicente, ita obserati sunt oculi bominis cum dolore, 


]gnoro, ait. Cui ille: Sanctus Martisus Turonics 
urbis antistes, ipse te virtute sua sanitati restituit. 
Tu vere in loce in quo Sanctum stare vidisti, ora- 
torium sine mora zdifica; erit enim populis salubre, 
si que loquor expleveris. Nec 903 moratus pres- 
byter, oratorium in eodem situ construxit; in quo 
nunc nuper mulli paralytici gressum, cscique visum 
recipere meruerunt ἃ 


CAPUT XII. 
De monasteiio ejus in Hispania. 


In Hispauiis autem nuper factum cognovi (An. 
: 85). Cum Leuvieldus rex contra filium suum am- 
bularet, atque exercitus ejus, ut assolet, graviter 
laca sancta conculeret, monasterium erat sancli 
Martini inter Sagunthum atque. Carthaginem Spar- 
rariam 5... Audientes 3utem monachi, quod hic exer- 
citus ad locum illum deberet accedere, fugam 
ineunt, et sc, relicto alibate sene, in insulam maris 
abseondunt. Advenicutibus autem Gothis * ac diri- 
pientibus res monasterii, quz sine custode reuan- 
serant, abbatem senio incurvatum, sed sanctitate 
erectum offendunt. Extractoque unus gladio, quasi 
amputalurus cervicem ejus, resupinus ruit, ac spiri- 
tum  exhalovit. Reliqui vero hac videutes timore 
perterriti fugerunt. Quod cum regi nuntiatum fuisset, 
cum testificatione pricepit omnia quae ablata fue- 
rant monasterio restaurari. 


CAPUT XII. 


De heretico qui howinem illuminare voluit, sed 
excecatit. 


Cernens autem prafatus rex tanta. miracula per 
servos Dei qui nostra religionis erant fleri, vocavit 
uuum episcoporum suorum, dixitque secretius ad 
eum : Quamobrem vos, uL isti. qui se Christianos 
dicunt, non ostenditis signa in populoa secundum 
fidem vestram? Dicit ei episcopus: S:pius ego 
cazcis lumen reddidi, et surdis auditum, nunc autem 
b:e possum facere qui dicis. Et vocato ad se uno 
de hzreticis , claneulo ait ad eum: Accipe quadra- 
ginta aureos, ei elausia oculis reside in loco unde 
nobis est transitus; et pretereunte me cim rege, 
QQ4A exclama in virtute ut perditum lumen mea 
tibi credu'itate restituam. Cumque bic accepta pecu. 


ut non solum visum perderet, verum ctiam dolum, 
quem avaritia impellente (inxerot, publicaret. 


CAPUT XIV. 
De altercatione heretici cwm catholico. 


Retulit alius vir fldelis spectasse se Christianum 
cum hzretico pro fide nostra certantem. Altercan- 
tibusque diu de divinis Scripteris, cum flecti non 
posset hareticus, ut agnosceret veritatem, ait : Si 
nostrze religionis, si Scripturarum sacrarum testlmo- - 
nia te ad credendum minime movent, vel virtutem 
individux Trinitatis miraculis experire. Est digito 
meo annulus aureus : ego eum in ignem jacio, tu 
candentem collige. Projectumque inter prunas au- 


B nulum, ita igniri permisit, ut eis similis cernere- 


tur. Cenversusque ad horeticum ait: Si vera est 
prosecutio tua, sume eum ab igne. illo autem rc- 
sistente, ait vir : Immensa Trinitas Deus, si aliquid 
indignum te credo, ostende. Certe si rec!a est fides 
mea, nihil milii pravaleant hzc incendia s:va. Et 
ablatum ab igne aanulum diutissime palma susti- 
nuit, et nihil est nocitus: sed magis confuso hzre- 
tico, catholicos reliquos fervore suz fidei roboravit 4. 
llactenus hinc. 
CAPUT XY. 
De V enantio abbate. 


[laud * procu! vero a basilica heati Martini, Ve- 
nantius abbas requiescit (Sub fin. sec. v, 15 Oct.), 
905 vir magnificas sanctitatis, qui multis infirmis 


C in corpore positus opem accommodavit : qui imp'eto 


tempore a sxculo migrans, jugiter se in xteruum 
vivere viriutibus propriis manifestat. Nam si quis 
typos frigoriticos incurrens nocte una ad ejus tumu- 
lum deprecans vigilaverit, mox, compresso accessu, 
adipiscitur medicinam. Nam inter reliqua quee | ibi- 
dem gesta vel vidimus, vel audivimus, mulierem f 
quamdam a quarfano typo correptau, sanatam 
aspeximus. Quz diuturno tempore ab hoc detenta 
contagio, neque cibum, neque somuwn capere po- 
terat, sed. ita omui corpore deciderat, ut vix. iu ea 
vel illud vitale spiraculum remaneret. Ad hujus se- 
pulerum in gemitibus et oratione pernoctans, usque 
ad lucis adventum perduravit immohilis; mane vero 
sopori se collocans, cum expergefacta fuisset, nibil 


nia fecisset quod sibi fuerat imperatum, procedit D joi centiens, sanata, discessit. [lujus autem sancti 


novus Cirula 4 regis ad dexteram, consiipatus lixe- 
reticorum caterva : exclamat et iste cx:catus pecunia, 
ut fide episcopi reciyeret oculos suos. Αἱ iste cum 
non minima arrogantia :mponens manus super oculos 
ejus, ait : Secundum fldem meam fiat tibi. Flzee eo 


^ Locum hoc in capite memoraum volunt esce Cha- 
bleium, oppidum Burgundia, ubi bodieque babe ur 
ecclesia collegiata sub jurisdictione sancti Martini 
Turonensis. 

b Saguntum urbs Tarraconensis Hispaniz , cele- 
bris ob excidium quod. ab Annibale perpessa est. 
]n. ealeim provincia est ΟΝ ΒΟ Nova. seu. Sparta- 
ria, vulgo. Carihagéne, hodieque ob portum. amplis- 
gimu:n celebris. 

€ Alludit ad similem historiam, qua Cyrol:e episc. 


vitam nos scripsimus (Vit. Patrum cap. 16). 
CAPUT XVI. 
De sancta Papula. 
Fuit et beata Papula t$ valde religiosa (An. 500, 


Arixno Im Africa contigit, quamque retulit lib. n 
Hist. cop. 3. Confer caput 15 libri «x. 

4 De ejusmodi judici:s plura observavit. Dignonius 
in notis ad tit, 5» Legis Salicae. Postmodum  varii« 
tam civilibus quam ecelesiastic s legibus proscripta 
fuere. Vide, supra, lib. 1 de Glo. Mart. cap. 81. 

* Dee:t huc caput in Clar. a. et Colb. tut. 

t Laud., gesta wWdimus, mulierem. 

& Clar. a. cum Kit., Pappula. Alii, Pappola. Ni- 
bil certuu de ejus Aciis habetur. Perto ceiecris cst 


859 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


840 


51 Jan.), qu: cum s:xpius a parentibus flagitaret se A parvulus, sentibus, 997 rubis, vitibusque repletus 


iu » onasterio locari puellarum, eo quod in domo pa- 
rentum, curis 8:66 0}} impedientibus, Deo servire 
non posset ; et ili prz» amore nollent eam a se sepa- 
rari, totondit comam capitis sui, indutaque virili ha- 
Litu, Turonicam dicecesim adiens, in congregationem 
se contulit monachorum ; ibique in jejuniis orationi- 
busque degens, virtutibus deinceps multis emicuit. 
Erat enim tanquam vir inter viros , nec ulli erat co- 
gnitus sexus ejus. Parentes autem requirentes eam, 
nunquam reperire potuerunt. Interim abbate mona- 
sterii ad quod venerat defuncto , monachi propter 
virtutes assiduas hanc eligunt, ignorantes sexum, 
quod illa totis viribus renuit. Triginta autem annos 
in monasterio fuit a nullo agnita quid esset. 906 
Ante tertium autem diem quam ab hoc mundo mi- 
graret, id monachis patefecit; οἱ sic defuncta, ab 
aliis mulierfbus abluta, sepulta cst, multis se deiu- 
ceps virtatibus manifestans esse ancillam Dei. Nam 
οἱ frigoritici, et aliis morbis oppressi, sepe ad ejus 
tumulum sanitati redduntur. 


CAPUT XVII. 
De opertorio cujusdam sepulcri. 


In alio autem pago Turonico erat inter vepres et 
rubos sepulcrum positum (An.... 28 Jun.), in quo 
[crebatur episcopum quemdam fuisse sepultum : no- 
men ignorabant *. Contigit vero ut cujusdam paupe- 
ris filius moreretur. Quo sepulto, cum pater oper- 
torium sarcophagi non inveniret, ad hune locum ac- 


agrestibus, et tanta densitate labruscze contextus, ut 
vix aliquis intro posset irrumpere (An.... 27 Jan.). 
Ferebat enim. fama duas Deo sacratas virgires in 
illo loco quiescere. Scilicet 4 cum in vigiliis dierum 
festorum lumen accensum divinitus a fidelibus szepius 
cerneretur, unus audacior, et animi fretus auctori- 
tate, ad locum accedere sub obseura nocte non me- 
tuit; atque cereum miri candoris immenso lumine 
fulgurantem aspiciens, admiratusque diu , discesslt, 
aliisque qu:e viderat nuntiavit. Tunc uni de incolis 
loci se Virgines per visum ostendunt ; exponunt se 
ibidem esse sepultas, ac sine tecto imbrium inju- 
riam diutius ferre non posse; hic vero si sibi vellet 
esse consultum, iucisis vepribus, tegumen tumulis 


B adhiberet. Expergefactus vero , irruentibus aíiis co- 


gitationibus, tradidit oblivioni quz» viderat, Alia vero 
nocte apparuerunt ei iteram , vultu minaci terribili- 
ter comminantes, nisi locum tegeret, anno przsenti 
ab hoc szculo migrarcet. Territus igitur vir ille visu, 
accepta secure, stirpe succisa, tumulos detexit, invc- 
nitque validas de cereis guttas in modum libani odore 
neciareo effragrare. 'l'unc deputatis bobuset plaustro, 
lapides congregat, et data :state oratorium superzdi- 
ficat : explicitoque opere beatum Eufronium, qui 
tunc Turonicam regebat ecclesiam (An. 572), ad 
benedicendum invitat. Sed ille jam defessus senio , 
excusat abire dicens : Vides , inquit , fili, quod ge- 
nuerim, et hiems soli'o asperior ingruat : descen- 
dunt pluvie , ac venti cuncta turbine perflant , in: 


cessit, ablatoque de hoc sepulcro cooperculo, quod (* flantur flumina, et ips» quoque vi: a frequentarione 


tam immane erat ut tribus duceretur paribus boum, 
texit corpusculum filii furto alterius sepulcri. Quod 
cum fecisset, surdus, mutus, cecus ac debilis est 
effectus; mansitque in boc supplieio integrum fere 


annum. Dehinc apparuit οἱ quidam sacerdos per vi-- 


suin, dicens : Quid, inquit, tibi tuisque vim intuli, 
0 vir, quia detexisti me, auf.rendo opertorium tu- 
muli inci ? Vade nunc, si vis 8nus fleri, jube ipsum 
velociter revocari; quod si nolueris, protinus morie- 
ris. Ego enim sum Benignus epi:eopus 5, qui in 
liane urbem peregrinus adveni. At ille suis innuens, 
acc: s8it ad monumentum filii sui, elevatumque lapi- 
dem plaustro imposui', reportatumque ut »arcophago 
reddidit, illico sanus electus est. Nam in redeundo ς 


ita lapis levis crat, ut quem tria paria boum evexe- p 


ran', boves deiuceps duo revocaren'. 
CAPUT XVII. 
D» duarum virgiuum tumulis, 


Infra ipsum etiam teriiinum Turonicum erat mons 


Eugeuia virgo et martyr, quz pariter sub virili ha- 
bitu in. monasterio viroruntr habitasse dicitur. Vide 
ejus Vitam apud Rosweydumlibro i de Vitis Patrum. 
Eamdem pluribus commendat Avitus. lib. vi de 
Virginitate, vers. 508 ad 554. 

^ Colb. a, 1onunis tamen ignari erant. Sic et Colb. 
tut, et Clar. a, sed non habent tamen. 

b Hunc esse putat Baronius Benigeurm episcopum , 
in Martyrvlogio Rom., die 98 Junii memoratum, 
Cujus sacrs reliqui postmodum Trajectum ad Ihe. 


imbrium effuse , pene in lutum sunt dissolut» ; ct 
nunc non convenit aetati me:e. ista modo properare 
itinera. Hzc audiens vir ille, discessit a conspectu 
sacerdotis, abiens valde meerens. Verum ubi saeer- 
dos membra quieti laxavit, viditduas Virgines astare 
sibi, quarum senior tristi vultu sie infit : Quid tibi 
ingrate exstitimus , beatissime pontifex ! quid mo- 
lesti: intulimus regioni tibi a Deo counniss: ? Cur 
nos despicis? cur 908 ad consecrandum locum 
quem nobis vir fldelis sedificavit venire dissimulas ? 
Veni nuuc, obsecramus per nomen otnnipotentis Dei, 
cujus nos sumus ancilla. ITzc effata, genas lacrymis 
rigabat obortis. Expergefactus vero senex, vocat ec- 
clesiastice domus rectorem, dicens : Peccavi, non 
eundo cum liomine. Ecce enim vidi duas vir. ines 
me ob id increpantes, et vereor Dei offensam iucur- 
rere, $i illuc distulero ambulare. Acceleransque iter 
viam ingreditur. lgitur eunte illo quievit pluvia , 30. 
strorumque violeutia $xva succubuit. Ipse quoque 


num translate fuerunt. Eumdem nonnulli recentio- 
res Caruotensem ep scopum fuisse volunt, sed re- 
fragantur antiqui catalogi, qui nullam Benigni men- 
tonem faciunt. Est alius Beniguns apud Turones 
notus, filius sancte Maurz, sed martyr, non episco- 
us. 
€ Colb. a. et Clar. a, ad redeundum. 
4 Cob. a, hilicet. Clar. a, hilico. Colb. tut. qui - 
cum in.... (uminibus accensus. , 


LUtüER DE GLORIA CONFESSORLM. 


ciens iter, benedicto loco cum pace re- A Advenientibus autem ab urbe Parisi.ca honininus, 


[am referebat plerumque vultum inces- 
inum : et unam quidem dicebat pro- 
fau minorem statu, non merito, utram- 
ve eindidiorem ; quarum unam Manram, 
am vocitabat ^, dicens se ab earum ore 
*ognovisse. 


CAPUT XIX. 
Kufronius de Ghariberto rege predizit. 


que pont./fex cum a multis crebrius ur- 
ad occursum Chariberti regis deberet 
innectens moras ire differret, tandem 
suis, ait : Ite, przsparate iter, ut eamus 
regis, quem visuri nou sumus. gitur 
austris necessaria , et caballis ad iter 
amque in hoc stante ratione ut deberet 
e, ait : levertaptur plaustra, laxzentur 
xo hoc iter iucedimus. Dicentibus au- 
| esset δὲς levitas, ut qus tam ipstanier 
at, tam facile deturbaret , ali secretius : 
| quem nos ire compellis , obiit, nec 
abieriinus, inveniemus. Stupefacti au- 
notant , et Sancti verba taciti servant, 


ie sub his nominibus coluntur apud Tu- 
| januarii : in oppido autem quod ab illis 
t Sancte Maurz, die precedenti. Án 
wenda sint a sanctis Maura. et Brigitta 
ce:i Bellovacensi celebres sunt, verbis 
mis patet. — Celebres suut in Bellova- 


ea hora regem 4ransiis-6 nuntiant qua — sacerdos 
plaustra de itinere jusserat revocari". ΄ 
CAPUT XX. 
De dedicatione oratorii nostri. 

909 Do oratorio autem nostro, in quo reliquie 
saneti Saturuini martyris ac Martini antstitjs com 
το confessore Vel reliquorum sanetorum eolle- 
catae sunt, pro instructione eredeutium narrare aliqua 
non pigelit, qualiter se virtus beau Martini revela- 
tone revelavit, ita ut appareret mullis ignitus globus 
Hle terribilis, qui quondam  eolemuia celehraui 
emerserat paueis visibilis , a capitis arce * prorum- 
pens. Concepi euim inspraute divin pietaiis in- 
sünetu auimus , a cellulam valde eleganteia, quam 
sanctus Eufronius ad usum promptuarii habueiat, ad 
opus orationis ldelier dedicsrem. Qua diligenter 
composita, et altri ex more locato, ad basilicam 
sanctam vigiliis noctem uaam ducentes *, mane vero 
vehientes ad callglam, altare quod erekeramus san- 
elilieavimus. Regreuique ad besilieam, sanctas ejus 
reliquias cum Setrnini Jalisnique martyrum, vel 
etiam bea'i lllidii exinde solemniter radiantibus ce» 
reis crucibusque admovimus; Erat autem sacerdotum 


Viciere Butieulario , archiepi-copo Turoneusi, ab 
ejus vicario generali ape:ta fuissót, inventa sun. vi- 
ginti quin,ue majora ossa cum pluribus aliis mino- 
ribus, linteis et sericéo panuo décenter involuta, 
eisque superposita insuruwenta varia in. pergamen.* 
descripta et sigilijis munita, 4088 fidem faciebant ea 


rio virgines duz ac martyres, Maura et ( ἴῃ theca beatarum Mauris et. Briufe sacras. reliquias 


», ut habet eorum Vita in cod. 26. ec- 
iate Cridolieusis, in Scotia naue ex 
L patris et matris obitum , abjecto regno 
servandze studio, Romam ablere cuu 
"ut fratre; suque post varias peregrina- 
αι *ibi Ursicino Roms, et Joanne 
ua e3 pago Andegavensi, tandem in Bel- 
»dam appulere, ubi apud Baligniacum 
liovacensis vicum a latronibus spoliat 
i cum beatissimis virginibus vim inferre 
entassent, eas sociosjua earum, ex 
ciderunt. larum. virgivum corpora Ba- 
ima regina in monasterium Calense traus- 
s miraculo impedita fui'. Quare deposita 
ovigentum, virginum ab iis dictum; ubi 
juiegcere dicuntur in ecclesia sub priore. 
icamnensi monasterio subjecta, baud pro- 
io oppido ad Isaram fluvium, Hanc vero 
compluribus navis seatentem, erroribus- 
ici&, quos persequi non vacat , asper- 
icsent nonnulli viri pii eterudid apud 
, in animum sibi induxerunt ambas bas 
s non essé a Maura et Briua, quas Gre- 
f in sua Turonensi diocesi inventas come 
juz senveniia Saussayo in Gallicano Mar- 
n displicuit, nec plaue rejecta fuit a Bol- 
I5 Januarii. Quare visum est rem paulo 
Dutleajg : quod nt prasiarem , semel εἰ 
jnos scripsi. Responsum mihi esi Maw- 
lam virgines in Turonensi dicecesi cele- 
, quarum festivitas die 38 Januarii cele- 
itare vero septem circiter leucis ab urbe 
pidulum sub sanctarum Maure οἱ Brite 
colle positum, cujus situs ei loco con- 
Gregorius descripsit; ibique in ecclesia 
chiali religiose aseervari thecam amplam 
, in qua, cum anno 1655, permittente 


PaTwu0L, LXXI. 


contineri. Ex bie instrumóntis, ut ex viri venerabilis 
hujus loci parochi epistola ad nosuum D, Carolum 
Lopin scripta didici, unmu est Vincentii, archiepi- 
scopi Turonensis, quo testatur se sáuo 1267 post 
Deurinicam Reminiscere thecam Sanclarum λυ ct 
Dritte resera»88, indeque ad preces Guilelmi sancta 
Maura ioparobe capiia earum exLaxisse, ceeter δ 
cesis in arca remanentibus. Fx alio contiat earum 
ssnciarum reliquias ἃ uoe iepiscopa 
visitatas fuisse,  prxeegtibus Hicardo Coustantiensi 
epicepo, ahbate Nuceriarun, Joauno loci oper: 
εἰμ ἃ iisque plurimsie viris illustribus, die 50 Junii 
» Quz quidem omoie, ut mibi videtur , satis s«- 
erque probent Mauram οἱ Brigiuam Dellovsceuses 
virgines a Turonensibus, quas noster Gregorius» 
laudat, osse distingsendas, sicut et aliam Mauramu, 
ure eum septain filiis suis xe s3u€ti. Martiui a 
Uhig ie terriorio iliden Turonensi martyrium 
pertuliese dicitur. lstorum Vitam, »ed vi:iatam, ex 

cod, ms. majorié monasterii accepimus. 
b Deest boc caput eum duobus seqq. in Clar. a. 


* Kx hec loeo colligi potest Charibertum Parisiis 
defunetum , ibi queque sepultum (visse. Vereor 
quippe n6 ii qui cum auctore Gestorum Franc. ip- 
sun aped Blevium Aquitanie castrum sepulium 
fuisse volunt, eum cum alio Chariberto, Dagoberti 
frawe, confundant. 

4 Sic Bad. Alii Editi, a capite arce ; Scripti arce. 
Miraculum narrat Sulpicius Severus, dialogo 2. 

ὁ Observa ritus jam tunc in ecclesiarum dedica- 
tione adbibitos in Ecclesia Gallicana. Confer Sacra- 
mentariut) Gregorianu Meuscdi, p. 155, 155, etc. 
Luminaria vero plurima in reliquiarum delatiouibus 
adbibita passim apud veteres occurrunt, Vide lihros 
Evodii de miraculis sancti Stepbani apud Augusti 
num. 


βοῶ 


$. GREGORUI EPISCOPI TLILONENSIS 


$4 


δι levitaram in albis vestibus * non misimus chorus, Α isto gratiz supplementam ; iud. fuit tuac ocemitum 


et civium. bomoratorum ordo praclarus , sed et po- 
puli sequentis ordinis magnus conventus. Cumque 
S&erosancia pignora palliis ac nafis P exornata in 
excel»um deferremus, pervenimus ad ostium orato- 
rii. IngreJientibus auiem nobis, subito replevit «el- 
lulam illam fnigor terribilis, ita ot prz more et 
spleudore nimio astantiam oculi clauderentar. Dis- 
currebat autem per totam cellulam tanquam fulgur, 
non parvam nobis inzerens 910 metum : nee quis- 
quam scire poterat quid lioc esset , et omnes pavore 
prosuati solo jacebant. Tune ego : Nolite, inquam, 
timere. Virtus est enim sanctorum quam cernitis ; 
et prasertim rememoramini librum Vitz beati Mar- 
tmi, et recolite qualiter verba sacrata promenuti de 


eapite globus ignis egressus, usque ad celos visus p 


est consceodisse ; εἰ ideo ne terreamini, sed ipsum 
nos cum sanctis reliquiis credite visitasse. Tuuc 
timore postposito, magnificavimus Deum, dicentes : 
Bencdictus qui venit in. nomine Domini, Deus Domi- 
»93, et illuxit mobis (Psal. cxvin, 26). Sed illud 
anterius miracolum visum est paucis, istud appatuit 
populis universis; in illo fuit virtatis iud:cium, in 


* Vide lib. i Hist. eap. 25, Hieronymum lib. 1 
adv. Pelavsianos, et alios. Caeterum alba indutos 
fui-se ministros non majores solum, sed et mivores, 
eum divinis intererant, probat can. 12 eoncil. Narbon. 
an. 589, quo eavetur ne presbyter aut diaconus de 
altario egrediantur , et ne subdiaconus ac lector al- 
bam exuant, ante missae consummationem. Ex can. 
seq. subdiaconus, ostiarius , etc., senioribus vela ad 
Ostia sublevabant. 

b Sie Colb. s., Colb. tut. et Bell. Ed. vero, mappis. 
Pithou: in Glossario ad legem Salicam, üt. 17, ad 
hsee verba homo ws in nau/a, aut in petra, ete., 
23ufi nomioe intelligit sarcophagum ligneum. Hiuc 
nata vulgaris vox nau, seu noue, 

« Sic Laud. et Bell. Editi, ibi de more festiva. Colb. 
tut., ibidem mora festiva. Pith., festivo. 

4 |d tamen habet solummodo cap. 58 hujusce libri, 
et esp. 39 de Brachione loquitür. Án quod in libri 
revisione capitum ordinem mutaverit ? — De eodem 
igne loquitur Gregorius in Vita sancti Brachionis, 
cap. 12 Vite Patrum. Utrumque vero loeum laudat 
sanctus Odo Cluniacensis abbas in sermone Quod 
sanctus. Martinus par. apostolis dici potuerit, ubi hiec 
lisbet : Non dissimiliter Gregorio Turonensi ejus reli- 
quias in. novam busilicam inferenti apparuit. Brachio 
quoque oratorium ingrediens, globum igneum per ec- 
clesie superiora discurrere sepius videre consuevit. 

* Sic BB.; δι Bell. et Colb. 2, quam vel prodere. 


propter jactaptiam, istud mauifestum est. cunctis ad 
gloriam ; ibidem ore festiva * Bideliter acta Dumine 
nuntiantur, hic in novitate oratorii quod ad [aedem 
Domini proficeret illustratioue ssnctorum pignorum 
coasecratur. rgo fideliter, ut oportet, a nobis qua- 
rendus est ct orandus, ut. ille visitet hanc populum, 
qui plerumque orationis vota per bunc sacrum ignem 
sustulit in excelsum. Hune enim ignem vel cum de 
monacho oraute. barravi 4, vel cum Bracliouem ab- 
bawm a pignoiibus sanctorum vidisse egr: ssum iguem 
exposul, mysticum esse puto, eo quod nom ezurat, 
sed illuminet ; sed pec sine divinz majestatis gratia, 
qua vel se prodere *, vel apparere quibusdam μο- 
test. 


CAPLT XXI. 
De sepulcro sancii Solemnis. 


Et lieet de Turonica urbe aliqua jam scripse. imm, 
tamen quoniam 911 nuper sancti Solemnis ! se. 
pulerum asperzimus, silere nequivimus qu d 'acium 
sit apod Malliacense monasterium, quod in cacuari:e 
mentis est constructum 5, ab antiquis vallatum zi- 


sanctus Solemnis ia monasterio quod nunc in prio- 
raium redactum Majori monasterio subjectum est. 
Ecclesiz prioratus , qua sancto Venantio sacra esi, 
adjunctus est parochiz Litulus : inde us sancii 
Solemnis Biesas translatum est, atque in ccclesia 
sancti Petri depositum, quz ab eo deinceps saicii 
Solemnis nomen tulit cum parochise titulo, doncc 
hoc anno in cathedralem erecta , mutato nomine , 
sancti Ludor.ci d.ei ccepit. Sacrum ejus corpus, pau- 
cis ossibus exceptis, Calviniani sseculo super;ori 
combusserunt. Ejus Vitam, inventlonis ἃ Gregorio 
nostr:ze factze et Translationis hist riam ac miracula 
vidimus iu Ms. Cod. bibliothecz regiz. — In bac Vita 
sanctas Solemnis Flavio Carnotensi episcopo succes- 
sisse dicitur, tempore Chludevei, quem adversus 
Gotutbos. proficiscentem catechumenum fecisse dici- 
tur. Eumdem, uti. nariat ille auctor, in altera expe- 
ditione contra OS SeCuluS est Turonos Usque ; 
Ubi cum ia morbum incidisse!, apud Malliacum ca» 
strum a rege relictus obiit, et sepultus est in vetusta 
basilica sanctze Marie, in montis cacumine sita, qua 
postea a paganis destructa, corpus sancti anustitis 
remsnsit ignotum usque ad Gregorii nostri tempus, 
quo corpus ejus cum Carnotum deferretur, Blesis in 
ecclesia sancti Petri deposituin fuit , unde sequenti 
die nunquam potuit efferri, ibique deinceps miraculis 
compluribus fuit illustratum, quae idem auctor, szculo 
Xt labente, scripsit. Qux vero de Gregorio nostro 


Laud., qui. Cul. et alii Ed.: Sed nec dieine majestatis [) habet, huc referre visum est : « Beatus etiam Grege- 


vacare pulem gratia, que vel se prodere. Bad., qui vel 
86, etc. 

t Alii Solennis , vulgo dicitur saint. Soulein. Lau- 
datur a Sigiberto ad an. 6 Chlodovei bis verbis : 
« Solennis episc. Carnotensis claret, qui in. praedi- 
tando Franeis Chriatumn non seguiter institit. » 

& Sic Colb. a. Editi vero : Nequivimus quod apud 
Malliacense monasterium comperimus , quod... conati- 
tutum. Colb. duo non habent comperimus quod. M3l- 
liacum apud Turones duplex est: unum ad Vingennam 
, fuvium, vulgo JMaillé-Lallier dictum ; alteruin vero 
tibus-leacis infra Turonos supra Ligerim, quod bo- 
die mutato nomine notum est sub Luini nomine 
(Luines), ducatus titulo insigne, et canonicorum col- 
legio, quod paucis abhinc annis in monasterium 
canonissarum regularium sancti. Sepulcri dictarum 
conversum est. Eo in loco vixit et. defunctus esi 


rius, tunc temporis Turonorum episcopus, cognitis, 
qu:e ad sepulcrum sancti gerebantur virtatibus, abiit 
ad locum, ea qus jam 8 multis audierat per [se] «isu- 
rus. Videus quoque mira et δεξί per virum Uei 
fleri opera Domini insignia , collaudans Deum, qucd 
hzc est omuibus sanctis gloria, lztabundus recessit 
sd sua. Uude ei inter catera, qum de sanctorum 
confessoruin laude scripsit miracula, de beato. So- 
lemni pontifice Carnoteusi locutgs. est. ita : Licet de 
Turonica urbe aliqua jam scripserimus, tamen quo- 
niam nuper sancti Solemnis sepulcrum venerabile 
aspeximus, quid de eo cognovimus silere nequivimus. 
Castellum namque, cui antiquitus Malliacum numen 
est, ab urbe Turonorum versus occidentalem plagam 
duodecim ferme milliariis distat, juxta quod ad solis 
ortum mons eodem voeitatus nomine, cujusdam val- 
lis iBterposi' copcavitale, praeeminet, in cujus cs 


843 


qued im eo loco cum erypia adhue haberetur oc- 
culia, e& nulli Christianorum locus ille esset revela» 
tus , per singulas Dominicarum solemnitatum nocies 
ab habitatoribus lumen cernebe!ur accensum , sed 
nullus sciebat quid sibi hoc vellet my terium : tan 

tum suspicie retinebat homines aliquid ibidem reti- 
peri diviaum. lnterea advenerunt duo ener;umeni ex 
basilica sancti Martini, qui collisis in se palmis, c'a- 
mare coeperunt, dicentes : Hie requiescit Solemuis 
beatissimus in erypta abdita. Reserate ig'tur sepul- 
erum amici Dei. Quod cum repereritis, velis tegitc, 
lumen accendite, cultumque debitum ei exhibete : 
erit regioni huic salubre, si qua€ loquimur ad mple- 
veritis. Et hxe dicentes cum elamore magno, effo- 
dere tellurein. ungulis nitebantur. Tonc videntes 
incolm qux gerebantur, accepto sarculo, effodieuies 
aperuerunt eryplam, in. qua. per seriem graduum 
éescemdentes, repererunt sepulerum magnum, de quo 
testabantor illi adhuc mente inürmi boc esse sepul- 
erum  Selemnis beatissimi, qui mox sensu discesse- 
ruat recepte. Pest heec autem cosperunt ad eum di- 
versorum morborem sgroti confluere , et accepta 
sanitate redire incolumes. Sed ei Litbomeris urbis 
ipsius * indigena, cum ab quarteni typi sgrotatione 
fatigaretur, 919 acceptis ex hospitiolo suo cereis, 
Surrexit cum uno tentum puero, aecessitque od lo- 
eum. Fusa vero oratione, accensis cereis, manwque 
propria per totam noctem detentis, vigilias celebra- 
vit. Date igitar mane redivit ad propria , nec ultra 


LIBE DE GLORIA CONFESSORUM. 
fiis jam eratis (An. 519, 95 Sep.). Nam ferunt A 


CAPUT XXII. 
De Maximo abbate. 


Fuit * atem quidam religiosus (An. 400... 90 Aug.), 
ei virtutibus e& nomine Magimus, et, ut liber Yita 
ejus docet, quam versu conscripiam legimus, nostri 
f-it Martini discipulus. Qui oceulere quod erat cu- 
pieus, apud Insulam Barbaram * monasterii Lugilu- 
nensis peregrinari expeLit : manifesiatus autem et 
ibi, ad patriam redire disposuit. Denique dum Ararim 
fluvium transire cuperet, nave impleta demergitur, 
86 ipse sacerdos pelago operitur, habens ad collum 
cum Evangeliorum libro ministerium quetidiauum !, 
id est pateuulam parvam eum calice. Sed pietas 
diviua non perferens pcrire quod suum csl, ita de 


B hoc pericu'o Domino jubente restitutus cat litori, ut 


nec vite d.mua perferret, nec .rerum detrimenta 
lugeret. laip'etumque est illud quod Psslmograpbus 
Spiritu sancto infuente captavit : Cum ceciderit justus 
non sollidctur, quia Dominus frmat wanum ejus (Ps. 
X3xvi, 24). Et iterum : Non necabit. Dominus animam 
justi (Pros. x, 5). Deisde ad esstrum 9313 Caine- 
nense urbis Turoniez veuiens, monasterium colloca- 
vit: quod eastrum cum ab Agidio obeideretur €, et 
populus pagi illius ibidem esset inclusus , hostis ad- 
versus eífossum a latere montis puteum, quem obee:sl 
ad usum habebant bibendi, obturat. Quod eum ante- 
dictus Dci famulus, qui tune eum reliquis infra eastr] 
munitionem conclusus erat, cerneret, videretque 
populum consumi sitis injaria , orationem nocte tota 


ab boe merbo frigoritionis » vel coufractionis ullius C fudit ad Dominum, ut respiciens popu'um hostes 


pertulit gravitatem. 


cum'ne monasterium prises Christianorum construxit 
religio. lbi etenim Selemnis beatissimus , Clodoveo 
rege egi Alarico bellum ingerente , praesentis vitas 
terminum clausit. Et quoniam pro sui« meritis divina 
δὰ ejuá tumulum pietas virtutes operabatur plurimas, 

wsdem loci homines super venerabiles ipsius cine- 
res mirificis zdificiis bonorificum ([abricaverunt s6- 
pulcrum, quod postea non parvo tempore evoluto ab 
impiissima pagshorum geute lta desolatam fuerat, et 
jain tunc vec s'goum cerni potuisset illie fuisse aeli- 


ficii. Nam ferunt ejusdem castri indigenz, quod dum | 


crypta sepulturse ipsius adbuc haberetur occulta, 
.nemini Christianorum certum loci illius patebat my- 
sterium :et tamen suspicabantür, atque ex veritate 


"ssserehant ibi aliquid teneri sacrosanctum, donec D eilem, quam jussis feri, nobis pra 
per Dei misericordiam patuit revelatum, Sancti enim 


Solemuis episcopi Carnotensis ibi habebatur mauso- 
leum, quod inuliis languidorum curationibus Domino 
prepiiante fidelibus populis exstat netificatem. Haee 
Sancius de saecio in tlestimomum. » Idem aucior 
sàncium Solemuem vii. Kalendas Octobris obiisse 
memorat, ejus tamen festivitas sequenti die in varus 
Martyrologiis celebratur. . 

4 Sic δίδε. cum Bad. Cseteri Editi et SB., Littho- 
merus urbis l'i.savensis. . 

» Colb. i, frigoris. Colb. a et Bell. frigore. Fri- 
gorit.o autem est accessio febris, sic. dieta, quad a 

igore iucipiat ; coníractio vero est interwissio Ipsius 
quod sic fraugi videatur febris. 

* [loc caput et seq. deguat in Colb. tat. 

4 fauc Vitam nusquam vidunus; aliam vero ha- 
bemus ex Cod. Mv. Majoris mona:terii, a quodom 
movacho , seu. clerico. Cainonensi. collectam : 
pauca babet pra:er ea quie hic a Gregorio proferun- 


improbos effugaret, et non pateretur eos siiis ardore 


tur. — V. C. Stephanus Baluzius Maximum hie me 
moratum eum esse putat Maximinum, quem Leidra- 
dus in ejistola ad Carolun Magnum imperatorem 
recenset inter Insula Darbarz abbates, quibus Lug- 
dunentes, episco Ties petala commendaverunt. 
quidem Eucherius ἰδ e ed Phi onem, quum 
idem Baluzius in appendice ad Agobardi opera edi- 
dit, hune presbyterum rogat, ut »ese ad monasterium 
nsul& Barbare conferat, videatque εἰ adhortetur 
fratrem, inquit, nostrum Maximum abbatem, qui pra- 
est ipsi monasterio, quia pervenit ad nos quod welit eg 
&o discedere et. [ratres. suos deserere, eo quod. multi 
propter metum. gentium. oblationes suas subtraxerint, 
quas pro Dei intritu dure cousveranr.... Domum pen« 
paret et mombra- 
nas, quia, si Deus annui, Quadragesimam in Insula 
cum eo tenere disponimus, εἰς. Tum mandat jontifex 
ut trecenti annon: mpdii sliaque victui necesssrin 
sd monasterium develaniur, plura ses6 oblaturum 
dens 1040 reditum suut, 

* [Insula Barbara veisiissimum est agri Lugdu- 
nensis monasterium, in ipso Araris Guvii meditnllio 
supra Lugdunum urbem situm, quod cum per eom- 
plera s:xcula Benedictino ordimi fuisset addictum, 
ad ssculaces canonicos transiit an. 1549. Ejus loci 
hister.am Gallice seripsit D. le Lebonureur, vb titula 
Hudorum insula Darbarz. 

f Clara est hic vocis hujus significatio, de qna 
wá jam diximus. Vide MenarJi nostri nous in 

cramenta: ium Gregorianum, pag. 1:5. 

6 Hoc circa annum 465 eoniigisse putant, quo AS- 
gid.us seu Gillo Romans militie praefectus Canonis 
obsidione solvere coactus fuit. 


8417 


$. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


819 


consumi. Tune, revelante sibi Spiritu sancto, ait ad A arborem quam talis sacerdos propria menu plauta- 


plebem : Quisquis habet vasculum , ejiciat foras in 
plateam, et deprecetur Dominum. Dabit enim vobis 
hodie largitas ejus aquas in abundantia, ut non de- 
fici:tis vos et parvuli vestri. Πππὸ eo dicente, nubes 
subito texerunt ccelum , et descendit imber magnus 
de colo, cum tonitruis et corusestionibus, super 
eastrum, duplum populis benefleiam prsebens, plnvia 
arcens sitim, fragoribus effugans hostem. Completa- 
que sunt vasa omnium, et satiati sunt cuncti. Sicque 
obtentu sacerdotis , fugatis adversariis, populus sal- 
vatus 8 castro. discessit. In monasterio * autem loci 
illius plenus dierum transiit, Ibique s»pnltus est : ad 
eujus sepulcrum s:epius iuflrmi sanantur. Puerulus 
autem unus ex familia ecelesie Turonicz in valetu- 
dinem corruit. ls cum anhelas occumberet , ac in 
extremis .positus putaretur spiritum exbalare, ad 
ejus basilieam deportatus, protinus exstincta febre 


sanitati est redditus. Sed et puella de his mancipiis. 


simili sorte febricitans, cum ante cancellos monu- 
menti fuisset exposita , in ipsa die Incolumitati est 
restituta. Ad nos vero cum horum notitia devenisset, 
puerum humiliatis capillis buic monasterio cessi- 
mius : puellam 5 vero mutata veste ecetui sanctimonia- 
Jum conjungi precepimus, ad serviendum Deo. 


CAPUT XXII. 


De Joanne recluso. 

. O1 Requiescit baud procul ab bae basilica Joaa- 
Bes quidam presbyter * (An. 400... 5 Maii), natione 
Britto, in summa religione degens, per cujus manus 
Dominus multa signa sanitatum dignatus est operari : 
qui ob amorem divinum ab aspectibus se hominum 
eobibems, parvulam oratorii cellelam habebat ante 
ipsam Cainoneusis vici ecclesiam. Ibique in virida- 
τλοῖθ, quod inanu propria excolebat, lauros arbores 
plantaverat, qua nunc vastis columnarum fomitibus 
jeeundarum frondium aucnitaie tenduntur; sub 
quarum umbraculo vir sanctus considens, aut. lege- 
bataliquid, aut scribebat. Cujus post obitum cum 
arbores ille, ut diximus, patulis diffuszs remis obum- 
brarem locum viridarii, una ex his vetustate sene- 
scens esaruit. Tunc custos loci effossa. eum radiei- 
bus columne, incisis iisis cum ramis suis scamnum 
adsptat, in que interdum aw resideret issus, aut 
aliquid secure deeideret, cum necessitas exegieset. 
Quod cum per duos annos aut fere aurplius seamnum 
in hoc usu habuisset, tactus, ut credo, inspiratione 
divina, dolore eordis, ait : Ve mihi quia peccavi, ut 


8 [stnd monasterium hodieque subsistit apud Cai- 
monem (Chinon), sed in collegiatum ecclesiam jam- 
pridem conversum, ubi servatae sant sancti Mazimi, 
vulgo saint Meisme, reliquis ad an. 4565, quo a Cai- 
viaianis h;rreticis combustze faerunt. Aiunt. L«mea 
canonici sancti Maximi, saint Maze, apud Barrum 
Ducis (Bar-le-Duc), in duncesi Tullensi, corpus sus- 
eti Maximi, nescio quo modo ab hereticorum furore 
Caiuone ereptum, ad se deletum faisse, eundemque 
sgenctum palrénum agnoscunt. 

b [jac 2d finem cap. desunt ia Colb. a. 

* Joannes Reclausus appellatur in Vita sanctos Ra- 
degundis per Daudoniviain, num. 4, ubi B. reginam 


vit, ego ad diversas necess/atum utar sessioues 
[Mss., incisiones]. Et hase dicens, accepto sarculo, 
effossa humo, et incisis seamni pedibus, posuit ipsums 
sub terra, replevitque fossam humo. Mirum d:ctu! 
adveniente verno tempore, sicut r-liqux arbo: es flo- 
rescunt, [ta et he columna, qus viri manu, ut ita 
dixerim, sepulla fuerat, rediviva in sospitate vire- 
scens, novas frondes emisiL. Exstant de ea hodie quo- 
que virgulta in quinum senomque aut fere amplius 
pedum altitudine, qua annis singulis incrementum 
sumentia, a Domino sublevantur. 


CAPUT XXIV. 
De Monegunde religiosa. 


p 9185 Apud * ipeam vero urbem Turonicam beata 


Monegundis * obiit (An. 570, 2 Jul.) Fuit autem ex 
Carnoteno territorio. Qus reliuquens tam patiiom 
quam parentes, ad boc iantum Turonis expetiit, ut 
efatiomi vaearet : per quam Deus crebro miracula 
ostendere est dignatus. Nam δὲ quis pusulam f ma- 
Iam incurrisset, et ad eam vevijens orstionem preca- 
batur ; confestimqoe illa prosternebstur ad supplican- 
dum Dominum, et colligens folia eujuslibet oleris aut 
pomi, saliva illiniebat, faciensque crueem super ul- 
cus imponebat folium : confest mque ita omne vene- 
nam evanescebat, ut nibil dignum lei sigrotus ultra 
perferre. Quarianariis quoque et gulam dolentibus, 
deta benedicta aqua ssepius medebatur. Ad cujus 
muac sepulcrum assidue infirmi confluunt el. sanan- 


C tur. Nam quanti irigoras passi, quanti a y usulus malis 


veneno incrassante premortui, «quanti a. dysenteria 
ibi sunt sanati, viritim non potest explicari. Sed quo» 
niam multa ex bis ip libro quem de ejus Vita conser;- 
peimus (Vite Patr. c. 19) memoravimus, que dein- 
ceps gesta sunt tacere nequivimus. Prubati archiíidia- 
coni nostri fauula gravi er a quartano typo quatieba» 
tur, et jaun. prope annum ἰὼ hac febre zgrotabat : 
40: inter manus parentum deposita super tumulum 
sanctum, domum incolumis est relata. 


CAPUT XXV. 
De Senoch abbate. 


Senech abbatís Vita dudum a nobis scripta fuit * 
(An. 576, 94 Nov.). In quo libello moltis ejusdem 


D virtutibus memoratis inem fecimus : sed. quoniam 


ad ejus tumulum virtusapparuit, sileri a nobis absur- 
dum fuit. Nantulfus autem puer aimia czeitate de- 
teutus, eL ipsam adhuc 9316 adolescentiam etatis 


in suo proposito confirm.sse dicitur. Exstat hodie- 
que sub titulo sancte Radegundis oratoriuu hoc in 
€apite memoratum , ii quo visitur beati Joaunis tu- 
mulus, sed reliquiis vacuus, 4.8 sempe Galviniagi 
eedem an. 1563 combusserunt, 

4 Hoc caput eun duobus seqq. deest in €lar. ἃ. 

, * Colb. tut, εἰ Bell., Monag..ndis; alii, Meuigun- 


dis. 

f Colb. et alii, pustulam. Et »ie passim Seripti et 
Editi. Alii habent pusulam ; alii pustulam. 

€ In libro de Vitis Patrem eap. 15. L'e eodem egit 
quoque in lib. «v Hist. eap. 7. . 


849 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


859 


primas ab boc contagio deturpatam jugiter deflens, A sepulti ; et unus quidem parieti proximus, alter vero 


hujus sancti expetiit tumulum, atque prostratus, et 
humili prece subuixus, flagitat sibi ejus suffragio lu- 
cem perditam revocari. Quatriduum in hoc precatu 
perdurans, reseratis oculis illominatus abscessit. 
Sed et nunc multi frigoritieorum aliorumque morbo- 
rum detenti incommodo, ut pallii ejus aut. decerpse- 
rint fimbrias, aut coutigerint, mox sanantur. Hacte- 
nus de Turouicie, 
CAPUT XXVI. 
De sancto Simeone a Columna. 


Simeon * vero confessor, qui in enlumna pagi An- 
tiochensis dicitur stetisse 5, frequenter incolis tri- 
buit sanitates (An. &CO, aut 463, 5 Jau.). Et quia, ut 
legitur in ejus Vitz libro, nullam unquam mulierem 
post conversionem oculis a!teutis inspexit; post- 
quam vero columnae editiori se sanctitate fervens in- 
vexit, non modo extrane:x mulieri, verumetiam nec 
propriam mairi se videndum perinisit, et nunc etiam 
lecum ipsum ab hujus sexus defensat accesso. Nam 
ferunt quamdam mulierem indutama fuisso veste vi- 
rili, et in basilicam ingredi voluisse columnz. Tra- 
cíans secum misera sgere posse per indumentum 
quod latere posset Altissimum : ignorans il'ud Apo- 
stoli, qui& Deus non irridelur (Gal. v1, 7). Micet ibi e 
ven:ens ad templum, erexit pedem, ut sanetum in- 
grederelur limen : tamen protinus retrorsum ruens, 
cecidit, οἱ mortua est ; saiisque fuit populis, ne hse 
ultra mulier ulla prasumeret, cum in istam cerneret 
ultionem pessime irrogatam. 

CAPUT XXVII. 
De sepulcris presbyterorum in basilica sancii 
Martialis. 


Igitur sanctus Martialis episcopus a Romanis mis- 
sus episcopis (An. 250, 50 Jun.), in urbe 917 Le- 
movicina praedicare exorsus est; eversisque siniula- 
crárum ritibus, repleta jam credulitate Dei urbe, mi- 
gravit a szceulo. Erant 4 tunc. temporis cum eo duo 


presbyteri, quos secum ab Oriente adduxit in Gal- - 


liam * verum ubi conipleti sunt dies eorum, ut et 
ip-i vocarentur de hoc szxculo, conjunctis sarcopba- 
gis, in eadem crypta iu qua sanctus episcopus sunt 


^ [ioc caput cum duobus seqq. deest in Colb. tut. 
Illustris est apud Grecos et Latinos. Simeonis Sty- 
lite memoria, quam Theodoritus, Evagrius, Theo- 
dorus Lector aliique celebrarunt. Vitam ejus hahes 
apu! ltosweydum in Vits Patrum, lib. i, et die 5 Ja- 
narii Hollaudiani. - ᾿ . 

b in Lxud. add., alia sed antiqua mamu, in ecclesia 
que vocatur Poenitentia. 

€ Pith., Jlice ubi. Ed., Et licet. Infra, in. Mise., 
dce»xt tamen. 

4 ἧς verba, asque ad. verum, desantin Culb. a; 
5 ὦ supra, post missus episcopis, additum est, alia 
manu, cum duobus presbyteris. Porro ilti duo pres- 
byteri, alia, sed fere equali mau, in Bell. dicuntur 
Alpinianus εἰ Stratoclianus; et ἰῇ Martyrol. Rom. 
die 20 Junii, Albinianus et Austriclinianus. Vide Ber- 
nsrdi Guidonis Sanctorale, apud Labb., tomo il 
Bibl. nova pag. 265. De seucti Martiulis. iu Gallias 
missionis tempore fusius agere non vaeat. Eam Gre 
gorius Decii et Grati. consulatu, id ext an. 25. 002’ 


huic contiguus erat. Super terram tamen utrique st.- 
bant:sed Bon poterat alteri propter illum qui pri- 
mus erat honor impendi, hoc est non ibi * palla ex- 
pandi poterat, non humen aecendi. Quod eum incol: 
loci wwoleste ferreot, quodam mane accedentes ad 
eryptam, invenerunt sepulcra diversis parietibus esso 
locata; et sic accessus liber àd utrumque sepulcrum 
patuit, et qualiter beatus antistes ut cultor Dei vene- 
raretur enituit. 


CAPUT XXVIM. 
De mireculis ad sepulcrum cjus factis. 


Puella ! quaedam cui, nescio quo existente pec- 
cato, manus uns diriguit, ae digiti palmae de(ixi erant, 


p ad ejus sepulcrum advenit, confisa de virtute Con- 


fessoris, quod posset ejus intercessio manum aridam 
absolvere, cujus pradicatio populum vanis su;:ersti- 
onum ritibus irretitum absolvit. Celebratis erao 
vigiliis in ipsa nocte festivitatis, dum asuUente juxta 
sepulcrum orat, manum suam directis digitis populo 
teste sanatam miratur sttonita, 


CAPUT XXIX. 
Φ — De 6 eo qui loquelam a sacerdote recepit. 


Quidam eloquium emeruit hoe modo. Ilic etenim, 
ut cruda 94$ operatur rusticitas populorum, jura- 
mentum mendax in ecclesia protulit. Mox rigente 
língua, mutas effectus est, ita ut non vocis hamanse, 
eed bidentis mugitum sImulare videretur. Adveniens 
autem ad hujus confessoris tumnium, prostejnitue 
ad orationem, sensitque, ut postea. asserebat, tane 
quam si aliquis guttur ejus tangeret : quod, u credo, 
virtus erat dominici Confessoris Egressusque, pres- 
byterum qui aderat nuta deprecabatur, uw. signum 


erueis faucibus clausis imponeret, Quod cem presby- 
ter fecisset, Iterum prosternitur ad orationem ; pre- 
tinusque elevatus, vocis ofücio reddito, omnia que 


pertalerat proprio pa!efecit eloquio. 
CAPUT XXX. 
De sancto Stremonio epiecopo Arverno. 
. Per sanctum enim Siremonium 5, qui et ipse a 


tigisse scribit lib. 1 Hist. eap. 28. Eumdem veroa 
Romanis episcopis missum hic dicit, quem paulo 
inferius innuit ex Oriente in Gallias adventasse. Vide 
Bosqueti historiam. Ipsius Acta, que circumferun- 
tur, nullius videntur auctoritatis, nec majorem me- 
rentur epistolse Ípsí attribute. De ejusdem 8ρ0» 
stolatu, discipulis et percelebri sub ejus nomine mo- 
nasterio spud Lemovicas, quod seculo x1 Clunia- 
censes obtinuerunt, ac tandém ad canonicos ssea- 
lares tránslit, plura habentur passim in tomo If 
Bibliothecs που Labbeans. Parisiis vero jam s2- 
eulo vtt habebat ecclesiam, quam sanctus Eligius de- 
tavit. 

e Clar. a, non sibi ; Ed., non nisl. 

f Hoc caput et diio seqq. non liabet Clar. ἃ. 

€ In Colb. tut. De sancto Martiali Lemovicenes 
'ep'scopo, Bell. et Laud. nullum babent titulum. 

δ Colb. tut., Austremonium. Vulgo appellatur saint 
Austremeine. Ejus in Gallias adventaca. texesyseess 
Decii coasiqnat eotiex Gregg Wo. Nw, Ἄς. 


ΒΝ 


S. GRECORI EPISCOPI TURONE NSIS 


£54 


Wananis cpiscopis cum Gatiano (Mss., Cat'ano] bea- À abeo eulozias acciperet. Quibus aeceptis, sumpsit 


tissimo et rcliquis, quos memoravimus, est direc:us, 
primum Arverpa εἰν 28 verbum salutis accepit, eo- 
que przdicante Salutsre mundi Redemptoremque 
emnium Christom Dei Filium credere ccepit (An. 950, 
4 Nos.). Hlojus autem sepulcrum apod Iciodorensem 
- vieum babetur : ad quod eruda rustieitas, licet sciens 
quiesceret, nallum tsmen ibi exhibebat hone- 
᾿ wis eultum. Pest longinqua vero annorum curricula, 
Cauiinus qui ipsius Arvernse urbis episeopos datus 
est, in diíaconatu suo ecclesizm vici illius rexit. lgi- 
tur dum nocte quadam in leetn'o cellulie suze, quz 
huic basilicz adhzrebat, decumberet, audivit psal- 
Jentium qnasi parum resonantibus vocibus : et sur- 
gena vidit templum magne splendems lumine, et 


et abiit, Cumque ad amnem adhuc ante lvcanum 
venisset, imposito plaustro eum bobus :a ponte, qui 
super navem locaius erat, alterum transmeare ecpt 
in littus : verum 940 ubi in medium amnis devenit, 
audivit vocem dieentem : Merge, merge, ne moreris. 
Cui respondens vox alia ait : Sine tua enim admo- 
nitione quz proclamas fecissem, οἱ res sacra meis 
conatibus non obstaret. Nam scias enm eulogiis s3- 
cerdo.is esse munitum, ideo ei necere non possum 
At ille voces audiens, et personam nullius cernens, 
ac de se verbs jasctari crgnoscens, consignaus se 
cruce dominica gratias D-o egit, quod ei pars :ά- 
ver-a praevalere von potuit. Tuuc. iu littus ulterius 
progrediens, cum op!ato onere domum regressus est 


obstupefacius aspicit intrinseeus, erst enim cellula B sa'vus. 


Hia in superiore contra fenestras templi; et vidit, 
919 et ecce. eirca tumulum multitado albatorum 
tenentium cereos, et psallentium. Quod diutlssime 
cernens, cum discessissent, statim fecto mane, jussit 
tumulum eancello vallari, ac palliolis nitentibus ob- 
velari, przecepitque reverentiam loco illi impendi. 
Ex boc enim oratio super. tumulum funditur, et au- 
xilia Antistitis impetrantur. πὸ ab ipsus episcopi 
ore audivi. 
CAPUT XXXI. 
De eo qui eulogias accepit a sacerdote. 


Magna enim gratia est, si sacerdotium digne cu- 
svdiatur in actu. Si enim bomini iniquo ac persecu- 
teri justitie taptum contulit sacerdotium, ut pro- 
phetian mereretur, id est Caipba, qui prophetavit 
wu oportere mori de populo, ne gens tota peri- 
set (Joan. xi, 50) ; quanto mogis timentibus Deum, 
et sancte 3c pure sacerdotium custodientibus, tribui 
potest a majestale divina, ut etiam, juxta Jacobum, 
prosit inürmis cum oratione visitatio sacerdotis (Jac, 
w, 1), et plerumque conferat przesidium sola tan- 
tum eulogiarum porrectio ejus ex niauu, secundum 
illud quod apud Arvernos gestum in adolescentia 
mea iu veritate cognovi. Quidam presbyter solitarius 
iter carpens, ad hospitiolum eujusdam pauperis Li- 
manici mansionem expetiit. Qua aecepta, juxta mo- 
rem sacerdotum ^, nocte a stratu suo consurgens, 
erationi astitit; sed et homo, quem necessitas com- 


pellebat lignüm ex silvis evehere , valde mature sur- D 


rexi ; οἱ sicut mos. rusticorum habet, nondum in- 
Ghoenie luce, postulat eibum a. conjuge, qus sine 
fpora porrexit. Acceptum vero homo ille panem, non 
prius com,di: quam a sacerdote benediceretur, aut 


Quem alii unum e septuaginta discipulis Christi, aut 
eerte.a sancto Petro directum fuisse volunt. Urbico 
Sibi ia. successorem ascito seces-it [ciodorum, ubi 

Jtus ext. Ejus Viilam, aed fabulis scatentem, 
edidit Labbeus tomo 1] Bibf. novz pag. 482. lciodo- 
rem, vulgo Jssoire, ubi sanctus Przjectus, postea 
Arvernorum episc. 6, martyr, litleras et vitas mo- 
upstice pr:ecepig didicerat, ex ejus Vita, hodieque 
celebre est ord. sancti Benedicti monasterium e 
€0ug. sancti Mauri, sancto Siremonio dicatum. Sed 
ejus reliquie iude Vulovicum, tum Maugiacum, (Vol- 
sp, Posac), Inca ob. menaster.a ord. Benedictini 


CAPUT XXIII. 
De Duobus Amantibus. 


Dwos fuisse apud Arvernum, virum scilicet et puel- 
lam, refert antiquitas, qui conjeneti conjugio, mon 
coitu, et in uno stratu quiesceutes, non sunt ab alter- 
utro polluti in voluptate carnali (Ax. 500,... 95 Maii). 
Post multos vero annos cum eis esset latenter vita 
castissima, ex consensu pari, vir tonsuratus ad cleri- 
eatum, puella vero religiosum induit vestimentum. 
Factum est autem ut impletis diebus puella migraret 
ἃ seculo ; denique vir ejus praeparata sepultura, ez- 
bibuit corpusculum ad sepeliendura. Cumque eam 
sepulcro reconderet, arcanum quod inte» eos conve- 
nerat, elevatis manibus ad celum pandit, dicens : 
Gra'jas tibi, rerum omnium artifex, ago, quod sicut 
mihi eam commendare dignatus es, ita tibi reddidi 
ab onini voluptatis contagio impollutam. At illa sub- 
ridens, ait : Sile, sile, vir Dei, quia non est necesse 
ut fatearis nostrum memine interrogante secretum. 
Post higec obtecta opertorio recessit, Noa past. mul- 
tum vero tempus et ipse migravit a szeculo, sepultus- 
que est in loco suo. Erant autem in una quidem ba- 
silica, sed e diversis parietibus utrumque sepulcrum 
habebatur; et unum quidem ad meridiem, alterum 
ad aquilonem. Mane autem 89] facto, inventa sunt 
pariter esse sepulcra, qux: usque hodie sic perdu- 
rant. Idcirco nunc incolz: Duos Aman:es vocitant, et 
suuimmo venerantur bonore b, 


CAPUT XXXIII, 
De Amabili presbytero. 


Fuit etiam in supradicta Arverna urbe admirabilia 
sanctitalis Agbil s quidam , vici licomagensis pres- 


insignia, tr«nslatzs saat , ut fusius apud Labb,, loco 
laudato, pag. 500 et seqq., refertur. 

* Νοιαιυίδ pstrum nostrorum religio in persol- 
vendo, etiam privatim, statis horis uocurno offici. 
Vide notas in lib. ax (liat. cap, 6. 

b De his vide, supra, lib. 1 His'oris cap. 42, οἱ 
qua ibi observavimus, Tertullianus in libro de Anima 
menmiuit cujusdam corporis in &.emeterio positi, pos 
alteri jyxta. ipsum coljocando spatium dimisit. Vide 
et Vitam sancti Joannjs Eleemosynarii, cap. 50, in 
libro τ de Vitis Pauwum. . 


855 


LipER DE GLORIA CONFESSORUM. 


854 


byter, qui virtutibus magnis pr:ecellens, spe ser- À guisse ut ferrum, crimen confessum, illieo absalu- 


pentibus dicitur imperasse (Sec. v, 19 Oct.). Nam ad 
hujus tumulum eum dux Victorius despexisset orare, 
affixo e regione equo, nequaquam poterat. amovere, 
Quem cum flagris stimulisque urgeret, et ille quasi 
aneus staret. immobilis, tandem aliquando dux a 
suis commonitus, qui , ut ità dicam, ipsi pecudi εἰ" 
poilis erat factus, ad orstion-m d.scendit; cumque 
fideliter orasset, quo voluit ivit. Ad hujus sepulcrum 
energumenum vidi mundatum ; perjurantem diri- 


8 Legitur in libro de Eccles'is Clarom. ἃ Savarone 
edito, cap. 12: « In ecclesia sancti lHilarii.... ubi sam 
etus Amabilis in corpore requiescit. » Visitur ejus 
sepulerum in ecclesia sancte. Marix: Magdalenz de 
€roso in suburbio Claromontensi, quis, uti conjicere 
licet, eadem est qu:e olim sancti Hilarii dicebatur, 
hodieque eccle:ix sancti Amabilis Ricomagensis sub- 
jecta. lude iamen a multis seculis hujus sancli viri 
corpus Ricomagum translatum est, ubi ecclesiam 
abbatiali titulo insignem suo nomini dicatam babet, 
qu:e anno 1548 ex enanonicis regularibus ad sxeulares 
transiit. In theca ipsa, ubi s*cr: ejus exuviz ser- 
vantur, inventa est aliquot abhiuc annis vetus hxc 
inscriptio, marmore.e tabula iusculpta : Hic. Jacgr. 
Coapus. S. AusbiLis. CoxrEss. Qui. ÜObur. HecvANTE... 
IUcomagi, uti precipuus oppidi patronus colitur 
die 19 Octobris, quo ejus festum iu variis Martyro- 
logiis memoratur. Qua item d e Surius ejusdem V.tam 
exhibet, sed qu:e compluribus mendis respersa est. 

b Cum iu hoe capite et sequentibus de antiquis 
monumentis agat Gregorius, qua $uo te.npore pro,e 
Baneti illi:ii basilic«m habebantur, visum est de ;is- 
deu paulo fusius agere; quorum nonnulla hodieque 
supersunt in monasterio nostro lllidiano, prope Cla- 
romontensem urbem sito. Complures mar«yres apud 
Arveinum passos, atque juxta. urbem sepultos fuisse 
testis est Gregorius lib. 1 Ilist. cap. 51; unde non tan- 
tuin episcopi urbis, sed et cz:eteri quoque Cliristiani 
in eodem loco sepeliri voluerunt. Certe jaui tempore 
Apollinaris Sidonii , id est sceculo v, locuin illum se- 
pulcrorum multitudo repleverat , in quibus: multa 
aauciorum corpora requiescebant, qux? cum. Alcima 
el Placidina incaute a loco dimovissent ad pouenda 
ecclesix fundamenta, id magnopere sancto Antoliano, 
cui nova ilia ecclesia parabatur, displieuit, ut narrat 
Gregorius lib. 1 Mirac. cap. 65. lbidem, si veteri Ar- 
vernorum traditioni eredamus, Austremonius priaius 
eorum antistes, ecclesiam in bonore Virginis Deiparae 
construxit, quie sancta Maria inter sanctos appellata 
est , quod in caineterii medio sita multis sanccorum 
»epuleris circumcingeretur. Novain iu honorem sancii 
Clementis a sancto lilid.o adjuncta fuisse volunt, 
cui ipse, postea in eadem sepulius, nomen suum de- 
dit. Alit alias in vicinia adjunxeie. Et quidein certum 
est tempore Gregorii tres ibi basilicas exstitisse, cum 
plurimis sanctorum sepulcris, quuruin aia. in ilia 
basilicis, alia extra ips.s exstabant, ut narrat infra, 
cap. ὅθ. "Ires illa basilicae. hedieque supersunt, et 
quidem duz priores sub his nominibu- quad? Gregorius 
rcfert, nem,e sancti lilidii, qua 1onasterii princi- 
p:lis est, et sancti. Venerandi , in. bodieruis inona- 
sterii bortis ; tertia vero, cujus nomen non exprimit 
Gregorius, sancu Cassii dicitur, haud procul ab aliis 
siia, quz» etiaur parocbiie titulo insign.tur. lu iis vi- 
suntur ant.qui $auctorum aut saltem Christianorum 
tumuli, quales eos describit Gregorius, sed potissi- 
murm ín ecclesia sancti Vene:andi, ubi plures ba- 
bentur, in quibus Christi Domini pr:edicatio, panum 
pisciumque ab eodem facta multiplicauo, alizeque 
sacrz historiz reprasentantur, juxta modum pris-o- 
Fum illorum temporum , uu videre est in loma sub- 
terranea, aliisque antiquis ecclesie monumentis. At 
nulli extra ecclesias illas punc exsiant, sive quod 
ὧδ ecclesias fuerint translati, sive quod ia anü- 


(um 5 
CAPUT XXXIV 5. 
D^ Georgia religiosa. 

Fertur etiam fuisse in ea urbe puella quidam, ΓΟ. 
ligiosa δία devota. Deo, qua in rure commanens, 
quo ab urbica popuiatione submots liberius dignas 
Deo laudum hostias exhiberet, quotidie autem jeju- 
niis et orationibus insistebat  ( An. 500, 15 Feb.). 
Factum est ipitur, ut migrans ab hoc muudo, ad ba- 
quorum xdificiorum ruinis, quas sub Normannis passi 
sunt Arwerui, obruti fuerint. In ecclesia -ancti Cassii 
visitur hodieque ad latus Evangelii arca lapidea, quae 
corpus sancte Georgi: continebat cum his versibus 


lapidi marmoreo incisis, quos referimus eo modo quo 
in ipsa inscriptione habentur, nulla inetri ?eu ver- 


B suum ratione habita : 


ljOC. IVCET. IN. TYMVLO. SACRATA 
GEOQRGIA. CiRISTI. ET. DIVOTA 
BONIS. MENTE. FIDE. MERITO 
OB. QVAM. MAGNA. PATREM 

PREMERET. CVM. TVRBA 

PROCORVM. ILLA. DEVM 

LEGIT. FELICIORE. TORO 
In ecclesia sancti Venerandi nulla inscriptio, pricter 
unam infra martyrum sepulera insculptanm , apparet, 
quam alicujus esse conjicio, qui ul .sibi sanctorum 
patrocinia conciliaret, prope eos sepeliri postulavit. . 
Fugientibus ac semidetritis litteris haec solummodo 
legi potuerunt: 
e. ETVM NATVRE QVIDEM CO... P.. ΥΚ....... FRAGELE 
VMEOA TERRA SVMIT NON TENIT AD... HIC ANTRA SEPYL- 
CM SED HACELOS QVEM JYSTA... FELICEM CONDETVM HOC 
TOMOLO LEYITA DNI... ΠΕΜ INNOCENCIVS ILLI NOMEN AB 
AVU PROTRA... BEATVS 1N MOREBVS VITAM. BENIGSNA T... 
esc. YIX GESSERAT. ANNYS. CYM. 8..,........9.. 00..... 
NEPOTINs. CEDASPEC..... 
$e Re. X KL ABRILIS 
lu or»torio quod sanct» Marise inter Sanctos nomen 
reiinuit, altare habetur marmoreuin, sub quao visitur 
erux in marmore albo sculpta, ad cujus pedes dus 
sunt inscriptiones, quas hic referimus. : 

* 


i iN mAC. PARTE HV)VS. ΤΥ- T IN. HAC. ALTERA PARTE 
MYLI. REQVIESCYNT COR- HYiVS. TYMYL! REQ'IES- 
PORA $CORVM. QUORY NO- CY*NT. CORPORA. SCOR'M. 
MINA. DS. SCIT CYM QVIBVS. SEPTEM INNOCENTYM. ΟΥ̓́» 
CORPY& CURvYi. PATRV. |. 
860). ILIDH. REQVIESCIT. DEVM. 
In sacelto eeclesiz Illidtanss, quod hodie S. P. Rene- 
dieto sacratum est, visuntur marmores tabol:, 
exhibentes miraculum Christi Dotnini panem. multi- 
licantis, in quorum una h;vc habetur inscripto: 
IC. HEQVIESCYNT. CORPoRA. SANCTORVM 
QVORVM., NOMINA. DEVS. SCIT. 


D in saceilo saneti Justi similis liibetur tabula marmo- 


rea cum variis.liguris et liac inscripiione. 
[HC. REQVIESCIF, SANCT YS 
JVSTVS. AUYERNICAE 
VRBIS. EPISCUPVS 

[lunc porro Justum alium esse a Justo saneti lllidii 
archidiacono, de quo Gregorius lib. 1 list. cap. 49, 
przter episcopi titulum, qui hie Justo attribuitur, 
suadet lustoria translationis sancti lilidii factzà. auno 
4511, ubi Arbertus episcopus dicitur post. elevatas 
sauciorum lilidii οἱ Venerandi reliquias, exterorum 
sanctorum corpora, et potissimum ἰδ. Nepotiani epi- 
scopi, ei Justi archidiaconi tt di»cipuli sancti lilidii, 
dimisisse iu suis locis propter difficullatem qwerendi. 
Certe justos. duos habet libellus de Ecclesiis Glaro- 
moniensibus. Unde Savaro et post eum Sirmondus, 
in lib. iv epist. 14 Apollinaris Sidonii, Justo inter 
episcopos Ciaromontenses locum dederunt inter Avu- 
lum et Casar.um. 


RVM NOMINA SUNT. APVD : 


455 


$. ΟΒΕΘΟΒΊ EPISCOPI TURONENSIS 


siljieam oppidi * causa wepeliendi poriaretur : verum Α zgrotaret, ae diuturna valetudine obtenta, oeulerum 


ubi levato feretro corpus per viam 999 ferri ceepis- 
set , advenien: grex magnas colamborum super eam 
volare cgpit, atque illue volitando sequi quo hzc a 
proximis ferebatur. Qua in basilicam delata, grex 
totus super tcctum zdis ipsius viaus est consed.sse; 
ilaque sepulta, ad colo evolavore columbae. Unde 
| non immerito Georgia nuncupata ost, qui sie exer- 
cuit mentem cultura spiritali, ut adepto virginitat:s 
sexagesuni fructus proventu, egrediens de szculo, 
colestibu» bonoraretur exsequiis. 


CAPUT XXXV. 
De sepulcro effracto in basiliea sancti Venerandi. 
In basi'ica autem sancti Venerandi b, que sandi 


Wilidii est proxima, transvoluta [4d est, fornice in- p 


»uructa| cellaja ἃ parte occidentis fuit in qva multa 
ex marmore Pario sepulcra sculpta sunt, in quibus 
vonnulli virorum sanotorum ac mulierum religiosa- 
rum quiescunt. Unde nen ambigitar eos esse Chri- 
atianos, quia ipsas historize sepulcrorum de virtutibus 
Domini et apostolorum ejus exposite suut. Eo quo- 
que tempore, quo Georg us Vellavorum civis Arverum 
utbis comitatu potielatur (Circ. an. 569), pars trans- 
voluiionis illius, quae per longinqu:e incuria negli- 
gonti:m pluviis erat infusa, super unum eorumdem 
gareephágum ruit, opertoriumque ejes impulsum in 
(frusta comminuit : in quo apparuit puella jacens, ita 
wembris omnibus solidata, quasi muper ab boc sz- 
culo (uisset assumpta. Nam facies manusque ejas 
cum reliquis artubus iptegre eráut, cum ingenti 
cesariei 999. longitudine, sed credo eam aromati- 
bus fuisse conditam : vestiinentum autem, quod arius 
(tegebat exauimes, aguarum erat €, illesumque, nulla 
putredine resolutum, δὲ nigredine quacunque fu- 
scaum., Quid plura? ita apparebat integra, ut dor- 
$piens potius quata mortua pultaretor. Autumabant 
autem. quidam nostrorum ob candorem vestimenti 
boloserici in alb:s eam trangjisse, Aiebant enim an- 
nulos miureuulasque &ufeas circa eain. repertas, εἰ 
clam ne episcopus sentiret, sblatas : u'la tamen 
sas temporis nostri cujus meriti, generisque, aut 
nominis fuerit, aut opinione, aut lectione cognovit. 
Bum auteni hoc corpusculum per anui unius spatium 
detecium jaceret, nec esset, qui respectu huwmani- 


lumine mulctaretur. Qua lJaxata a febre, vocat medi- 
cos, diversa adhibet studia, largitur et praemia : sed 
nullis potuit modis ab eisdem elicere medelam ; do- 
nec tandem aliquando pietas Domini commota respi- 
ceret. Apparuit enim ei persona qusdam per visum 
nociis, dicens : Si vis visioni pristinse restsurari, 
perge quautocius, et. require lapidem mundum , ae 
sareep' agum puelle quiescentis, quod im basilica 
shneti Venerandi deteetum habetur, citius tege : mor 
detectis vigibus oculorum tuorum, elare cuncta. pro- 
apieies. Quo facto, ut vas illod elaus&t opertorio, pro- 
tinus spertis oculis lumen recepit ex integro, Unde 
bon ambigitur esse eam nobilis meriti 3, quz tali 
prestare poteit segrotauti. 
CAPUT XXXVI. 
De aliis sepulcris sauctorum in. eadem basilica, 


Sunt * autem in hoc loco mnlta seyolcra qua, ut 
diximus, fldeliam $94 esse probantur. [labeiur 
enim ibi tumulus buic ἃ lzva contiguus, longitudine, 
latitudine, altitedine, omnique positione consimilis. 
Iu hujus fronte superiore habetur scriptum : Samcr.. 
Μενοκιε. ὅλες (An.,...., 91 Maii). Est et illud 
nihilominus sepulerum sculptum { meritis  glorio- 
&um , inter egressum hasilice sancti [llidii et ingres- 
sum templi beati Venerandi in edito positum, in 
quo ferunt Alexandram quemdan religiosum fuisse 
sepullom ; de quo frequens infirmorum necessitas, 
eraso pulvere, hausta dilutione, extemplo eonse- 


C quitur. sospitatem ; unde tam frequens exigitur [Al., 


exsequitur] medicamentum, ut pro assiduis be- 
neficiorum commodis transforatum ab aspicientibus 
cernatur. E regione autem hujus sepulcri, si ingre- 
diaris per ostimm im basilicam sancrl Venerandi, 
dextra de parte sepulcrum parvulum contemplaberis 
super terram situm, rusticiori formatum lapide, sed 
ignotum est omnibas quia quiescat in eo. Nam ba- 
beri in eo divinum aliquid res ipsa quam dicturus 
sum pandit. Meudicus quidam, ut ipsi oculis mostris 
inspeximus, super ipsum erat solitus considere, sed 
credo euin , ut fragilitas humaua przbet, iu aliquod 
Indiguuim fsciuus obvolutum 3 quia virtute quiescea- 
tis cum souitu magno excussus, longe projeeus est, 
sepulcrumquo medium crepuit, quod usque nune ila 


tads huie adlüberet sepulcro teguinen , cont git ut D cernitur. Indignu:n quippe 860 hominem bumstes 


uxor antedicti. comitis post obitum viri gravitef 


8 Sepulta est in ecclesia sancti Cassii, ex libello 
de Ecclesiis Clar. mont. ἃ Savarone edito, ep. 9, ubi 
Sacrum ejus corpus quievit usque ad nostram atatem 
in arca lapides, cum inscriptione veteri qu»m supra, 
not. *, dedimus. Primo sacrum ejus caput. exinde 
ex'ractuim ap. 1551 a. Guillelmo du Prat episcepe 
liüidianis monachis datum est; tum integrum corpus 
in eandem sancti IHlidii eoclesiam fuit illatum, an. 
41655, a Ludovico de Siein. episc. Clarom., ubi reli- 
1 ose asnervalur. 

b Bosilica sancii Venerandi, 25 circiter pas ibu« 
ab lilidiana, et paulo ausplius nb ecelesia sancti Cassii 
dissita, etiamnunc superest in hortis monasterii [lli- 
d:ani. De hae agitur in fib. dc Eceles. Clarom. cap. 
V, ubi. complurium millium sanctorain corpora in 


existimavit δ, qui super hos artus deberet fa«ore ses- 


ea quiescere. dionntur. Vide superius. Venerandum 
ex Paulino laudat Gregorius lib. i Mist, cap. 13. 

« Sic omues. Mss. Αἱ Editi, ajuurum vi erat. ls- 
sum, nullaque, etc. 

4 tlodieque nomen ejus ignotum est. 

* Hoc et sequens caput desunt in Clar. 8, 

1 Sie SB. At Culb. a, Bad., Mor. ct Chol., Scalpti; 
alii, sculptis. Bal., multis. Caeterum nulla jam ex- 
stant inter tias basilicas sepulcra. Vide cap. 34 not. * 
Hane porro Gallam confundit Baronius in notis 
δ Octobris cum Galla sancii. Eucherii uxore, cujus 
festtu Ao t6 Noveinbris commentorat. 

δ Sc Edhi. Laud. : Jndignuum sibi, ut puto, homi- 
nem himatus existimans. Colb. 2, w pote hominem... 
his artubus. 


i 


8:7 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


858 


sionem. In hac enim basilica et beatus martyr Lfmi- A batur scandere : et quanquam coma ἴ in sublim] pro- 


hius * egt. sepultus (Circ. cn. 258, 29 Mar.) : cujus 
agonis historia cum ab incolis teneatur, nullus tamen 
ei cu'tus venerationis impenditur. Sunt enim ibi, ut 
diximus, illustrium meritorum viri, quorum nomina 
ignota incolis, scripta tamen, ut credimus, retinentur 
in celis b, 
CAPUT XXXVII. 
De sanctorum | Venerandi Nepetianique episcoporum 
sepulcris. 

025 Est ibi et sepulcrum ipsius sancti Vene- 
raudi episcopi (An. 400, 18 Jan.) , a quo haec zdes 
oomen aceepit, sub analogio compositum, super quod 
caput per fenestellam quicunque vult, immittit, pre- 
cans qux necessitas cogit, obtinetque mox effectum, 
si juste petierit 4, Ibi et sanctus. Nepotianus episeo- 
pus requiescit (An. 588, 22 Ocl.), qui fuit iw saculo 
summe vir sanciitatis, obüinens nune cum Domini 
potentia, qu:e ἃ)» eo fuerint implorata. Sepe enim 
super bzc sepulcra 4 frigoriticorum oratio fusa desi- 
deratam obiinet medicinam. 


CAPUT XXX VIII. 
De monacho, quen: orantem abbas. spectabat. 


Magna quondam fuerunt mundi lumivaria qux, ut 
sol radiis, ila mundum virtutibus illustrabant. Aiunt 
ergo in quodam monasterio fuisse monachum, qui 
cuin apud alios juxta regulas monasteriorum orationi 
el leconi insisteret, secrelius tameu atque peculia- 
rius omuipotenti Deo sacrificia reddebat orationum. 


ducta excrevit, non tamen erat noxia capiti. Stupens 
visu abbas, compressit se paululum : ille vero eom- 
pleta oratione ad monasterium rediit. Abbas autem - 
per viam aliam est secutus, multis postmodum 6p-- 
probriis monaclium arguens ad vanam gloriam coer- - 
cendam δ, non tamen indicans qux& vidisset. 


CAPUT XXXIX. 
De igne qui a reliquiis sunctorum sepe prorupit. 
Mysticum, ut opinor, hic ignis continet sacramen- 
tum, et tenebra sensus mei eum intelligere non 
queunt, qualiter apparens lumen tantum przebet, nec 
quidquam adurit : unum tanium scio, quod justis 
aut super justos apparent ista, Nam Moysi in rubo 


B reliquisque patribus apparebat in holocausto. Beati 


quoque Martini prorumpens e capitis vertice, coefo- 
rum ardua penetravit b. Na et Brachionem abba- 
tem szspius audivi referentem, sicot in libro (Vit. 
Patrum cap. 15) Vitz ejus scripsimus, dum in an- 
tedicii pontificis basilica nocturnas excubias celebra- 
ret, et reliquis sanctorum a peregrinis deleta super 
alare haberentur, subito globus ignis ab eisdem 
emergens usque ad cameram templi visus est. con- 
scendisse, sed non multis, ut ipse aiebat , osteneue, 
est. Sic et in dedicatione oratorii nostri apparwit, 
sicut supra memeravimus (Cap. 230). 


| CAPUT XL. 
De visionibus pro patris mei infirmitate habitis. 


Nam post impletum in oratorio cursum, elabebatur ( 997 Sed ! nec illud absurdum est credere, quod 


clam ὃ presentia fratrum : οἱ abieng ipter condensas 
rubos, baxosque, et ilices, ubi jam spes erat qued a 
nullo nisi a solo inspiceretur Deo, prosternebat se 
jn vrationeim. Verum postquam decumbens Dominum 
diutissime d-preeatus fuisset , elevans se ab humo, 
erectis ad ccelum palinis atque luminibus, psalmorum 
tacite seriem recitabat : et in tanta compunctiona 
coelo erat intentus, ut rivi iacrymarum ab ejus oculis 
vehemeuter effluerent. Quod cum unus fratrum, cau- 
tius prosequen$ , pravidisset, abbati non siluit. llle 
vero attentes quando ad hec sgend. properaret, 
926 prosecutus est ἃ longe, et prostratus solo 
spectabat [A/. , exspectabat] quid fidelis discipulus 
exercoret. Αἱ vero attentus ἃ longe, vidit miraculum 


s»pius per visiones expertas Dominus revelare di- 
gnatur, qualiter aut bonorentur sancti, aut infirmi 

medicamina consequantur. Nam recolo gestum [n in- 

fantia, cum pater meus ab infirmitate humoris poda- . 
grici laboraret, et ardore febrium »c doloribus mul- 

tis attenuatus, lectulo decubaret, vidisse me in visu 

noctis persoman, dicentem mihi : Legisti, ait, librum 
Jesu Nave? Cui ego : Nihil alied litterarum praeter. 
notas agnovi, in quarum nunc studio constrictus af-. 
fligor. Nam hic liber prorsus an sit ignoro. Et ait z 
Vade, ánquit, facitoque lastulam parvulam ex ligno, 
qaod hoe nomen recipere possit, scriptumque ex 
atramento sub paterni capitis fulcrum eolloca; erit 
enim ei presidium, si quod loquor impleveris. Mane. 


maguum. Nam ab utraque p»rte oris ejus fiamma Ὦ autem facto, matri qua videram indicavi; jubet 


processerat, et in longo paulatiin deducta , quasi fu- 
mieulus * super eum ascendit, oonjunctaque simul 
pharum maguam effecit, qux» usque ad caslos vide- 


* De eo Gregorius lib. 1 Hist. cap. 51. Vide et Sa- 
varonis notug in cap. 10 libri de ecclesiis Clarem. 
Passus creditur in. Chroci irruptiono, quae Grego- 
rius Valeriani et Gallieni temporibus, alii saeculi v 
initio con-ignarunt. 

* Id indicat vetus inseriptio a Savarone iasdeta, 
Vid. eap. δὲ not, * 

* [e sancto Nenerando egit Gregorius lib. u Hist. 
cap. 15. Ejus sacr:e. reliquie anno 1511 2b Arberto 
episcopo tran-Jatze sunt in espsam simul eum saneti 
lilidii corpore, rogante Guicone Scoto abbate me- 
Jnast. Mlidiani. Transl. festum recolitur. 22 Deeem- 
bris. Dc edem sancto Bollandus dio 13 Jauuarii. 


impleri visionis precepta. Quod cum fecissem, statiuy 
genitor ab infirmitate convaluit. Deeurso quoqne. 
alterius anni curriculo, iterum ab hoc incommoda, 


4 Corpus sageti Nepotiani ab Arberto episcope diu, 
frusira quzsitum inveniri nen potuit : quare ejus sa« 
cri eineres, in ipso sepulturz? $uz& loco remansisse, 
creduntur. la vetustis tamen cceclesiz lilidian:z rei 
quiarum eatalogis habetur eorpus sanacu 
Hie autem B. illidio successerat ex Greg. Hist. lib. 


capp. 40 et 41, 


* C^lb. 2, Clar. a et Mor. .. funiculus. Confer eum, 
cap. 29, supra. 

f Colb. a, comam... producta exeresceret, 

5 Confer. cap. 54 li^ri iv ἢ εἰν». 

h ΜΙ narrat Sulpiciu- Severus, dialogo 2. 

| Deest hoc. capa cuu scq. in Glar. ἃ 


859 


S. CRECORII EPISCOPI TURONENSIS 


8tr0 


eayitür : aceenditur febris, intumescunt pedes, do- A behatur, nemine vidente pereussit. De quo excussa 


lore pessimo nervi intorquentur. !Ixc iMo perferente, 
dum cum magno gemitu in stratu decumberet. [A/., 
decumberem], vidi iterum personam iu. visione in- 
terrogantem me, si librum Tobix cognitum nuac 
haberem. Respondi, quod non legerim. Qui ait : No- 
veris hunc fuisse cxcum, cujus filius, angelo comite 
dum iter ageret, in flumine piscein cepit, cujus, in- 
diee angelo, cor jecurque sustollens, patris subfumi- 
gal ocul: s, qui statim fugatis tencbiis lumen recepit. 
Vade igitur tu, et fac similiter, et accipiet refrigo- 
rinm dolorum genitor 998 tuus. ITxzc matri cam 
referrem , confestim pueros ad amnem dirigit : pi- 
scit capitur, subtracta sunt de extis * qux jussa fue- 
rant, οἱ prunis imposita. At ubi primum fumus odo- 


particula modica, tanquam :eneus diriguit, ita ut 
nullum membrum posset ullatenus judicare, aut vo- 
cem em.:ttere. Videntes autem eum pueri sic jacere, 
nesciebant quid ei evenisset. Áccedeus vero unus 
eorum, eum eum interpellasset, nullum ab eodem 
responsum accepit δ, Tunc ille, ut erat rigidus, in 
corde intelligens se damnatum, vovit dicens : Scio 
me prassumptuosum exstitisse, beatissime Confessor, 
sed dev.tio exegit ut. priesumerem : et. ideo si ine 
diznaris absolvere. et ad propria cum tua gratia re- 
dire permiseris, in basilica has reliquias condens, 
festi vitatem tuam devotissime annis singulis celebrare 
curabo. Cujus clausum murmur vir Sanctus i.telli- 
gens, eum absolvit, et abire eum permisit ineolu- 


ris patrem attigit, protinus tumor dolorque discessit. B mem. Qui veniens reliquias illas in ecclesía posuit, 


CAPUT XLI. 
De sancto Germano Autisiodorensi. 

Germanus 5 autem glor.esus confessor in urbe 
Roma * obiit (An. 448, 51 Jul.) : inde vero levatus 
pest dies sexaginta, ad civitatem Autisiodorum dela- 
tue, eepultur.? mandatus est 4. Tempore autem Teu- 
dechi'd:e * reginze, Nanninus [Al., Numnins] quidam 
tribunus, ex Arverno de Francia post reddiia reging 
tribeta revertens, Autisiodoreusem urbem adivit, 
causa tantum religionis : provolutusque ad beati se- 
puleru:m, cum diutissime orasset, extracto de vagina 
tigre !, lapidem qui super venerabile sepulcruin ha- 


* Colb. a, sublatisque de... imposuit. 


et Sancti festa per singulos 8999 aunos fideliter ce- 
lebravit. Quodam autem tempoi:e ad supradictam ba- 
silicam, in qua reliquie conditze sant, cum Avito 
episcopo accessimus. Quo cum sanctus pontifex jc- 
junus ingressus fuisset hora quasi decima, omnes qui. 
cum eo eramus, odorem liliorum et rosarum naribus 
hausimus, quod nobis beati pontilicis pr :stitum me- 
rito non ambigimus. E:at enim inensis nonus. Actum 
in vico Musiacas 5. 


CAPUT XLII. 
De Hilario Divionensi senatore. 
Apud castrum Divionense Hilarius ! quidam ex se- 


dicuntur sancti, et parentes fuisse sancti Joannis 


» Deest hoc caput in Colb. tut. Ipsum tamen et C abbatis Reomaersis, de quo infra, cap. 87. Quod di- 


sequens sub nostri Gregorii nomiue refert. integrum 
llericus de Mirac. sancti Gerinani, cap. 29 οἱ ὅ0. 

* In Colb., a emendatum est an:iqua. inanu. Ra- 
venna. Sic et habet Dad. cum llerico, et quidem san- 
etus Germanus Ravenna obiit. 

4 in percelebri monasterio, quod sub ejus nomine 
hodieque subsistit Autisiodori. E;us sacruin corpus ἃ 
Calvinianis hzretieis seculo superiori combustum 
est. Superest lapideum sepulcrum cum aliquot. ossi- 
bus, sicut et sudarium aquilis imperialibus ornatum, 
in quo a Plscidia Augusta beatus ille pontifex sepul- 
tus fuerat. Ejus Vitam scripsit. Constautius. presby- 
ter ejus discipulus, quam ha*es apud Surium. Pleri- 
que ejus sedis successores juxta ipsius tumulum 
sepeliri voluerunt, quorum sepulcra hodieque in 
crypta subterranca visuntur, cum sacris eorum reli- 
quits. Missa de sancto Gerinano. primo loco habetur 
in Missali Gallicano, apad Mabillon. lib. m Liturgi:e 
Gallicanz. 

* De hac vide nolas in cap. 26 libri iv. 

* Bad., ense. 1n Bell., al. manu, sed antiqua, sic 
emendatum est : exiractumque. gladium de vagina ti- 
gren, eic. Quartum pro sexto casu. adhibet, 

5 Laud. Bell. et EJ., et nullum ab... accepisset. 

b Sie Hericus de Miraculis sancti Germani, cap. 30. 
At Laud. et Bel. cum ipso tlerico iu cod. Vindoci- 
uensi, habeut Musciacas. Videtur esse locus hodieque 
percelebris ob insiguem abbatiam ord. sancti Beued. 
a Calminio senatore, ut scribit Savaro, conditam, et 
a Pippino rege restauratam. Hzc dieta vulgo Mauzac 
seu Mozac, in pago Ricomagensi sita, postea Clunia- 
censi erdini subjecta est, holieque subsistit satcti 
Austremouii corpore illustrata. 

i Laud., Bell. et Colb. a, Helarimis, et sic passim, 
aut Elarius. 11oc caput loudat Chronicon sancti D :- 
nizni Divionensis ex Gregorii libro de Viris illustri- 
bus uhi Milarii conjux appetl«tur Quitia ; ibique 


serte traditur in ejusdem sancti Vits, ab auctore 
suhpare scripta, in sec. 11 Benedictino ad an. 5329. 
Inficiatur tamen Cointius, ad an. 554, Joauuem ab 
his natum fuisse. Eorum trauslatio memoratur in 
Martyrologio ms. die 1 Julii. —1n cap. 42 et du«-bus 
sequentibus memorantur quidam sancti apud Divio- 
nein celebres, in variis basilicis prope urbem sepulti. 
lbi autem cuemeterium primitus exstitisse constat, ubi 
sanctius Benignus sepultus fuerat. Et licet erypta su- 
per ejus tumulum exasedificata fuwisset , ignotus tamen 
erat loci incolis, imo et ipsi episcopo sancto Grego- 
rio, qui revelatione divina didicit inibi jacere bestum 
martyrem, quod, uti habet Gregorius libro de Gleria 
mart., cap. 51, occasionem prebuit magne super 
cryptam basilicae exzedificand:e, in qua beatus antistes 
monachos constituisse dicitur sub Eustadii abbatis 
regimine. Vicina erat huic basilic:e alia sub sanctis 
Paschasizx patrocinio, ubi ipsa jacebat. Nec procul 
aberat baptisterium sub utriusque sancti Joannis, 
Baptistz scilicet et Evangelistze, patrocinio, ab ipso 
Benigno, ut ferebaut, consecratum, uhi et sanctimo- 
nialium congregationem exstitisse affirmat Chr. nici 
Benigniani auctor, Hac in ecclesia sepulti. fuere san- 
ctus Urbsnus aliique complures Lingonum episcopi , 
ex quibus celebres exstitere ipsemet Gregorius , el 
Tetricas ejus:lilius et successor. Qua autem in eccle 
sia sepultus fuerit primitus llilasius cnm ejus couju- 
ge Quitta, et saneta Fiorida, noa exprimit Gregorius, 


e Qui has orones ecclesias uno nomine basilicas appel- 


lavit lib. :v llist., cap. 16, in quas admissus fuit 2 
Tetrico episcopo Chramnus, qui, Chlotarii patr:s 
metu fugiens, inira muros Divinonenses inirara permis 
sus non [uerat. Ex his hodieque dux aut tres perseve- 
rant, sed intra urbis uiuros inclusi. Quarum, et cx- 
terarum urbis, princeps est basilica s»ncti Design! 
cum adjuncto monasterio ordinis Benedictini ex coug. 
saucti Mauri. Altera sancto Joanni dicata est, paro- 


S61 


dicitur suscepisse (Sec. v, 28 Nov.). Sed omnem 
domum suam ita in castitate atque omni puritste tam 
animi quam corporis excolebat, ut nullus ibi adulte- 
rium exercere pr:esumeret, essetque impletum in bae 
dono, quod dudum sancto repletus Spiritu Apostolus 
predieavit : Honorabile connubium, et torus immacu- 
latus * (Heb. xmi, 4). llic itaque tam inter dominos, 
quam inter famulos castitate polleute, obiit vir ille : 
qui qualis quantosque fuerit juxta szeuli dignitatein, 
sepulcrum ejus hodi» patefacit, quod marmore Pario 
sculptum renitet. Quo defuncto, et juxta humanam 
consuetudinem sepulturae mancipato, mulier deducto 
anni circulo zgrotavit, obiitque atque abluta est. Et 
quoniam sepulcrum illud tam immensum crat, vt 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 
natoribus habitavit, habens conjugem, ex qua et filios A 


CAPUT XLIV. 
De sancto Tranquillo episcopo. 


In 4 μος loco et Tranquillus beatus confessor re- 
quiescit, super terram sepulcrum babens, de quo 
magnum beneficium przstatur petentibus (Sec. vi, 
45 Mari.). Nam de mussulis * supernatis medicamina 
populi promerentur, unde ego valde experimentum 
tuli. Namque cum manus mez minutis efferbuissent 
pusulis, et dolores pessimos ob hoc graviter sustine- 
rem, de lac mussula (actas, quiescente humore, pro- 
tinus retuli sanas. 


CAPUT XLY. 
De Severino Burdegalensi episcopo. 
Habet * et Burdegalensis urbs patronos venerabiles 


ipsam juxta imperium viri susciperet, amoto operto- B (4... 400, 95 Qctob.), qui sepius 931 se virtutibus 


rio, dum locaretur in tumulo, subito elevata viri 
[Al. vir] dextera conjugis cervicem amplectitur. Quod 
admirans populus , deposito secessit 930) opertorio 
cognovitque quss eis castitas, qni timor in Deum, 
qu: etiam inter ipsos dilectio fuisset in szeculo, qui 
se ita amplexi sunt in sepulcro. 
CAPUT XI.III. 
De sancta Florida et Paschasia. 


in bac autem basilica et sancta Florida 5 quiescit 
(An.... , 10 Jan.), quz, ut ferunt incole, veste mu- 
tata, religiosa valde fuit. Est haud procul et alia ba- 
silica , in qua Paschasis * sancta quiescit (An. 177, 
9 Jan.). Hzc fertur apparuisse structoribus ba-ilicse 


manifestant , sanctuni Severinum episcopum subur- 
bano murorum summa excolens fide : et licet jam 
dixerimus in prologo libri linjus, ut ea tantum scri- 
beremus qu:€ Deus post obitum sanctorum suorum 
eis obtinentibis est operari dignatus, tamen non puto 
absurdum duci, si de illorum vita memoremus ali- 
qua, de quibus nulla cognovimus esse conscripta. 
Sauctus igitur Severinus, ut ipsorum Burdegalensium 
clericorum fidelis ratio profert, de partibus Orientis € 
ad eamdem destinatur urbem. Dum autem iter age- 
ret, et ecclesiam Burdegalensem Amandus Β episco- 
pus regeret (An. 400, 18 Jun.), apparuit ei Dominus 
in visu noctis, dicens : Surge, et egredere in occur- 
sum famulo meo Severino: et bonora eum sicut 


sancti Benigni martyris , qui secus habetur, horians (C ponorari Scriptura sancta docet amicum Divinitatis; 


nt ad opus coeptum iusisterent, scirentque »e Marty- 
ris adjutorio adjuvari. Qu:e in basilicam suam regiessa 
nusquam comparuit. 


ehiali titulo insignita, sicut et tcrtia, hodie sub sancti 
Philiberti nomine nota, Benignian:e proximior, sed 
eujus origo incerta est. Benigniana autem basilica 
restaurata fait anno 1005 a Willelmo piissimo alibate, 
eujus deseriptionem habes in szpe laudato ejusdem 
loci Chronico. In illius parte orientali visitur erypta 
eum oratorio sancti Joannis Baptistse terno colum- 
narum ordine fulto, eui supereminet octogoni operis 
sedicula beatze Marize nuncupata , sexaginta octo co- 
lamnis subnixa. Quo autem ordine szculo xr sancto- 
ram corpora in ea basilica disposita fuerint, ex eodem 
Chronico discimus, ubi hzc leguntur : « Eustadius... 
meruit sepulturam juxta corpus sancti Benigni mar- 


Pie Cui successit Trauquillus, (qui) sepultus est ad D 
x 


teram partem sepulcri sancti. martyris. Benigni, 
juxta sanctam Pasehasiam , juxtaque eum posita fuit 
sancto Florida, Ex alt^ra vcro parte juxta sanctum 
Enstad:um sepulerum fuit sancti Hilarii senatoris 
conjugisque ejus sanctae Quiitze. » llodie vere in ipsa 
inferiori erypta visitur sepulcrum lapideum sancti 
Benigni euni aliis tumulis eircumpositis, sed ignoto- 
run. Sancti vero Martyris corpus in tbeca ditis- 
sima inclusum a.servatur; at exterorum sancto- 
ram reliquiz , excepto sanctas Paseliasize capite, vel 
hactenus in terra sepultze jacent , aut cerie cum aliis 
ignotis permixtze sunt iu capsis duabus ligneis auro 
Íimitis, qux in-monasterii sacrario asservatur. 

^ Colb. ἃ, honorare... et Joros immaculatos. 

b Ejus corpus prope sancti Beuigni sepulcrum ja- 
cuisse testis cst auclor Chronici sancti Benigni. Nul- 
hun Gt de ea officium. Vide cap. 42, not. o. 

^ |dem habet Gregorius sopra, lib. 1 de Gloria 


melior est enim te, meritisque sublimior. Exsurgerg 
autem Amondus episcopus, accepto bacillo in manu 
$U3, perrexit in occursum ejus, nihil de viro sancto 


Mart., cap. 51. fic autem dicitur in Chronico sancti 
Benigni virgo el martyr, per ignem martyrio consum- 
mata, postquam a sancto Benigno edocta ac baptizata 
fuisset. Altare in ejus honorem eoustruxit D. Guilfel- 
mus abbas saucti Benigni seculo. xi. Ejus translatio 
consignatur die 1 Julii in Martyrologio ms., ubi et 
ejus festum die9 Januarii meinoratur, qua die colitur 
in variis Barguodi:e ecclesiis. 

4 Hoc caput deest in Clar. ἃ. Laudatur. tamen in 
Chronico ssncti Benigni, ubi Tranquillus Eustadio 
monasterii Beniguisni primo abbati successisse dici- 
tur. Festum ejus nusquam celebratur, nec fuit epi- 
scopus. De ejus sepultura vid. cap. 42 (inline notz i). 

ὁ Bel., wusulis. Bad. et infra, musco; vulgo dicimus 
de [a mousse. 

t Hoc caput et quatuer seqq. desunt in Clar. a. 

& Hunc tamen Severinum ipsum esse putant, qui 
Coloniensi ecelesie prxerat tempore sancti Martini. 
Cujus obitum divinitus , licet absens, cognovisse di- 
citur lib. 1 de Mirac. sancti Martini, cap. 4. Que om- 
nia fuse describuntur in sermone ab antiquo auctore 
edito apud Surium die 25 Octobris, ubi plura de ejus 
morte , sepulcro, et translationibus liabentur. Qui- 
dam autein Severinoum hic memoratum e Trevirensi 
episcopo ad sedem Durdigaleusem transiisse volunt, 
quos refellit Cointius ad an. 597, n. 9. Vide Lopeuii 
llistoriam. * 

δ Hunc ex Paulini epistola laudat Gregorius inter 
saociissimos pr:esules lib. n Hist. cap. 13. Sed et ad 
eum scripsit aliquot. epistolas idem Pa-linus, quaa 
exsiant. Ejus reliquia ia ccclesia saneti. Severi 
conquiescunt. 


sciens, nisi qu» Domiaus revelasset. Eti ecco? sanctus A 


Severinus veniebat quasi obviam ci. Tunc appr.pia- 
quanies sibi , sc pro,ris se nominibus salutaate:, 
ruunt par.ter in amylezus , d- osculaique, fusa or.- 
Done, ecclesiam eum mogae psallentio suat iagre-si. 
(Quem deinceps in DBiam dilexit ac veneraius e-t 
Amandus episcopus, ut eum in loeum suum sab-ti- 
(geret, 2€ ipse quasi junior babelotur. Denique p.t 
paucos annos , obiit beatissimus Severinus : quo se- 
pulito, Amandus episcopes recepit locum suum, quem 
ei non dubium est per obedientiam redditum , quam 
in Dei Sanctum exercuit. Ex boc incolz, cognita ejes 
sanctitate , p.troaum sibi asciscunt, certi quod si 
quandoque urbem aut morbus ebreget, su hostilitas 
obsileat, aut 3liqua. querela percellat, proGaws cona- 


S. GRECOEI EPISCOPI. TLRONENSIS 


CATUT XLVIL 
De duobus presbgteris peallent.bas. 

Sem ctiam sab ejusicm terruorii vico sepulti duo 
presbyteri (An....), οἱ res 33 ipsa declarat, egre- 
ΕἸΣ sancüilaiis Viri. NGm cos post sepulcra vivere, 
ipsius rei miracalam qez geriur masifestissime de- 
e*t. la ena quidem saat sepali basilica, sed e diver- 
$5 q2ieubes. Nam unins corem sepulcrum a parie 
Austri , alterius habetur ad Aquilonem. igitur eum 
ad iepleadem ol&cimm clerici psallentium cerperint 
exereere, αἱ, choris a se (setis, Domino turba cansra 
cencinsre, misceter publice [Δί pubhea| vox utrius- 
quo psallendio : et unus quidem chorus unius vecis 
2djetorio adjuvatur, alius varo alterius vocis moda- 
lamise convalesc. Taatmque est suavitatis bejes 


currents populi ad basilicam * Sancti 935 iadictis B coaccatus, ut audientium szpe malcest attentos aa- 


jejuniis , vigilias celebrant , devotissime orationem 
fundentes , οἱ mox ab imminenti calamitate salvaa- 
tur. Vitaw tamen bujus, postquam haec scripsimus, a 
Fortunato presbytero conscriptam 5 cognovimus. 


CAPUT XLVI. 
De Romano ejusdem urbis presbytero. 


llabetur in boc territorio et sanctus Romaaus pre- 
sbyter, quem, ut seripta Vitae ejus edocent, Martiaus 
noster sepuliura locavit (An. 552, 24 Nor.). Est au- 
tem sepulcrum ejus contiguum Dlaviensi castello * 
super littus amnis Garonn e, in quo sz»pius naufragio 
perituros virtutis qu.e salvat occursu, proclamantes 
juter fluctus torrentis undosi : Miserere nostri, sancte 


dites. Probantur et cum bis pleraque indulgeri bese- 
Éeia, si Gdelis eratio przssitatur. Agitar autem hoe 
in vico Vo :ellacensi 4 
CAPUT XLV. 
De Eeclesia Reontiensi. 

( Sec. v. ) Haud secus ei Reontie * villa est in qea 
eum esset ecclesia Catholica, advenientibus Gothi:, 
ad soam seciz immunditiam eam traostulerunt. Est 
autem secus eam domas magea, cumque adveniret 
vigilia Pasch, bic cem hzreticorum sacerdotibus 
pervulos in ecelesia. noswra tinguebant [M ss., tiage- 
best]; ut negato scilicet sacerdoti adita baptizmndi, 
facilius sd hane sectam populus imphcaretar. Sed 
ille sagaci intentione, dom ἰδ in eoclesia nestra es- 


Komane confessor Dci. Sed mox sedata tempestate, C seat, bie preparxo ministerio, in demo corum bap- 


optato littore potiuntur. Nec fas est tamen ullum pe- 
r.re naufragie , qui ejus basilicam amnis de medio 
contemplari meruerit. Quod et nos valde in grandi 
pece-silate experti sumus. Nam cum imber creber- 
runus per multos defluens dies, amnem Garonnam 
extra littora ejeeisset, atque iimpeltente vento validis 
fluctibus exundaret, elevarentarque fluctuum montes 
validí , qui non parvum intuentibus ingererent me- 
Un, exoratus beatus Confes:or obtinulM , sieut cre- 
dimus, virtatis su: suffragio, ut compressis fragori- 
lus, planum przberet fluminis alveum : et sic in- 
gressi navem, ad ripam alteram sine periculo sumus 
devecti. 


Üiazre coppit, illis in ecclesia baptizantibus : sed pre- 
currente divina G34 ultione de ialantulis ques ibi 
bzretici tinxzerant, id est bis denos, nalius ad Clae- 
sum f pertingere potuit vivens. Quod videntes hxre- 
tici, εἰ domum suam eecesiam feri timentes, pro- 
sbytero seam ecclesiam reddiderunt, De his vero 
quos ille baptizavit, nullus eo tempore est defunctu, 
nisi quem Dominus post leg.iunam zetatem votare 
dignatus est. 
CAPUT XLIX. 

De Justino et Misilino [Al., Similine] presbyteris. 

Iníra terminum autem Beorretans urbis, in vire 
Sexzeiacensi, sanctus Justinus 5 presbyter quiescit 


* Exstat etiamnunc apud Burdegalam, abbatie ti- y) id est Dominica ia Albis, in Octava Pascha bie desi- 


tulo decorata, quam olim canonici regulares Augu- 
gtiniani, hodie vero szeulares obtinent. 

P flauc deperditam esse dicit Drouverus in ejusdem 
Fortuusti Vita cap. 5. 

* |bi etiamnuoc visitur abbatia sancti Romani, 

quam Augustiniani canonici regulares possident. De 
castro Bl.vio, vulgo Blage, infra contluenies Garum- 
pz et Duranii, in dicecesi Burdigalensi , vide Valesii 
notitiam Galliarum. Sigibertus ad annum 385, quem 
penuliimum Gratiani imp. fuisse dicit, ae proinde 
annum 352, hxc liabet : 4n Gallia sanctus Homanus 
Blaviensis abiít... 

4 At vicus Bouliac, sea, ut illi pronu .tiant, Vou- 
liac, vulgo dictus, qui est iater duo maria, id est Ga- 
rumnam et Dordoniam? - 

* Castrum. est hodieque notum, vulgo fRiuntium, 
Rious,dictum,adGarumnuam positum supraBurd galam. 

C Bal., claustrum, mendose. Nam Clausum Pasclia, 


natur. 

E € Viel., Justissimus; alterum vero Laud,, Col. a αἱ 
Dell. Similiuum in. indice appellant. Sanctum  Justi- 
nuin episcopum cum sociis tribus Begorra civitate ce- 
lebrant vetera Martyrologia die 1 Maii. Quiu et Justini 
confessoris, cajus corpus apud vicum Partiniacem in 
partibus Wa-couia servatur, vitam exhibet sed fabu- 
losam, Labbeus tomo 1l Diblioth. nove, pag. 579. 
Cujus festum ibi dicitur 5 Mail celebrari; eu 

eumdem esse cum Digorritano censet. Papebrochius 
die 1 Maii Bollandiani. Justiínum el Similinum laudat 
Ferrarius die 17 Septembris ex Molani additionibus, 
quos in ayro Turouensi ex Gregorio nos.ro celebres 
esse scribit. Hune secntus est Saussayus in supple- 
mento Martyrol. Gallicapi, ubi et conunemorat die 216 
Maii Missolinum, qui in Tarb:ensi ecclesia colitur. 
— Hujus Misselini, vulgo saint Mesclin, s.pulc. uui mare 
mnoreui visitur pone majus altare ecclesie parocbia- 


LIBER bE GLORIA CONFESSORUM. 


809 


4 Maii). Qui cum multis virtutibus polleat, s:c- A per aliquam venarum dispositionem humor a terra 


ad sepulcrum ejus energumeni declamantes 
(ntur. Hujus meritis ac sanctitate propinquus 
silinus, qui ejusdem ordinis officium in Ecclesia 
|? qui apud Talaam vicum dujus territorii 
it, similibus florens virtutibus. 


De sancto Severo presbytero. 


urbe el termino sociatus ἃ sanctus Severus b, 
y presbyter ordinatus, nobili stirpe progenitus 
40, 4 Aug.). Nam in rure domus Sexciacen- 
iod in ejus sessione subsistebat, ecclesiam zdi- 
: exinde iterum in alia villa aliud zdificavit 
im Dei, utrumque tamen sanctorum € reliquiis 


consurgens, per totos arboris patu!z ramos uberi 
Irrig tione diffunditur, laxansque nodos rentes, pro- 
rumpentibus foliis, revixisse ab astantibus est mi- 
rata. Magna enim illi fuit virtas ac eleemosyna, ita 
ut, sicut superius dictum est, de domibus suis ec- 
tlesias faceret, ac facultstes suas in cibos pauperum 
erogaret. In una vero; earum sepulcrum suum depo- 
suit, in quo et sepultus cst. Solitus erat namque flo- 
res lilior:m tempore quo nascuntur, colligere ac per 
parietes hujus zdis appendere *, 


CAPUT LI. 
De lilio sepulcri ejus. 
Unde qualis fuerit vita ejus in boe seculo, i!a Do- 


anivit. Cum autem dies ἃ 99B$ Dominicus ad. p "i^^ cooperante Q6 clarescit, ut evidentibus mnc 


et, celebratis missis uno in luco, ad alium per- 
Erat autem iuter utrasque ecclesias spatium, 
millium viginti. lloc ei erat opus per singulos 
iieos dies. Factum est autem quadam Domini- 
m hoc iter tereret, et velocius cornlpedem calce 
"ns properaret, caput ejus ramus mespoli 9 
s pereuteret. At ille injuriam sentiens, ait : 
re te jubeat Deus, cujus nutu de terra egressa 
| confestim aruit arbor usque in ipsis virtutis 
idicibus. llle vero accedens quo ibat, celebratis 
aíi8, fuit in eodem loco tribus diebus. Quarta 
die regressus, cum vidisset arborem aridam, 
$ mibi qui in ama:itudine cordis maledixi huie 
. Et ecce enim qualiter aruit. Et descendens 


avit se ad radices ejus, et ait ad Dominum : C 


omnipotens, cujus nutu omnia gubernantur , 
imperio uon nata creantur, creata vivunt, mor- 
eformautur : cujus salubre praeceptum te- 
», Vivere nos post mortem corporis liujus credi- 
»er futuram resurrectionem, tu precipe ut re- 
at bac arbor, et sit sicut antea. Et statim quasi 


icti Joannis apud Tarbam quod, cum a biennio 
riia generalibus illust. episcopi fuisset apertum, 
m omnino repertum est. Supplicatio generalis 
cleri ipsius die festo 24 Maii «elebratur, De 
0 autem et vico Sexciaceusi bec aecepimus 
dita quie ad librum de Gloria Coufessorun ob- 
rimus. Haud ul a parochiali ecelesia vieil 
ici seu Seszciacensis, ut appellat Gregorius, 
Sere, visitur in monte edito vetus. oratoriun 
destructum cam cellulis duabus, sub Justini 
i6 Deo sacrum ; ubi loriasse idem sanctus Gre- 
temporibus quiescebat. Taluse vieum nescio ; 


icum autem in valle Daregiensi situm est iu co-. 


1 Bigorritano, sex circiter leucisab urbe Tarba 
am. 
| Clar. a, deirita priori seriptura, id. substitu- 
'9& wquali iana, Infra terminum. Beorritane 
Quod scilicet, uti videtur, relictis bis. ve: bis : 
rée, eie. Nullus easet sensus omisso prsecedente 
e Hinc tameu pateb ipsi). data opera. fuisse 
um. 
B, Severinus. lune nonnulli post Rosweydum 
t esse Severum Sulpicium beati Mariiui disci- 
! , qui praeter ilistoriam sacram, et alia opuseu- 
ia ejusdem sancti Vitam descripsit. Kzstat im 
si Tarbeusi , Tarbes en Bigorre, 

Severi, de Rostagno dictum, ut putsnat, a 
) Severo hic memorato. Et quidein lilii reviires - 


prodigiis designetur. Igitur lilium, quod diximus ab 
eo colleetum, atque in basilica sepulcri ejus yesi- 
(um, praetereunte tempore, laxatis deorsum florum 
foliis, arente coma esmarcescit : οἱ itasiccatum vide- 
tur, ut si contingatur manu, putetur in pulverem ΟΣ. 
templo resolvi, totumque annum in hac ariditate 
perdurat, Adveniente vero die, quo Confessor mi- 
gravit a corpore, in rediviva virid.tate resurgit. Vi- 
deasque foliis paulatim revirentibus ipsos flores at- 
tolli, et sine ello aque ae telluris humore, in ex 
specie qua quondam fuerat, renovari. Et sic beatus 
Confessor profert novos flores e tumulo, qui cum sen- 
ctorum reliquis [A/. reliquiis] et peime floret in 
οαῖο. 
CAPUT Π1. 


De sepulcris que elevantur. 


Sub termino quoque Vici J..liensis sunt tres pre- 
sbyteri consepulti, ut fertur per antiquam telaiio- 
neu (An...), uullius consanguinitats propinqui vina 
culo nisi tantum in amore Dei socii, e caelo tratres 
effecti, qui unius loci spatium, sepulcris juxta posi- 


centis miraculum apud se patratum probant loci in- 
colas, uoa ex veteri solum traditione, sed eiiam quod 
sealptum fuerit super veterem eoncliam, i» quo $3^ 
crwun beati viri corpus, post primam ejus elevatio- 
nes, ante annos 700 depositum est, Men sancii Se- 
veri eorpus cum ahie reliquiis combusseruot Calvi» 
niani an. 1575; monasterium vero hactenus subeistit 
Θεά. Beaedicuno sub con;r. saneti Mauri addi- 
cium, ubi sancti. Severi festum celebratur die 1 Au- 
gusti. — Uuus e nosiris monuit memiraculum arboris 
quz sancti Severi precibas aruit, οἱ postea ad , risti« 
Dum statem eodem orante restitata e-t, repraescenta- 
tum videri in sepulcro sancti supr meiorato. ' 

e Sie Bell. et Colb. 2; evteri vero, duas ecclesias 
edificavit, templum Dei sanctorum, eic. 

4 Nets ab uno yresbytero binas missas Dominicis 
singules dieias fuisse. — — . 

* Bad., meepili. Cseteri editi, mespili, qued re ipsa 
est bujus arboris nomen. . 

f Moe fuit eliam primis Eeclesiz sseculis “5.68 s2« 
eras, ac martyrum sepulcra floribus adernare. Ea de 
re Nepetianum laudat Hierouymus in ejus ep.taphie, 
et Radegundem Fortunatus lib. vi epigram. 9. Ad 
id invust deles Paulinus poemate 14, et Augusti- 
mus miracula narrat, lib. xxu de Civ. Dei cap. 8, 
quz per ejusmodi (leres reli uis saucti Stephaa ad- 
MiOLOS faeta iuerant. 


867 


8. GREGORII EP;SCOPL TURONENSIS 


tis, assiduitate mireculorum illustrant. Qui cum mul- A ut qui bauserit, miretur effectum. Nam ita bzee be- 


torum annorum curricula iu his ubi sepulti sunt locu- 
lis quiescerent, scissum nuper pavimentum, qud 
calce atque comminu!a testa quasi silex durissiwa 
fusum erat, unius sepulcri cacumen apparuit. Quo 
paululum elevato, tellus scissa apicem alterius pate- 
fecit. Jiloque emicante, secutus est L-rüius tumulus, 
qui nuuc juxta initium osteusionis suze gradatim ele- 
vaniur super terram ^. Sed nunc jam primus liber a 
mole terrena, liberum se visibus praestat humanis ; 
duo adhue sequuntur, sed annis singulis proficiunt 
ad egressum. Ὁ admirabi'e mysierium Deitatis ! 
quod artuum sepultorum puritatem manifestat. siv- 
culo, dum prodit e pavimento, et preparat ad 937 
resurrectionem non vermi non morituro » dandos, 


sed luci solis claritati s»quaudos, ac dominici eor- B 


poris conformatione clarificandos. Sunt autem bzc 
sepulera infra terminum quem superius diximus, apud 
vicum Atroam €. 


CAPUT 111. 
De sepulcro Thaumasti episcopi. 


Thaumastus 4 quoque, juxta expositionem nominis 
sui, admirabilis sanctitate, Momociacensis urbis 
fuisse fer'ur episcopus : de qua urbe nescio qua 
causa de.noius, Pictavum oppidum petiit, ibique 
praesentem vitam, in bona perdurans confe:sione, 
&uivit (An... 1 Jah.). Cui qua sit merces io ccelo, ad 
ejus ostenditur tumulum ; eumque iubabitare paradi- 
&um prodit virtus egrediens de sepulcro : illudque in 


nedictio assidue expetitur, ut jam ih uino loco sarce- 
phagus appareat transfóratus. 
CAPUT ΠΥ. 
De Lupiano confessore. 

Infra ipsum Pictavorum terminem, qui sdjacet 
civitati Namnetice 938 M est, in vico Ratistens !, 
Lupianus quidam in albis transiens requiescit (Sec. vv, 
1t Oct.). Hie fertur a beato llilario autistite douum 
bapti- matis suseepisse ; sed mox, ut diximus, migra- 
vit a corpore. Cui a Deo bonorum omnium largitre 
tan!a est gratia attributa, ut ad ejus sepulerum ezeus 
visum, parelyticus gressum, mutus merereter elo- 
quium. 

CAPUT LV. 


De Melanio Rhedonensi episcopo. 


Melanius € autem Rbedonicze urbis episeopus, post 
innumerabilium signa virtutum, jugiter inteutus colo 
emicuit szculo : super eujus sepulcrum miram Cbri- 
stiani fabrieam celsitudine levaverumt (An. 530, 
Ὁ Nov.). Sed instinctu maligni, qui semper bonis aJ- 
versatur operibus, qnodam tempore ab igne compre- 
henditur. Palla etenim erat linea | Ed. ligrea], quz 
sanctum Confessoris tegebat sepulcrum : ilicet, ubi 
tignorum congeries flamma dominante trumeaiur, 
ruunt tegulae cum ligaturis, et reliquo tecti apparata. 
Una tamen e trabibus flammato eapite impetu rui:z 
propulsa, super tumulum Sancti ruit. Quz noa mode 
succendere pallam, verum etiam conterere inter se 


eo veraciter ostenditur, quod Dominus Jesus Christus (* οἱ lapidem sepulcri potuerat. Ruit insuper et im- 


m Evangelio Martbz dicit : Qui credit in. me, etiam 
εἰ moriatur, vivit * : el omnis qui vivit et credit in me, 
Hon morietur in &lernum (Joan. xs, | 25, 26). Hicergo 
super terram sepulerum babet ante ipsum atrium 
beati lMilarii. De quo tumulo erasus a mulii$ pulvis, 
et liaustus, ita dolori dentium febriumque medetur, 


* Canouizatio olim per elevationem corporis de- 
functi a terra fiebat, super quod altare erigebatur. 
Vnde magnum sanctitatis indicium erat, si miraculo 
alicujus sepulcrum a terra absque hominum ministe- 
rio elevabatur. Quod sancto Drocioveo primo saneti 
Germani a Pratis abbati contigit, ex ejus Vita, num. 
48, ssec. 1. Act. sanctorum ord. Bened., pag. 257 : 
« Urna ejus tumuli per aliquot anbus commota pau- 
latim super terram exegit altare. fiabitationem 
quippe iu terra viventium adeptus fuerat, morari in- 
er wnbiumn terre morientium penitus non. debe- 

st. » 

b (lar. ἃ, cum Ed, : Non vermi moritros dandós. 

* Ferte legendum Atora, seu. Atura, unde nomen 
Vicus Julii acceperit, quod liodieque  reiinet, vulgo 
Aire. 

4 Hoc caput et quinque seqq. nou babet Clar. a. Mss. 
omnes cuui Bad., Theomastus, przeter Antuerpiensem, 
qui νεῖ T/iomasius. Nominis etymon quod Grego- 
rius alleit, nostrain lectionem exigit. Miruin est hunc 
sanctum. nequidem in ecclesia. sancti. Hilarii Picta- 
vensis celebrari, nec in litaniis Pictonieis Ludovici 
Castanazei, ubi solummodo iu sddendis babetur ex hoc 
Gregorii loco. Sepulcrum tamen ejus visitur in ora- 
torio sancti Bartlioloma:i prope saneti Hilarii basili- 
cam, et quidem eclebre ob colicos dolores, quos in 
pueris sedare dicitur. De urhe vero Momociacensí 
diximus ad lib. ix llist. cap. 29, quam Mogzoutiacen- 


mensa multitudo carbonum. Alla quoque vela, quz 
vel pailietibus vel ostiis dependebant, ad primum 
Daumz flatum exusta sunt. Hzc vero palla non so- 
jum non usta, verum etiam nec summo tenus ab ἴδε 
decolorata est 5. igitur expleto iocendio, ingrediuo- 
tur populi cum ejulatu magno, el usque ad 939 


sem esse plerique volunt, Labbeus et Castaares 
Manateisem.. [n tabulis geographicis veteris Gallie 
supra Mosxi fluvium habetar in Rhemorum fucus, 
Momo.iacum, eo loco, ubi situs est ' 
oppidum jam (ene temporis celebre, vulgo Monson. 
At nusquam legitur ibi episcopum sedisse. 

* Ed., mortuus fuerit vivet. 

f Celebris fuit locus ille, qui pago nomen deii, 
indeque nonnulli Pictonum antist.tes Fatiutensis ep- 
scopi titulum tulere. Varit outem sunt sententiz dc 
hujus loci site, Vide notitiam Gall. Valewii. Lupisni 
festam aliquot Martyrologia die 4 Januarii celebrant 
et translaiiorem apud Clarummontem die ὁ Juli, 
quem ideo sospicantur nonuulli fuisse Arvernum, εἰ 
alium a sancti Hilarii discipulo. 

€ Hoc caput deest in Colb. tut. Sanctus Melsais 
subscripsit concilio τ Aurelian, an. 514. Obiit an. 5x, 
d.e 6 Novembris, quo apud Rhedones colitur, s« 
certe an. sequenti, si v.rus obuus dies in Martyrole- 
gio ltouiane assignatur viri Idus Junganrii, Vide Con- 
tiim ad an. 559, num. 7 et seqq., et Bollandum x 
diem 6 Januarii, ubi ejus Vita exlubetur. Saserum 
ipsius eorpus asservatur ju. mona-terio ejus nomiai 
dicato ord. sancti lleucdicti et cong, sancti. Mauri, 
cujus loci, uti videlur, abbas fuit Bertulfus, qui cow. 
Cabilonen:i, an. 65U, pru Dur.otero epi c. Kcdoucmi 
subscripsi. 

b Laud. cum Ed., dedcco:ala est. 


D 


tumulum ligna cum flammis, apprehen-umque tuinuli 
velum, excussis prunis, mirantur omnes illesum. 


CAPUT LI. 
De Victorio Cenomanorum episcopo. 


Victorius * Cenomanorum episcopus, magnis se 
virtutibus szpius declaravit (Am. 490, 1 Sept). Nam 
ferunt quadam vice, dum civitas ipsa cremaretur in- 
c-ndio, εἰ validis globis lammz huc illueque impel- 
lente vento propellerentur, hic quasi pastor bonus 
non períerens ecclesiasticas caulas ab insidiis Satanae 
devastari , obviam se turbini obtulit , elevataque 
manu, facto signo crucis e conira, illico omne cessa- 
vit incendium, liberataque civitas gratias Pastori 
retulit, eo quod non permiserit res suas ab imminenii 
igne vorari. Et ad hujus sepulerum saepius inlirwi 
sauantor. 


CAPUT L VII. 
De Martino abbate Santonicor unm. 


Martinus Santonicze urbis abbas, Martini, ut ferunt, 
nostri discipulus, apud vicum urbis ipsius, in mons- 
sterio 5 quod ipse post magistri dogmata xdificavit, 
in. pace quiescit (An. 400, 7 Dec.) : ad cujus tnmu- 
lum quidam |Ed., quxdam] e jagrusibus manus 
cout:iaetas deferens, retulit sanas. Alius qui exustis 
humoris febre nervis, poplitibus intortis, gressu ca- 
fuerat, ut ad sepulcrum sanctum prostratus est, 
novum robur sumens, ariditate sublata, incolumis 
relatos est, Θ΄ multos ibi deinceps serviens annos. 
Hujus sepulcrum f'alladius episcopus, cum non va- 
luisset cum multis, opitulante adjutorio Confessoris, 
cum quinque abbatibus movit, composuitque quo 
voluit. 


& Victuro patri suo successit, a sancto Martino, cujus 
discipulus fuerat, ordinatus. Sedit annos unum et 
quadraginta, menses sex, dies decem, ante et post 
obitum miraculis clarus, ut testatur auctor Gestoruin 
episc, Cenomanensium, cap. 6, tomo 1ll vet. Ana- 
lect. Mabillon. editus, qui vetus auctor Vitam ejus- 
dem sancii víri a se scriptam laudat. Interfuiteoncilio 

av. 
an, 461. ipsit epistolam) cum Leone et Eustochio 
ad episcopos Lugdunensis Ecclesie quz ezstat. Obiit 
Kal. Septemb. Fausto juniore et Longino his coi- 
sulibus.— Pater vero ipsius obiit die 95 Augusti. 
Uterque sepultus est in ecelesia de Prato, qux hodie- 
que celebre est monasterium virginum Denedictiua - 
rum, ubi ia crypta subterranea, qua aliquot abbine 
annis muro obsLiucta est, visebantur plerorumque 
»riscorum Ceuomauensium episcoporum sepulcra, 
| ibi cirea sancti Juliani tumulum quiescebaut. 
tum Victurium peculiarem suum patrouwn appel- 
lat sanctus Bertrainnus. episc, Cenomnsnensis, ín 
Testamento $00, tomo ll] Aualect. Mabillo». pag. 142, 
ubi et sancti Victurii basilieaam memorat, eam ipsam, 
nisl fallor, qux: hodieque haud procul ab abbatia de 
l'rato videtur, parochiali titulo donata. — lloc caput a 
saucto Odone Cluniacensi sbbate laudatur in ser- 
mone : Quod Martinus dici potuerit par apostolis, his 
verbis ; Hinc est quod sancto Trojeno Santonensi epi: 
scopo in igue ssnetus Martinus oetensus est. 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


sepulcrum Antistitis properant, inter fletus et lacry- A 
[228 neva gaudia percepturi : removent desuper 


o ordinatione Talasii an. 453, et Turon, t, - 


810 
CAPUT LII, 
De Dibiano ejusdem urbis episcopo. 
Suburbano quoque urbis hujus Dibianus antistes 
quiescit 6 (Au... 28 Jul.) : cujus virtutum moles liber 
qui jam de ejus Vita scriptus tenetur evarrat : nnne 
sutem exoratus, crebro langnentibus tribuit sospita- 
tem. Unde videtur ut de tantis miraculis vel unum fari 
presumam. Mulier enim cujus manus aruerau, 
unguibusque jam sauciatae (Colb. 2, sauciata), cen- 
tractis nervis, opus operandi perJideraut, ad Beati 
sepulerum devota proaternitur, factaque oratione, 
manus redintegratas, laxatis digitorum (ilis, ad 
agendas Doinino gratias meruit elevare. 
CAPUT ΙΧ. 
De Trojano ipsius c:vitatis episcopo. 
Trojanus item pontifex ipsius civitatis, hnic con- 
junetus coelo, vicinus est tumulo d (An. 532, 50 Nor.). 
Magnz enün virtutis fuisse dicitue hic sacerdos. 
Quodam vero tempore, dui inter obseura noctium 
tempora loea sancta, qux tune in circuitu arbis habe- 
bautur, uno tantum subdiacono comite circuiret, 
apparuit ei globus magnus luminis, quasi de coelo 
descendens. Coguita autem vir Dei re, ait comiti : 
Ne sequaris penitus, donee ego te vocem. At ille 
terrz?. devolutus, spectabat haed procul qu deam 
95] miraculi ageret Dei servus; erat enim ager 
publicus in quo constiterat. . Appropinquante vero 
lumine, cucurrit sacerdos ad occursum ejus, et usque 
ad terram se humilians, ait : Denedie, quaeso, mihi, 
beate pontifex. Cui ille qui advenerat, ait : Tu mihi 
benedic, sacerdos Dei Trojane. Et dato sibi osculo, 
facta oratione, locuti sunt diutissime simul. Subdia- 
conus vero attonitus, spectans vidit lumen quod ap- 
paruerat, eadem qua venerat via reverti. Vocatoque 
ad se subdiacono, ait : Accede nuuc, ut explicemus 


b Saliginense appellat Cointius ad av. 752. 

e Sancii Bibiani, seu Viviani aut Vibiani festum 
colitur die 28 Juli. Fortunatus lib. 1, carm. 12, Leon- 
tiam Bardegalensem laudat ob consuuimatam ejus- 
dem sancii basilicam, quae ab l:usebio, tum ab Eimerio 
Santonum episcopis inccepta ferat. [n ea erat sancti 
Bibiani sepu!crum, quod argento auroque tectmin 
fuisse Leontii et Placidinzs -uiptibas idem auctor atte- 
siatur. Ecclesia sancti Viviaui cuim suburbio e«gno- 


p mini hodieque sub-isit. Exstat in vet. Ms. sanetl 


Petri Carnutensis epistola sub «omine sancti Augustini 
ad Bibianum episc. Santoneasem data, quas cdita esi 
ἃ uostro Mabillon. in append. ad Litu g:am Gallica- 
pau ; ubi respoudet Augustinus li-Leris quas ei Bibia- 
nus per Trojanu diaconum suum transmiserat, — 
Secundus est iu vulgatis catalogis Santonum  epi- 
$C0,:u8. 

ἀ Ed. : ipsius Sanctouice civitatis sancto. Bibiano 
huic. Apud Colb. tat. dicitut Trofiunuc, et Trophia- 
nus. Ipse est, uti videtur, qui ad Eumerium Namne- 

'teuseim episc. scripsit epistolam de puero, qui as 
baptizatus esset nesciebat. Unde colligit Cointius, ad 
au, 508, Trojanum Chiodoveo 6 prazio Vogladeuse 
reverieuli non occurri»sse, quod nonnulli dicun!, cum 
Petrus Trojaui decessor eonc. 1 Aurelian, subscripserit 
an. 511. Alius est a Trojsuo diacono saacti Bibiaui 
iu yrzced. nota laudato. 


Ἀ7Πὲ 


S. GREGORII! EPISCOPI ΤΟ ΆΟΝΕΝΙΜΑ 


voeptam iter ad visitanda sanctorum loes. Tremens ἃ caretar. Denique impenduntur tete vites trabontiem, 


vero subdiaconus ait : Queso, domine, ne despicias 
hemilitastem meam, sed indica mihi quae videris, 
animadverti enim neseio quid fuisse divinum. Cul 
Mie : Dieo tibi, sed tu nemini dixeris. Nam scito quod 
ia quacunque die hzc publieaverjs, ab hoc mundo 
migrabis. Sanctom, inquit, Marüanm Turonicum 
vidi, et ipse loeatua est mihi. Cave ergo ne cui vul- 
yare audeas arcana Del. igitar sacerdos iepleto vilae 
bujus cersu obiit. Subdiaconus vero plenus dierum, 
segre ferens. qued virtus saneti Trojani occuleretur, 
eonvoesto episcopo eum clericis, ac civibus (Al., qui- 
busdam] senioribus, omnia qux a Sanclo audierat, et 
qualiter mysterium luminis viderat, quod manife- 
atissime fidem Trojani Martinique gloriam patefecit, 


ex ordine reseravit : nec quidquam ex his occuluit, D 


sdjiciens hzc : Et ut probetis vera esse quse loquor, 
finite sermone finem (scio vita. Et his dictis, clau- 
sis oculis, obiit, non sine adwirauone aslantium ^. 
Magne enim, ot diximus, virtutis fuit beatus Troja- 
ius antistes, et bonorabilis inter cunctos eives urbis 
su. lie fertur dum esset ia corpore, εἰ novum, ut 
as«0let, ampbibolum 5 induisset, cum quo procesan- 
res diccesim cireumiret, fipbriz hujas vestimenti a 
Uiversis diripiebantur, salubre oranis bomo compa- 
1858 quidquid ab eo rspere potuisset. Qui sepultus 
jn terris, celis se vivere multis virtutibus manifestat. 
Nam energumeni, lrigoritici, ezmterique infirmi, ple- 
femque ad ejus tumulam exoráates sccepta incolu- 
imilale recedunt. 


CAPUT LX. 
De sepulcro divinitus amoto in eadem wrbe. 


$49 Haud * proc. ab hujus confessoris de, eat 
oratorium parvulum, etin angulounde arceusoriehatut 
erat magnus sarcophagus, in quo ferébatur sepultos 
luisse duos, sponsum scilicet et sponsam 4, qui post 
baptismum, in. albis positi, a seculo discesserant : 
, hos etiam affirmabat antiquitas fulsse ex genere san- 
eti Pietaveneis llilarii. lloc ergo sepulerüm tali in 
loco situm, non modo pervium atcehst ingredien- 
tium, verum etiam qualiter paries, qni a uifllieidio 
infusus. fuerat, emendaretur, quia esset. contiguus, 
Inhibebat, Qua de eausa Palladius pontifex civitatis, 
qui ex genere quondam divitis Pal!adii descenderat, 


sed noa valent mutilare sepelerum : frons cuneta 
sudore perfenditur, sed opos validum non impletor; 
voces dantur hortantium atque dicentiam : Eia, age, 
trahe funem, sed non meveiur omnino sepulerum. 
Quid plura ? Lassantur omnes in opere, et. interce- 
dente nocte petunt cuncti dare quietem. llicet vl, 
tramesetis nocturnis tenebris, novum illaxit mane, 
anxiss cegitajone sacerdos, rogat erum procedere 
806 δὰ oratorium, ipse aatitipans cenctos, ingre 
diensque invenit ipsum super ipsos quos composuerat 
lapides, omni lireitate subsistere. Admirensque Do. 
mioum glorifieat, qui. potenti virtute perfecit quod 
mansus humoea nequiverat. llornm men nomina 
nulli sunt revelata. 
CAPUT LXL 
| De sancto Nicetio Lugdunensi episcopo. 

943 Nicetius * quoque con'essor in orbe Lugds- 
nensi, vir totius sanctitatis, eonversationis castissim:, 
eharitatiseximise vita perfunctus est(An. 575, 2 April.) 
Cujus eleemosyass atque humanitates [ Ed. hbuoilitss| 
ncc iavestigari tantum, nee enartari ἃ nolis possunt, 
Qui postquam bestum spiritum prtsemisit ad ctelos, 
positus in feretro, ad basilicam in qua sepeltus esi 
ferebatur, Et ecce unus puerulus diuturna czcitale 
gravatus, cum reliquis, pl'angens , adminiculo susten- 
tante, sequebatur. Facium est antem eum  gradere- 
tur, perlata est. vox in aure ejus, secretius dicens : 
Appropinquare feretro, et cum subter ingressus fue- 


C ris, protinus reciples visum. Ille vero interrogabat 


hominem qui eum trahebat quis esset qui bac verba 
auribus suis ibferret. Negat ille quemquam videre 
qui ei loquatur. Cumque bis et tertio bzec vex aures 
illius verbersssel, oognovit aliquid novi gerendum, 
el se ad feretrum postula: duci. Accedensque, et in- 
ter albentium diaconorum turbam perlapsus, quo 
jussus fuit ingreditur. Denique 'ut nomen Sancti. in 
vocare copit, illico, reseratis ocvlis, lumen recepit, 
Post boc puer erat assiduus in basiliea ad sepu 
crum Saneti. deserviens, et lumen accendens : sed 
a quibusdam civitatis majoribus opprimehbatar alque 
fatigabstut, ut nec victus alimoniam posset habere. 
Cumque sepius hwc δὲ beatum implersret sepul- 
crum, apparuit ei Sanctus per visum, dicens : Vade 


removere ipsum ἃ loco summo nitebatur studio (An. ad Guntchr:ampum regom, οἱ ei quid patiaris dAligentet 


580), ita vt, conjunctis stpplins trecentis viris, cutn 
funibus, trahicre et vectibus impellere tonaretnr, po- 
Pllis jam lapidibus, super quos hic sarcophagus lo- 


4 Simili modo réferente Joanne Diacono. in lifiro 
Iv Vie. sancti Gregorii Magni cap. 69. Petris día- 
tonus cum videret invidos homines sancti pontiflcis 
fuemotiam obscurare velle, et Jam íis instigantibus 
quosdam ex ejus libris combustos fuisse, reliquos 
vero simili sorte brevi. damnandos, contestatus est 

iblice in erclesia 86 Spiritum santtum s.rpius vi- 

isse beati viri libros suos scribentis capiti in. mo- 
dum colambs insidentem. Quod ut vertim probaret, 
ait sese in hujus rei testimonium mox animam effla- 
lucum, quod re ipsa contigit. Vix. eniin verba com 
verat, cum in ipso ambone absque ullo dolore de- 
nctus est, ' 


enarra. Ipse enim tibi prebebit vestitum et afimen- 
ium, eripletque te de manu inimicüruw. Denique 
hae admonitione firnatas poer, ad regem accedens, 


» Amphihalus, seu birrus, vestis crat villosa qué 
aseutum b»bebat eafitium, Vide Cangii Glessariem. 
μι quidem sanctus Marüinus tunicam suam ampbiln!o 
800, id est veste superiori, reiento, pauperi ded.i, 
apud Sever. Sulpic. dialogo 1. 

4 Deest hoc cap. in Clar. a. 


4 Nulla est horum apud Santonas mtmotia, igno- 
tatur quoque oratorii situs, sicut δι ecelesize sancti 
Trojaui, cujus nullum superest vesiigium. 


* Deest boc caput cum. seq. in. Coll, uf. Sanct 
Niceii Vitum infra haues intcr Vitas Patrum. eap. 5. 


4 


875 


ABER DE GLOIUA GONFESSORUM; , 


- 


8:1 


quz suggessit obtinuit. Sed οἱ nunc ad sepulcrum A ciat, nuHatenus hinc sum egressurus, Audiens lic 


beati Confessoris mulia miracula Christo auspice 
tribuuntur. Nam et miserorum 9/4/$ ibi catens 
rumpuntur, czeci illuminantur, demones effugantur, 
sanitati redduntur paralytici, perferentes accessus 
febrium liberantur. In quo loco tam frequenter osten- 
duntur miracula, ut ex ordine scribi longum sit. Ta- 
" men rolulit mibi vir fidelis quatuor ibi caecos ante 
paucos dies fuisse illuminatos, et quod hominem quem 
claudum olim noverat, incolumem nuper aspexit. 


CAPUT LXII. 
De sepulcro Helii ejusdem urbis episcopi. 


Dum quadam vice ad occursum supradicti pontifi- 
cis ambulassem, et loca sancia Lugdunensis oppidi 


imperator, dirigit suos in Gallias. Quem illi repertum 
suppliciter exorant, ut cum eis ad visitandam puellam 
Romam dignaretur accedere. !lle vero contradicens , 
ei seindignum per quem Cliristus miracula ostenderet 
esse vociferans, admonitus episcopi sui consilio, cum 


eisdem missis iter dirigit * et ad imperatorem veniens 


cum honore suscipitur. Audiens autem de infirmitate 
puelle, se ad basilieam beati Petri apostoli confert : 
ibique, continuato cum vigiliis et orationibus triduano 
jejunio , quarta die per invocationem Domini nostri 
Jesu Christi, et crucis vexillum, immundum spiritum 
a corpore puelle depellit. Qua sanata, tria ei cente- 
naria auri impera:or offert : sed ille vir altioris spt- 
ritus caducas divitias pro nihilo respuit, dicens : Si 


circuirem, vir ille qui nos precedebat, ad eryptam B me tuis muneribus locupletare desideras , illud quod 


beati llelii ^ invitat ad orationem, dicens, quia iag- 
nus sacerdos in hoc loco quiescit (An. 213). Cumque 
oratione faceta Sancti tumulum admirarer, et tacitus 
de meritis ejus aliquid interrogare cogitarem, aspicio 
in ostio esse scriptum qualiter sepulcri viulator ca- 
daver spoliarit exanime. Inquirens vero causam, si 
li:c vera essent quz& in ostio picto cernebantur, vir 
wibi talia retulit : Sdtnctus Helius tempore pagano- 
rum in hac urbe fuit episcopus, qui defunctus sepul- 
tus est a fidelibus. Nocte autem sequenti veniens 
quidam paganus, lapidem qui ssrcophagum tegebat 
revolvit, erectumque conira se corpus Sancti conatur 
spoliare. At ille, extensis lacertis, constrictum ad se 
liominem fortiter amplexatur, et usque mane, populis 


cunctz proficiet civitati largire. Tributum, ait, in ter- 
tio circa muros milliario populis cede, hoc utrisque 
animabus salubre beneficium erit. Aurum vero tutim 
necessarium non habeo, pauperibus illud pro tua tuo- 
rumque felicitate dispensa. Quod ille non abouens, 
aurum pauperibus erogat, et tributum petitum civi- 
tati concedit, Unde usque hodie eirca muros urbis il- 
lius in tertio milliario tributa non redduntur in pu- 
blico. Post discessum vero beati archidiaconi, ait iti- 
perator suis : Si iste, inquit, Deum plusquam pecu- 
niam diligit, digne ecclesia illa, cui talis minister ob- 
sequilur, nostris muneribus illustratur. 9/46 Tunc 
capsam ad sancta Evangelia recludenda, patenamque 
et calicem ex auro puro pretiosis:(ue lapidibus przce- 


epectantibus b, tanquam constipatum loris, ita mise- €; pit fabr:cari. Quod, niiro perfectum opere, per ho- 


rum brachiis detinebat. lgitur judex loci violatorem 
sepulcri jubet abstrahi, ac legali * poen: seutentia 
coudeuinari; sed non laxabatur a Sancto, Tuuc in- 
telligeus voluntatem defuucti, facta judex de vita 
promissione, laxatur, et sic incolumis redditur. O 


vere sanctam ultionem pietate permistam ! Retinuit. 


hominem ut. argueret, sed tradi non. permisit sup- 
plicio, 9/4 quein jam reddiderat emendatum. 
CAPUT LXIIT. 
De filia Leoris imperatoris. 


Leonis4 autem Romani imperatoris filia, cum a spi- 
ritu vexaretlar immundo, et per loea sancta ducere- 
tur, assidue clamabat nequam spiritus : Non hinc 


minem creditum di: igit ecclesiz. Sed nuntius ille in- 
ter Alpes positus, qui hzc exlibebat, ad aurificis cu- 
jusdam domum divertit; cumque ab eo artifex scisci- - 
laretur quid negotii gereret, rem secretius ac simpli- 
citer pandit. Et ille : Si, inquit, meo consilio 
conniventiam pr:ebueris, multa nobis lixe ratio pote- 
rit lucra deferre, Ad hsc i'le, diabolo instigante, 
seductus, et, ut fertur iter rusticos sermo vulgatus, 
quod inhianti auro ac circumventionis fallacias infe- 
renti sepius animi conjunguntur, statim hujus con- 
silii effectus est consentaneus. Tunc ille deceptor fe- 
cit similes de argento species, ut nihil aliud quam 
aurum purissimum putaretur, et sic opera qux cum 
gemmis lilisque aureis fuerant superposita studiosis- 


egrediar, nisi archidiaconus Lagduneusis adveniat; D sime cum clavis affxit. Verumtamen calicem noa 


et nisi ipse me de hoc vasculo, quod acquisivi, eji- 


* Laud. et Clar. a, Helie. Colb., Elii; et infra, 
Helias. la vulgatis cntalogis locum habet aute Fau- 
$Uunum quem sanctus Cyprianus laudat in epist. 67, 
novz edit. 68, an. 254 scripta, ad Stephanum papam 
eontra Marcianum Arelatensem, qui sese Novatiano 
conjunxerat. Heliam et Faustinum in. unum conflat 
Severius in Chronologia episc. Lugdunensium. 

b kd. plerique, exspectantibus. Simile miraculum 
narrat Joaunes Moschus Prati Spirit. c3p. 78, ubi 
fur a virgine mortua quam spoliaverat dimissus non 
est, quin s6 monasticam vitam amplexurum spopon- 
disset. Ibidem, cap. 71, alius sepulcri violator cze- 
cittem incurrit. Vide et Gregorii Magni Dialog. lib. 
411 cap, 22. 

* Colb. 8, οἱ Clar. b, legalis. Sepulcri violatores 


ParROL. LX XI. 


comminuit, quia catac)yza ( in ipso fuerant solidata. 


capiie plectendes passim leges civiles pronuntiant. 
Complures ea de re videsis :n Cod. Theodosiano. 

4 [nter imperatores qui Roma regnarunt, nullus 
Leo est appellatus. Án bic Leo fuerit qui post sssculi 
v medium CP. imperavit, an quivis alius, divinare 

* Colb. 2, missis dirigit. Clar. et Colb. tut., diri- 


itur. 

ur Clar. b, Cataclipha. Hic locus εἷς exponendns 
est, quia lapilli pretiosi solidius vasi inserti erant. Sic 
ei vesies ex cataclysis, seu potius catacl stis diceban- 
tyr, in quibus gemina et lapides erant iutexti, aut 
qua opere phrygio adoruatue eraut, Vide Uangii Glos 
sarium. 


28 


875 


S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


876 


Denique portitor eum bac fraude Lugdunum advenit, A ealice, muliere non semper ad communicandi gratiam 


oblatisque muneribus, ab episcopo muneratur : re- 
gressusque ad socium, aurum de speciebus figuratum 
recipere flagitat. Artifex vero adliuc non esse totum 
paratum pronuntiat, sed sub ipsa explicitarum se no- 
ete. pollicetur. Exacta igitur cena, cum in cellula 
qua hxc operabatur, pariter residerent, concussa su- 
lito a terrze motu super eos diruit, disruptaque terra 
sub pedibus eorum, ipsos pariter cum pecunia deglu- 
(ivit, descenderuntque viventes ac vociferantes in tar- 
taruin , ultusque e-t Deus velociter de fraude Eccle- 
Si» suz. Ego vero has species in ecelesia Lugdunensi 
szpissime vidi. Sit hoc populis documentum, ut nul- 
lus res ecclesie aut appetere, aut fraudare nitatur. 
Nam aliter, videbit Dei judicium super se velociter 
iniminere. 
"CAPUT LXIV. 
De muliere que Epipodii martgris calceamentum 
collegit. 

.957 Requiescit in suburbano murerum urbis 
ipsius mulier (An. 178), qu:e dicitur collegisse calcea- 
mentum beati martyris Epipodii 8, quod de pede ejus 
cecidit, cuu ad. martyrium duceretur : ad cujus tu- 
mulum szxypius frigoritici czetlerique infirmi sanantur. 
Erasum de tuinulo ipso pulverem hauriunt incoluimes- 
que discedunt. 

CAPUT LXV. 
De alia muliere, cui vir pro oblatione apparuit. 


Duos in liac urbe fuisse ferunt, virum scilicet et 
coniugem ejus, senatoria ex gente pollentes, qui abs- 
que liberis functi, hz»redem Ecclesiam dereliquerunt; 
sed vir prius oliiens, in basilica sanctze Mariz sepul- 
tus est. Mulier vero per annum integrum ad hoc tem- 
plum degens, assidue orationi vacabat, celebrans? 
quotidie missarum solemnia , et offerens oblationem 
pro memoria viri : non diffisa de Domini iniseri:cor- 
dia, quo ! haberet defunctus requiem in die qua Do- 
miuo oblationem pro ejus anima delibasset, semper 
sextariuni Gazeti vini przebens in sacrificium basilicee 
sancte, Sed subdiaconus nequam, reservatum σὺ} 
Gazetum ^*^, acetum velementissimum offerebat in 


* De Epipodio egit Gregorius lib. 1 de Glor. mart. 
cap. δῦ. Ejus vero Acta dedimus inter sincera imar- 
tyrum ad an. circ. 178. In his mulier hic memorata 
dicitur Lycia. 

5 Nota loquendi modum, quo missa etiam a mu- 
liere celebrata dicitur. Observa etiain locum insignem 
ad probandum sacrificium pro requie defuncti procu- 
randa. Denique ex lioc loco patet, non omnes qui of- 
ferebant, aut sacrificiis intererant, semper Euchari- 


stiam sacram iu ea missa percepisse. IHhnc me:ito- 


Mabillonius, lih. : Liturg. Gallic. cap. 6, observatio- 
nem in traciatum sancti Cypriani de oratione Dom. 
editoris Oxoniensis repreheudit, asserentis ignotam 
olim 1uis:e solitarii sacerdotis communionem ex his 
sancti Cypriani verbis : « Quando in unum cuin fra- 
tribus convenimus , et sacrificia divina cum Dei sa- 
cerdote celebramus, etc. » Celebrare enim míissain 
dici potest etiam laicus,.si solummodo missz inter- 
8it, ut ex hoc et aliis Gregorii nostri locis patet. 

€ ld est, reservato... Gazeto. De hoc vino vide no- 
*t28 in lib. vi Hist, cap. 29. 


accedente. Igitur cum fraudem hanc Deo placuit.re- 
velare, apparuit vir mulieri, dicens : Heu, Leu, dul- 
cissima conjux, in quidd 9/& defluxit labor meus 
in szeculo, ut nunc acetum in oblatione delibem ! Cui 
illa : Vere, inquit, quia charitatis taz: non immemor, 
semper Gazeium potentissimum obtuli pro requie 
tua in sacrario Dei mei. Expergefacta autem adniirais 
visionem, eamdemque oblivioni non tradens ad ina- 
titinum secandum consuetudinem surrexit. Quibus 
expletis, celebratisque missis, accedit ad poculuia 
salutare : quz tam fervens acetum hausit ex calice , 
ut putaret sibi dentes excuti, si haustom segnius de- 
glutisset. Tunc increpans subdiaconem, emendata 
sunt quz nequiter fuerant * defraudata. Sed uec boe 


B miraculum sine operis boni merito gestum puto. 


CAPUT LXVI. 
De Memmio Catalaunensi episcopo. 


Catalaunensis f vero urbis proprius exstat patronus 
Memmius antistes, qui cum adliuc inaneret 10 Co: pore 
mor!ali, mortuum dicitur suscitasse (Sec. n, vel in, 
5 Aug.). Ad cujus nunc sepulcrum szepius coufractas 
miseroruin catenas atque compedes vidimus, sed et 
nos proprie virtutem ejus experti sumus. Quodam 
enim tempore, dum in urbe illa commoraremur, puer 
unus ex nostris a febre corripitur, fatigatur vomitu, 
ac cibum potumque simul exhorret : nobis vero ma- 
gna consumptio generatur, quod hujus pueri infirmi- 
tas itineri nostro moras innecteret, Nec mora, basili- 


C cam Sancti adeo, sepulcro prosternor pro puero, df. 


fusis lacrymis deprecor, ut qui laborantibus vinctis, 
disruptis compedibus, respectu pietatis plerumque 
consolationem exliboit, huic febricitanti medelz re- 
frigeria ministraret. 9/549 Mirum dictu: in ipsa nocte 
a Sancii virtute visitatus infirmus mane facto inco- 
lumis surrexita lectulo. 


CAPUT LXVII., 
De Lupo Tricassinorum episcopo. 


Lupum 5 antistitem apud Tricassinorum Campa- 
nie urbem sepultum (An. 479, 2) J«l.) , nulli ba- 


ἃ Colb. a et Clar. b, inquit , Colb. tut. in. quo. In 
Ed. et aliquot Scriptis absolute, defluxit. 

* Clar. a, cum Ed., excuti, que nequiter [uerat. 

t floc caput deest in Clar. a. Auctor est Frodoar- 
dus, Memmium $iimul cum sancto Sixto Hheinorum 
primo episcopo a sancto Peiro in Gallias tni:som 
fuisse. llanc missionem saneto Petro tribuit quoque 
vetus auctor ejus Vitz, qui seculo vi floruisse dic:- 
tur; Alinanno tamen monacho Alttivillaris in diceesi 
Rhemensi, qui szeculo ix floruit, visumest satis eam 
ad sanctum Clementem revocare, Vide Mabillon. - 
Analect. tom. 1l pag. 86 et seq., ubi et de ejus in- 
ventione sub Carolo Calvo an. 868 agitur. Abbatia 
sancti Memmii, vulgo saint Menge, hodieque persut 
prope Catalauni muros, primum a monachis, nunc a 
canonicis regularibus iubabitata., 

δ Lupus e monacho Lirinensi factus episcopes 
Trecarum cum sancto Germano Antissiodorensi iu 
Britanniam transmisit contra Pelagianos decertate- 
rus, ubi Verolamii synodo interfuit. Suam urbem, 
cui Attila Hunnorum rex excidium minabatur, libe- 


871 


. LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. - 


. 878 


betur incognitum : ad cujus basilieam Mauri * cujus- Α tío, oblitus dominus fidei sum, dur captivos absol- 


dam servus, negligentia admissa, confugit; frendens 
vero dominus ejus, de vestigio prosecutus, ingressus 
basilicam, nec oratione prostratus, blasphemias [A/. 
blasphemans] in Sanctum evomere coepit, ac dicere: 
En tu, Lupe, servum meum auferes, et propter te non 
licebit mibi in eum ultionem debitam exercere? Et 
injecta manu servum trahere ccepit , dicens : Non 
tuittet bodie hic Lupus manum suam de sepulcro , 
ut eruat te de manibus meis. Hec dicente misero, 
extemplo lingua quae ín Sanctum blaspheinias effu- 
dit, divinitus obligatur : atque mutatus [A/.., mutus] 
hoimo debacchare ccepit per totam zdem , dans mu- 
gitun ut pecus, sermonem utl bomo non proferens. 
Cumque hzc suis nuntiata fuissent , apprehensum 


vere dissimulat, ipse ligatur. Nam statim sumtinitas 
digi de manu qua fidem fecerat dolere gravitee 
cepiL: deinde paulatim dolór accrescens, per mae 


pum bracbiumque totum exteuditur. Quid plura? 


Truncatum ad ipsam junctnram eubiti brachium cun 
(sic) cecidit, et hic spiritum exhialavit. Uxor vero ejus 
post hzec voluit eos iterum ad servitium revocare ; 
sed capitis dolore percussa , virum secuta est. Et sic 
hi in ingenuitate perpetua absque ullius scripturae 
munilione manserunt. 
CAPUT LXIX. 
De Marcellino episcopo, 

Habet ς et Ebredunensis urbs patronum proprium, 

Marcellinum antistitem , per quem dum adhuc ii 


duxerunt ad domum suam. Uxor vero ejus multa B Corpore moraretur, multa Christus miracula opera- 


inunera in basilicam posuit ; sed hic tertia die cum 
gravi cruciatu vitam finivit. Quo defuncto , mulier 
quz dederat recepit, servus tamen permansit inge- 
nuus. 


CAPUT LXVIII. 
De Aventino. ministro ejus. 


ljuic antistiti famulabatur Aventinus 5 quidam re- 
ligiosus (An. 557, 4 Feb.), ad quem post hujus obi- 
tum captivi fecere 95 confugium, quorum domino 
Aventinus pretium obtulit. Sed ille obligans se sa- 
cramento ait : Nunquam héec nisi in pago meo sum 
accepturus. Deditque dexteram suam , quod si illoc 
pecuniam transmitteret , iste confestim captivos a 


vinculo servitutis absolveret. Traosmisso itaque pre- C 


ravit. Complures ei epistolas Sidonius scripsit, a quo 
episcopus episcoporum, Gallie pontificum facile prin- 
ceps, vir sanctus, eic., non semel dieitur. Euwque 
laudat epist. 4 libri vi, ob novem quinquennia in apo- 
atolutu decursa, Ejus Vitam habet Surius die 29 Ju- 
lii. Sepultus est in suburbana ecclesia sanctze Maria, 
postmodum sancti Lupi dicta, ob crebra miracula 
quie ad ejus sepulcrum flebant. — Hac ecclesia, 59- 
culo ix labeute, a Normannis destructa , nova intra 
urbem sub ejusdem sancti Lupi nomine paulo post 
exstructa est, in qua beati pontificis reliqui: depositze 
fuerunt. Sacello vero sancti Martini, quod e prima 
ecclesia supererat, clerici aliquot pr:efecti fuerunt , 
qui anno 1104 canonjcorum regularium institutum 
suscepere, quos anno 1155 imitati sunt cauonici 
ΒΟΥ ecclesie sancti Lupi in urbe, jam quippe ibi 
monachi defecerant. Et h:xec fuit utriusque abbatiae 
canonicorum regularium origo in urbe Trecensi. Vi- 
desis Camuzati Promptuarium. Porro non liquet quis 
fuerit exiremus beati Lupi annus. 

^ Sic Mss. et Dad, ; esteri Ed., Maurus. 

» liujus Vitam edidit Camuzatus In Promptuario 
Trícassino, et Bollandus die 4 Febr. ; ubi sub sancto 
Cameliano beati Lupi su.ce:sore floruisse dicitur,et ab 


ὁ eo ecclesiz promptuariis praepositus. Hic vero extra- 


urbem secessit, ut sibi paulo iiberius vacaret; dein 
ad locum, insülam dictum, quod Oza fluvio ('Ose) 
circumdaretur, ibique abbatis munere functus, tan- 
dein sancto Fidolo (saint Fale) sibi substituto, circ 
au. 534, in solitudinem prope Verrerias secessit, ubi 
anuo 537 delunctus est, — Monasterii Insulae situs 
adeo incerius est, ut neque Camuzato, neue aliis 
viris eruditis, qui loca lustraveruut, probe uotus sit. 
Celebre tamen olim fuit, ut patet ex Vita sancti Leo- 
nis abbatis Mentuniaci , ibique sepultus fuit sanctus 
M. lanius episc. Trecensis. Praeferenda videtur eorum 
* Bemtentia qui putant esse oppidulum duobus circiter 


tus est (Sec. iv, 20 April.). Hic enim fecisse dicitu£ 
lavacrum ad baptizaudum, in quo Natale Domini do« 
minic» 4 cuu: aqua diciter divinitus exoriri. De quà 
eliam ad aliud lavacrum, in quo eonsuetudo prisca 
baptizari instituit, aqua defertur. Non tanen cumue 
latur, ut de illis fontibus llispaniz: supra retulimus 
(Cap. 24 de Glor. mart.). Ad hujus ergo saneti se» 
pulcrum lychnus assidue lumen praebet : sed acceu 
sus semel mulis noctibus sine ullo additamento per» 
durat ; et plerumque contingit ut ezstinctus a vento, 
6951 divinitus iterum accendatur. Ex quo oleo ple» 

rumque infirmi medicamenta suscipiunt. 

CAPUT LXX. 

De Marcello episcopo Deensi. 

Fuit eiiam et Marcellus Deeusis * urbis episcopus 


leucis dissitum ab urbe, hodieque Insula (/'J/e) di^ 
cium , ubi visituf prioratus monasterii Molismensis. 
C:eterum sancti Aveutini corpus beatus Vincentius, 
tunc Trecarum episcopus, in ecclesia suburbaua a se 
constructa in loco ubi vir sanctus aliquandiu vixerat, 
deposuit, ubi et Ipse postea sepultus est. llodie pa- 
rochi:e titulo sub sancti Aventini nomine gaudet , 
ejusque reliquias possidet, quas tamen in cathedrall 
ecclesia alii asservari contendunt. Vide Cointium ad 
ann. 4*6 et 557. 

ὁ Deest hoc caput ín Colb. tut. Sancti Marcellini 
Acta post Monibritium edidere Uollandiani 20 Maii , 
ubi dicitur a sancto Eusebio Vercellensi consecratus 
episcopus , Ebredunensem ecclesiam , qu;e Alpium 
Maritimarum metropolitana est, iustitui-se. Socius 
ba»buit Domninum et Vincentium, qui apud Diniam 
quiescunt, Eos Wandelljertus simul jungit in Marty - 
rologio, in aliis tamen variis diebus celebrantur. 

d Editi, Domini et dominice. Pith., Nataledomini- 
ce cene, id est, in solemnitate Cena domluicze, Co- 
dex ta uen ad quem editum suum contullt, ut ceteri, 
babet Domini, dominice. Unde suspicor id solum- 
modo ex conjectura emendatum a Piiliceo fuisse. 

ὁ Coib. 2, Clar. a et Bad., Diensis. Utraque lectio 
bona, dicitur hodieque Die in Delíinatu sub metro- 
poli Viennensi , cujus sedes diu Válentina: uuita , 
paucis ab hinc annis divisse sunt, et utrique urbi suus 
datus est episcopus. Marcellus vero circa szculi vi 
initium floruit. Ejus basilica cum monasterio sibi 
adjuncto Cluniacensis ord. extra urbem sit, seculo 

roxime elapso a Calvinianis h:eret:cis destructa est, 

nde monDachi in urbem translati ibi hodieque perse- 
verant. Sancti. Marcelli Vitam sanetus Ulfinos, qui 
saeculi vin inlijo Dien:em ecclesiam rexit, sulula ore 
tione scripsisse dicitur. De eo Martyrolog. ltonianunt 
et Dollandiani ad d ci 9 Aprilis, 


LI 


8:9 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


magni(ice sanetitatis, ad cujus nihilominus tumulum A Cui etiam si ab ardore febris interdum siiis accede- 


lychnus accensus diuturno spatio lucere solet : prse- 
etat ex eo oleo virtus Domini medicinam infirmis (An. 
500, 9 April. 

CAPUT LXXI. 


De Metria Aquensium confessore. 


Aquensibus (vulgo Aiz) etiam est concessus incly- 
tus athleta Metrias 8, vir in corpore, juxta historiam 
actionis (15 Nov.) maguificz sanctitatis, et licet con- 
ditione servus, liber tamen justitia : qui, ut ferunt le- 
gentes certaminis ejus textum , peracto cursu boni 
operis ἃ *:culo viclor abscessit, saepius se in coelis 
degere virtutibus manifestis ostendens. Tempore igitur 
quodam cum Franco episcopus hujus municipii eccle- 
siam gubernaret (An. 566), Childericus, qui tunc pri- 
eus apud Sigihertum regem babebatur, villam ejus 
competit b, dicens, quia injuste ab Aquensi ecclesia 
retineretur. Et dicto citius convenitur episcopus : da- 
tisque fidejussoribus, in presentia regis adsistit , 
clamans et obsecrans ut rex ab hujus causae audien- 
tia praesentiam suam averteret *, ne coelesti judicio 
condemuetur, addens : Scio euim virtutem Metri:e 
viri beati , quod velociter in pervasorem suum irro- 
gat ultionem. Denique conjuncti auditores 4 causam 
giscutiunt. Insurgit Childericus, atque improperans 
criminibus exacervatuin * episcopum , quod res fisci 
ditionibus debitas iniquo ordine retineret , extrahi 
eum vi a 959 ;udicio jubet ; et tentum , ablata per 
judicium przsentium villa, trecentis aurcis condem- 
navit. Favebant ci omnes, nec quisquam contra vo- 
luntatem ejus audebat decernere, misi quod eidem 
libuisset. Denique condeinnatus spoliatusque sacer- 
dos ad urbem rediit, atque prostratus in orationem 
coram sepulcro Sancii, dicto psalmi capiteilo, ait : 
Non hic accendetur lumen f, neque psalmorum mo- 
dulatio canetur, gloriosissime Sancte, nlsi prius ul- 
ciscaris servos tuos de inimicis suis, resque tibi vio- 
lenter ablatas Ecclesic sanct restituas. 1128. cuum 
laerymis effatus, sentes cum acutis aculeis super 
tumulum projecit; egressusque clausis ostiis simili- 
"ter in ingressu alias collocavit, Nec mora, corripitur 
pervasor a febre, decumbit lectulo, exhorret cibuin, 
fagiidit et. potum, profert :stuans juge suspirium. 


^ Alii, Mitrias. Clar. b, Menas; et infra, Metr?. 
b Competere est rem alienam occupare- Unde 


- Gregor., lib. 1v, cap. ult., rerum alienarum competi- 


tor dicitur qui eas invadebat. 

€ Colb. tut. et aliquot Ed.,ad..audientiam... aver- 
teret. Bal., atverteret. 

à Sic Colb. 2 et Clar. b; czteri , adjutores. 

* Colb. a, et Clar. a, exacerbatum. Bell., crimini- 
busque exacerbatum. 

f idem fecit sanctus Eligius ex ejus Vita a sancto 


 Audoeno, lib. 1, cap 50. Cereos ante sancti Stephani 


reliquias accensos meinorat Evodius in libris de Mi- 
raculis sancti Stephani apud Augustinum. 

& Sic babent Mss. et Editi, quos vidi, excepto 
uuico Clar. a, qui babet Servalius , cui consentit Co- 
dex saucti. Laurentii. Leodieusis , qui huic ecclesiae 
oblatus est in ejus dedicatique a Reginardo Leodiensi 
episcopo, facta an, 1054, ut observat Henschenius iu 


. €xege-i de episcopatu Tiajectensi, ubi Servatii nomen 


rel, aquam tantum , nihil aliud hauriebat. Quid 
plura? in. hac zgrotauone integrum ducit annum ; 
sed inens prava nou flectitur. Interea lobitur cxsa- 
ries cuneta eum barba, et ita otnne caput remansit 
nudum, ut putares eum olim sepullum, nuper eje- 
cium fuisse post funera de sepulcro. Mis et talilus 
miser alflietus malis sero recogita!, d:cens : Peccavi, 
co quod exspoliaverim Ecclesiam Dei, atque epi- 
$copo sancto intulerim injuriam. Nunc autem ile 
quantocius, eL reddita villa, sexcen'os aureos super 
tumulum Sancii deponite ; est enim mihi spes quod 
res reddita tribuat :egrotanti medelam, Quod audien- 
tes homines ejus, accepta pecunia, fecerunt sicut eis 
fuerat imperatum. Reddiderunt agrum, solidusque 


B Super sepulerum servi Dei posuerunt. Sed cum boe 


fecissent, statim ille iu eco quo erat spiritum exba- 
lavit; lucratusque est detrimentum anim per ade- 
ptionem acquisitionis iniquz. Episcopus autem ob- 
«nuit ultionem de inimico 853 Ecclesie, quam 
promiserat futuram per Αἰ ει: Uci virtuteun. 


CAPUT LSXXil. 
De sancto Arvatio Trujectensi episcopo. 


Arxatius € vero Trajectensis episcopus, tempore 
Cliunoruin, cum ad irrumpendas prorumperent Gallias, 
fuisse memoratur (4x. 450, 15 Maii); qui et sepulius 
refertur juxia ipsum pontem oggeris publici 5 : circa 
cujus sepulerum quamvis nix delluxisset , nunquam 
tanen. marmor quod super erat positum bhumecta- 
bat; et cum loca illa nimii frigoris gelu ligentur, et 
nix usque in trium οἱ quatuor pedum crassitudinem 
terram operiat, tumulum ullatenus non attingit. Da- 
tur enim intelligi verhm lsraelitam hunc esse. Nam 
illis (Forsan, illi] inter muros aquarum aquz non 
sunt perniciei, sed saluti ; et circa hujus justi tumu- 
lum nix decidens , non humoris eausa est, sed ho- 
noris. Videasqva in circuitu montes niveos clevari, 
nec tamen al^ngere terminum monumenti; et non 
miramur $; terra operiatur nive, sed admiramur quod 
attinge^e ausa non est locum beati sepulcri. Nam 
plezamque devotio studiumque fidelium oratoriun 
cunsiruebant de tabulis ligneis levigatisque : sed 
protinus aut rapicbantur a vento, aut Sponte ruc- 


esse retinendum pluribus contendit. Codex tamen 
sancti Dionysii seculo viii. scriptus, quem penes δὲ 
habebat, Aravatius exhibet, ut monuit me vir Cl. Da 
niel Papebrochius. Sie et habet Codex Floriacensis, 
in capitum ind:ce : De Aravatio Trajectensium epi- 
scopo. Vide quie. observavimus ad eaput 5. libri τὶ 
liist. et ad cap. 1 Fredegar.i Epitóm. Porro hae prima 
occasione Tungrorum episcopum Trajeciensem nua 
cupatum, fuisse observat Valesius; lad. tamen, ei 
Ular. a, ait. manu, bic habent Tengrensis. 

à Aggeris publici nomine designari viam publicam 
seu militarem lapide vel silice strestam probat Alte- 
serra in cap. ὃ lib. n list. ex 1. 4 et 5 Cod. Theodos. 
Sulpicius Sever., dial. 2, eap. 4, sic loquitur :'v Per 
agyerem publicum plena militantibus viris fiscalis 
rheda veniebat. » Agger dicitur quoque sepis genus 
viis publicis aut fluviis impositum ad continendas ri- 
pas. Servio est media pars vize paulo elevata , et la- 
pido strata. Un ie et via militares strato dictze sunt 


. LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


852 


bant. Et ercdo idcirco ista fieri, donec veniret , qui A scopus est sepultus , eui erimen adulterii saeva popu- 


dignam aeificaret fabricam in honorem Anotistitis 
gloriosi. Procedente vero tempore adveniens in hanc 
urbem Monulfus * episcopus (An. 5:0), templum 
magnum in'ejus honorem construxit, composuit, 
ornavitque, in. quod muito studio el veneratione 
translatum corpus magnis nunc virtutibus pollet. 


CAPUT LXXIII. 
De cemeterio Augustodunensis urbis. 


954 Cemeterium apud Augustodunensem urbem 
Gallica lingua vocitavitb, eo quod ibi fuerint multormin 
hominum cadavera lunerata : inter quie quod sint 
quorumdam fidelium dignarumque Deo animarum 
sepulcra , frequens occulti psallentii mysterium do- 
cel; cun plerumque multis appareant, in ipso vocum 
priconio reddentes omnipotenti Deo gratiiruim de- 
bitam actionem. Nam audivi quod duo ex incolis 
loci , dum loca sancta orandi gratia circumire dispo- 
nereut, audiunt in basiliea sancti Stephani, quse 
huie conjungitér coemeterio , pssllentium sonum : 
admirantesque dulcedinem moduli, appropinquant 
ad ostium templi , autumantes a quihusdam religiosis 
vigilias celebrari. Ingredientes autem, et orationi diu- 
tissime incumbentes, consurgunt, psallentii chorum 
conspiciunt ; nihilque lucere per templum, nisi pro- 
pria claritate cuncta prospiciupt splendere : de per- 
soui$ vero nullam prorsus agnoscunt. Denique cum 
essent attoniti et stupore perculsi, unus de psallea- 
tibus accedit ad eos, d'cens : Exsecrabilem rem 


fecistis, ut nobis arcana orationum Deo reddentibus C 


2desse przsuimeretis. Discedite ergo, et a domibus 
nostris * abscedite , alioquin ab hoc mundo migra- 
litis. Ex quibus unus discedens abiit ; alter vero qui 
in 10co remansit, post non multos dies a saculo 
coumimigiavit. 

CAPUT LXXIV. 


De sepulcro Cassiani episcopi, 


9555 In hoc coemeterio vidi beati Cassiani sacer- 
dotis magni sepulcrum 4 a multis infirmis erasum, 
«quod pene transforatum eo tempore putabatur (Sec. 
rv, 5 Aug.). Abluuntur enim ex hoc pulvere mgroti, 
sed protinus virtutis magnitudinem sentiunt. Ibi et 
Simpliclus (Vid. cap. 10) ipsius, ut aiunt, urbis eji- 


lorum objecit insania. 


CAPUT LXXV. 
De Riticio episcopo. 


Sed qu'a, de his aliquid proloqui juvat, prius de 
saucto Riticio *, quia prier obiit, sermo habendus 
est. Fuit autem nobilissimis parentibus et littera- 
rum acumine clarus (An. 515 , 19 Jul.), qui, trans- 
acta adolescentia, uxorem simili uorum bonestate 
priclaram sortitus est cum qua spiritalis Jilectionis - 
conhibentia, non luxuria copulatur. Concurrunt 
elcemosynz, vigilie celebrantur, et opus Dei per eos 
incessabiliter exercetur. Igitur longa post teinpora 
mulier declinans caput ad lectulum, beati viri auri- 
bus extrema profert verba , dicens : Deprecor, piis- 
sime frater , ut. post discessum meumui, percurio sevi 
tempore, in ilio quo ego collocor sepulcro ponaris, 
ut quos noius castitatis dilectio uno conservavit in 
toro, unius retineat sepulcri consortium. Hzc effata, 
lacrymans spiritum emisit ad celos, At Riiicins epi- 
scopalum Augustodunensis urbis populo eligente 
956 soriitur : qui talem se prebuit in religione, ut 
morum bonitas pontificatus gratia zquaretur , et ad 
diem obitus per diversos gratiarum spiritualium gra- 
dus plena per/ectione consutnmationeque veniret. 
Quo abluto et super feretrum posito, movere ipsum 
non queunt officia famulautium. Tunc in stupore 
mentis delixi, audiunt a quodain sene, virum durni- 
nam conjurasse ut eos uuius sepuleri amplitudo sus- 
ciperet : sermone vero percurso , confestim sustolli«. 
tur feretrum, allatoque eo prope sepulcrum, resuuit 
sacerdos spiritum. Alloquitur sociam dicens : Recor- 
dare, dulcissima conjux, quz nobis fueras deprecata, 
Nunc suscipe exspectatum diu fratrem, et conjungere 
artubus impollutis , quos non luxuria polluit , sed ca- 
slitas vera mundavit. Ilzc eo dicente, mirum in mo- 
dum commotum sepulcrum, uno in loco ossa virginis. 
conglobantur : beatus vero Sacerdos, receptus jn. 
pacis somno hujus sepulcri tectus est. opertorio f, 
Huic Cassianus, cujus supra meminimus , successit. 
Post hunc Egemonius cathedram pontificatus. as-. 
sumpsit δ. 


ὁ Sedit inter sanctos Domitianum et Gundulfum, de D hoc autem cemeterio hodieque sancti Ca«siaui sepul- 


quo plura Heriígerus, Egidius Aurexv:llis, ete. Vide 
He :scheniuin in pramissis ad toin. VII Maii Bollan- 
diaui, et Cointium ad an. 5:0. 

b Est tamen vox. e Graco derivata. χοιμητύριον, 
quasi dormitorium. Mss., cimiterium. Porro liodicque 
haud procul ab /Edua urbe visitur. coemeterium, ubi 
ingeus lapideorum sepulerorum uumerussuperest, com 
ecelesia, aut potius ecclesi sancti Stephani iuris, 
absque tecto. lbi Petrus Ladoneus sanctorum Rlie- 
"οὐ, Cassi.ni, Simnpl.cii aliorumque Augustoduni 
episcoporum tumulos exstare scribit. Vide notas in 
capp. reqq. . 

* Sic Colb. tut. At Colb. a et Clar. a, vestris. (Ὁ . 
teri Mss. et Ed., ad domos vestras. . 

4 Viditetillud sanctus Germanus episc. Antissiodori, 
cui cum sanctus Cassianus gloriau suam revelasset, 
ejus sese ac plebem precibus commendavit beatus 
Auti:tes, ut narrat Coust.ntius Vitz lib. 11, cap. 6. In 


crum habetur in oratorio ipsius nomini sacrato. At 
nulla ibi sancti Siaplicii memori», cujus furte sepul- 
erum cuin caeteris coministum est. 

* Colb. tut, , Aricio, et infra Arícius. Celebris est 
Rheticius in Historia ecclesiastica, qui a Constantino 
Magno iu causa Donatistarum judex datus fuit. Sub- 
scripsit conc. Arelatensi 1, anno 214. Eun ejusque 
opera passim laudant Hieronymus, Augustinus, Op- 
tatus, etc. 

! Juxta coameterium eapp.praced. laudatum babe- 
lur e&clesia parochialis saucti Petri de Strada (de 
l'Etrier) dicta, in qua visitur sepulcrum beaii Anti- 
stitis sub fornice parvo iu muro ecclesi: cavatum, 


cuim hac recenti inscriptione : 868 RHETITIUS Eb3 
&DUENSIS CCCXIV. 

€ llabemus in vetustis. Mss. Codd. Vitam sancti 
Cassiani, soluta et stricta oratione descriptam, ip qua 
Rücticio Egeurmius, ct buic Siquis Sexto 


CAPUT LXXVI. 
De Simplic:o episcopo. 

Quo decedente, beates Simplicius ecclesie ipsi 
praeponitur 8 (An. 561, 24 Jun.). Fuit autem. de 
stirpe nobili, valde dives in opibus seculi , nobilis- 
simse coujugi sociatus : his fuit castissima, obtegente 
saeculo, vita, soli Bco cognita, mortalibus tamen 
ignota. Erant enim ambo Justi et in eleemosynarum 
semina ac vigiliarum tolerantiam valde promptissiini. 
Interea propter illam , ut diximus, 9537 szculi di- 
gnitatem, Simplicius, decedente Egemonio, a popu- 
lis eligitur, sed a Deo pro castitatis et sanctitatis glo- 
ria destinatur. Accepto quoque pontificatus ordine, 
beata soror, qux prius fuerat non libidine, sed ca- 
stítate viro conjuncta , non passa est a stratu pontifi- 
eis submoveri; sed in illa puritatis castitate, qua 
prius, viri castissimi torum adibat, secura de con- 
seientia iInentis sancte, sciens se uri non possc ab 
incentivi ignis ardore. Sed s»va diemonuis invidia 
eontra sauctos Dei probrosa excitat bella, et quie in- 
stínctu suo destruere non potuit, nititur verb's sub- 
dolis infamare. Quid plura ? In illo dominii Natalis 
die comuioventur cives in scaudalumn, et ad beatam 
Virginem rapizlo cursu concurrunt , dicentes : Inere- 
dibile est mulierem viro junctam pollui non posse, 
ted nec vir poterit artubus mu'ieris junctus a coitu 
abstinere. Sic etenim Solomonis proverbia proferunt: 
INemo, ait, tangens picem mundus poterit esse (Eccli. 
xir 1). Neque enim in sinu ignem quis gestiens non 
eremabitur. Ergo videinus vos uno in toro reenm- 
bere, et suspicari aliud uon possumus, nisi miscea- 
mini simul. His commota Virgo sanctissima, aggre- 
ditur Pontificem simili castitate pollentem , replica- 
Usque coram omni populo sermonibus quos audierat, 
puellam, quxe tunc plenam , ut assolet , pro injuria 
hiemis arulam cum carbonibus retinebat, vocat 5 ; 
expansoque pallio prunas ardontes suscipit , et fere 
bor: unius spatio tenens, sacerdotem evocat, dicens: 
Accipe mitiorem solito ignem, nequaquam tuis vela- 
minibus nociturum, ut o«tendant in nobis h:xe flamm:e 
exstinetas flammas esse luxurie, Suscipiente vero 
l'ontifice, nihil nocitum est velamen ejus ab igne. 
lloc miraculo populus, qui erat tunc incredulus, cre- 
didit Deo, et inter. septem dies amplius quam mille 
bomines sacri innovatione lavacri sunt renati. Quoi 


dicuntur. Cassianus vero in Egypto natus, ibique - 


Ortensis episcopus factus tempore Joviani imp. relicta 
sede in Gallias venit, ubi a Simplicio Eduensi epi- 
$COpO susceptus est, eique successit , Obiit szec. iv 
labente. Unde emendandus videtur hic Gregorius, qui 
Cassianum Fgemonio et Simplicio praponít. Et qui- 
dem Simplicius inter episcopos recensetur, qui anno 
9468 concilio Goloniensi contra Euphratam ejusdem 
urbia episcopum dicuntur interfuisse; proindeque 
ante Cassiani adventum sedebat, qui Joviani tein- 
paré, id est an. 565, faetus est episcopus. Si tamen 
quis inaluerit Cassiani Vitam ex Gregorio reformare, 
Hou refragabor. 

ἃ Vir summe simplicitatis atque charitatis appellatur 
a Constantio iu Vita sancti Germani Autissiod., lib. 1; 
e . 


$. GREGORII EPISCOPI-TURONENSIS 


$894 


À suscipiens Ecclesia , gaudens coelesti regno per hos 


tnilites copulavit. 
CAPUT LXXVII. 
De simulacro DBerecyntlua. 


9568 Ferunt etiam in hac urbe simulacrum fuisse 
Berccynthiz, sicut sancti martyris Symphoriani pas 
sionis declarat historia *. Hanc cum in carpento pro 
salvatione agrorum ac viuearunmt suarum misero 
gentilitatis more deferrent, adfuit supradictus Sün- 
plicius episcopus, haud procul aspiciens cantantes 
atque saltantes 4 ante hoc simulacrum : gemitumque 
pro stultitia plebis ad Déum emittens , ait : Illutnina, 
quaeso, Domine, oculos hujus populi, ut. cognoscat 
quia simulacrum Berecyuthie nihil est. Et facto 


B signo crucis contra, protinus simulacrum in terram 


ruit: ac defixa so!o animalia qua plaustrum quo hoc 
vehebatur trahebant, moveri uon poterant. Stupet 
vulgus innumerum, et deam l:esam omnis caterva 
conclamat : iminolantur victim: ; animalia verberau- 
tur, zed moveri non possunt. Tunc quadringenti de 
illa stults multitudine viri conjuncti simul aiunt ad 
invicem : Si virtus est ulla deitatis, erigatur sponte, 
jubeatque boves qui telluri sunt. stab.liti procedere. 
Certe si moveri nequit, manifestum est nihil esse 
divinitatis in ea. Tunc accedentes, et. inimolantes 
unum de pecoribus, cum viderent deau suam nulla- 
tenus posse moveri, relicto gentilitatis errore, inqui- 
sitoque antistite loci, conversi ad unitatem Ecclesise, 
cognoscentes viri [Leg. veri] Dei magnitudinem; 


(C. s3ncio sunt baptismate consecrati. 


CAPUT LXXVIII, 

De episcopo super cujus pecius agnus apparuit. 

Sed quoniam superiore capitulo exposuimus qua- 
liter castitas diligentes Deum ornaverit, venit in 
memoriam qus» Felicem 9 Namneticum referentem, 
dum de his confabularemur, audivi. A ' ebat euim 
fuisge antistitem 959 in civitate sua cum conjuge: 
sed cum ad honorem sacerdotii accessisset, lectulum 
juxta ordinem institutionis catholice sequestravit f, 
quod mulier valde molestum tulit, Cumque diebus 
singulis cum eo ageret, ut in uno stratu quiescerent, 
nec acquiesceret pontifex rem tam improbain, quam 
canonum decreta non admittebant, quadam die ac- 
censa furore, ait intra se: Non puto esse absque 


b Sie Colb. 2 et Bell, Ed. vero, audierat, arculawm 
puella tunc... hiemis cum... vocal puellam. 

ς Hanc-dedimus inter. Acta mart. *incera, ad an. 
circ. 480, ubi locus hic laudatus habetur num. 9. 
Gallorum veterum morem fuisse ob-ervat Sulpicius 
Severus in Vita sancti Marliui deorum simülacra per 
agros circumferendi. Sed et passim ejus rei occur- 
ruut exempla in Hist, Roman: scriptoribus. 

4 Sic Clir. a., SB. et Pili. At Dell. et Colb. 8, 
psaltantes. Ed., psallentes. 

* De Felice Namnetico epise. passim egit Grego- 
rius in Historia. Vide lib. v, cap. 5. 

t Hoc nempecanonibus complu: ibus sancitum erat. 
Vide lib. 1 Historie cap. 39, et Greg. Magni lib. iv 
Dialog. cap. 29. fliunc natae voccs, episcopa, presby . 
tera, diaconi, T 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


8*6 


aliqua. couscientia viri mei quod ab amplexu ejus A trahuntar qux apprehenderant. Tuuc balbutiens, οἱ 


taliter suu) repulsa; sed ibo et videbo, ne forte alia 
mulier cum eo decumbat, pro cujus me amore despi- 


ciat. Et statim adfuit in cubiculo episcopi, invenitque . 


eum post meridiem dormientem. Accedensque ante 
lectulum ejus, vidit agaum immensz claritatis super 
pectus ejus quiescentem. Tunc timore perterrita, 
velociter se a lectulo sancti removit, nec adjecit 
ultra querere quid vir Deo plenus ageret in occultis ; 
sed cognovit manifestissime illud cum servis Dei 
impleri, quod ipse Dominus suis fidelibus est polli- 
ceri dignatus, dicens : Ecce ego 8 vobiscum sum om- 
nibus diebus usque ad consummatienem seculi (Matth. 
xxvii, 20). 


CAPUT LXXIX. 
De Remigio Rhemensium ep'scopo. 


Remigius vero Rhemensis urbis episcopus 5 (An. 
$55, 15 Jan.), qui, ut ferunt, septuaginta aut eo am- 
plius iu episcopatu annos explevit, et oratione sua 
defunct:e cadaver puellz obtinuit suscitari, pleruma- 
que infirmis sanitatum gratiam porrigit, et in perva- 
sores S:pissime ultor exsistit. Erat auteu) haud 
procul a basilica * campus tellure fecundus, tales 
enim incole olcas 4 vocant, et hie datus basilicze 
sanct? fuerat; quem unus ex civibus pe: vadit, de- 
spiciens hominem qui eum loco sancto contulerat. 
Qui cum ab episcopo ac loci 960 abbate crebro 
conventus fuisset, ul qux injuste pervascrat,redde- 
ret; parvipendens verba qua audiebat, pertinaci 


vix sermonem explicare potens, ait : Deferte ime ad 
basilicam Sancti, et quantumcunque super me auri 
est, ad sepulcrum ejus projicite. Peccavi enim au- 
ferendo res ejus. Aspiciens autem dator campi hune 
cum muneribus venientem, ait: Ne accipias, quaeso, 
Sancte Dei, munera ejus qux: nunquam accipere 
consuevisti; ne sis, deprecor, adjutor ejus qui, iu- 
flammante concupiscentia, rerum tuarum nequau) 
possessor exsistit. Nec distulit Sauctus audire vocem 
pauperis sui. Nam liomo ille, licet dedisset munera, 
rediens tamen domum, emisit { spiritum, recepitque 
Ecclesia res suas. Sed nec illud sileri placuit quod 
illo gestum est tempore cum lues inguinaria popu- 
lum primx Germania 6 devastaret. (An. 546). Cum 


B autem omnes terrerentur hujus cladis auditu, con. 


currit Rliemensium populus ad Sancti sepulcrum, 
congruum bujus ον flagitare remedium. Accen- 
sis cereis lychnisque non paucis, hyinnis psalmisqua 
coelestibus per totam excubat noctem. Mane autem 
facto quid adhue precatui desit in tractatu rimatur ; 
reper.unt etenim, revelante Deo 5, qualiter oratione 
premissa, 961 adhsc majori propugnaculo urbis 
propugnacula munirentur. Assumpta igitur palla ! de 
Beati sepulcro, componunt in. modum feretri ; ac- 
censisque super cruces cereis, atque ceroferalibus i, 
dant voces in canticis, cireumeunt urbeu cuim vicis. 
Nec pretereunt ullum hospitiutn, quod non hac cir- 
cuitione concludant. Qoid plura? non post multos 
dies fines hujus civitatis lues aggreditur memorata. 


direpta defensabat intentione. Denique causa exstitit C Verumtamen usque ad eum locum accedens, quo 


et non devotio, ut Rbemensem urbem adiret: prope- 
rat ad Sancti basilicam. Arguitur iterum ab abbate 
. pro invasione campi , sed nihil dignum ratione re- 
spondet. Explicitisque negotiis, ascenso equo, ad 
domuin redire disponit: sed obstat nisui ejus sacer- 
dotis ἐπ} 1, Nam sauciatus a sanguine δ, diruit in 
terram : obligatur lingua qux locuta fuerat campum 
tolli; clauduntur oculi qui concupierant, manus conu- 


a Alii cum Ed.: Ecce enim vobiscum, etc. 

b lloc caput ferme integrum Ilistorizx sux inseruit 
Frodoardus libro 1, cap. 19 et 20. De sancto Remi- 
gio plura habet Greg. in. llist., potissimum libro i1, 
cap. 31. Ejus Vitam scripsit ilinemarus ejus sedis 
szculo 1x successor, quam apud Surium habes. Obiit 
Mibus Januarii , quem tamen pleraque Martyrologia 
die 1 Octobris commemorant. Ejus. festivitatem sub 
apostoli Francorum titulo. celelrari decreto sancivit 
sanctus Leo IX, summus pontifex, quod. decretum 
Clerus Gallicanus in, generali conventu anuo 1637 
renovavit. 

* Basilica l'emigana etiamnunc superest, sed 
intra urbis muros ab aliquot szculis inclusa, archi- 
monasterii titulo aliisque pr.erogativis donata , ob 
beati l'ontilicis corpus, quod ibi in magnificentissimo 
mausoleo incorruptum 3asservatpr. ílanc incolunt 
immonacli Denedictini e cong. sancti Mauri. 

4 Vulgo une ousche, vel osche, certa terr: portio. 
Vide Caugii Glossarium. 

* ld est apoplexi correptus ; vide lib. v flist. c. 5. 

f Clar. a, Colb. tut. et Frodoardus, anisit, 

€ Sic appellibaut provinciam sub Moguntia me- 
tropoli constitutam. 

b Cod. Reinigianus addit : Qui sanctum suum mi- 
rificari apud homincs voluit, quem apud se mirificatum 


Beati pignus accessit, ae si constitutum cerneret 
terminum, intro ingredi non modo non est ausa, se; 


.etiam que in principio pervaserat, bujus virtutis 


repulsu reliquit. 
CAPUT LXXX. 
De sancto Ursino Biturigum episcopo. 
Bituriga vero urbs primum a sancto Ursino Κ, qui: 


habebat. 

i Non solum superest illa palla qu:e in basilica 
Remigiana religiose asservatur, vulgo sancti Ke- 
migii sudarium dicta; sed et perseverat illa pia con- 
suetudo, eam in modum feretri compositam , eum 
ingruit aliqua necessitas, per urbis compita defesendi, 
Quam quidem consuetudinem a Gregorii nostri svo 
iuterruptam non [uisse probant vetera aliquot mo- 
numenta, Ex his est Codex ms. ab JMincmaro bib'io- 
εἶα BRemigianse datus, ubi ejusmodi supplicatio 
in icone repraesentatur ; alia ejusdem rei descriptio 
habetur in veteribus aulais quae similem supplicatio- 
nem reprazsentant. 

Bell., crucem... atque ceroferariis. lem. , atque 
super cero(erariis. Ex hoc autem loco Menardus iu 
notis ad Sacrament, sancti Gregorii, pag. 2.2, infert 
olim in publicis processionibus cereos accensos ipsis 
crucibus aflixos fuisse , idque a saucto Joanuo 
Chrysostomo institutum fuisse probat ex Socrate lib. 
vi et Sozomeno lib. vii. 

k Sancti Ursini imissionem varii variis temporibus 
assignaut, Eum. Gregorius hic ab apostolorum disci- 
pulis tuissum d.cit , quod de saucto Clemente non- 
nulli intelligunt. Quo pacto di cipulus ille septem 
episcoporunt , qui Decii teinporibus apud Biturigas 
ecclesiam instituit , «ti narrat Gregor. lib. 1 Hist 


887 


S GREGORII EPISCOPI! TURONENSIS 


888 


» discipulis apostolorum episcopus ordinatus in Gal- A pendens quz 963 1 presbytero dicebanter, nullum; 


ljas destinatus est, verbom salutis accepit, atque 
ecclesiam Biturigensem primum instituit rexitque, 
qui miprans a szculo, in campo * inter reliqua se- 
pulera populorum sepulturz locatus est ( Sec. n, 9 
Nos. aut 29 Dec. ). Non enim adhue populus ille 
intelligebat sacerdotes Dómini venerari , eisque re- 
verentiam debitam exhibere. Unde factum est ut, in- 
erescente terra, plantata desuper vinea, omnem 
memoriam de primo urbis sacerdote convelleret , et 
usque ad tempus illud 99 quo Probianus episcopus 
urbis ejus est subrogatus, nullus de eo sermo babe- 
retur. Fuit autem quidam, Augustus nomine, de 
domo Desiderati * quondam episcopi , eujus manus 
86 pedes ita contraxerant , ut non aliter nisi de ge- 


inquirendi studium posuit. Interea beatus Germanus- 
Parisiacz urbia episcopus adfuit, susceptusque ab 


* episcopo , post ccenam domus ecclesiasticae cun 96 


sopori dedisset, apparuit utrique per visum, episcopo 
&imul scilicet et abbati, duxitque eos ad iocum se- 
puleri, deprecans ut atferrent euin. a loco illo. Ex- 
pergefaeti simul ad vigilias conveniunt in ipsam 
sancti Symphoriani basilicam ; explicitisque officiis 
matutinis , refert episcopus abbati qux viderat, 
confessasque est et ipse vidisse similiter. Igitur in- 
sequenti nocte aecedentes illut cum uno tantu 
clerico , qui cereum ferret , venerunt ad indicatum 
locum , euinque fodientes usque in profundum, 
sepulcrum reperiunt : quo detecto , amotoque oper- 


niculis atque cubitis sustentaretur, si alicubi proces- Β 19710. viderunt sanctum corpus tanquam dormieatis 


serus vellet incedere. Is, inspirante Deo, de elee- 
teosynis devotorum apud Drivas 4 vicum in honore 
$ancti ac beatissimi Marti; i antistitis oratorium zdi- 
Éleavit : cu;us cum in ipsum reliquiaa detulisset , 
statith directis meinbris sanus effectus est. Deinde 
collectis secum paucis monachis , sub regula moua- 
sterii degens, semper orationi vacabat. Unde factum 
est ut in sequenti aecersitus ab episcopo , abbas or- 
dinaretur in basilica saneti Symploriani, quam me- 
moratus pontifex fabricaverat ante conspectum muri 
Biturigi. Nee tamen mounathos quos prius congrega- 
vetat relinqnens, sed instituens eis prepositum, ipse 
utrasque cellulss gubernabat. Denique cum apud 
hane basilicam moraretur, apparuit ei sanctus 
Ureinus per visum noctis, dicens : Defossa humo, 
inquire corpusculum meum ( An. 560). Ego enim 
sum Ursinus hujus urbis primus episcopus. Qui ait : 
Quo ibo, aut ubi quaram sepulcrum toum, cum 
iguorem locum ubi sis positus? At ille, appreheusain 
ejus manum, duxit ad locum, et ait : Sub horum vi- 
tium radicibus corpus neum babetur. Expergefactus 
abbas narravit hxc sacerdoti suo; sed ille parvi- 


eap. 29, alius esset a beato Ursino, Senicianus for- 
tasse , qui secundus Diturigum episcopus [fuisse di- 
eitor. . 

ἃ Extra urbes in campis et agris sepeliendi con- 
euetudo antiquissima est, qu: legum auctoritate 
szpius firmata et renovata fuit etiam ab imperato- 
ribus Christianis. Hanc prz c:eteris religiose colue- 
runt Galli , ut patet ex can. δῦ Conc. 1 Bracaren- 


sis, etc. Vide Savaronis notos iu epist. 12, lib. πα D 


Apollinaris Sidonii. 

b Laudstmr a Fortuma'o in Vita sancti Germani 
Paris. ubi hrec ipsa transistionis historia habetur. 
J'uer saucti Hilarji meritis a gravi morbo liberatus 
fuit, ex lib. 11 Mirac.Sancti Ililarii ; presbyter factus 
conc. 1v. Aurelian. uomine Arcadii episc. Bituric. 
subscripsit an. 541. Cujus successor post Deside- 
vatum factus, interfuit conc. Paris. n an. 555, 
οἱ an, 557. Romam profectus ibi obiit ac sepultus 
e». 

€ Probiani decessor, cujus Vitam ab abbate Bo- 
viensi scriptam ferunt. Sed ipsa est sancti. Audoeni 
V.ta per Fridegodum &cripta, quam aliquis nebulo 
1^ patriarchio Bituric., mutato Audoeni in Deside- 
ratum uomine , ipsi attribuit , ut ex utriusque colla- 
tione probat Cointius ad an. 519 n. 7v εἰ seqq. 
Subscripsit conc. Aureliar, v ct Arvern. u au... 549. 


hominis, nulla putredine resolutum. Quod adm'- 
Fantes, et iterum opertorium componentes, indi- 
carunt episcopo, data die, quz videraut. Tunc ille 
convocatis abbatibus et clero, cum honore aique 
psallentio levaverunt beatum sepulcrum : et quia 
vectes illi quibus ferebatur valde longi erant , cum 
venissent ad porticum, non poterant deflecti in in- 
gressu ejus, ut ad ostium zdis sine Jabore accede- 
rent. Tunc beatus Germanus, elevata voce, ait : 
Sancte Dei sacerdos, si voluntas tua est iu. hanc 
basilicam Ingredi , sentiamus levamen adjutorii tui. 
Etstatim, amisso pondere, ita in summa levitate 
faetus est sarcophagus, ut, relictis vectibus, pauci 
manibus ferrent quem usque ad locum illum multi 


C detulerant. Et sic, celebratis missis , gaudente 


populo , juxta altare sepelitur *, muliis se deinceps 
virtutibus manifestaus. . 


CAPUT LXX2XI. 
De Mariano recluso. . 


9644 Fuit autem in ipso termino f Marianus qui- 


damn ereinita (An. 515, 19 Aug.), cui nou erat alier 


Obiit an. 5:70, die 8 miii, quo ejus festam ccele- 
bratur. Augustus vero, qui postmodum abbas fuit , 
in Molani additionibus δὰ Usuard., 7 octob. , uti 
sanctus laudatur. 

4 Laud. cum Ed., Brias. Habetur iu archipresby- 
teratu Exoldunensi locus de Brivis (Brives) dictus 
ubi cum ecclesia parochiali exstat prioratus, Dolens 
olim monasterio subjectus, qui fortasse hic desiynatur. 

* [0] hodieque asservatur. Vide Patriarchium Bi- 
turic. lizc vero ecclesia nunc intra urbis muros, 
mutato nomine, sancti Ursini appellatur, collegio ca- 
nonicorum et parochia: titulo insiguis. 

! Colb. a, tpso tempore. Colitur in. Martyrologio 
Rom. die 19 Augusti. Ejus tamen festum celebrator 
die 19 Septembris in ecclesia Bituricensi, cujus vi- 
tam ex vetustissimo Breviario edidit Labbeus tomo 
H Bibl. nove, pag. 422, ubi dicitur annis sex in 
mongsterio Princiaco, sub sancto Faterio abbate 
vixisse, tum secessis:e apud Spinolaium vicum, ibi- 
que Δ aunis eremiticam viiam transegisse. Nibil ha- 
bet de ejus morte. Teiradius episc. Bituric. qui ec- 
clesiam ejus dedicasse dicitur, interfuit coscilio Aga- 
thensi an. 506, et Aurelian. 1 an. 511. Unde colligi- 
ius Marianum regnaute Clodoveo [I floruisse. Nep» 
tein. babuit be:tum Animium, et Terentia. abbati:sa 
ejus barbam pro ie;iquiis diu servavit. 


LIBER DE GLORIA ΟΟΝΕΕΒΟΙΌΌΝ. 
Δ agrestia : et si. ei aliquoties a qui- A ante se cum cabalio ex itinere lasso 


el delatum fuisset, aut si ipse reperire 
| silvis , lioc ei erat eibus. Qui cum ple- 
sitaretur a plurimis, quodam tempore 8 
8 non poterat inveniri. Investigantes de- 
viri qui venerant , deprebenso vestigio , 

locum in quo flexo genu aquam hau- 
i0; et exinde progressi reperiunt eum 
bore malo jacentem mortuum. Unde «e- 
atur in populo eum elisum ex arbore spi- 
alasse; scd e*identer non est cognitum , 
nullo refertur visum. Tunc viri qui adve- 
vantes, attulerunt ad vicum Evaunensem ὃ: 
itum dignisque indutum vestibus sepelie- 
lesia, festa obitus ejus per singulos cele- 
inos : ad qua ^ convenientes populi 
infirmitatibus sanabantur. Quidam autem 
innonas diu infectas aqua ac germine pro- 
latas, facto igne, super viinina contesta 
rat δὰ pocula facienda. Accedens autem 
orum ejus, ait : Quid tu, o homo, hoc 
n opere ? An ignoras quod solemnitas est 
ini ? Qui cum furore respondit : Putasne , 
ec loqueris , quod liomo elisus ex arbore 
mpendia gulz, angelorum sit relatus con- 
sanctus debeat adorari ἢ Melius est enin 
ssarium in domo exercere, quam.talem 
£colere. Quod ille audiens discessit, et 
is ad basilicam sancti abiit, relicto domi vi- 
relaborante. Nec 965 mora, flante vento, 


δὲ 
prosequens 
adduccbat. Turbatus enim fuerat a vis , et quasi 
aimens factus in illam partem de qua egressus fuerat, 
mente turbata , redibat. Cognoscitque vir ile boves 
quos perdiderat : hos recipiens , hominem absque 
calumnia redire permisit; , quía cognovit hoe sibi per 
virtutem sancti Mariani przestitum , eum in illa bora 
reperit perditum , oua ejus adivit plenus fide sepul- 
crum : qus& posbiuam gesta sunt , diligentiore cura 
Confessorem Dei plebs coepit excolere Bituriga. 


CAPUT LXXXII. 


De Eusitio recluso, 


Fuit in. hoe territorio et Eusitius ἃ vir. virtutum 
(An. 532, 27 Nov.), qui, tanquam eremita, inter spi- 


* B narum condensitatem ab hominum se familiarita'o 


removerat, qui aurum vel divitias mundi liujus tan- 
quam stercora exborrebat. Ad honc cum diversi 
propter diversas infirmitates irruerent, plerumque 
ei infantes 966 quibus fauces intumueraut defere. 
bantur : quos ille tactu blandissimo pertractans, 
aiebat, quas! spiritali joco delectans : Merito, inquit, 
hxc gula doloribus quatitur,, qux iuglutire non 
sinit e. Sed in Trinitatis nomine signum crucis iin- 
ponens, infirmas fauces a doloribus et tumoribus li- 
berabat. Quartanariis vero tam pr:esens beneficiuro 
erat, ut aquam tantum benedictam ad bibendum tri- 
bueus, continuo eos redderet sahitati. Habebant cle- 


'rici ejus duo vasa apum : cumque unus ex vicinis 


ejus quartani typi vexaretur ardore, ad eum veuiens 


itur domus , incendio exuritur omnis, ne€ C solitam ab eodem accipiens medicinam, sanus est 


de substantia restat bominis. Exinde ele- 
flammarum super hospitiola aliorum 4118) 
ita erant, transilientes *, hujus hominis 
Jes, toguriola vel porcorum vel animalium, 
ι qu£ ad eum pertinebant , flamma per- 
: quidquam remansit huic misero, quod 
*t igni succensum. Quod si evenisse quis 
itat , admiretur quod nutli vicinorum cir- 
iium nocuit. Quid nunc agis, o cruda 
, qua semper in Deum et ejus amicos 
, ut tibi exinde damnum acquiras? Alte. 
' hominis malitia furis boves abstulerat , 
relenso vestigio, et inter infusos aqua 
unitea ac profundas luti voragines perdito, 


redditus; et redire domum cupieus, vasa illa emiuus 
cernit in arbore. Inilamuiante protinus cupiditate, 
que radix omnium malorum esse describitur, co- 
gitat ea furtim auferre. Inventoque simili sibi satel- 
lite, nocte arborem illam petit. Cumque in eom 
ascendisset, ut socio porrigens vasa deponeret, ecce 
ab alia parte senex adveuit. Quo viso ille qui ad 
terram erat, fugam petiit, nec socio. quid caveret 
exposuit. Senex vero sub arbore stetit, et vas unum 
quod fur porrexit, mutuo accepit : cumque et alte- 
rum vellet auferre, ait Sacerdos : Sufliciat nunc, 
fili, istud; altcrum vero ei qui ipsum laboravit re- 
serva. Qua ille voce perterritus, se deorsum jactat. 
At ille apprehensum euin ad cellulam deducens, ait : 


| recurrit sepulerum , fusaque oratione, D Cur, inquit, fili, diabolo precedente tu sequeris? 


asilica fuisset egressus, advertit bominein 
em publicum venientem, qui boves illos 


; est dicecesis Lemovicensis, vulgo dic'us 
ii sepultus [uit Marianus, qui in vicina silva 
d'Antraigues en. Combrailles) mortuus re- 
3t. Sacrum ejus corpos in ipso pariete 
quam hodie incolunt eanouici regulares 
gustini, depositum fuerat, sed exinde traus- 
t in capsam argenteain a Jtegiual.lo de la 
jise. Lemovicenw, an. 1500 , ut refert Der- 


uido apud Labbeuimn, (ouo | Bibl. nov; 


olb. a, alt. manu ; caeteri, afque. 

vox iransilientes est iu s0lo' Colb. a, al. 
jj el infra aream incenderent. 

E usicius. Bell., in titulo, Üsichius. Ed., 


Nonne besterno die ad me veniens, benedictionem 
Domini accepisti? δὶ, inquit, ex melle delectabaris, 


Eutichius multarum vir. Primum in monasterio Pa- 
triciaco vixit, tui in eremum secedens initium dedit 
monasterio celebri, quod hodie ex ejus nomiue Cella 
sancti. Eusicii (Selles en Berry) appellatur. Eusitii 
Vitam et observationes edidit Labbeus tomo II. Bi- 
blioth. nova, psg. 3971, iiracula antem pag. 463. 
Alterius vero Vitae fragmenta Chesnius tomo 1 Hist. 
Franc. exbibet. Quo autein pacto cuui Gregorii testu. 
et inter se ipsas componi debeant, exponit Cointius 
ad an. 951. Ejus mortis aunus incertus est. Senex 
erat an. 551, quo Childeberuws bellum in Wisigotuus 
movit. , 
* DBell., qua: in gutture non εἰπεῖ. 


8:4 


S. GREGORII EPISCOPI TÜRONENSIS 


s uie peliieses, et ego Sine ullo improperio et tuo À autem puerum jam adultum vidi, qui nobis bze re- 


impedimento, ut tibi fuerat copia, tribuissem. Tunc 
et aliis multis verbis arguens eutn, favuu) ei mellis 
lar;itus est, et illesuin abire perinisit, dicens : Cave 
ne ultra repetos, quia furtum Satanz pecunia est. 
Ad hunc ergo senem Childebertus in Hispaniam 
abiens, venit (An. 551); cumque ei quinquaginta 
aureos obtulisset, ait senex : Quid mihi ista pro- 
fers? illis qui ea pauperibus largiantur attribue, 
967 mili autem lizzc necessaria non sunt. Suflicit 
milii, : t pro meis peccatis Dominum merear deprecari. 
Et adjecit : Vade et victoriam obtinebis, et quod 
volueris ages. Tuue rex aurum pauperibus erogaus, 
vovit ut si euin Doininus cum sua gratia de itinere 
illo reduceret, in honore Dei basilicam in eo loce 


sedificaret, in qua seuis inembra quiescerent. Quod B 


postea adimplevit. . 
CAPUT LXXXIII. 
De Maximo Regiensi episcopo. 

Maximus Regiensis episcopus atque confessor ^ 
(An. 460, 27 Nov.) sepius se incolis in multis vir- 
tutibus manifestat; ad eujus sepulcrum non solum 
cxci illuminantur, sed etiam et alia morborum ge- 
nera ejus virtutibus depelluntur. Nuper autem qua 
gesta cognovi referam. Puerulus erat quasi annorum 
trium, adhuc ad matris dependeus ubera, llic a febre 
correptus, dum genitricis inanibus bajulatur, taliter 
est addictus, ut nec papillam, nec alium cibuin su- 
mere posset. luterea. dum per triduum | graviter 
agens, amatorum bajularetur in uluis, ait quidam 
€x famulis : Utinam ad sepuleruni beati Maximi liic 
parvulus deferretur. Confidimus enim de e;us meri- 
tis, qued possit eum sanitati pristinz restaurare. 
Qui dum defertur intez amatorum wanus, spiritum 
anhe!us emisit : quod cernentes parentes ejus, flen- 
165 ac clamantes, projecerunt eum ante sepnlerum 
beati Maximi confessoris, clausisque ostiis relique- 
ruut corpus exanime. Nocie vero in lamen!atione 
deducta, eum redditus ierra dies alius illuxisset, 
reseratis cedis sacrate ostiis, infantulum ereciuin 
per cancellos sepulcri trahentem se, atque ambulare 
conantem aspiciunt. Nondum enim ei erat zlas per- 
fecta, ut recte posset incedere. Quod admirantes 
968 parentes gavisi sunt : suscepitque eum mater 


incesta cum gaudio, ac domui restituit sanum. Ipsum p — Beatissimus ἃ 


4 Factus est ex abbate Lirinensi episcopus Re- 
giensis (fliez en Provence) sub Aquensi metropoli, 
auno 433. Interfuit concilio Regieusi an. 459, Arau- 
sicano 1 an. 441, eL Arelatensi i1 occasione jurisdi- 
etionis monasterii Lirinen-is an. circiter 455. Faustus 
ei primum in abbati Liriueusis regimine, tum in 
episcopatu successit, ut canit Sidonius in Euchari- 
$tico. Miraculis ante et post mortem claruit. Ejus 
laudes istorum temporum scriptores plurimum com- 
mendaverunt. Vitam vero ipsius scripsit Dynamius 
Patricius, qux omnia Vincentius Barra!lis in Chro- 
uologia sanctorum Lirinensium refert. Vitam quoque 
Surius babet die 27 Novembris, quo ad superos abiit. 
Sepultus est in ecclesia sancti Petri a se constructa. 
Aliquot homilias scripsit, qua» inter eas qux sub 
Eusebii Emisseni, seu Gallicani, sive Eucherii Lug- 
duuensis numine edit; sunt, habentur. “ 


tulit. 
CAeUT LXXXIV.' 


De Valerio episcopo. 


Valerius beatus confessor, Consoranensium prri- 
mus episcopus 5 (An..... 5 Jul.), hoc se revelavit 
modo. Nam oratorium superse constructum prius 
habuit; sed per incuriam ruens, oblivioni datum est 
quo in loco quiesceret : hoc tantum ab incolis fere- 
batur, quod fuisset ante sanctum altare sepultus. 
Adveniens autem Tlicodorus episcopus € (An. 530), 
oratorio ipso in majori spatio ampliato, magnam 
effecit basilicam : deinde sanctum venerabilis viri 
corpus inquirens, reperit duo sepulcra, sed nesciebat 
quis esset. sacerdotis illius e duobus. Tunc, convo- 
cato clero, vigilias tot» celebrat nocte, deprecaus 
ut sibi bestus Confessor quo in loco jaceret expone- 
ret, implevitque duas ampullas vino, et posuit super 
unumquemque tumulum, dicens : In quo falerna 
fuerint ampliata, ipsam manifestum sit esse Valerii 
antistitis sepulturami. Data vero luce cgressus de 
basilica, et ostiis sigillis muuitis, dedit inembra so- 
pori. Surgens autem ad Lhoram tertiam, venit ad 
Sanctam basilicam, reseratis ostiis, cum clero et 
populo : reperit ampullam unam parumper vini ha- 
bentem; alteram vero in tantum ore patulo exun- 
dare, ut totum beati Pontificis ablueret monumen- 
tum. ler hoc itaque cognovit sacerdós quis essel 
Valerii episcopi tutnulus. Sed evidentius adhuc scire 
Cupieus, detegit monutnentum , amotoque oper!oii^, 
reperit veuerabile corpus valde integrum, de quo 
nou cxsaries decidua, non barba fuerat diminuta, 
neque aliquid in cute corruptum  aspiciebatur 
969 aut tetrum : sed erant omnia. illesa, ac si 
nuper fuissent recondita, tantusque odor suaviatis 
fragrabat e tumulo, ut non dubitaretur ibi quiesceie 
Dei amicum. Lauri etiam folia sub se habebat stzata, 
de quibus assumens Episcopus, multis infirmis pra- 
buit medicinam. De vestimentis igitur ejus reliquias 
sumpsit : rursumque operto tumulo venerandum dc- 
inceps Antistitem honoravit, multaque miraeula de 
his pignoribus cernens in posterum. 


CAPUT LXXXV. 
De Silvestro Cabillonensi episcopo. 
vero Silvester Cabillonensem 


b Quo tempore vixerit sanctus Vale:ins, incertum 
est. Glicerius ejus, in catalogis vulzatis, suecessor 
subscripsit concilio Agathieusi an. 506. Conseranen- 


' sium urbs a Liceria quinto ejus episcopo nomen ha- 


bet Saint-L'zier de Conscrans, iu Wasconia eub Auxi- 
taua metropoli. . 

e Eleutherius archijiaconus a Theodoro episc. 
Consorannic:x ecclesi: missus subscripsit concilio v 
Aurelian. an. 549. . 

ἃ Hoc caput cuin sex seqq. deest in Clar. a. Refer 
tur tamen integrum cum seguénii in historia ele- 
vationis sanctorum Silvestri, etc., quam e veten 
Ms. post Perriutn. et Cussetum edidere Bollandian 
ad diem 17 Martii. Ex hac historia diseimus sauctu- 
rum Silvestri, Agrieol: et. Desiderati Vitas jamdu- 
dua, 5] unquam scriptze fuerunt, deperditas fuisse. 
Sed hanc jacturam re»arcire conatur ille auctor εἰ 


4 


895 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


3 rexit Ecclesiam (An. 514,20 Nov.), qui, quadraginta A 


duobus annis sacerdotie ministrato, plenus dierum 
atque virtutum migravit ad Dominum. Habuit autem 
lectulum funibus subtilibus innexum : sub quo cum 
semel atque iterum in(irmi, slve quartanarii, sive va- 
riis febribus oppressi subderentur, statim, virtute 
divinitus indita, sanabantur. idcirco hic lectulus in 
ecclesise sacrarium deportatus. simili virtute nitescit. 
Multi enim, sicut oculis propriis inspexi , abscissis 
de funibus illis particulis, In longinquum deferebant, 
ipsisque super infirmos locatis, sanitatis. adesse 
beneficium contnebantur. Nam mater mea ab hoc 


: decisa particula, ut puelle a frigoribus febricitanti 


€-llo dependi fecit, morbo extemplo depresso, puel- 
lam sanam aspexit. 


CAPUT LXXXVI. 
De Desiderato ejusdem territorii recluso. 


90 In hac vrbe fuit et Desideratus presbyter, 
quem ego apud monasterium Gurthonense 5 vidi 
(An. 510,50 April.), virum sanctitate magnificum, qui 
sxpius frigoriticis, dolore dentium laborautibus 
aliisque morbis, oraudo finem iinposuit. Nam * usque 
quoque reclusus erat, hoc est non egrediebatur e 
cellula : sed qui voluisset videbat eum in cellula. Hic, 
ut diximus, eximiis illustratus virtutibus emicuit sz- 
culo. Quod audiens benedictus Agricola 4 episcopus, 
mi-it archidiaconum suum, ut beatum urbis caeme- 
terio deferret : sed resistentibus monachis, quod 
jussus fuerat non implevit. Posthzece, :edificato xeno- 
dochio leprosorum sacerdos suburbano, in ejus ba- 
silicam collectis abbatibus et omni clero, beatum 


corpus transtu'it, eL in basilica superius memorata - 


summo studio sepelivit * : qui *e nunc vivero cum 
Christo magnis virtutibus manifestat. 


Jaudatis Gregorii nostri capitibus, et historia Inven- 
uonis eorum reliquiarum, quam suo tempore factam 
describit. Hanc procuravit Girbaldus seu Girboldus, 
labente sxculo 1x, Cabillonensis episcopus, qui post 
elevatum e terra an. 877 sancti Lupi episc. Cabillo- 
pensis corpus in sancti Petri basilica suburbana, de 
sanctis Silvestro, Agricola et Desiderato, qui apud 
sanctum Marcellum jacebant, transferendis in ani- 
mum induxit. Quod, anno 878 aut sequenti exsecutus 
est pridie Nonas Maii. Joannes vero VIII papa paulo 
post Cabilonem venlens annuam solemnitatem in 
eerumüem sanctorum honorem celebrandam instituit, 

* Laud., Colb. tut. et Bell., 3l. manu, Cabillonen- 
sem ; et infra Scripti omnes, quadragesimo secundo 
anno. Subscripsit Silvester conc, Epaonensi an. 509, 
et Lugdun. 1 an. 547. Festum ejus recolitur dio 20 
Novembris. 

b [n historia inventionis supra laudata, Guerdo- 
sensi. llodie dicitur Gordon, «iocus iu pago Cadrel- 
lensi (le Charolais). 

€ Plerique Mss. : Non enim usquequaque. 

4 De sancto Agricola Cabillonensi episcopo Gre- 
gorius agit lib. v Historie cap. 46, ubi plura de eo 
diximus. Scripsit ad sanctum Germauum. episc. 
Paris. pro obtinenda cubicularii sui sanitate ex Vita 
Sancti Germani cap. 1. De voce benedictus vide notas 
ad cap. 16 lib. ii Ilist. ! 

e list. inventionis supra laudato, quasitum qui- 


. dem corpus sancti Desiderati iu sancti Marcelli ba- 


silica iemorat; sed nusquam dicit ipsum fuisse 
repertuin. 


D 


CAPUT LXXX VII. 
De Joanne abbate. 


Fuit! in Tornodorensi pago in parochia Lingo- 
nicensi vir sanctitate przecipuus Joannes abbas, juxta; 
sui nominis etymologiam divina gratia przventus/; 
(An. 539, 28 Jan.). Denique fertur quia cum mo 
nasterium zedificare vellet, quod heomatis nuncu- 
patur, et fratres nimiam aqux? penuriam paterentur, 
reperit. 971 puteum immani profunditate altum, 
ubi pessimus serpens bzsiliscus habitabat. llic itaque 
divina invocatione perempto serpente, ac niendato 
puteo, puteum potabilem fratribus reddidit : de qua 
aqua et nos cum Lugdunum pergeremus a fratribus 
illius monasterii benigne suscepti, causa miraculi 
hausimus, cujus etiam haustu plurimi frigorit ci cu- 
rantur. Ferturet de praefato viro tale miraculum. 
Quidam fíratricida, pro enormitate criminis ferreis 
circulis alligatus $, praeceptum habuit ut scpteui 
aunis loca sanctorum peragrando circuiret.. Hic eum 
Romam venisset, revelatione diviua comperit non 
aliter se posse absolvi, nisi ad sancti corporis reli- 
quias Joannis Reomaensis abbatis perveuirct. llie 
ergo passim lustrando leca, tardem devenit ad ba- 
silicam, ubi haud longe a monasterio ^ sacratissi- 
mum corpus ejus locatum est : ibique orationibus ac 
vigiliis incubans, vinculis omnibus absolutus cs: 
Vixit vir hic justus et vir religiosus, sicut legi-lator 
Moyses, centum viginti annis, cujus nec oculus cali- 
gavit, nec dens motus est : fuit autem institutor viri 
memorabilis (Forsan, sancti Sequani, cap. seq.), de 
quo in suo loco narrabimus. 


CAPUT LXXXVIII. 
De Sequano abbate. 
Magna autem virtutis fuit et ille Sequanus ! Lin- 


f Hoc eaput deest iu Mss. Sancti Joannis vitam 
scripsit monachus anonymus  Heomaensis ipsius 
suppar, quam Jonas interpolavit, eique lihrum de 
ejus Miraculis adjunxit. De his vide Mabillon. Acta 
sanctorum ord. sancti lBiened., 51:6. 1, ad àn. 559; 
Bollandum die 28 Januarii ; et Cointiuu ad an. 559, 
num. 18. Monasterium Reomaense quod condidit, ex 
ejus nomine vulgo AM outier-saint-Jean, hactenus per- 
severat sub ordine sancti Benedict. et cong. sancti 
Mauri in agro Tornodorensi, cujus historiam edidit 
Petrus Roverius. | . 

€ |d poenitentize genus passim in libris de sancto- 
rum miraculis occurrit, quod ab episcopis ac pres- 
byteris poenitentiariis ob crimina graviora imponi 
solebat. Vetitum est iu lib. 1 Capitul. Caroli Magni. 
Ejus tamen non pauca exempla seculis sequentibus 
occurrunt, ut observat Mabillonius. Vide ltoverii 
notam 75, aut Bolland. tono |l Januarii, pag. 86. 

b élaec basilica hodie parochialis est vici, cui 
exinde nomen inditum «st Corporis sancti, lau 
procul ab ipso moussterio. Varias ejusdem sancti 
translationes memorant laudati auctores, quus si lu - 
bet consule. Lapideum cjus sepulcrum hodieque ibi 
visitur. 

.3 Sancti Sequani Vitam labes 885. 1 Act. sancto- - 
rum ord. Blenedictini, Monasterium Segestrense,quod 
ah eo conditum, nunc vulgo Sancti Sequani (Saini- 
Seine), cum adjuncto oppido, quinque leucis infra 
Divionem,appellatur , hacienus perseverat sub ordine 
sancti. Benedicti et cong. sancti Mauri, ubi ejus 
Seri reliquie asservautur. 


'" S. GREGORII EPISCOPI TORONENSIS 


gonici abbas territorii, qui vivens scepe homines a A 


vincu'o diabolici nexus absolvit, et po:t obitum ad 
sepulcrum suum ergastulari catena revinctos liberos 
meritis suls abire permisit (An. 580, 19 Sepr.). De- 
pique Guntchramnus rex cornd *, cujus voce vel 
snolossos colligere, vel illa corneorum 74. arbo- 
reorum armenta effugare consueverat, furto ablatum 
perdidit : quze res multos in viucula conjeci!, non- 
nullos facultate privavit, Ex quibus tres viri memo- 
rati Confessoris monumentum pel erunt: quo rex 
comperto, jussit eos catenis atque compedibus necti. 
Factuimque est ita. Media nocte vero lux in basilica 
bumana luce clarior oritur : dissiliunt. ferrearum 
pedestriuimn repagula, catenarumque disruptis baccis 
b vincti laxantur. Quo audito, rex exterritus velo- 
eius eos liberi arbitrii potestate donavit. 


CAPUT LI. XXXIX. 
De Marcello Parisiorum episcopo. 


Marcellus vero Parisiacze urbis episcopus, qui 
quondam, ut in ejus Vita * legitur, serpentem im- 
mensutu hoc depulit ab oppido, et nune iu ipsius 
civitatis vico quiescit (Sec. 1v, 1 Nov.). Ad cujus 
" tumulum eum Ragniniodus presbyter, qui nunc ejus 
municipii babetur sacerdos d, quartano typo veniens 
decubasset, totaque die jejunio et orationi vacasset, 
facto jan. vespere obdormivit, Expergefacius véro 
post paululum a somuo, incolumis surrexit a 
tumulo. 


* Rfeges cornibus in venationibus, in przliis vero 


B 


CAPUT XC. 
De Germano ejusdem ürbis episcopo. 


Ingrediente autem Chilperico reze in urbeu Pa 
risiacam, sequenti die quam rex ingressus est civita- 
tem (An. 576, 28 Muii), paralyticus, qui in poerties 
basilica: saucti Vinceutii, in qua beatus Germanus * 
requiescit in corpore, residebat, dirigitur : maae 
autem facto, exspectante populo, gratias beato As- 
tistiti referebat. 973 Nam s:pe ibi et gressus para- 
lyticorum et czecoruin visus virtute Sancti restituna- 
tur, et raro advenit ejus solemnitas quin ibi ejua 
virtus ostendatur. 


CAPUT XCI. 
De Genove(a virgine sanctissima f. 

Est ibi et sancta Genovefa 5 in basilica sanctorum 
sepulta apostolorum (An. 509, ὅ Jan.), quz in cor- 
pore posita tantum in virtute pr:evaluit , ut mortuum 
suscitaret. Ad cujus tumulum szepius petitiones data 
suffragium obtinent; sed et frigoriticorum febres 
ejus virtute szpissime restinguuntur. 


CAPUT XCII. 
De sepulcro beati Lusoris. 

In Dolen:íf autem Biturigi terinini vico beatus La- 
sot, Leucadii quondam senatoris filius, requiesci 
(An. 955, 4 Nov.), qui fertur in albis nigrasse a 
gxculo : in crypta vero positus super pavimentum, 
sepulcrum habens ex marmore Pario qirabilter 
exsculptum b, Factum est autem ut quadam vice 


diani ad diem 938 Maii, ubi et sec. n1 Benedietiuo 


tubis semper usos fuisse observat Valesius in defen- C habentur plura de ejusdem saucti translatione, iira- 


βου 6 sua contra Launoiunm, parte 1. Vide Rigordum 
in Gestis Philippi Augusti. 

b Omnes Scripti, bacis. Hanc. vocem eodem sensu 
usurpat Fortunatus ip Vita sancti Germani, cap. 50. 

e Saucti M rcelli Vitam a Fortunato presbytero 
scriptam refert Surius die 1i Novembris. Sepultus est 
in ecclesia »uburbana, quam Launoius tuuc temporis 
cathedralem fuisse contendit, Valesio et aliis recla- 
mantibus. Eam sub prima reguin nostrorum stirpe 
jam celebrem fuisse nemo inficiabitur. lilustri colle- 
gio canonicorum a compluribus s:culis * gaudet : 
sancti tamen Antistitis corpus iude majorem eccle- 
»iam translatum est, ubi in ditissima theca asset- 
vatur. 

4 jd est, episeopus Parisiensis. De eo passim in 
llistoria. Gregorii. 

* Sanctum «Germanum passim laudat noster Gre- 
gorius in Hist. libris. Ex abbate Augustodunensi 
lactus episcopus subscripsit concil. Paris. 11 an. 557, 
Turon. m anno 567, et Paris. iv an. 575. Ejus eyi- 
stolain ad Brunichildem in appendice dabimus. Aute 
el post imortem miraculis clarissimus fuit, ita ut 
vulgo ab antiquis auctoribus Sanctissimi ac Beatis- 
simt titulo designaretur. Ejus nomini paulo post obi- 
tum ecclesiam cutn monasterio llertramnus exstruxit; 
»epulerum vero ipsius auro, argentoque et gemmis 
exoruavit sanctua Eligius, ut refert sanctus Audoenus 
hb. 1, eap. 52. Beda in sincero. Mariyrol. de eo ait : 
« Tanta virtuiis fuit, ut cau asinfirinitatum hocesset 
eurare quod tangere. » Sepultus esl in oratorio 
880} Symphoriani, majori basilicae monasterii, quod 
ipso hortwite Childebertus rex construxerat, adhaze- 
reute, ubi etiamnunc visitur ejus tumulus. Sacrum 
corpus saeculo viu trausiatuim est in majorem eccle- 
siam. Servatur in theca auro argentoque fabricata ac 
geinuiis exornata. Ejus Vitam ἃ Fortunato scriptum 
edidere Surius, Mabillon. 35:6. 1 Dened., ac Bollan- 


D 


cu!ix, ac monasterio, quod hodieque, cum toto sub- 
urbio mavimis urbibus zquali, ab co Sancti Ger- 
maui ἃ Pratis dicitur. Epitaphium quod a reze 
Chilperico factum dicitur, iidem auctores exbibenl 
ex Aimoino. 

f Laud., Bell. et Colb. a : De Genovefa religiosa. 

& Eam Gregorius Beatissimam appeliat lib. 1v cap. 
], cujus Vitam Surius et Bollandus die 5 Jamuarü 
referunt. |nterpolata 6.1 ea quam Chifflctius edidit. 
Ejus virtutes laudat Constantius iu Vita sancti Ger- 
inani Antissiodor. episcopi, a quo Virgo beatissima 
Deo.sacrata fuit; cujus memoriam jum celebrem 
2010 post ipsius obitum fuisse nou vetera .solum 

artyrologia probant, sed et missa propria, quam 
in Liturgia veteri Gallicana habes apud  Mabillos., 
lib. 11, num. 16. Sigibertus, in Chronico, ad ap. 513, 
Theodosii junioris 20, quem 28 Clodovei appellat 
(20i fuit 509) cuique concilium 1 Aurelian. anno 511 
iabitum illigat, arc babet : « Genovefa virgo Pari- 
siensis octogeuaria transit ad l'omiuum. » lHasilicam 
iu ipso loco, ubi sepulta fuit, exstruvit Clodovew, 
qua post varias fortun:s canonicis regularibus sancti 
Augustini concessa eat, szculo xn agente, Sugerie 
abbate Saneti Dionysii, qui ibi etiaumnuuc perseveras 
sub abbate regulari, tutius Gallicanz co;gregatiouis 
swictioris observanti: preside generali. De varis 
sancti Geuovefze. translationibus , quarum Aeta re- 
fert Bollaudus, fuse disserit R. P. Gerardus bubois 
in list. Paris. lib. 1, cop. 9. Ejus sacrum  corpes, 
qued in publicis calamitatibus solemniter per uwr- 
bem deferri solet, in eodem monasterio religie:€ 
asservatur in theca diüssima, quam idem auci 
describit, 

hà Visuntür etiamnunc. in crypta. subterraoea e- 
c'esi: sauctorum Sitephaui et Saturuimmi — Doleusis, 
vulgo Bourg-Uéols, apnd Bituriges, duo sepulcia ve 
tusussiDQia variis ligeris decerata, iu «quorum une 


TU. A Re 


897 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


898 


sanctus Germanus, 9774 l'ar.«iac:x urbis epi&copus, A manus super sanctum sepulcrum, dixit : Hujus sancti 


δὰ hunc tuinulum vigilias celebraret, baud procul 


— formulam habens, in qua genua, cum necessitas co- 


geret; deflectebat, -Faetum est autem in una vigilia- 
rum nocte, dum psalmos lectionis Davidicze decan- 
V. rent, stationis labore lassi clerici, quasi pro aliquo 
relevamine, se super sepulcrum Sancti defixis u!na- 
rum compagibus sustentarent. Contremuit— illico 
beati tumulus Confessoris, et sibi injuriam irrogari 
presenti vibratione fatetur. Αἱ Germanus. pontifex, 
pavore perterritus, amoveri desuper przcepit som- 
nolentos, dicens : Absistite, o segnes, procul a tu- 
mulo, ne sancto Dei molestia inferatur. Quibus amo- 
tis, treniorem illum deiuceps non senserunt. Sed nec 
iud placuit praxteriri, quod cuidam pauperi idem 


virtute opprimar, si aliquid falsi loquor de his qu: 
prosecutione mea contra hunc Francum insisto. Fre- 
mente autem barbaro, et quasi contra Sanctuin Dei 
[uribundo, egressi sunt debasilica : cumque per viam 
pariter pergerent , subito delapsus presbyter so!'o 
pessumdedit, et mortuus est. Laudavitque deinceps 
borbarus virtutem Saneti, cui prius detraxerat. 
Sicque archidiaconus urbis ipsius, cum a Nicetio 
episcopo pro adulterii crimine pulsaretur, sacrae 
mentio &e ad hujus sancti sepulcrum puriflcari expe- 
liit : ingressusque primum cryptze limen, restitit 
quasi stupens; dehinc descendens per gradus ad 
aliud ostium venit ; cumque ad tertium accedere vel- 
let, protinus febre correptus, gressum amplius figere 


Lusor beatus per visum apparuit, przecepitque cellu- B non audens, crimen quo imputabatur, in discrimine 


lam emuudari, in qua, ut ferunt, infanti? vagitus 
exegerat : sed cum pauper ille bis commonitus agere 
jussa differret, apparuit ei tertio, dicens : Si feceris 
qua precipio, unum triantem pro obedientix* famu- 
latu recipies. llle vero ceusurgens, cellula scopis 
3uundata, abluta aqu3, herbisque respersa, stabat ai- 
tonitus, pollicitam promissionem opperiens, donec 
putu Dei advertit 9755 triantem ia. pavimeut^ lu- 
eere, quem colligens l:ctus abscessit. 


CAPUT XCiIl. 


De Maximino Treverorum episcopo. 


Est et apud urbem Trevericam suburbano sanctus 
Maximinus ^, magnus cuin Domino populi illius 


97G mortis positus, est confessus, de,recans popu- 
lum ut pro se vel saucti Antistitis, vel episcopi sui 
suffragia flagitaret. Sed statim ut confessus fuit, 
ab impulsu febris erutus, sui antistitis est in chari- 
tato receptus. 
CAPUT XCIV. 
De Nicetio ipsius urbis episcopo. 

Nicetius * autem, ut supra diximus, ipsius urbis 
episcopus, eleemosyna. charitatis sanctitatisque 10- 
tius refulsit merito, dum in corpore commoratus est 
(Circ. an. 566, 5 Dec.). Bic a s:xculo migrans, ad 
basilicam sancti Maximini prasdecessor's sui sepultus 
est. Ad cujus nunc tumulurmn vinctorum cateuz fran- 
guntur, energiam incursionis diabolica: patientes ex- 


advocatus, ad cujus tumulum s:epe cernuntur mira- (C; trusis daemonibus liberantur, caecorum oculi plerumn- 


tula gloriosa (An. 349, 29 Maii). Tempore enim 
Theodoberti regis Arboastes ^ quidam presbyter 
eum Franco quodam iutendebat, rege presepte. At 
dem hzc agerentur, rex loca saneta. urbis , qua sub 
urbis illius vicis habentur, causa visitabat orationis. 
Cum autem videret rex prosecutionem presbyteri 
esse callidam, conversus ad eum : Si vera sunt, in- 
quit, qua prosequeris, hoc super tumulum Maximini 
antistitis sacramento confirma. Audeo, ait, haze, pre- 
sbyter, qu: pr:zcipis adimplere. Et statim ponens 


marmoreo sanctus Lusor sepultus foisse dicitur, et 


. jn altero lapideo Leocadius ejus pater, quem ex Vet- 


tii Epagati martyris Logdunensis stirpe prodiisse 
scribit Gregorius lib. 1 llist. cap. 29. Lusoris, vulgo 
saint Ludre, qui in albis, id est. intra primam sui 
baptismi hebdomadam, defunctus est, festum non 
recentiora solummodo, sed et Flori Martyrologium 
recolit die ὁ Novembris. Hinc mjrum est ipsius no- 
men αὖ aliquot annis e breviario Bituricensi fuisse 
resecatum. Vide Labbei Biblioth. novam, tomo I], 
psg. 426 et 427. Quo tempore sanctus Lusor vixerit 
pon liquet. Gregorius loco laudato ait Leocadium 
primis Biturigum Christianis domnum saam in eccle- 
siain. convertendam concessisse. Eos autem Chri- 
Stianos ἃ seplem episcoporum , quos sub Decio 
advenisse censet, discipulis fide imbutos scribit. 
Unde Leocadium 3c Lusorem labeute ssxculo μι 
vixisse conjicimus. 

* Celebris est sanctus Maximinus, qui Athanssium 
Treviros exsulem suscepit, a quo et ipsius tides lau- 
datur iu apo'ogia ad Constantium, et in libro 1 adv. 
Arianos, Hieronymum in Chronico, Gregoriuin no- 


que remotis tenebris lumine infunduntur. Jam de 
perjuris 4 quid dicam? Si quis euim ibi falsum jura- 
mentum proferre ausus fuerit, iilico divina ultione 
eorrigitur : nec quisquam haze vel loqui audet, si, 
conscientia torquente, reum se esse cognoverit, quod 
ibi sacramentum presumat exsolvere. 


CAPUT XCV. ^* 
De Medardo Noviomensi [Al., Suessionensi] episcopo. 
Medardus vero gloriosus confessor juxta urbem 
Suessionis * quiescit (Circ. an. 560, 8 Jun.). Ad cu- 


strum lib. r, cap. 55, et alios omitto. Fjus Vitam a 
Lupo episcopo sac. 1x scriptam ed;dit Surius ; a'iam 
vero, ul putant, ducentis annis vetusitiorem Dollan- 
diani edidere ad diem 29 Maii. Recenselur inter eos 
qui concilio Sardicensi interfueruumi, an. 547, el 
conc. Colon. anno przcedenti conira, Euphlira ami, 
seu ejus decessorem, uti conteniit llenscliciius. 
Obiit die 12 Septenibris in Aquitania, relatusque 
Treviros 29 Maii *epultus est in immonasterio subur- 
bano sancti Joannis, quod exinde sancti Maximini 
appellatam est, hodieque perstat sub hoc uomine 
celeberrimum ord. Benedictini, ubi in erypta suhter- 
ranea sub altari majori requiescit cum sanc.is Agras- 
tio, et Nicetio, ejusdeimn urbis episcopis. 

b Plerique, Arbeastis. Colb. tut., Arbogastis. 

c Ejus Vitam. babes. infra inter Vitas Patruan, 
eap. 17. 

4 Aliquot Scripti et Ed., perjuriis. 

* Alii, Sessionis, Sessionas. Ed., Suessionicam., 
Fuit sanctus Medardus episc. Viromandeusis, sedem- 
que Noviomnum traustulit (Voyon), ubi hactenus per- 
severat, comitatus urbis, et pariatus Francie uie 


8.9 


S. CRECORII EPISCOPI TURONENSIS 


jus sepulerum sspe compe les miserorum confractos À cam, ut, oratione facta, ad ejus solemnitatem To- 


aspeximus. Post scriptum de mirabilibus ejus librum, 
mulier manu debilis devote expetiit brati praesidia 
Sacerdotis : denique cum reliquis vigilias fide inte- 
ΟΡ celebrat, confisa ab ejus virtute manus humore 
ligatas posse dissolvi, qui infelicium catenas poten- 
tia virtutis 977 eximeret. Factum est autem dum 
missz celebrarentur, resolutis nervorum areutibus 
ligaturis, gratias Confessori referens , atque ad san- 
ttum altare aceedens, gratlam benedictiouis accepit 
incolumis. Et quia priusquam templum xdificaretur, 
erat super sepulcrum Sancti cellula minutis contexta 
virgultis, et dedicatu templo bec iuit amota, die 
gnum est ut de ipsius ligui tenuitate magnum aliquid 
proferamus. Nam spins de eo hastul:s factae pa- 


ronis accedere debeat. Si enim eo momento adprie- 
sens fueris , sanus efficieris. Nec moratus ille, eou- 
moto signo, accedit ad tumulum Saucti. Cumque 
l'avidici earminis laudationem clerici canere capis- 
sent, odor suavitatis in basilica Sancti advenit, et 
hic directis pedibus incolumis est erectus. Quod noa 
a paucis, sed a plerisque visum regio testatur alum- 
n3. Sic et apud Croviensem * vicum mulier a naii- 
vitate ezeca, invoeans nomen Sancti, ipsa die illu- 
minata est. 
CAPUT XCVII. 
De Hospitio confessore. 


Fuit in regione Nicensi Hospitius 4 magnus Dd 
famulus ( An. 581,21 Maii ), qui multis virtutibus 


rumper acute dolori dentiutn remedia contulerunt. B praeditus, ab hoc mundo migravit. Cumque sepeli- 


Hec audiens €harimeris ^ , qui nunc referendorius 
Chi!deberii regis habetur, dutu de lioc dolore labo- 
raret, basilicam Sancti expetiit, ut sumpturus ex li- 
gno a virtute Sancti medicinam mereretur accipere ; 
sed veniens ostium reperit obseratuu. Confisus ergo 
quia virtus Deati ubique sit przseus, extracto cultro 
liastulam excutit ab ostio. Statitique ut. dentes attl- 
git, noxius dolor abscessit. llabetur apud nos et 
baculus ejus, de quo plerumque infirmi medicamina 
sunt experti. 


CAPUT XCVI. 
De Albino Andecavorum episcopo. 
Albinus autem confessor (An. 550, 1 Mart.), cujus 


nuper Vitz liber ^ a Fortunato est couscriptus pre- (C 


sbytero , obtinet el ipse impertiente merito suum 
ostendi miracula ad sepulcrum. Aderat igitur dies 
solemnitatis, in quo paralyticus membris omnibus 
debilis, evectus plaustro, ante vitream absidz qua 
sancta concluduntur membra sedeba! , datusque so- 
pori vidit virum ad se venientem , et dicentem sibi : 
Quousque dormi!'as, et sanus fieri non desideras ? 
Qui. 978 ait: Utinam merear sanus fleri] Dixitque 
ci vir : Cum signum ad cursum horz tcriiz audieris 
insonare , surge continuo, et ingredere basilicam ad 
quam venisti. Futurum est enim ut ipsa hora beatus 
Martinus cum Albino contribule ingrediatur basili- 


decorata. De sancti Medardi obitu et monasterio 


retur, quidam juxta ipsum sepulcrum manum po- 
nens parumper pulveris clevavit, quod in linteo in- 
volvens rudi secum sus!ulit. Progressu:que postri- 
die * navem quie Massiliam ire parabat, offendit in 
littore : sed hic Lirinense mon:sterium expetere cu- 
piebat. Viri igitur quorum erat navis, Juda:ca erant 
a stirpe progeniti. Qua existente causa , noloit vit 
indicare naucleris qux ferebat. Denique postquain 
progressi contra Lirinense monasterium devenerunt, 
navis jn medio pelagi restitit, flantibusque ventis 
nulla movetur in parte. 9/79 Stupentibus vero Ju- 
dzis quid hoc esset, homo ille veritatem aperuit, 
dicens : Reliquias beati Hospitii mecum habeo, et 
nunc -Lirinum adire desidero, quod vohis indicare 
metui. Nunc autem scio quia ejus virtute retinetur 
navis vestra : nec hinc moveri prorsus poterit, nisi 
consensu: illuc przebeatis quo ego ire disposui. (Quod 
audientes viri, stupore permoti , mutatis velis flante 
venio secundo, viro in insula Lirineusi deposito, 
quo voluerunt libere abierunt. 


CATUT XCVIII. 
De eremita , cui caldaria lignea fuit. 


* 


Ecce quales quantasque suis congregat divitias 
mundi paupertas, ut eis non solum qus voluerint 
Redemptor, qui cuncta ex nibilo condid:t tribuat, 
verum etiam ipsa eis elementa jubeat famulari. Nam 


festivitatem Fortunatus, mwtante Domitiano epi- 


diximus in cap. 19 libri iv Historiz. Dicitur Suessio- py scopo, Andegavum perrexit, quod iter expressit ver- 


nensis in capitis titulo ob ejus sepulcrum et ecclesiam 
prope Suessionas. [lorc caput integrum su:e Historiae 
inseruit auctor Vita cecundzs sancti Medardi tomo 
vin Spicilegii. 

* [s sancto Agerico in episcopatu Virodunensi 
successit, de quo supra lib. ix ἢ βίον cap. 23. 
C:eterum auctor Vita» sancti Medardi supra laudatus 
labet : « Qui tunc. referendarius Childeberti regis 
habebatur. » Ex voce tamen nunc Cointius intulit 
hunc librum scriptum fuisse antequam Gregorius Ili- 
storiam scriberet. Sed [orte hic auctor Gregorii 
.textom suo tempori adaptavit. 

Ὁ Hic liber editus est szec. 1 Áct. sanctorum ord. 
Benedictini, sicut et apud Surium et Bollsndianos, 
die 4 Martii. Albinas ex abbate Trincillacensi , seu 
Cincillaceusi, factus episc. Audegavensis subscripsit 
concilio Aurelian. 11 an. 538 , et per Sapaudum ab- 
batein. Aurelian. 1v an. 549. Ad ejus celebrandam 


sibus, carm. 24 lib. n. Quiescit in abbatia nomiui 
suo dicata, quz etiamnünc sub ord. sancti Deue- 
dicti et cong. sancti Mauri celebris est. Nou desunt 
tamen alie Ecclesie qus hujus sancti viri reliquias 
se babere gloriantur. Vide Gaufridi Vosiensi« Chro- 
nicum , cap. 15, et Bollandianos ad diem 1 Martii. 

e Sic Mss. omnes, ut et infra non sermnel in mirae. 
sancti Martini, quamvis Editi habeant ut. plurimum 
Croniensis vicus, quem putant esse Credouem Aude- 
gavorum oppidum, vulgo Craon , ubi prioratus cot 
ventualis Benedictinorum cong. saucti Mauri. In 
charta Adalberge cujusdam pro monasterio sancti 


. Sergii Andegav., tonio IV Gailie Ghrist. , memoras 


tur villa Nubiliacus in pago Andegavensi, in vicaria 
Croniafensi. 

4 Vide ad cap. 6 lib. v1 Historie, et Bollandianes 
ad diem 21 Muii.— 

* Clar. a, post triduum. De Lirinensi monasterio 


901 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM, 


recolo me audisse ante hos annosexstitisse quemdam A Tunc tremens, spectántibus populis, cum flatu ma- 


in eremo regionis cujusdam , ad quem requirendum 
cum frater e proximo prompta devotione venisset , 
exceptus est ab eo plena animi charitate. Tunc in- 
gressi parvulum quodammodo tugurium, oratione 
; facta, resederunt. Conferentesque plurima de verbo 
Dei , surgit senex a sellula [ Ed., cellula] : ingreditur 
hortulum , olera decerpit ad cibum. Accensoque fo- 
co, ponit caldariam ἃ ligneam super ignem imple- 
tam b aqua cum oleribus, urgensque ignem 1ta ve- 
hementer fervere coegit, ut putaretur znea esse. 
Hoc autem videns vir qui advenerat, stupere com- 
motus , interrogat quid hoc esset. Respondit senex : 
Multis jam in hac eremo annis inhabito, sed semper 
$n hac caidaria cibos, Dcmino jubente , ad reficien- 
dum fragile corpusculum pr:paravi. Coctisque cibis, 
redditis Deo debitis bymnis, ambo ex. hujus vasculi 
eninisterio sunt refecti. Hzc olim audivi. Nam nuper 
vidi abbatem, 98 qui eum Ingenuum [ Colb. a, 
Ingenium] nominabat, asserens eum intra Augusto- 
duneusem terminum commoratum fuisse , et saepius 
in hoc vasculo vel olus vel crumelum coctum cum 
illo sumpsisse. Confirmabat autem cum juramento 
vidisse se caldariam flammis superpositam validis- 
sime fervere , et ita semper fundum ejus humidum 
exstitisse, ut putaretur jugiter ab aliquo hunmectari. 


CAPUT XCIX. 
De Avito confessore Aurelianensi. . 


Avitus abbas * Carnoteni pagi, quem Pertensem 
vocant, szpius imminere dissolutionem sui corporis 
Spiritu sancto revelante przdixit (An. 550, 17 Jun.). 
Qui recedens a corpore, honorifice apud Aurelianen- 
sem urbem humatus est : super quem fideles Chri- 
.Stiani ecclesiam 4 construxerunt. Post cujus obitum, 
cum auniversarius assumptionis ejus dies cum sum- 
mo coleretur honore, unus e civibus, alíis ad mis- 
sarum specianda solemnia euntibus, accepto rastro, 
vineam pastinare direxit ; increpatusque a multis, 
cur huic festivitati deesset, redire noluit, dicens : 
Et bic quem colitis operarius fuit. Verum ubi ingres- 
sus vineam primo ictu terram aperuit, protinus, re- 
torta cervice, facies ejus ad tergum conversa est *. 


dicere superfluum esset. Etiamnune subsistit, quod 
Benedictini cong. Casinensis possident. Insula vulgo 
dicitur sancti Honorati, qu: hodie cum vicinis insulis 
ad dicecesim Grassengem pertinet. 

" Colb. 2 et fad., lebetem ligneam... fervere cepit. 

b Mic desinit Cod. Clar. a. cxteris avulsis. 

e Hunc Avitum Cointius eumdem esse cum sancto 
Avito abbate Miciaceusi, qui Chlodomeris interitum 
y rzdixit, putat : sed eos distinguendos esse censet 
Baronius, quod plusquam probabile videtur Mabil- 
lonio in Actis sauctorum ord. Benediciini, sac. 1 

g. 613. Distinguuntur in Adonis Martyrologio, ubi 
abbas Miciacensis xiv Kal. Januarii, alter xv Kal. 
Julii memoratur. In titulo hujus cap. Colb. tut. , 
Carnotensi. 


4 De hac Ecclesia diximus jn notis ad lib. vmi 
Mist. cap. 2. 

* Colb. tut. : Facies ejus ad terram ruit. 

f Vitam monasticam egisse dicitur iu monasterio 
Genoliaco, dicecesis Petragoricensis , sub albate Sa- 
valo, tempore Clotarii regis : iride secessit in locum 


gno basilicam Sancti ingreditur. Post paucos vero 
dies, orans in eodem loco assidue, directa cervice, 


convaluit. 
CAPUT C. 


De Cypriano Petragorico abbate. 

Cyprianus abbas Petrocorici oppidi magnifice san- 
ctitatis vir fuit f, per quem Deus mulia miracula in 
hoc mundo operari dignatus est ( An. 580, 9 Dec. ). 
Nam manus 981 debiles frequenter redintegravit , 
paralyticis gressum , czcis restituit visum ; tresque 
leprosos inunctos oleo pristinze reddidit sanitati. Sed 
et nunc crebro super infirmos sanitates ostendit si 
fideliter ejus tumulum expetant , aut exorent. 

CAPUT Ct. ' 
De Eparcho Equolesinensi recluso. 

Sed et ad Eparchi Equolesineusis € urbis reclusi 
sepulerum szpius infirmi sauantur (Anno 584, 1 
Jul.). Nam et frigoriticorum febres et alia incom- 
moda ejus meritis restinguuntur, Cxcus vero de Pe- 
trocorico territorio, ut se sepulturz illius projecit , 
fusa oratione, lumen recipere meruit. Comes auteni 
antedicte urbis Equoles' nensis, fure invento ac sup- 
plieiis dedito, patibulo condemnari przecepit. At ille 
Cum duceretur ad mortem, invocare hujus sancti 
nomen cepit ; et adductus ad stipitem, fusa oratious 
super terra, patibulo appensus relictus est. Quod 
cum menachi przsensissent, simul projecti ad tu. 
mulum Sancti, orare cceperunt, dicentes : O sanete 
Confessor, si tibi vita superstes esset in sxculo, 


( eruere potueras hunc pauperem de manu mortis, 


s cut plerumque 1ali supplicio addictos liberasti ; sed 
nunc non diffidimus de tua oratione, ut quod vivens 
fecisti in saeculo, possis renovare sublimatus in ccele. 
Et data nocle misit abbas usque ad furcam. Acce- 
dente autem monacho, statim disruptis ligaminibus 
terre delapsus est; et sic sustentatus a monaclio , 
vivens adducitur ad monasterium, liaustoque parum- 
per vino convaluit, vitaque a judice obtenta, liber 


abscessit. 
CAPUT Cil. 


De Felice Biturigum episcopo. 
9689 Post trausitum autem Felicis ^ Biturigf epi- 


Dordonix fluvio (la Dordogne) vicinum, ubi hodie- 
que vicus sub sancti Cypriani nomine exstat Floruit 
tempore Charterii episc. Petragoricensis, qui an. 
585 conc. mn Maiisc. interfuit. Lalibeus, tomo 1l 
Bibl. novae edidit Vitam saneti Sori, et fragmentum 
Vit: sancti Amandi, qui fuerunt sancti Cypriani 
Sodales. 

8 Al., Equolenensis, -Engolismensis, etc. De sancto 
Eparchio vide lib. v1 Hist. cap 8 et notas. 

h Ordinatus fuit a sancto Germano episc. Pari- 
s'enstan. 568 , et interfuit concilio Parisieusi iv, an. 
575. Eum laudat Fortunatus lib. «1, carm. 25, ob tur- 
rin. ab 60 fabricatam ad servandam Eucharistiam , 
quod his verbis exprimit : 

Quam bene cuncta decent sscrati ut. corporis Agni 

Margaritum ingens, aurea doua ferant. 
Cedant chrysolithis Salomonia vasa metallis, 
Ista placere magis ars facit atque fides. 
Quiescere dicitur in ecclesia collegiata sancti Austre- 
gisili de [sro iu suburbio Dituricensi, Sed nulle 
cultu publico celebratur. 


905 


5. CRECOnM! EPISCOPI. TURONENSIS 


904 


scopi (An. 575, 1 Jan.), cum ad ejus tumulum, quod A giosa. cum urgeretur febribus et esset in transitus, 


marinore exsculptum Pario super terram erat posi- 
(uim, caecus quidam lumen oculorum, fugatis tenebris, 
recepisset : cognovissetque plebs amicum Dei, quem 
in corpore positum, obsistentibus niundanis caligini- 
bus, cognoscere ad plenum non meruit, coepit in 
orationum  assiduitato ejus limioa penetrare. Sed 
quoniam, ut dizimus, sarcophagus marmoreus viliori 
lapide obtectus erat, sagacitas civium, οἱ presertim 
episcopi 4, meliori sarcophaguim opertorio texit, id 
esc ex marmore lleracleo. Amoto ergo viliore lapide, 
post annum fere duodecimum, invenerunt corpus 
beati Confessoris ita illasum, ut nulla dissolutio in 
corpore, nulla putredo reperiretur in veste : sed ita 
erant cuncta. integra, ac 8i, ut ita dixerim, ea liora 


petiit filium, dicens : Quxso, fii dulcissime, ne me 
ante diem q^artum sepeliaíis, ut venientes famali 
famuleve omnes videant corpusculum metim , uec 
ullus frustreiur ab. exsequiis meis de h's quos stu- 
diosissime enutrivi. Et h.ce dicens, emisit spiritum. 
Abluta juxta morem, collocator in feretro , atque in 
ecclesiam deportatur. Quarto vero die, jriasquam 
sepeliretur, tantus odor suav.tatis effragravit a cor- 
pore, ut omnes admirarentur. De nocte vero glob^us 
ignis magnus apparuit, qui ab Oriente consurgens, 
ac per coeli circulum currens, super ecclesiam 51». 
tit, in qua corpus defunctz jacebat. Ex hoc enim it 
cunctam δαὶ subitus splendor obtexit, ut patarent 
se diem medium contemplari. Et statim energumeni 


tumulo putareutur ingesta. Sed nec ibi quidem mise- DB multi exelamaverunt, dicentes quod Martinus venil 


ricordia Domini defuit, ut lapis repulsus non rema- 
neret inglorius. Ferunt enim quod multi, eraso poto- 
que ex eo pulveris modico, tai a quartanis quam 
tertianis sive quotidianis febribus celeriter libe- 
rantur. 

CAPUT Cii. 


De Juniano Lemovicorum rec(uso. 


Fuit et Junianus 5 reclusus iufra Lemovicinze urbis 
— territorium (An. 530, 46 Nov.), qui vivens multa po- 
pulis ostendit miracula; sed et nuuc ad sepulcrum 
ejus spe morbi curantur. Nam vidi multos, quos 
dinumerare putavi longum, qui cecis 9893 oculis 
ibidein evecti * lumen receperunt, paralyticique di- 
recii sunt. Testisque est ipse populus liodieque, qui 
Cua sanitatem recipiunt, statim se tributarios loco 
illi faciunt, ac, recurrente circulo anni, pro reddite 
sanitatis gratia tributa dissolvunt. Ex quibus plurimi 
$unt qui ad basiljcau sancti Martini nostri anustitis 
pertinere videntur. 


CAPUT ΑΥ̓͂. 
De Pelagia Lemovicina. 


Pelagia vero genitrix beati Aredii abbatis 4 (Am. 
579, 25 Aug.), cujus supra meminimus , valde reli- 


* is fuit Sulpicius Severus post ltemigium Felicis 
successor, jam quippe sedebat anno 585, quo concil. 
Matisc. n subscripsit, duodecimo auno post conf. 
Paris. ww, cui Felix interfuerat. 

b Ejus Vitam refert Gononus lib. iv Vitarum Pa- 
rum Uccid.; sed eum a Juuniano abbate Mariacensi 
non d.siinxit, qui floruit epud Pictones, ubi hodieque 
colitur in monast. Nobiliacensi, quo trans'atus est 
an. 850, ex Chronico sancti Maxeniii : alter vero , 
quem hic Gregorius laudat, in dicecesi Lemovic. floruit. 

,ocum discitius ex Chronico Gaufridi prioris Vosien- 
Sis, cap. 15, de sanctis apud Lemovices przeclariori- 
bus , ubi babet : « Comodoliaceuses Juuiano jubilant 
cum Amando receptore 00; uod videlicet monaste- 
rium cui ecclesia sancti Petri de Quadrivio Josfredus 
quondam thesaurarius a jure sancti Martialis fraude 
abetulit. » ldem repetit cap. 59. Ecclesiam in qua 
sepultus fuit construxerat Kuricius junior episc. Le- 
uiovic., quem Vir sanctus a daemone liberaverat, Flo- 
ruit cum sancto Amando eremita sub Clodoveo 1 et 
ejus filiis. Vide Bernardum Guidonem, tomo 1L Bibl. 
abb. p. 277, in opusculis hist., ubi ejus festum xvii 
Kal. Novemb. cousiznat. Monasterium | Cómodolia- 

^. ὡΣ 


ad transitum Pelagiz. Succedente vero Dominica d:e 
postquam sepulta est, posuerunt cereum ad e»pul 
ejus, dieentes : Parum nobis est cere, et jam ΠΟΥ 
prolixior habetur, cum ad matutinum consurg m: s 
tunc accendatur cereus iste. Et, clauso ostio, abic- 
runt. Expleto autem somno, ingressi basilieam, in- 
venerunt cereum ardentem, quem exstinctum reli- 
querant. Sed et sanitates infirmorum s:xpius agm- 
tur 9/4 ad hujus religiosse sepulcrum. 
CAPUT CV. 
De sepulcro Crescentig Parisiorum. 

Tumulus erat in vico Parisiorum haud procul a 
loco in quo senior, ut aiunt, ecclesia nuncupatur, 
nullo opertus tegmine; ibique in lapide habebatur 
scriptum : Hic &gourESCIT. CnEsCENTIA SACRATA Deo 
PUELLA. Sed nulla stas recolere poterat quale ei fue 
rat meritum, vel quid egisset in szeeulo *. Nuper 
autem a quodam clerico hoc epitaphium legitur. In- 
stigante vero (ide, suspecti sunt habiti homines ! , 
quod aliquid cum divina majestate Virgo potuerit 
obtinere. Dum vero in hac suspicione penderent, 
quidam, quem ardor tertianz febris cum gravi tre- 
more vexabat, erasi a tumulo parum pulveris haurit, 
moxque, sedato tremore, eonvalui. Vul;atumque 


cense in canonicorum ssculorium collegium eonve:- 
sum est, quod simul cum oppido circum posito, 
vulgo Saint-Junien appellatur. 

€ Ed., eo perducti. : 

4 [e sancto Aredio passim agit Gregorius , cujus 
Vitam habes infra post Vitas Patrum. [n Chronico 
Gaufridi Vosiensis, cap. 15, quod est de sanctis il- 
lusiribus Lemovic., legitur : « Apud sanctum Aredium 
sancia Pelagia mater ejus. » Uude patet eam in mo- 
πλεῖ. Ataneusi fuisse sepultain , quod diserte wadit 
Bernardus Guido in opusculis histor. , apud Labb., 
tomo 1 Biblioth, nove, p. 651. — Hoc caput lau- 
dat sanctus Odo Cluniacensis abbas in sermone: 
Quod sanctus Martinus par sit apostolis , ubi habet: 
«. Ad exsequias Pelagiac, matris beati Aredii abbaus, 
globus igneus totam illusirans ecclesiam de cele 
venit, clamantibus energumenis ad defunciz exse- 
quias venisse Martinum. » 

* |ta oblitterata est hujus Crescentizaà memoris, 
ut nibil de ea prorsus sciatur , nec notum sit υἱὲ 
[uerit ejus sepulcrum. 

f Colb. a, sunt illi homines. Dell. , Laud et Colb. 
tut. hebetes homines. 


* o, 


- 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


9.6 


verbum plerumque profait multis in hac infirmitate Α a sancta. matre! felicesque illas qu: te superstite 2b 


detentis, Succedente deinde tempore, monetarius 
urbis graviter xgrolare ccpit, cui in visione puel!a 
apparuit, dicens : Vade, ait, quantocius, et tumulum 
Cresceotie virginis tege. Erit tibi lioc adjutorium, 
ne a morbo quo captus es diutius fatigeris. At ille 
eonfisus calces inquirit, oratorium desuper construit, 
protinusque ab infrmitate laxatur. Sed ut virtus 
[Pith., tumulus] Virginis in majoribus efferretar ho- 
noribus, euidam ex urbe dens indoluerat, ita ut, in- 
tumeseente maxilla, vix vel tenuis eibi parumper ca- 
pere posset. Pergit fide plenus ad tumulum, factaque 
liastula * una de parte acuta , ut in humanis usibus 
ad purgandos dentes fieri solet, super sepul rum 
puelle ponit, Statimque ut exinde dentem qui dole- 


hoc szeulo migraveront! Et scimus quidem te eho- 
ris sanctarum virginum et Dei paradiso esse conjun- 
clam : sed cum ex hoc consolamur, 986 illud nobis 
est lamentabile, quod te corporeis oculis intueri non 
possumus. lac et alia inter lamenta dicentibus, cum 
a lacrymis temperare non valeremus, conversus ad 
abbatissam *, aio : Sinite parumper ab bis fletibus, 
Εἰ ea potius qua sunt necessaria pertraetate. Eoee 
frater noster Maroveus hujus urbis episcopus non 
est coram, eo quod ilJum causa visendarum paroecia- 
rum elongaverit. Nunc autem habete consilium, ne 
sanctum corpusculum injuriam patiatur et gratia 
quam Deus beatis artubus przstitit auferatur, dem 
tempus sepulture differtur : accelerate debitas exse- 


bat auigit, omnis dolor obstupuit. Ex hoc aut«m ac- B quits, ut sepulero cum bonore reddatur. Ad hxc 


cepto etperimen:o, quos bic dolor vexat, hujus Vir- 
ginis, ut expetunt praesidia , mox sanantur. 
. CAPUT CVI. 
De beata Radegunde Pictaviensi. 


985 Besia vero Radegundis 5, cojus in initio 
libri (An. 587, 15 Aug.) Martyrum meminimus, post 
emeritos viti? labores ab boc mundo migravit (Cap.5) : 
de cujus transitu accipientes nuntium , ad monaste- 
rium Pictavensis urbis accessy:mus, quod ipsa insti- 
tueiat, Reperimus autem eam jacentem in feretro, 
cujus saucta facies it* fulgebat, ut liliorum rosarum- 
que sperneret pulchritudinem. Stabat enim. circa 
fereirum multitudo immensa sanctiinonialium, ad 


abbatissa respondit : Et quid faciemus , si episcopus 
uibis non advenerit, quia locus ille quo sepeliri 
debet, non esi sacerdotali benedictione sacratus? 
Tunc cives et reliqui viri honorati, qui ad.exsequias 
beatz reginz convenerant, imperant parvitati mess, 
dicentes : Preesume de charitate fratris tui, et bene- 
dic altare 4 illud. Confldimus' enim de ejus benevo- 
lentia, quod molestum non ferat sí feceris, sed magis 
gratiam referat. Presume, precamur, ut earo sancia 
sepulture reddatur. Et sie ab illis injunctus altare in 
cellula ipsa sacravi. Verum ubi sanctum corpus mo- 
ventes, psallendo deducere coepimus, mox energu- 
meni declamantes, et sanctam Dei confitentes, tor- 
queri se ab ea fatebantur. Transeuntibus autem nobis 


numerum circiter ducentarum, quz per illius pr:edi- C sub muro, iterum caterva virginura per fenestras 9 


cationem eonverse vitam sa3uctam ageb.nt, quas, 
secundum s2zeculi dignitatem, non modo de senatori- 
bus, verum etiam nonnullz de ipsa regali stirpe hac 
religionis forma florebant. Stabant autem plangentes 
aique dicentes : Cui nos orplianas mater relinquis? 
cui nos desolatas commendas? Reliquimus parentes, 
facultatesque, ac patriam, et te secutze sumus. Cui 
nos relinquis, nisi perpetuis lacrymis, e£ nunquam 
fiviendo dolori? Ecei'neque nunc majus nobis erat 
lioc monasterium , quam villarum aut civitatum spa- 
tie. Quz quocunque loco accedebamus , contemplan- 
tes gloriosam faciem tuam , ibi inveniebamus aurum, 
ibi argentum ; ibi suspiciebamus florentes vineas, 
segetesque comantes; jbi prata diversorum florum 


turrium et ipsa quoqde muri propugnacula, voces 
proferre ac lamentari desuper capit, ita ut inter 
sonos fletuum atque collisiones palmarum, nullus 
posset a lacrymis temperare ; sed et ipsi quoque cle- 
rici, quorum erat psallendi officium , vix inter sin- 
gultus et lacrymas antiphonam poterant explicare. 
Dehinc accedimus ad sepulcrum. Nam providentia 
abbatisse capsam ligneam fecerat, in qua corpus 
aromatibus conditum incluserat , et ob hoc fossa se- 
pulturz spatiosior erat : ita ut, ablatisduorum sepul - 
crorum singulls spondis, ac de latere juncta capsa 
cum 987 sanctis artubus locaretur. Tunc facta 
oratione discessitnus, reservantes episcopo loci ut 
ab eo celebrata missa, tegeretur operculo. Redeuntes 


varietite vernantia. A te carpebamus violas ; tu nobis D vero ad monasterium , ducebat nos abbatissa cum 


eras rosa rutilans et lilium candens : tua nobis verba 
quasi sol resplendebant , et quasi lunà tenebris coa- 
scienti.o nostrze lucidam veritatis lampadem accen- 
debant. Nunc autem eontenebrata est nobis omnis 
terra, angustatum est spatium hujus loci, dum tuam 
faciem non meremur aspicere. lleu nos derclictas 


2 Frequens est hujusmedi hastularum mentio spud 
Gregor. Vide supra, cap. 97, οἱ Vitam saneti Theo- 
dulli abbatis Rhemensis, num. 7, towmo 1 Act. san- 
ctorum ord. S. Bened. 

b Hoc cap. deest in Colb. tut, Sanctam Radegun- 
dem passim laudat Gregorius. Vide notas in lib. in 
Hist. cap. 7, et lib. ix cap. 2. 

4 Adhuc supererat Agnes prima abbatissa, de qua 
passim Gregorius. Ejus festum die χη Maii colitur. 


PaTRoL. LXXI. 


virginibus per loca singula, in qua Sancta aut legere 
consueverat , aut orare , lugens ac dicens : Ecce in- 
gredimur in cellulam, et matrem amissam non re- 
perimus. Ecce spatium in quo flectens genua cam 
lacrymis Dei omnipotentis misericordiam precabatur, 
eta nobis non videtar. Ecce librum in quo legebat, 

4 Ἡΐης colligimus ceemeteria antiquitus, non so- 
lum sacerdotali benedictione sacrari debuisse , scd 
etiam nunquam fuisse absque altari, ubi pro defun- 
ctis sacrum fleret. Radegundis in Viue lib. n num. 91 
sepulta dicitur iuecclesia sanciee Marix, quam hodie, 
ut jam observavimus , canonici seculares possident, 
seJ sub beate. Radegundis titulo. 

* Moniales ex sancii Cassrii regula egredi non 


poterant. 
29 


- 


907 


S. GREGORII ΕΡΙΘΟΟΡΙ TURONENSIS 


et vox spiritali sale condita non verberat aures no- A cuples. Sed eum primum aures ejus. Evangeliorum 


stras. Ecce fusa , in queis per longa jejunia et pro- 
fluas lacrymas nectere solita , et almi sanctitate 
digiti non cernuntur. Hzc illis dicentibus , renovan- 
tur lacrymz , suspiria proferuntur , et ipsa quoque 
viscera ab affectu plorantium resolvuntur in fletum. 
Tantusque moror pectus meum obsederat , ut a 
lacrymis non desisterem , nisi scirem beatam Rade- 
gundem ablatam monasterio corpore , non virtue; 
et assumptam a mundo, eollocatam in coelo. 


CAPUT ΟΥ̓. 
De Tetrico episcopo. 


Licet Mss. omnes lac tria capita in indice habeant, 
sidlun tamen invenire licuit. qui pra:er nudos titulos 


leciio illa penetravit, in qua Dominus adolescentem 
propter divitias arguit, dicens : Vade , vende omnis 
que habes, εἰ da pauperibus, et habebis thesaurum in 
celo; εἰ veni, sequere me (Matth. xix, 21); et illud : 
Facilius est camelum per foramen acus transire quam 
divitem introire. in. regnum Dei (Ibid., 24) ; :Aatim, 
venditis omnibus quz habebat, pauperibus erogavij. 
Exoneratus a cunctis cupiditatibus, Magistrum liber . 
scquitür, per lic se pulans paradisi divitiis lucn- 
pletari, si videretur nihil de transitoriis possidere. 
Cui Majestas divina tribuit, ut quod impossib.le 
dixerat per Evangelium, hie possibiliter adimplere 
mereretur per actui. Quadam vero die venit ad eum 
qui stipem peteret, et ait conjugi : Vade, et da ei 


quidquam de ills repraesentet. Ut Lumen corum. s0n- B (o4 habet necessarium. Quae respondit : Non est 


ctorun quos indicant. aliqua habeatur notitia , pauca 
qua de iis observavimus huc pro[erre visum est. 
[Sanctus Tetricus. episcopus — Lingonensis | saucto 
Gregorio palri suo successit (An. 572, 18 Mart.). De 
quo passim Gregorius loquitur. Plura de eo observari- 
mus ad lib. iw cap. 16, que hic repetere non vacat. | 


CAPUT ΟΥ̓Π]. 
De'sancto Orientio episcopo. 

Sancti Orientii Vitas duas habes apud  Bolland., 
die ἃ Maii. Ex priori, qu& vetustior est, colligimus 
eum circa seculi v medium Augitanam ecclesiam rexisse 
(An. 450, 1 Maii), eo scilicet tempore quo Littovius dux 
Romanus a Gothis captus atque. occisus. est. In. po- 


steriori Vita dicitur sancto Ursiniano successisse. Ejus ' 
corpus in ecclesia suo. nomini consecrata 988. cun C 


Aljuncto celebri monasterio ordinis Cluniacensis. in 
ipsa urbe Ausciensi (Auch) asservitur. 


CAPUT CIX. 
De Qui:eria virgine. 

Quiterie Acta haben'ur, sed omnino fabulosa. Colitur 
potissimum Adurm in Wasconia (An... 92 Maii), cujus 
ecclesia in. Manso sancte Quiterie juata urbem sita 
cencathedralis privilegio et abbatie titulo gaudet, ejus- 
que übbas idem est ac episcopus. Ejus o-sa , qua in 
monasterio sancti. Severi, tn capite Wasconie , ord. 
sancti "Dened. et cong. sancti 3au.i, servabantur, a 
Calvinianis in rogum conjecia , Catholici scmiusta , wt 
potuere , ab incendio eripuerunt. Colitur die 22 Maii, 
ad quem diem vide Dol'andianos, et Gononum lib. νι. 
Tamayus vero deea multas habet fabulas. 


CAPUT CX (AI. CVIIJ. 
De sancto .Paulino episcopo Nolano. 


Fuit vite venerabilis Paulinus Nolanz urbig. epi- 
scopus * (An. 451, 22 Jwn.), ex nobili stirpe ortus, 
Tarasiam similem sibi sortitus est conjugem, habens 
diviuas multas, οἱ tam in fundorum possessionc 
quain in przeidio domorum valde dives erat ac lo- 


4 Hxc vox episcopus est in solo Colb. a, ct quidem 
alia nianu, Paulini 13udes celebrarunt llieronymus, 
Ainbrosius, Augustinus, Gregorius Magnus et plerique 
Patrum, quorum testimonia, simul cum D. viriscriptis, 
Nita, etc., summa emn diligentia ed'dit Parisiis an. 
$655, vir cl. Le Drin. Vide et Chiffletii Paulinum 


D turum, si 


uobis amplius quam 989 unus panis. Cui ille: 
Yade, inquit, porrige eum. Dominus enim dabit nobis 
victum. Sed illa quasi strenua reservari cupiens, ue 
aliquid deesset, p^rrigere noluit. literea advencrunt 
quidam dicentes, missos se a dominis snis, ut illi 
annonz ac vini deferrent. speciem : sel jer hee se 
moratos, quod orta tewpestas unam eis cum tritico 
abstulerit navem.Tune vir Dei conversus ad mulierem, 
ait : Intellige te nunc pauperi unum panem fuisse fura- 
tam, et ideo hane navem esse mersam. Perrexit ergo 
cum conjuge quasi pergrinaturus iu aliam regionem,ni- 
hit nabens przeter statum proprium, Post multum vero 
teinpus, cum ab incolis regionis sux requireretar, 
nec posset penitus reperiri, negotiator de civitate illa 
ad hanc urlem advenit, in qua vir beatus coelesti 
Domino serviebat. Cumque vidisset enm, statim pro- 
jiciens se solo, et pedes sancti amplectens, ait : lie 
est beatus Paulinus toto vulgatus orbe, qui multum a 
suis civibus quaesitus, prorsus non potuit iuveniri. 
Et narrans omnes actiones ejus, obstupuerunt ἢ τὰ 
audientes. Nee mora decedente sacerdote apud No- 
lanam urbem, ipse in locum episcopi subrogatur. 
llabebat autem ecclesia illa mulas divitias , imple- 
vitque in eum Bominus qua pdiili vangeli:m promit- 
tere est dignatus ; quia : Qui reliquerit omnia propter 
me, centuplum in hoc seculo accipiet; in future autem 
vitam «lernam possidebit (Matth. xix , 99). Verum 
assumpto episcopatu semper se humilem  profe- 
rebat, quia sciebat se apud Deum excelsum [ὦ- 
humilitatem sectatus. fuisset. Pecunia 
vero de reditibus ecclesi , 40:8 manus ejns attic ge- 
bat, confestim pauperibus erogabatur. Castiss.ma 
enim conjux ejus non discedebat ah eo. Erat autem 
vir sanctus mirz? prudentis, rhetoricis litteris eru- 
ditus. Quod opus ejus quando ad nos pervenit , valde 
patefecit. Nam cum ad d:vereos t:m versa quam 
prosa scriberet, de viriutibus beati Martini sex wersu 
conscrips libros b : scripsit ct adios versiculos in 


illustratum. Sepultus est Nol: in ecclesia sancti Fe 
licis quom construxerat. Inde translatus Romam di- 
citur, ubi ostenditur in cecicsia sancti Bartholomsi. 

b Ilse omnia non Paulinus Nolanus, sed ater, qui 
in Mss. nonnullis Petricordiensis appellatur, compe- 


suit, cujus opuscula nou semel edita sunt, 














909 


LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 


910 


laudem ejus. Viditque eum .in corpore positum, et A multiplicare terrena studuit lucra, non sileam. Qui- 


oculum suum ab eo illuminatum recepit. Qui tantum 
in virtute 990 multiplicata gratiarum spiritaliuin 
charismata * resplenduit, ut ante obitum suum ipsum 
Martinum, Jauuariumque ἢ [talicum, priusquam sjiii- 


tum redderet, corporeis oculis contemplaretur. Prius — 


cnim ab eo de hoc mundo migraverant : et quia de 
hujus Beati vita rüihil legeramus , idcirco ea qus per 
relationem fidelium cognovimus, dum de eleemo- 
synis proloqui voluimus, memoravimus. De transitu 
autem ejus est apud nos magna lectio *, ideo eum ex 
ordine prosecuti non sumus. Ecce quid tribuit elee- 
mosyna , ecce quales thesaurcs sanctis suis qui se in 
pauperibus diligunt, Deus indulget. E contrario ava- 
riis malo inhiantibus que nequiter concupiscunt 


aufert, juxta illud Evangelii sancti oraculum , quia : B 


Qui habet, dabitur. ei, et abundabit; qui autem non 
habet, quod videtur habere auferetur ab eo (Ma th. xii, 
44. xxv, 29). 


CAPUT CXI [4/. , CVIil]. 
'De negotiatore qui eleemosynam mon fecit. 


Sic et quodam loco in portu moris gestum fuisse 
multorum confirmat relatio. Quidam pauper et senex, 
marsupiis oneratus, veuitad littus maris; et accedens 
ad porium petere eleemosynam a naucleiis coepit, 
atque illi qui primus carin erat , importunior assi- 
δία δι, diceus : Da nihi ali;uid. Tunc ille commotus 
ait : Absiste, quz:-o, decrepite, et noli ἃ nobis 408 - 
pere quidquam. Nibil enim hlc aliud prater lapides 


babemus. Αἱ ille ait: Si lapides dicis esse qux in (; 


tuis ditionibus navis bxe continet, omnia vertantur 
inlapides. Et statim cunctum navis onus, quod mandi 
potuit, in saxum conversum est. Ego enim ex his et 
daetylos vidi, etolivas aspexi inarmore duriores. Nam 
cum in lapidis duritiam conversa fuissent, nunquam 
tamen colorem quem habuerant perdiderunt : illis 
eadem forma eademque species erat. Dominus autein 
navis penitentia motus , inquisitum senem nusquam 
potuit reperire : et, sieut feruat, per multascivitates 
de iis que in saxum mutata fuerant ad videndum 
direxit, ut scilicet exemplum 99] esset omnibus, ne 
similia perpetrarent. Ecce quid agis, impudens ava- 
ritia : fecisti'hominem pauperem, qui non porrigendo 
pauperi putavit se posse fleri ditiorem. 


CAPUT CXI! [AL,, CIX]. 
De alio qui vinum adulteravit. 
Quid ellam et alii contigerit, qui per adu'teria 


& Quartum casum pro sexto adhibet. ] 

b Mss., Genuarium. lac Florus in. Martyrologio 
exscripsit , ad diem 22 Juuii. tlic porro celebris Ja- 
nuarius ind catur episcopus Beneventanus, qui eum 
aliis martyribus apud Pu eolos passus est in biocle- 
tiani. persecutione die 19 Septembris. Corpus ejus 
Neapolim translatum est. llanc vero visionem narrat 
Uranius presbyter in epistola quam de beati Paulini 


dam apud Lugdunensem urbem vix ita laborans, οἱ 
unum triantem posset habere, accensus auri exse- 
crabilis sacra fame, voluit per eum sacculi ora re- 
plere, juxta illum Prudentii nostri versiculum : 


Auri namque fames parto conquiritur auro, 


lgitar de hoc ἃ triante vinum comparat, admixtis- 
que aquis, iterum per argenteos venumdans, duplat 
pecuniam. Hoc iterum atque iterum agit, et tam diu 
turpis lucri sectator est factus, usquequo centum 80» 
lidos de hoe triante lueraretur. Sed judicium Dei 
cqufutavit lucra diaboli. Congereos enim avarus ne- 
gotiator aurum in sacculum , possessurus pecuniam 
unius borze momento, alterius negotiatoris nundipas 
adit. Extractoque triante quasi aliquid negotiaturus, 
colloqui cum socio coepit; erat autem sacculus 6x 
pelle Phoenicia *, sicot his manu gestare mos est. Et 
ecce subito ad veniens milvus rapit eum pedibus, at- 
que decerpere tentat, putans a colore partem aliquam 
carnis esse. Sed cum nihil pinguedinis 999 sentiret 
in eo, evolans superalveum Araris, de que hie aquas 
hauriens vino miscuerat , laxatam sacculum : dejecit 
in flumen, Αἱ ille apprehensis capillis, elidens se ad 
terram, spargensque pulverem super caput suum, 
aiebat : V:e mihi qui judicio Del oppressus perdidi 
pecuniam qux inique fuerat aggregata , nam ex uno 
triante centum erexi solidos; Nunc perditis centum 
solidis, unus mihi tantum remansit trians. V mihi! 
Sicut feci sic recepi : et qui e nihilo eos babui . ad 
nibilum rediisse conspicio. Talis pecunia, disbole, 
tua est, per tale lucrum deducis tibi obedientes ( in 
tartarum. Tale enim commercium et in presenti 
damni notam ingerit, et in futuro diversarum poena- 
rum genera parit. Absistite ab his, quaeso, qui hee 
legitis, absistite et nolite talibus participes esse. S'at 
lucra vestra div.nz majestatis gratia : sint exercitia 
vestra, Scripturz sancta doctrina. Fiat congregatio 
vestra in marsupiis pauperum, qua aeternzegelienus 
flagrans restinguat incendium ; et hoc ipsum a Domini 
est misericordia poscendum, non propria virtute 
quazrendum, qui nobis prestare dignetur illorum in- 
tercessione sancta, quorum bic liber sacra prodit ἐμὲ - 
racula, ut non solum de terrenis divitiis, sed etiam 
de talentis verbi sui bonam facientes rationem, mul- 
tiplicationis mercede recepta , audire mereamur ab 
ipso : Euge! serve bone, quia super paucu fuisti fidis, 
super mulia te constituam ; intra in gaudium Domini 
tui (Matth. xxv, 21). Amen. 


obitu scripsit ad Pacatum. 

€ Habetur Uranii epistola de transitu saneti l'au- 
lini, qu& uon semel edita fuit. 

4 Hic desinit Colb. a, cxteris avu'sis. 

e Pelles Babylonicas 2d libros ornandos memorat ' 
llieronymus in epistola ad Lsietam, 

t Ed., deduzisti Deo inobedientes. 


Eaplicit liber de Gloria Confessorum. 


ssterii Dionysiani prope Parisios, nunc autem est. Antuerpie 
gi be ipia iir S ΤῊΝ Turonensis de Gloria once rum clau«ula lianeiur de Pippini, ejus C mperil:tg 


Bollsn .1ianos, in fine 


penes RB. PP, 


Code scriptus est, in Francoruin regem consecratione, facta 1 ost sbdicotionem Ch Herici, ulii Me oveacuu fau 


911 S.GREGORII EPISC. TURON. EPIST. IN QUAT. LIB. DE VIRT. S. MARTINI. (1v 


li: regis. Quam clausulam, ex ipso codice descriptam, et ab illis editam hic exhibere visum est, ad confirmanda ea 
qu& saperius, col. 655, in notis ad Fredegarii tertium continuatorem ea de re observavimus. 


Si nosse vis, lector, quibus hie libellus temporibus videatur esse conscriptus, et adsscrorum martyrum pretiosam editus 
laudem, invenies anno ab Incarnatioue Domini septiugentesimo sexagesimosept mo, temporibus felicissimi atque tranquil- 
lissimi et catholici ippini , regis Francorum et patricii Romanorum, (ilii beate memoria quondam Car li principis : anno 
felicissimi regni ejus in Dei ine sexto decimo, inJiclione quinta, et filiorum ejus, eorumdemque regum Francoruin 
Caroli et Carlomanni (qui per mauus sanetz? recordatiouis viri beatissimi domni Stephani papse, una oum praedicto paire, 
domno viro gloriosissimo Pippino rege, s1cro chrismate, divina providentia, el sanctorum P«tri et Paüli inteie-ssionibus 
consecrati sunt) anno tertio decimo. Nam ipse preedictus domnus florentiesimus Pippinus , rex pius , per auctoritatem οἱ 
imperium sanctse recordationis domni Zacharis pa, 85, et unctionem sancti chrisnia is, per manus beatorum sacerdotum 
Galliarum, et e!eetionem omnium Francorum, tribus annis antea in regni solio sublimatus est. Pestea per manus ejus- 
dem Stepbani pontificis, die uno in beatorum przedictorum martyrum Dionysii, Rostici et Eleutherii ecclesia (ubi et vene- 
rabilis vir Folradus archipresbyter et abbas esse cognoscitur) in regem et patricium , una cum przdictis filiis Carolo et 
Carelomanno in nomine sincts Trinitatis unctus et benedictus est. [n iosa namque beatorum martyrum ecclesia, uuo 
eodemque die nobilissimam atque dovolissimam, et sanctis martyribus devotissime adh:xrentem Bertradam, jam dicti 
florentissimi regis conjugem pradictus venerabilis poutifex regalibus indutam cycladibus, gratia septiformis Spiritus 
benedixit : simulque Francorum príncipes benedictione « t Spiríiius sancti graiia confirmavit ; et tali omnes Interdiciu et 
excommunpicationis lege constrinxit, uu nunquam de alterius lumbis regem in zevo prsesumant eligere ; sed ex ipsorum, 
quos et divioa pietas exaltare dignata est, et sanctorum apostolorum intcreession.bus per mauus vicarii ipsorum beatis- 
skni pontific.s confiimare οἱ con«e:rare disposuit, τος ideo eharitati vestrsee breviter in novissima paginula livelli in- 
seruimus hujus, ut per succedeniiua temj orum οἱ vulgi relatione propago in 2 vo valeat cogncscere posteroru un. 





pm———— 


SANCTI GREGORII EPISCOPI TÜRONENSIS 
EPISTOLA IN QUATUOR LIBROS 


DE VIRTUTIBUS SANCTI MARTINI EPISCOPI. 





993-9944 Dowinis sanctis, et in Christi amore dulcissimis ^ fratribus ac filiis Ecclesiz Turonicz mihi 
4 Deo conmiss:s, Gregorkis peccator. 

Miracula illa ^ quz Dominus Deus noster-per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum 
operari dignatus est, quotidie ad corroborandam fldem credentium confirinare di;natur. llle nunc exornans 
[Al., exornat] virtutibus ejus tumulum, qui in eo operatus est cum esset in mundo; et ille praebet per eum 
beneficia Christianis, qui misit tunc presulem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, 
cum przsentium signorum cernit munera dispensari, cum videt claudos eri;i, cxcos illumip»ri, dzemones 
effugari, et alia quzeque morborum genera ipso medicante * curari. Ego vero fidem ingcrens libri illius 4 qui 
de ejus Vita ab anterioribus θεῖ scriptus, prosentes virtutes, quautum [A/., de quanto] aa memoriam recolo, 
memoriz in posterum, Domino jubente, maudabo. Quod non presumerem, nisi bis ei tertio adwonitus fuissem 
per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco , quia vidi quadam vice per somnium * media die iu 
995-999 basilica domni Martini debiles multos, ac diversis morbis oppressos sanari, et videl'am eos, 
spectante matre mea ἴ, quse ait milii : Quare seguis es ad lic scribenda quz prospicis? Cui aio : Non te 
latet 5, quod sim inscius litterarum , et tam admirandas virtutes stultus et idiota non aute. m promulgare? 
Utinam Severus , aut Paulinus viverent , aut eerte Fortunatus adesset , qui ista describerent! Nam ego ad 
hsec iners notam ineurro, si hiec adnotare tentavero. Et ait milii: Et nescis quia nobiscum propter intelii- 
gentiam populorum: si quis loquitur, sicut tu loqui potens es, eo habetur magis przeclarun? liaque ne dubi- 
tes, et h:ec agere rion desistas : quia erimen tibi erit si ea tacueris. Ego autein hic agere cupiens , dup'icis 
uedii affligor crueiatione, merotis pariter et terroris. Meeroris, cur tantae virtutes, qux sub antecessoril.us 
nostris fact:e sunt, non sunt s-ripise ; terroris, ut aggrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divine pietatis 
illectus, aggrediar quod ionetur. Potest enim, ut credo, per mez lingua sterilitatem [A/., officium] pro- 
ferre ista qui ex arida cote [A/., petra] in eremo producens aquas, populi sit'entis exstinxit ardorem ; aut 
certe constabit eum rursum os asinz reserare, si labia mea aperiens, per me indoctum [Ed., indignum] ista 
dignetur expandere, Sed quid timeo rusticitatem meam, cum Dominus ftedemptor et Deus noster, ad dc- 
siruendam mundanz sapientie vanitatem, non oratores, sed piscatores; nec plilosophos, sed r.sticos 
prseelegit? Confido ergo oran'ibus vobis 5, quia etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam 
tamen gloriosus Án!istes praeclaris virtutibus elucere. 


8 Germ. cum Editis, dilectissimis. A Editi, fidem gerens libro huic. 
b Plerique Mss., miracula que. Mic incipit Cod. 9 Aliquot Mss.. per somnum. Et infra, a. diversis... 
nsis. et vidi hac. 
* Ediji cum aliquot Scriptis, mediante. Bell., medi- f [jec., vidi exspectantem matrem meam, 
te. E Clar. et alii Ms-. : Num te latet... inops litieris. 
4 Sic Codd. Mart. Colb. a, Germ., ftom., Laud., h Editi, orat.onibns vestris. Bec., credaous ergo, clc. 


Bell, alii plerique, fidem gerens. Colb. b, ingeminans. 





SANCTI GEORGII FLORENTII GREGORII 
EPISCOPI TURONENSIS 


DE MIRACULIS 


SANCTI MARTINI EPISCOPI 
LIBRI QUATUOR. 





LIBER PRIUS, 


CAPUT PRIMUM. 
Quod Severus Vitam sancti Martini conicripsit. 


999 Multi sunt, qui virtules sancii Martini, vel 
&taute versu, vel stylo prosaico conscripserant. De 
quibus primus ille Severus Sulpicius ^, cui tantus fer- 
vor amoris fuit in Sanctum Dei, ut eo adhuc degente 
in seculo , unum librum de Mirabilibus vite ejus scri- 
beret , exinde po-t transitum beati viri duos libros 
scripsit, quos Dialogos 5 voluit vocitari. [n quibus 
nounulla de virtatibus eremitarum, anaclioretarum- 
ve, referente Posthumiano, inseruit. Sed in nullo in- 
feriorem nostrum 10090 potuit reperire Martinum , 
quem apostolis * sanctisque prioribus exaequavit, ita 
u' etiam diceret, « felicem quidem Graeciam , qur 


CAPUT I. 
Quod eamdem vitam beatus Paulinus versu composuit. 


Paulinus quoque beatus, Nolanz urbis episcopus 4, 
post scriptos 3001 versus [Al., versu] de virtutibus 
ejus, quas Severus prosa complexus est, quinque li- 
bros, ila comprehendit miracula qux post ejus 
gesta suut transitum, id est, in sexto operis sui libro. 
Ait enim : Cum encrgumeni per cancellos basiliess 
veherentur volatu aereo, et sape in puteum qui in 
ipsa habetur basilica, impulsu d:emouis jaetarentur 
abstracti, exinde illiesi, populis spectantibus, sunt 
resumpti. lJque in codem putco , et nostris tempori- 
bus vidimus gestum. Al us quoque dxemon acquisitum 
vasvulum pracipileim. duxit ad amnem, quasi pra- 


meruit audire Apostoluro przedicantem ; sed nec Gal- D dam , quam ceperat, demersurus (Ed., dimissurus]. 


lias a Christo derelictas , quibus donavit Dominus 
habere Martinutn. » 


* Sic et Gennadius in. Catalogo, cap. 29 : Severus 
cognomento Sulpicius. Alii tamen malunt scrihere 
Sulpicius Severus, Et quidem in Mss. Sulpicii nomen 
quandoque aheri premittitur, alias postponitur, ut 
in uao Cod. sancti Germani a Pratis , num. 652 , ab 
annis 800 scripto, observavimus, —llunc nonnulli pit- 
tant eumdem es-e ac Sulpicium Severum D.turicen- 
sem cpíscopunr; et e coutrario alii volunt Sulpicii 
Diwricensis nomen in Martyrologium Romanum loco 
nostri Sulpicii fuisse invectuin. Vide Bolland. ad 29 
Januarii, et supra notas ad cap. 50 de Gloria coi- 
lessorum. 

b Tres scripsit dialogos Severus, sed duobus so- 


lanmodo posterioribus praffizgitur titulus De sancti C 


Martini virtutibus, quanquam εἰ in pritno quoque de 
eu agat. 

e Editi habent, apostolis ac sanctis mar'yribus , 
sauctisque , etc. Et infra , apostolum Paulum. Quam 
vocem Pau'umn nec Severus habet in line dialogi 5, 
unde bic locus descriptus est. 

4 Sic omnes Mss. et Ed.ti hic et in lib. de Gloria 
conf., cap. 110. Et tamen P«ulinus ille a Nolano epi- 
Scopo distingueadus est. Nolanus quippe sancto Mar- 


Sed non defuit perituro beati Confessoris auxilium. 
Nam | ingre-sus in flumen, ct ulteriorem ri;jam pe- 
tens, nihil nocumenti accepit , Sed siccis 9 est etiam 


tino »qualis fuit; at is cujus hic laudantur opera, 
miraculorum indieulum , ut ipse Gregorius paulo in- 
ferius scribit, a Perpetuo Turonensi episcopo rccepe- 
rat, et inilio et in line libri sexti Perpetuum laudat, 
quod sibi cerla et indubitáta miracula narrasset, Qui 
quidem Perpetuus post Martini obitum eeclesize Tu- 
ronensi sextus praefuit episcopus. Deinde idem auctor 
Paulinum Nolz episcopum sopius lau.lat. Dieitur ín 
Codd. msà. Paulinus Petricordie, quo nomine Ve- 


 $uuna Petrocoriensium urbs, vulgo Périguekr, non- 


nuoquam designatur. Caterum Gregorio fortasse 
fucum fecit Severi locus ex Dialogo 3, ubi Posthu- 
saianus monetur ut. Paulinum Nolanum adcat, eique 
narrata communicet, ut sicut jam de priore fíbello 
fecerat, et aljos etiam per ltaliain et Hllyrieum divul- 
garet. Fortunatus, lib. 1 de Vita sancti Martini,vide- 
tur quoque in eumdem errorem cum Gregorio impe- 
pisse : Sed lamen cum sanctus Paulinus pjura passim 
de saucti Martini laudibus scripserit, hue Fortunati 
verba revocari possunt. Porro Paulini libri quos Gre- 
gorius laudat, sa pius recusi fuerunt; sed ut. piuti- 
mum Sub Paulini Nolensis nomine. 
* Mss, fe'e omnes, nihil nocitus, s.ccis. 


S. GREGORII EPISCOPI ΤΌΠΟΧΝΕΝΕΙΒ ΝΞ 


vestimentis egressus : eumque ad cellulam Majoris Α ex hoc iufirmi experiere salutem. Sed et procellze ab. 


monasterii pervenisset, mundatus apparuit. liunc 
etiam testatur * multas voces emittere solitum, ac 
liugua gentium incognitarum szepissime loqui, ventu- 
raque fateri, et crimina confiteri. Sed, ut diximus, 
postquam limen Sancti ^ attigit, sanus abscessit. Egi- 
dius * quoque cum obsideretur ab hostibus , et ex- 
cluso a se solatio , turbatus impugnaretur, per invo- 
cationem beati Viri, fugatis hostibus liberatus est. 
idque d:moniacus in medio basilicze , ipsa hora qua 
gestum fuerat, est professus sancti Martini obtentu 
hoc fuisse concessum. Puella quzdam paralysis hu- 
more gravata , et, quod pejus est , errore eultus fa- 
natici iuvoluta, Beati sepulcrum expetiit , vigiliisque 
celebraüs , sanitati est reddita. 3009 Rursum au- 


agris hoc liquore purificatis ! s:^pe prohibitae sunt. 
Cum autem ad. templum sanctum quidam devotus 
'lde plenus accessisset, et gratiam Sancti sitiens, co- 
gitaret quid de beata sede raperet ad salutem , prope 
sepulcrum accedens , sedituum supplicat, ut sibi pa- 
rumper benedict:e cerz largiretur e tumulo. Qvam 
accipiens lzius abscessit; et agro, cui frugem seve- 
rat, confisus imposuit. Adveniens autem tempestas 
sevissima, qua viciniam 1 in annis precedentibus 
s:epe vastaverat, ab hac est prohibita benedictione, 
nec ibidem ultra, uti consueverat, nocuit, Magnifica 
vero atque desiderabili paschali festivitate advenien- 
te, populus ad Beati cellulam , in qua commoratus 
saepe frequentaverat cum angelis, devotus advenit. Et 


iem ad idololatrise vomitum revocata, languorem, quo ἢ Singula loca ailambens osculis, vel irrigans lacry- 


obtentu beati Pontificis caruerat, iterato incurrit. 
Chunus 4 quidam rablidus, instinctu daemonis a^tus , 
coronam sepuleri quae Sancti meritum declarabat, 
violenter arripuit. Mox lumine privatus, prad:umn, 
cogente doloré , restituit, lumeuque quod perdiderat 
recepit. Quidam * vero a tentatore commotus, prolato 
gladio, cum quemiam ferire conaretur in atrio Con- 
fessoris, protinus ira in se retorta, veloci judicio Dei 
prosequente, ipso se mucrone perfodit. Denique cutu 
populus ad Beati templi ornatum columnas deferre 
cuperet gaudens, quidam vir, qui operi buic invidus 
et contrarius fuit, ip alveum exclusum f multa mina- 
batur, pro eo quod solatium aliquod ad plaustra pe- 
tentibus non przberet €. Cumque superbus equum 


mis, in qua vir beatus ante sederat, aut oraverat, 
sive ubi cibum sumpserat , vel corpori quietem post 
multos labores indulserat, classe navium praeparata, 
amnem transire parat, ut beatum sepulcrum adeat, 
et cum fletu veniam deprecans, coram Confessore se 
prosternat. Navigantübus autem illis, tentatoris im- 
pulsu commoto vento, classis k in profundo demergi- 
tur, et sexus uterque ab amue dirip.tur. Cumque 
later. procellas fluctuum rotarentur, et spes omnis 
evadendi deperisset, una omnium vox in clamore 
prefertur, dicens : Miserator Martine, eripe a prc- 
senti ἰδίου ἃ famulos famulasque tuas! liis d.ctis, 
ecce afflatus aurz placidus artus submersorum sub- 
vehens ab undis ill:esos, omues littori , quod deside- 


. feriret, in parvo fluviolo pr:cipitatus, in sinu aqua C rabant, unda famulante, restituit : nec ullus.deperiit ; 


rum gurgitis, ictibus suis suffocatus interiit, Tunc 
juvene ^ precedente, column:e usque ad beatur temn- 
plum delate sunt. Quoties etiam ad beatum sepul- 
crum oleum fuisset positum, referunt illad vidisse 
adauctum. Sanctus vero l'erpetuus episcopus, merito 
Deati discipulus praecouandus, ampullam cum oleo 
8 sanctum tumulum detulit, ut eum [Id est, id ; Ed., 
eam] virtus justi infusa sanctificaret. Et eraso a 
marmore, quo sancta membra teguntur, pulvere , ac 
liquori permixto, ex quo in tantum oleum redunda- 
vit, ut vestimentum sacerdotis nectareo effrsgrans 
odore, oleagina unda perfonderetur. Multique 1003 


* Aliquot Mss. cum Edit., testantur. Sed loquitur 
Gregorius de Pauliuo, qui id ipsum versibus expres- 
serat. 

b Mss. plerique, ut limen sanctum. 

8 [s est magister militie in Galliis, qui postea di- 
eitur Childerico Francorum regi substitutus. Arelate 
tunc inclusus erat, cum invocato sancti Martini auxi- 
lio ex urbe erumpens Wisigothos fugavit. Quse victo- 
ria Majoriano imperstori securitatem et Galli: pacem 

rastitit, Id contigisse auno 459 testatur Valesius, 
ib. iv Rerum Francicarum. ] 

4Sic legendum esse ey Paulino certum est , cui 
emnes fere Mss, consentiunt. Aliqui, mendose, sci- 
eus, et Editi, Thimus. Aliquot etiam Mss. pro rabi- 
dus, habent rapidus. 

* Ex eadem Chunorum seu Hunnorum gente, qui 
tunc in Galli^s eruperaut, ut dicit Paulinus. 

t Alit, ín. alterum exclusum. Nouuulli, contrarius 
διαί, multa. 

& Mic locus in Mss. et Editis cst corruptus, pleri: 


sed cuncti salvati, paschalia festa summa cum ezsul- 
latione perfuncti snt. Non enim defuit illa virtus , 
qua Jordanem scindens, populum sub aquarum mo- 
libus margine arente traduxit, cum de fundo fluvii 
duodecim lapides abl.tos signa apostolica gestientes 
Josue littori cui advenerat consecravit; vel illa qux 
Petrum pereuntein pia 100 $ sm,leciens dextera , 
ne periret, eriput; vel quae nautam submersurum, 
Martini Dominum invocantem ! , de profundo pelagi 
ad littus quod optabat elicuit. Quidam pro benedi- 
ctione aliquid de sancta :ede assumere flagitans, ali- 
quid [Ed., parum] cer: de sepulcro Sancti accepit , 


que babent petentibus praberet. Ex Paulini textu sic 
restituendum puto : Contrarius fuit, multa in uxorem 
minabatur, pro eo quod solatium , id est opem, ad 
plaustra vehenda petentibus praeberet. Et i«fra, ictibus 
suis auffocatus, quod vix aqua in rivulo exsisten!e ipse 
arenam premens fuisset suffocatus, ut habet Paul.- 
nus. Totus vero hic numerus deest in Cod. Gat. 

μ Sic plerique Mss. Alli habent populo. Editi, ja- 
ventute. 

| Edit., potiti sunt salute... saactificatis. 

i Sie Gat., Vinc, et Bec. Plerique alii Mss., vicinia. 
Nonnulli, vicina. Ediii, omuia. 

k lHom., navis. Et inlra Éd., et populus undique ab 
anne. 

| Pith., Martino Dominum invocante. At refragatur 
cum ceteris Mss. l'aulinus, qui memorat nauta. in 
periculo con-ttutum , invocato Deo, quem Martinus 
colebat, incoluincm evasisse.. 


Pd 


DE MIRACULIS. S. MARTINI LIBER PRIMUS. 
penetralia domus tanquam thesaurum coele- A 


posuit. Faetum est autem, ut invidia tentato- 
iissum incendium domus voraci flamma cir- 
retur, e! s;arsum per aridas tabulas cuncta 
t. Interea clamor ad ecelum tollitur, et beati 

auxilium imploratur. Meminit ^ i!Je- etiam 
irticul:e a Sancti templo delat:. Qui? reperta, 
injecta, protinus cunctum restinxit incendium, 
je miraculo cera, qu: iznem alere erat solita, 
jam ignis vi sanctitatis oppressit, ΠΠ:86 Pauli: 
sexto operis sui libro versu conscrip-it, ac- 
(1 saneto. l'erpetuo. episcopo. de his indiculo. 
enu ad eum hujus indieuli charta. venisset , 
ejus g: avi tenebatur. incommodo. At ille cou- 
| virtute Sancti : Si tibi , inquit, placet, beate 


e, ut aliquid in tua. lude. conscribam, appa- B 


iper liune iufirmum. Impos:taque charta pectori 
xteimnplo recedente febre sanatus est , qui erat 
is P. Sed ei Fortunatus presbyter omne opus 
jus in quatuor libris versu conscripsit. His nos 
lis illecti, etsi imperiti, tentabimus tamen Δ] - 
» virtutibus sancti et. beatissimi Martini, quz 
jus obitum aetze sunt , quantum invenire pes- 
, memori: replicare : quia hoc erit scribendi 
m, quod in illo Severi aut Paulini opere mon 
tur insertum. | 


CAPUT 1l. 

De ordinatione et transitu eati Murtini. 

'idus, et toto orbe renitens gloriosus domnus 
)u5 , de: edeite. jai. immundo, 80] € novus exo- 
, Sicut aiterior narrat [Iistoria , 3005 apud 
iam Pannonic ortus, ad salvationein Galliarum, 
lante Deo, dirigitur. Quas virtutibus ac signis 
ans, in urbe Turonica episcopatus honorem 
is, populo cogente, suscepit : in quo gloriosam , 
16 inimita»ilem agens vitam , per quinquennia 
ue bis insuper geminis mensibus cum dece 
$, octozesimo primo fatis sux anno , Casario 
tco consu ibus, nocte inedia qu'evit in pace. 
0sum ergo, et toti mundo laudalilem cjus trans- 
in die Dominica fuisse manifestissimum est , 
in sequenti certis testimoniis comprobabiimus. 
non parvi nieriti. fuisse. censetur, ut illa die 
Dominus in paradiso susciperet , qua idem I». 
8 et Redemptor, vic'or ab inferis surrexzisset; 
qui Dominica solemuia semper «elebraveiat 
luce, post mundi pressuras Doininica die loca- 
in requie. 
Jer que Mss., meminiturque cerae. Aiii, ceram. 
zt id immiraculum refert idem Paulinus, in feisi- 


[nos in gratiarum actionem ea de re edidit. 

Mit, decidente jam sole mundo. 

loc caput et sequens desunt in Colb. b, Vinc., 
et Geri. la Codd. vero. Clarom. et. Colb. tut. 
ntur solummodo eorum initia, lectorem mo- 
» allo 6586 requirenda in ip-o Codice ubi extra 
ein descripta sunt sub nomine sermonum, aut 
mum, sie epistole, quod in ofliciis divinis sub 
ulo legerentar. Et sane sic etiam deseripia sunt 
., Vinc. et Colb. b, et in al ero Germ. annor. 
er 7.0. In Cod. autem Corbe ensi ab aunis 900 
ipto suh liec titulo ex:tict, Versicoiu* de trau- 


018 
CAPUT IV. 
Qualiter sancto Severino ev'scopo psallentium de cjus 
transitu revelatum est. 

Beatus 4 autem Severinus Coloniensis civitatis 
epiacopus, vir honestze vitze, et per cuncta laudabilis, 
duin die Dominica loca sancta ex consuetudine post 
matutinos hymnos * cum suis clericis circumiret, 
illa liors qua Deatus obiit, audivit chorum ecanen- 
tium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interro- 
gavit 8i aures ejus percuterent voces quas ille atten- 
tus audiret, Respondit : Nequaquam. Tunc ille : Di- 
lige.tius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem 
ccpit sursum collum extendere, aures erigere, et 
super summos articulos, baculo sustentante, stare. 
Sed credo eum non fuisse xqualis meriti, a quo hzc 
non mercbantur audiri. Tunc prostrati terrx, ipse 
pariter et. beatus. episcopus, Dominum 1006 de- 
precautur, ut lioc ei divina pietas aud re permitteret. 
Ereetis autem, rursum inlerrogat scnex : Quid audis? 
Qvi ait : Voces psallentium tanquam in carlo audio, 
sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille : Ego tibi quid 
sit narrabo. Domiuus meus Martinus episcopus mi: 
gravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum 
deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, 
ut hzec audirentur, diabolus eum eum iniquis angelis 
re'inere tentavit, n:hilque suum in codem reperiens, 
confusus abscessit. Quid ergo de nobis peceatoribus 
erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica [Al., iri- 
qua | necere? lic sacerdote loquente notavit temprs 
archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui lic 
diligenter inqvireret. Qui veniens, co d:ie et hora 
manifestissime cognovit transisse beatum Martinum., 
quo sanctus Severinus audivit psalleutium chorum. 
Sed et si ad Severi f recurramus lli:toriam, i^a 
lior2 eoim sibi scripsit iu [Al., cum] libro viize sux 
fuisse revelotum. 


CAPUT Y. 
Qualiter beato Ambrosio idem transitus est ostcnsus. 

Eo namque tempore l! eatus Ambr..sius, cujus "0 - 
die flores eloquii per totam Ecclesiam redolent , Me- 
diolanensi civitati pr:eerat episcopus. Cui celebrandi 
[sta Dominice diei ista erat consuetudo, ut veniens 
lector cum libro euo non antea legere prosumeret 
quam Sanctus uutu. jussisset. Factum est autem. ut 
illa die Dominica, prophetica lectione recitata, Ja«n 
lectore ante altare € stante, qui lectionem beati Pauli 
proferret, beatissimus antistes Ambrosius super san- 
ctum altare ob4ormiret. Quod videntes multi, cum 
iru. sancti. Martini, et ihi sanctus Severinus dicitur 
Colosseniis episcopus. Tota porro hxc visionis hi- 


svoria refertur quoque in. Vita. sancti Severini Colo- 
niensis episcopi, quz die Z3 Uctobris babetur apud 
Surium. 

* in Codd. Laud., Dell, Gat., Mart. et Colb. a, 


desunt hac verba post matulinos hymnos. Alii habent 
post matutinos, seu matutinas, 


. f Cod. Mart., Severini. Loquitur, ni fallor, Grego- 
rius de visione quam se babnisse scribit Sulpicius Se- 
verus in epistola ad Ausclium diaconum. 

& Sic Corb. ; alii, lectione jam lecta, antc. altare, 
al., alturium. Si vera sit tac Gregorii narratio, 961 


99 


5. GREGORII EPISCOPI] TURONENSIS 


920 


nullus eum penitus excitare przsumeret, transactis A pultum fuerat transferretur, convocavit beatus Per- 


fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt 
eum, 1007 dicentes : Jam hora praterit. Jubecat 
domnus lectori lec.ionem legere; exspectat enim po- 
pnius valde jam lassus. ltespondens autem beatus 
Aunbrosius : Nolite, inquit, turbari. Multum enim 
mibi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Do- 
minus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem 
meum Martinum sacerdotem cgressum fuisse de cor- 
pore, me autem 6718 funeri obsequium praebuisse, 
peractoque ex more servitio, capitelum tantum , vo- 
bis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti , 
pariterque admirantes, diem et tempus notant, sol- 
licite requirentes. Qui ipsam diem tempusque trans- 
itus Sancii repereruut, quod bea:us Confessor 
dixerat se ejus exsequiis deservisse. O beatum vi- 
rum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, 
angelurum exsultat chorus, omniumque celestium 
virtutum occurrit exercitus : diabolus praesumptione 
eonfunditur, Écclesio virtute roboratur, sacerdotes 
revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit 
eum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, 
paradisus retinet letum cum sanctis! Sed quid nos 
in laudem «jus tentamus, quod non sufficimus a.lim- 
plere? lpse est enim laus illius, cujus laus ab ejus 
ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simpli- 
cem possimus bistoriam explicare ^. 


CAPUT VI. 
De translatione beati corporis sancti Martini. 


Opers pretium ^ est enim etiam illud inserere (ἢ 


lectioni , qualiter sanctum ejus corpusculum in lo- 
cum ubi nunc adoratur * fuerit, angelo annuente, 
translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum 
gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicze 
sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque 
hunc apicem, eum magno 1008 devotorum 4 con- 
sensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, 
super beata membra locare disposuit ; quod 'sagaci 
insistens etudio, mirifice mancipavit effectui. De qua 
fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia prz- 
sens est, conticere exinde melius putavimus *. Ad- 
veniente ergo opt:to tempore Sacerdoti ut templum 
dedicaretur, et sanctum corpusculum a.loco ubi se- 


Ambrosii obitus ultra an. 297 differendus est, ex- 
cessit nempe mense Aprili; aut verum nen est Mar- 
tinam boc ipso anno mense Novembri obiisse. 
MHrec porro hi-toria opere musivo depicta ab annis 
fere 900 habetur in altari basilicze Ambrosianze Me- 
Fiolani, cujus icon habetur apud Puricellum, vol. I, 


g. 135. 

8 [n Corb. hsec clausu'a subjungitur : Finit versi- 
eulus sancti Ambrosii de transitu sancti Martini. epi- 
gcopi el confessoris. Bec. : Recessit Dommus noster Je- 
sus Christus, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit , ctc. 

b Deest hoc caput in Colb. b. [n Vinc. »utem et 
Bec. habetur extra ordinem, et quidem in Vinc. sub 
fitulo serinonis de translatione, etc. In Clar. et Corb. 
tut. solummodo adsunt prima verba. 

€ Sic plerique Mss., sicut. et infra. Alii vero cum 
Editis, veneratur. Perinde est. lHlanc nempe vocem 
adorare Gregorius ad reverentiam illam exprimendam 
qua re$ $S9Ccras  pertractamus, aut cultum quo viros 


petuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et 
abbatum ac diversorum clericorum non minimam 
multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere 
volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sar- 
culo, terram qux super sanctuin erat tumuluin eqc- 
perunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum com- 
moverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, 
nibil prorsus per totam diem profecit. Vigilata de- 
nique alia nocte, mane tentantes, nibil omuino agere 
potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid fa- 
cerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis : Seiatis 
|Al., scitis] quia post hoc triduum natalis episcopatus ! 
ejus essa consueverat : et forsitan in hac die se 
transferri debere vos admonet. Tunc j«juniis, se ora- 


DB tionibus, et jugi psallentio (Ed., silentio] die nocte- 


que insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. 
Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, 
non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore au- 
tem emnes exterriti, jam inu hoc stantes, αἱ terra 
vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis 
veneranda cenilie senex, ad instar nivis candorem 
efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis : Usque- 
quo conturbamini , et tardatis? Noa videtis domnum 
Martinum stantem vos juvare paratum, si manus ap- 
ponitis? Tunc jactans pallium , quo utebatur, posuit 
manum ad sarcophagum cum reliquis sacerJotibus, 
crucibus parats, ac cereis, impositaque antiphona, 
dederunt cuncti 1009 voces psallentium € in ex- 
celso, Tum ad senis conatum protinus sarcophagum 
cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc 
adoratur, Domino annuente, perducitur. Quo ad vo- 
luntatem |Al., votum] sacerdotis composito, dietis 
etiam missis, ut ventum est ad convivium 5, requi- 
rentes sollicite senem , nequaquam reperiunt. Sed 
nec homo quidem exstitit, qui eum de basilica exire 
vidisset. Credo aliquam fuisse virtutem angelicam, 
que et beatum virum se vidisse pronuntiavit, et 
deinceps nulli comparuit. In quo loco ex illa die 
multe virtutes fact:à sunt, qua per negligenüam 
non sunt scripte, Nos vero quantum tempore nostro 
aut fleri vidimus, aut factum certe cognoviihus, silere 
nequiv imus. 


D sanctos prosequimur, sepius adhibuit. — - 


4 Mss. aliquot cuin Editis, cum magno votorum. 

* De hac vide lib. 11 Hist. cap. 14, et lib. x cap. 
91. In Chronico Malleacensi cremata fuisse dicitur 
anno 905, et ab Herveo thesaurario restaurata. — 
Videsis notam e col. 211. Epir. 


f']d est anniversarium ejus ordinationis in epi- 
scopum. Quod etiamnunc in Martyrologiissimul cum 
ejus translationis festivitate recolitur die 4 Julii, Vide 
Mabillonii Litursiam Gallic., lib. ui, num. 72. Beda 
in Martyrologio sincero tria hzc festa sicul comme- 
morat. 

s Editi, psallentes. Gat., cuncti psallentium. 

h De ejusmodi conviviis In sanctorum  natalitiis 
celebratis, qu: postea ob abusus prohibita fuerunt, 
multa congerit Savaro in epist. 15 Apoll. Sidonii 
lib. iv, quem consule. Vide Augustini epist. 22 et 28, 


921 . 
CAPUT VII. 
De Theodemundo muto. 


Adveniens juvenis quidam, Theodemundus * no- 
cine, audtendi loquendique obstrueto aditu, quoti- 
dianis diebus ad sanctam basilicam recurreboat, et 
inclinans se ad orationem, labia tantum movebat. 
Nàm nullam poterat vocein egnitlere sensu integro, 
sed erat multatus vocis officio. Qui tam prompte vi- 
debatur orare, ut flere cerneretur inter ipsa tacita 
verba plerumque. Cui si quis pro mercedis respectu 
aliquid eleemosyna contulisset, eontinuo hoc simi- 
libus pauperibus erogabat, et s'ipem ab aliis nutu 
postulans, stipendia indigentibus porrigebat. Cum- 
que in loeo illo sancto in hac devotione per trium 
annorum spatia commoratus fuisset [Bel., horarum], 
quadam die a divina pietate commonitus, venit ante 
sanctum altare ; et stans cculis ad colum elevatis et 
manibus, erupit ab ore illius rivus sanguinis cum 
putredine, Et conspuens in terram, cepit graviter 
gemere, et excreare partes nescio quas eum $an- 
guine, ita ut putaretur quod 1010 aliquis ferra- 
mento guttur ejus incideret. Sed et tabes ex oreillius 
tanquam fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis 
surium ac fauciumi ligaturis, elevaus se, et erigens 
ilerum [Gat., interim] oculos et manus ad colum, 
ore adhuc cruento in hanc primum vocem prorupit : 
Gratias tibi magnas refero, beatissime domne Mar- 
tne, quod aperiens os meum, fecisti me post lon- 
gum tempus in tuas laudes verba laxare. Admirante 
autem omni populo, et stupente de tali miraculo, 
injerrogant si οἱ auditum pariter recepisset. Qui li- 
bere omnia audire, populo testante respondit 5. Sa- 
Mitati ergo sic redditus, a Chrodechilde regina pro 
virtute reverentiaque sancti Martini collectus est, et 
ad scholam positus, omnem psalmorum seriem me- 
moriz commendavit. Quem Deus perfectum efficiens 
clericum, per multos in posterum anuos in servitio 
Ecclesi: commorari permisit. ' 


CAPUT VIII. 


De Chainemunda muliere ceca. 
Mulier quedam, nomine Chainemunda 5, oeulo- 
rum loce privata, nesciens visu tenere viam, nisi alio 
ducente, devota valde et fide plena, venit ad vene- 


6 Laud., Vinc., Rom., Bec. et Colb. duo : Adve- D 


niens quidam T heodomundus. Gat., Theodmundus. 

» Sie Dec., Gat. et lom. Alii vero, populo teste. 
Editi, populo testatus est. Et quae sequuntur sie sant 
in Editis : Post sanitatem ergo rediit ad Ckrodechil- 
dem reginam, etc. Bal., Throdechildem. Chrodechil- 
dis erat Clodovei Magni relicta, quse post viri obitam 
Turonos secessit, ubi et obiit, uti narrat Gregorius 
in Historie libro 1v, cap. 1. Schola vero in unaqua- 

ne ecclesia erat, in qua clerici canendi arte aliisque 

i-eiplinis erudiebantur. linc in libris Pontificalibus 
et Ritualibus sclo'& nomiue designater quidquid a 
clericis in commune cantari. debet. Vide Menardi 
notas in Sacrameut. Gregorianum., 

e Colh, tut, et Gat. cum — Editis, Chamemunda. 
Clac.. Chanemnnda. Colb. et Bec., Camemunda. 

€ S/c M«s, fere omnes. At Edit. : Ante eedem qlo- 
siosi Prasuls eum fide saret, Mart., cons'arct. 


e DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER PRIMUS. 


À rabile templum beoti Martini antistitis. Erat autem 
non solum, ut diximus, czca, sed etiam toto eor- 


θ᾿. 


pore ulceribus [4{|., vulneribus] plena. Obsederat 
enim omnia membra ejus putredo cum pustulis, et 
eral miserabili facie, et horribilis ad videndum, ut 
tamquam leprosa putaretur a populo, Cumque p:l- 
pando diebus singulis ad sedem gloriosi Prosu'is 
eursitaret ὁ, pos£ tres fere annos, stante ea ante se- 
pulcrum, aperti sunt oculi ejus, ita ut euncta clare 
prospiceret. Amotoque omni languore membrorum, 
alque siccato humore qui fluebat a corpore, nova 
cute superveniente, taliter est 3011 pristinze red- 
dita sanitati, at nec indicium quidem infirmitatis in 
ejus corpore resedisset. Qux» multos in posterum vi- 
vens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assi- 


B due, quod eam per beatum Confessorem suum sic 


Ínstaurasset incolumem. 
CAPUT IX. 
De beato Baudino episcopo. 

Quam * praesens invocatio nominis ejus mare pro- 
cellosum compescuerit, non omittam. Cum heats 
Baudimus ! episcopus Turonics civitatis in villam € 
navigio subvehente transiret, subito a.lveniente cum 
violentia venti nimbo teterrimo, mare placidum com- 
movelur impulsu flaminis, navisque undarum mole 
tuebatur. Tollitur caput primum in fluctus, secun- 
dum declinatur inter undarum hiatus. lli in scena à 
montis aquosi dependent, bi apertis undis in ima 
dehiscunt : sed nec antenna residet, qux beate cru- 
eis ! signaculum praferebat. Tunc resolutis timore 
membris, et omnibus sine spe vitae jam mori paratis, 
prosternitur senior in oratione cum lacrymis, et ge- 
minas tendens palmas ad astra, beati Martini auxi- 
lium precabatur, et ut sibi dignaretur adesse veloci- 
ter proclamat. Unus autem ex perfidis dixit : Marti- 
nus ille, quem invocss, jam te dereliquit, nec tihi in 
bac necessitate succurrit [A/., succurret]. Vere credo 
hane vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut bea- 
tum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille boc 
jaculum fidei lorica repellens, magis ac magis sancti 
viri presidium flagitabat, simulque cohortabatur, ut 
omnes orarent. Cumque hzc agerentur, subito su- 
pervenit odor suavistimus quasi balsamum in navi, 
et tanquam si cum thuribulo aliquis cireuiret, odor 

* Editi, quod. Clar., quantum, 

t Sic et appellatur lib. x. Hist. eap. ult., ubi num.. 
46 recensetur. Hie tamen Gat. habel. Daudoenus,, 
Colb. b, Bladenus. Bec., Blandenus; Editi, Bau- 

€ Sie omnes Mss., preter Mart., qui habet, de 
villa in villam. Editi, de urbe in urbem. Infre, ἴοι)... 
commoveretur. Bec., fluminis. Ed., fluctuum; 

b Gat, Δὲ wncenam. Colb, tut., hi in inscema. Colb. 


a, hi in Lescenam, Bec., hi in cena. Sed retinenda est 
vox scena, qui faciem exteriorem alicujus rei desi-- 


guat, similitudine ducta a scena. theatri, atque eo. , 


modo sumitur a Tertulliauo iu libro de Anima ; 
Apollinari Sidonio lib. vit epist. 1 ; Apuleio lib. 5 
et v ; Eumenio, etc. 

| Codd. Laud. et Colb. 8, gue beati regis. In velo 
antenna: appenso pictum erat baud dubie sacre cru- 
cis signutn, aut ipsa anteuna crucemn referebat. 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


632 


thimiamatis effragravit. Quo odure 101 9 advenien- Α discurrant u:que ad ejus templum (deles amici tnei, 


tes cessit. violentia szva ventorum, e:isisque aqua» 
rom astantium molibus, redditur mare tranquilluin. 
Mirantur omnes morti jam dediti fluctuum pacem, et 
protinus data serenitate redduntur in littore. Quod 
nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem 
fuisse sedatam. Tunc omues in commune Domino 
gratias referunt, quad eos per invocationem AutisLi- 
tis sui diguatus sit de hoc periculo liberare. 


CAPUT X. 
De eo, qui Sancii reliquias Camaracum detulit. 


llujus tempore quidam de Camaracense ecclesia 
reliquias beati Martini expetiit. Quibus jam vespere 
acceptis, cum psallendo proficisceretur, et dum Li- 


multa munera deportantes; et si obtineant mei in- 
fantuli medicinam, inquisita fide catholica, quz ille 
credidit. credam. Pensato ergo auro. argeutoque«ad 
filii soi pondus f, transimisit ad vencrabilem locum 
sepulcr:. Quo perlati £, oblatis muneribus exorant ad 
Deti timulum pro agroto. Sed. insideute adliuc. ia 
patris ejus pectore secta, non continuo integram re- 
cipere meruit medicinam. leversi autem nuntii nor- 
raverunt regi. sc multas virtutes ad Beati tumulom 
vidisse, diceutes : Cur. non sanatus ferit filius tuus, 
ignnramus. At ille intelligens, non ante sanari posse 
filium suum, nisi zqualem cum Patre crederet 
Cliristum, in bonorem beati Martini fabricavit eecie- 
siam; miroque opere ea expedita, proclamat : Si «u- 


gerim fluvium transisset *, sero factum esl, δἰ subito B scipere. mereor * viri justi reliquias, quodcunque 


contenebratum est co:lum; et ecce fulgura magna ac 
tonitrua. magna descendebant. Dum hzc agerentur, 
dus puerorum lances, emissas flammeas pharos, 
lumen ^ euntibus przsbuerunt. lbantque fulgurantes 
hast, non miuus miraculi quam beneficii viatori- 
bus praeferentes *, virtutemque beati Antistitis os- 
tendeutes. 
CAPUT XI. 
2 rege Gallicie populoque conversis , sive, De Suevia, 


Deficit lingua sterilis tantas cupiens enarrare vir- 
tutes, Charrarici 1 cujusdam regis Galliciensis filius 
graviter agrotabat, qui tale tzedium incurrerat, ut 
sol» spiritu palpitaret. Pater autem ejus feetidze se 
illi Avianz sectae una cum i»colis loci illius subdi- 
derat. Sed et regio illa plus 1013 solito quam alix 
provincix lepra * sordebat. Cumque rex videret ur- 
geri fllium in extremis, dicit suis : Martinus ille, 
quem in Galliis dicunt multis virtutibus effulgere, 
«wjus, quxso, religiouis vir fuerit, enarrate? Cui 
aiunt : Catholic fidei populum pastorali cura in 
corpore positus gubernavit, asserens Filium cum 
Patre et Spiritu sancto zqu.li substantia vel omni- 
poteutia venerari debere : se et nanc coli sede lo- 
catus, assiduis beneficiis non. cessat plebi propri:e 
providere. Qui ait : Si hzc. vera sunt qu: profertis, 


5 Ed., transit. Aliquot Mss., trausire!, et sero. [a- 
etum esset, subito, etc. 

b Alii Mss., emissis flammis (umen. 

* Mart, previantibus [erentes, 

4 Pjerique. Mss. babent Chararici. Nullus fuit eo 
nomine rex in Gallzcia. Sed is ipse est, uti ex histo- 
ria certum est, quem alii Theodemirum, seu Ariami- 
tum appellant, sub quoe Suevi, qui Galleciam ab ini- 
to seculi v occupabant, ejurata h:resi Ariana, ca- 
tholicze Ecclesie adjunceti sunt, Filius vero regis 
qui hic memoratur, fuit, uti patet ex libro iv, infra, 
cap. 7, M ro, qui patri in reguo anno 570 successit. 

* Colb. a, a lepra sordebat. (juod ansam prbvit 
Pitheeo Codici suo apponendi hac lepra, ita ut lepre 
nomine hzresis Ariana designaretur. At de lepra 
corporis loqui Gregorium ex fine hujus capitis patet. 

! Qui minoris erant conditionis, cereum qui pon- 
dere :grum co:zequaret, aut ad staturam ipsius men- 
$u: atum, offerre ad sanctorum opem implorandau ut 
pluris um consueverant. 

K Biec., quo perluto. Ed., qui profecti. 

b [lec., Suscipere merear, cic. 


sacerdotes predieaveriut, credam. Et sic ilcrum 
suos dirigit majore cum munere : qui venientes ad 
beatum locum, reliquias postulabant. Cumque eis 
offerrentor ex consuetudine !, dixerunt : Non ita 
faciemus, sed nobis quzxsumus licentia tribuatur po- 
nendi, quz exinde iterum assumamus. Tunc partem 
pallii serici pensatam super beatum sepulcrum po- 
&uerunt, dicentes : Si invenimus gratiam coram ex- 
petito patrono, qua posuimus 101A plus inse- 
quenti pensabuni, eruntque nobis in benedictionem 
posita, quzsita i per fidem. Vigilata erg» una nocte, 
facto mane, qnx posuerant pensitabant. In quibus 
tania beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent 
in sublime zream libram, quantum habere poterat 


C quo ascenderet. momentana. Cumque elevate fuis- 


sent reliquis cum magno triumpho, audierunt voces 
psallentium qui erant in civitate detru-i in carcerem, 
et admirantes suavitatem sonorum,  interrogant 
custodes quid hoe essct? Qui dixerurt : Reliquix 
domni Martini in Galliciam trausmittuntur, et ideo 
sic psallitur. Tunc illi flentes iuvocabant sanctum 
Martinum, ut eos sua visitatione de ergastulo carce- 
ris liberaret. Exterritisque custodibus, et iu fugam 
ver$'$, disruptis obicibus retinaculorum, liber po- 
pulus surgit ἃ vinculo, et sic usque ad saneta pi- 


! Lirtea. scilicet seu panni, qni aliquandiu snper 
heati viri tumulo impositi fuerant ; quomodo Iltoms 
liebat δι] Apostolorum sepulcra, ut ex Greyorii Ma- 
gni epistolis notum est, qui ejusmodi lintea brandea 
appellabat. — Fallitur, ut. vel ex sola Gregorii aar- 
ratione patet, Mariana libro v de rebus Hispania 
cap. 9, ubi scribit Theodeiniri legatos a Turoneusibus 
Pa!lii, quo Martinus superstes utebatur, pariem obü- 
nuisse. Nec aliud quam ejusmodi pallium aut linteum 
fuisse puto celebrem saneti Martini-cappam, quam 
reges nostri e tumulo sancli aniistitis allatam secum . 
in itineribus, potissimum in bellicis expeditionibus 
deferri curabant a clericis, qui exinde capelízsi 
dicti fuerunt. Porro ecclesiam sancti. Martini, quam 
hic Gregorius in Gallzecia. exstructam coinmemorat, 
nownulli ut loco laudsto Mariana observ. t, ad Aquei 
calidas, hodie Auriam, seu Urensem, consiiiniem: 
fiisse volunt, sed nullo firroiori argumento, quam 
cjus urbis templi maximi, quod a sancte Martino se 
men habet. 

i Plerique Mss., pide y mobis im benedicion 
qua:ita. Confer cum cep. 28 lib. 1 de Gloria mart. 





DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER PUuiMDS. 


926 


plebe inspectante ^, venerunt, osculantes A petiit ea corde devoto prospicere. Abstinens ergo se 


beatas reliquias, simulque et gratias beato 
pro sui absolutione reddentes, quod eos di- 
füerit sua pietate salvare. Tunc obtentis per 
tem ἢ a judice culpis, incolumes dimissi sunt. 
identes gestatores reliquiarum, gavisi sunt 
dicentes : Nunc cognovimus quod dignatur 
Antistes nobis peccatoribus propitium se 
Et sio gratias agentes, navigio prospero, 
ente patroni praesidio, undis lenibus, tempe- 
tibus, velo pendulo, mari tranquillo, veloci- 
ortum Gallicis pervenerunt. Tunc commo- 
Deo quidam, nomine Martiuus *, de regione 
ua, qui ibidem nunc sacerdos habetur, adve- 
.nec hoc credo sine divina fuisse providen- 


a cibis et somno, pracurrentibus etiam largissimis 
eleemosynis, pervenit ad locum sanctum, ingressa- 
que basilicam, timens et tremens, nequaquam au:lc- 
bat beatum adire scpulerum, indignam se esse pro- 
clamans, nec ibidem posse, obsi:tentibus culpis, 
accedere. Tamen deducta in vigiliis et orationi- 
bus ae profluis lacrymis una nocte, mane oblatis 
muneribus multis, in honorem beati Confessoris 
missos expetiit revocari δ. Qua dum celebraren- 
tur, subito tres cci, qui ad pedes beati Anti- 
stitis longo tempore privati lumine residebaut, 101G 
fulgore nimiu circunidati, lumen, quod oliin. perdi- 
derant, receperunt. (uo facto, clamor in coelum 
attollitur magnificantium Dcum. Ad istud miraculum 


d eo die se commoveret de patria quo beata: p currit regina , concurrit οἵ populus, mirantur omnes 


: de loco levata sunt, et sic simul eum ipsis 
us Gallicie portum ingressus sit. Quse pi- 
um summa veneralione suscipientes, fidem 
miraculis firmant. Nam filius regis, dimissa 
egritudine, sanus properst ad occursum. 
autem Martinus sacerdo!alis grati; accepit 
tum 4, Rex unitatefh Patris et. Filii, et Spi- 
(Xe confessus, cum omui domo sua chris- 
st. Squalor lepre a populo pellitur, et omnes 
ialvantur, nec unquain ibi postea usque nuuc 
liquem lepra, morbus apparuit. Talemquo 
ibi in adventu piguorum beati patroni Do- 
ribuit, ut virtutes, quz ibidem illa die factae 
iarrare perlonguii 8it, Nam tantum in Christi 


fidem mulieris, miran:ur gloriam Confessoris : sed 
super omuia collaudatur Deus noster, qui tautzun 
virtutem praestat sanctis suis, ut per eos 1alia operari 
dignetur, tale inter reliqua luminaria huic mundo 
beatum Martinum immensum sidus aitribuens, per 
quem ejus tenebrz refulgerent [A/. refulgeant] : qui 
vere sicut oliva fructifera, per singulos dies fructus 
exhibet Domino de conversionibus miserorum 5. 


CAPUT XIII. 
De eo quia pustula in extremis * positus laborabat. 


Sed nec pratereundum e t 1, quod venerabi'em 
conservum meum Fortu:atum presbyterum retulisse 
commemoro. Quidam iu Italia, dum veneno pustul:e Κ 


nunc populus ille promptus est, ut omnes (; Pervasus in discrimine sic ageretur, ut vivere despe- 


um libentissime susciperent, si tempus per- 
tis adesset. 


CAPUT XII. 
De Ultrogotha Regina. 


et Ultrogotha * regina, auditis miraculis qux 
m fiunt quo sancla membra quiescunt, tan- 
| sapientiam Salomonis veniret audire f, ex- 


j.,. populo exspec ante; alii, spectante. 

δι, episcopuin, scillcet Turoneusem, ubi hxc 
ur. 

οἱ Tunc commonitus a. Deo beatus Martinus. 
quz in Historiz libro v cap. 38 de eo dicun- 
notas ibidem appositas,. Cxeterum baec Sue- 
conversio anno circiter 560 contigit, sub 


raret, aliquos interrogat ad templum beaii Martini 
quis fuerit !. Tunc quidam ex astautibus asserit. se 
fu.sse. Requirit aegrotus quid inde pro benedictione 
detulerit. Qui negat se al.quid przesumpsisse. Quem 
iterum interrogat qua tunc veste indutus sit, cum ad 
templum Sancti occurrerit. Respondit, quod ea. qua 
su,er se ipso tempore utebatur. Tunc abscissam f(i- 
deliter indumeuti partic ulam imposuit super pustulain. 


esset orphanorum, conso'at ix pupillorum, sustenta- 
trix pauperum et Dei servorum, atque adjutrix. fide- 
lium monachorum. » 

f Mss. fere omnes 
nis audiret, Alludit G 


m si sapientiam Salomo- 
ius ad reginam Saba, qux 


: Jerosolymam acces*it audiendi Salomonis gratia. 


8 Editi cum Clarow. , celebr.ri. Hetinenda cietero- 


heodermiri regis. Martini Elogium vi :e apud ἢ rum omnium Codicum lectio: ea enim loquendi forma 


n in libro de Viris illustribus, cap. 35. 
mo quidem Dumiensis monasterii, quod sub 
Jenedictina condiderat, episcopus ful!, postea 
ropolim  Braccarensem evectus est. Utrique 
Suevorum conversionem tribuit Fortunatus 
0/8 ad lib. v. Carm. premissa, qux est ad 
8 Martinum cuim. Carm. 1 seq. illumque non 
lias laudat. 
l. fere omnes, Ultrogotho. Sic quoque dicitur 
ortuna!., et in can. 15 conchii v Aurelian. 
ltrogodis. Hec fuit Childeberti 1 uxor, de qua 
ws ejus filiabus Greg. l. 1v llist. cap. 20, et 
itus lib. vi carin. 8, Sepulta est in sincti Ger- 
Pratis monasterii basilica. Eam iuter sanctas 
lauda: auctior Vitize sancte Balh bilis, his 
; € De Uliregotha fertur iegina, Clild: berti 
ὦ cliietiguis. bui τος corjuge, quod. nuuis 


alias usus est Gregorius. Vide lib. 1 de Gloria mart. 
cap. 51. Hanc etiam adhibuit non semel Fortunatus , 
uti a nostro Mabillonio ebservatum est lib. 1 Liturgie 
Gallic. cap. 6, ubi ea retractát vir erud tus, quie do 
missa revocala alias scripserat, nihil aliud bae voce 
significari monens quam missa celebrata. Quod el ex 
hoc loco confirman potest. 

b S c omnes Mss., preter Clar., qui habet, de con- 
versulione miserorum, Editi vero, dies (actis czhibel 
glorium Domino, et cenversionibus justorum. 

i Mss. plerique, in exercitu positus. 

] Mss, sed nec hoc preterito. 

k Mss. plerique, et qui-leni antiquiores, pusulie, et 
sic fere semper quoties ista vox recurrit. 

! id est, accesserit. Quo sensu verbum csse f; 6860» 
ter apud Gregorium « ceurrit, 


921 


vim perdidit : qux tali medicamine et virtutem 
1017 Sancii protulit, et infirmum refert incoluier. 
lianc apud ltalos asserens specialem vigere medelam, 
ut si quis pustulze percutiatur vulnere, ad propinquum 
quod fuerit beati Martini oratorium Labeatur [Al., 
abeatur] perfugium, et aut ex. velo * janu:e, aut pal- 
livlis, qua pendent de parietibus, quidquid priuum 
raptum fuerit, si gro suj erpositum adhzserit, fit 
salubre. [125 medela genitoreu suum carnalem ab 
inteiitu pustulz , ut ipse patris sui testis asserit, li- 
beravit. 
CAPUT XIV. 
De castello ltalie, Tertio nomine. 


Idem his verbis retu'it, in cacumine castel'l regio- 
uis Italie, quod dicitur Tertium, oratorium beati 
Martini fundatam est ; ibique turri vicin», quoties 
incursione barbarorum per fraudem b hostis accederet 
nocturnis insidiis , quisquis de vigilantibus habuia:et 
in turre lanceam, aut spatam, vel cultellum, seu gra- 
fium protulisse cx theca, fere per * hor:ze spatium 
tale lumen reddebatur ex universo gladio, tanquam 
si illud ferrum verteretur in cereum. Et mox ex ipso 
signo custodes ad'noniti, tnagis intenti vigiliis, hostes 
latebrautes lapidibus exturbabant. Quod ope sancti 
Martii recto judicio repu'atur, qui vicinitate sua 
sibi devotis populis sedulam exhibuit prvsentemque 
custodiam, Et hauc virtutem ἃ supra dicto. cognovi- 
mus Fortunato. 

CATUT XV. 
De olco cicend lis super pictura Deati. 

1018 Sibi quoque in Ravenna 4 atque in rhetorica 
socio suo Felici, ex oleo, quod sub imagine pictura 
beati Martini in cicendili ardebat, dum tctigeruot 
oculos, lumeu rediisse | Forsan, reddidisse] confessus 
est. 


e 


* [,audat Nepotianum Hieronymus ob studium in 
ecclesias impensum , et inter alia recenset vela qua 
in ostiis erant. Ve'wn sacrarii memorat Gregorius 
noster libro iv. Histor. cap. 21. De quo et coucilium 
Narbon., can. 15. De hiis quoque passim Anastasius in 
Vitis pontificum. In majoribus ecclesiis etiamnunc in 
Gallia certis diebus velum extensum cliorum a sa- 
crario seu loco iu quo est altare m»jus separat; et 
vela circa altare, cortinas vulgo appellamus, pendent. 
. Sic et parietes velis etiam tegebantur, quie hic Grc- 
gorius palliola appellat ; et in his ut plurimum sacrz 
aliquot historize depictas erant, ad rudium eruditio- 
nen. 

b Cod. Colb. a, pro fraude. 

c M-s. quinque, super hore spatium. 

d Hoc «aput deest in Colb. b et Bec. Lectionem 
Gat., Clar. et Vinc., re:sinuimus. Alii Mss. babent : 
Sibi in Ravenna... socii sui Felicis. Editi, et Felici et 
lihetorico sociis suis, Sed locus iste facile illustrari 
potest ex Paulo Diacono, qui capite 13 libri 11 de 
Gestis Laugob. idem miraculum narrat, quod conti- 
g sse ait lavennaz cum ibi Fortunatus cum Felice, 
j'ostea episcopo Tarvisiano, ut cap. priecedenti dixe- 
tat, rhetoric: studiis incuinberet : « Ilic, inquit, cum 
oculorum dolorem vehementissimum pateretur, et 
mhilominus Felix iste ipsius socius pari modo oculos 
doleret, uterque ad basilicam beatorum l'auli atque 
Joanuis, quz intra eamdein urbem sita est, perrexe- 
runt, in qua etiam altariuu in honorcm beati Mar- 


S. GREGORU EPISCOPI TURONENSIS 
Mox ut segri membra tetigit, vulnus pustulze veneni A 


D Presbyter, tum episcopus ejusdem vrbis creatus est. 


CAPUT XVI. 


De Placido procuratore. 

Similiter in pra'dicia urbe dum Placidus. prccurs- 
tor, desperatus a medicis, ad aliud * puellarum orz 
torium sibi vicinum eonfugeret, et in atrio recubaret, 
veuit noctu ad abbatissam beatus Martinus per -oa- 
nium, quam requirens quid faceret, ait, se reqme 
scere. D cit Saneius ad illam :; ln. Gallias habui jam 
redire, sed propter istum, qui foris jacet im atrio, 
ime remoratum profiteor. Tune surgens alhbatisss 
el referens visionem, fidem fecit horaini quia de pe- 
riculo liberaretur , quod eerte meruit obtinere. Sel 
ut [Forsan, ei] predictus presbyter asserit, maltaa 
desiderabi'ius in locis Italicis Martini gloriam vene 
rari quam, si licet dici, quo f propria membra τὸ 
cubant tumulata : in tantum ut frequentia miracsh 
nec sparsa colligantur in verbis, nec tam infaila re | 
condantur in paginis. 

CAPUT XVII. 
De his que Ambianis gesta sunt. 

1019 !n porta Ambiauensi, in. qua quondam vt 
beatus pauperem algentem chlamyde decisa euntexit 6, 
orstorium a fidelibus est cdificatam, in quo nex 
puella religiosz:e deserviunt ob honorem sancti. Av- 
tistitis, parumper habentes facultatis, nisi quod ess. 
devotorum alit sepe devotio. Erant tamen eis que 
dam tempore pauca apium alvearia, quz» eis [ποιοὶ 
data, quie cum quidam invidus conspexisset, ait 
intra se : Utinam aliquid de his vasis pos- em aaferre! 
Secuta autem nocte instigatus a da:mone, abiats 
wibus vasis, navim onerat, ut scilicet transito amat 
sibi facilius quz abstulerat vindicaret. Sed, erede 
ei impedimentum fuisse hoc furtum, siewi posia 
manifeste probatum est. ]gitur cum sole oriente x 
portum fluminis causa transmeandi homines propt- 
rarent, navim ad littus aspiciunt, apesque ex alvearis 
































tini confessoris constructum propinquam habet leat 
stram, in qua lucerna ad exhibendum lumen ci 
constituta; de cujus oleo mox sibi isti, Fortaustes 
scilicet et Felis, dolentia lumina tetigeremt. lilice 
dolore fugato, sanitatem qum optabant, adepti sunt. ! 
Atque occasio lizse fuit Fortunato, ut. l'aulus prese 

uitur, qui in loco dicto Duplavillis, haud procu ἃ 
Crnitensi castro, seu Tarrisiana civitate, ortus, et b 
vennz educatus faerat, in Gallias accedendi ad sandi 
Martini tumulum. Debinc Pictavum profectos priesn 


. * Plerique Mss., alium. Mart., arium. Ed., ad Mia. 
Vetus erat monasterium aveunze sub titwo sanct 
Martini, quod a Theodorico re;e construetum fem 
dicebatur, postea saneti Apollinaris Novi dietam. Bi 
fortasse Gregorii tempore habitabant sanctimeaiiat 
quibus monachi ordinis mostri, qui hune locam di 

'$sesserunt, successeriut. Tandem anao 1504 bil 

ranciscanis cessit, reditus vero abbatiz | 
ltom:e attributi fucrunt. 

t Editi : ltalicis veneratur quam ubi propria 
recubant ; ín lantum, - 

δ Facinus istud tantopcre in Ecclesia celebre 
rat Severus Sulpicius in Vita beati Martini; 
vero ille ubi id contigit, nunc a RR. PP. C 
habitatur, in quorum ecclesi: ebori medio eredi 
columna, cuum inscriptione qu: rem gestam et 
Ambianum urbs est notissima, vulgo Amiens, 
di: cay ut, sub inetropoli Rhemeusi. 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIDER PRIMUS. 


930 


m emergere, hominemqie seorsum jacere A mabat. Tunc quasi manibus aliorum de jumento suo 


ym. Sed putantes cum ἃ somno occupatum, 
lieerant jam a puellis furtum factum, quan- 
roperant ad alligaudum eum, sed accedentes 
0 reperiunt. Statiinque puellis notum faciunt 
et. quod furto raptum [Af., furatum; fuerat 
resiituunt, admirantes tam velociter in ho- 
rin: ultionis accessisse sententiam. 


CAPUT X VIII. 
De Siroialense oratorio. . 


. apud Siroialense ^ oratorium, cujas altarium 
onfessoris manus alma sacravit, dum pleri- 
eficia expetita mererentur, quidam paralyticus 
ne, et cereum 1040 in ststus sui altitudi- 
cte tota viyilans retinuisset, mane facto, ut 
lita est mundo, ipse absolutis gressibus, po- 
te, incolumis exsilivit. 
CAPUT XIX. 
De Bella ceca. 


Ἰ06 silebo, quid csecitati contulerit, cum beati 
em devota mulier expetisset. Quiedam de 
Ὃ territorio femina, Bella nomine, amisso 
im lu.i.ine graviter laborabat. Et cum die no- 
incessabilibus doloribus urgeretur, dicit suis: 
asilicam domni Martini ducta fui-sem, conti- 
nititem recepissem. Confido etenim , Quod 
)culis meis lumen infundere, qui potuit pau- 
pram osculo libante sanare 5. Deinde, admi- 
deducente, verit ad, sanctum locum, ibique 
y et orationibus crebris insisteus, visum quem 
λὲ reci;ere meruit. Et ita sanaia. est, ut quie 
enerat alio perducente, c:ecis affatim dux fu- 
gressa sit, Quxe postea virum accipiens, et 
enérans, recuperatori gratias rependit inco- 


CAPUT XX. 
De Ammonio pracipitato. 


uia bis aut tertio de sola gloriosi nominis in- 
iD6, ei virtutes factas, et pericula sedata nar- 
*, qualiter cuidam pereuali in ipso mortis 
iio beatus Pontifex invocatus sustentaculum 
E&et, evolvam. Ammonius quidam ageus * 
. basilic.e , dum de cona madeéfactus vino ve- 


de rupe excelsa, que viz cenjangitur, inimico p 


ente, praecipitatur. Erat antem profundum 
ias fere ducentorum pedum. Cumque per pro- 
tem 1021 przcipitii illius rotaretur, et deor- 
ine alarum remigio volitaret, sancti Martini 
m per singula descensionis 528 momenta cla- 


c Mss., prxter Colb., qui habet Sirmalense. 
Sirma'cnsim; et Victor., Sirogalense, quam 
iem etiam Bell; Colb, a. et Colb. tut. habent 
ce capitum libro prefixo, ubi Gat. Sirolialensi ; 
Sirojarensi. Edi vero hic Sirojabense. llunc 
Marollius putat esse Siran [a Late, haud pro- 
Severiaco et ljellissno apud Turones ; aliis t - 
ridetur esse Samt-Ciran du Sumbot, vicus ad 
em inter Castellionem et Luccas. 

in Parisiacas urbis porta contigisse testatur 


excussus, super arbores, quie val?i ineraut, dejicitur, 
Et sic paulatim per singulos rainos descendens, sine 
mortis periculu ad terram usque perveuit. Tamen 
ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cas- 
satum, quod fuerat inchoatum, unum pedem ejus 
leviter ledit. Sed venieus ad gloriosi domni Martiui 
temp'um, orationl incuumbens, omnem vim doloris 
ausit. 


CAPUT XXT. 
De alio appenso. 


Non eredo haberi superfluum, si inseratur le. tioni 
qualiter invocatio nominis ejus vitam praestiterit mo- 
rituro. Quodam loco unus propter furti scelera com- 
prehensus, atque gravibus verberibus actus, ductus 
est ad patibulum, ut coudemnaretur suspendio. Cum- 
que in bunc exitum, morte jam appropinquante, ve- 
nisse!, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis 
post tergum manibus, jactavit se pronus in terram, 
et cepit cam lacrymis iuvocare no;nen beati Mar- 
tini, ut etsi in hac necessitate ei non succurreret,' 
vel a eulpis eum in posterüm excusaret. Cumque 
completa oratione suspensus fuisset, recesserunt mi- 
lites [Gal. ministri] à loco illo: ipse autem ore se- 
miaperto parumper labia movens, saucii Martini 
semper nitebatur auxilium implorare. Discedentibus 
tamen iUis, statim solute sunt manus ét pedes ejus. 
Et sic per biduum pendente eo, revelatum est «u dam 
religiose 4 ut eum tolleret. Qu: veniens invenit eum 
adhuc viventem. Tunc adjutorio beati Maitini do 
patibulo depositum, incolumem adduzit ad ecél..siam: 
ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, 
dicentes : Quomodo vivit? Et interrogabant euin 
qualiter liberatus esset. Ille autem dicebat : Beatus 
Martinus me de przsenti morte liberavit, οἱ hucusque 
perduxit, Vere hanc ego virtutem 1049 in boc ho- 
mine ostensam, juxta sensus mei intelligeutism, non 
inferiorem censeo, quam mortuum suscilatuim : quem 
sic beatus Confessor, cunfracto, ut ita dicam, mortis 
hiatu, οἱ ejus ab ore retractam vite restituit. Qui 
usque bodie ad testimonium virtutis beati viri vivus 
liabetur In sseculo. 


CAPUT XXII. 
De Leomere contracto. 


Quid etiam in Condatcmfsi dice. esi * actam sit, non 
praeteríbo. Locus autem ile crebris virtutibus illu- 
suatur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis ab- 
jecta, migravit ad Dominum. Leomeri. eig» quidam 
n nniue, servus cujusdam hominis Andecavini a san- 


Severus Sulpic'us ín bcati viri Vita. Quod miraculum 
postea occasionem przhuit eralorii iu ejus honorem 
eoustruendi, de quo alibi dicium est. 

c Editi, vices ages. Sel melior est Mss. lectio, 
Agentes quippe sepius memorat Gregorius, eos sci- 
licet qui sic et hodie appe tantur, gereudis ecclesise 
aut virorum illustrium negotiis deputati. 

d Mss. aliquet cum Edi.is, cuidam reliyioso....qui. 

e ]d est vico. llauc vocem sapius usurpat Gre- 
gorius ad designandum pagum seu parvom regionem, 


951 


S. GREGORII EPISCOPI! TUR NEN IS 


guime * percussus, contracta manu, ligataque lingua A virtute dignaretur manifestare beatus C..níe-sor, εἰ 


vigebat ; multoque tempore in bac debilitate deten- 
tus, neque sibi, neque domino aliquid operis exerce- 
bat. Hic fide commonitgs, cum ad beati basilicam vi- 
gilasset, directa manu, deliberataque ab omni impe- 
dimento lingua, beati Martini miraculum populis te- 
stabatur, dicens : Ecce quid in hae mocte sanctus 
Dei operatus est, me teste, probate. Reversus autem 
3d dominum suum narravit ei omnia quz acta fue- 
rant. Sed il'e minime virtotem gloriosi Pontificis 
cre.lens, ad soli'um eum adaptat servitium. Qui cum 
operari cepisset, rursum in debilitatem redigitur. 
].telligens autem dominus ejus Dei hoe esse myste- 
rium, transmisit eum iterum ad locum sanetom, ad 
quem prius abierat , in quo ille cum maxima devo- 


tione pernoctans, dato die , sanitati quam prius me- B 


Fuerat instauratur. 
CAPUT XXIII. 
De Wiliachario soluto & catenis. 


Dignum existimavi et illud non omittere in relatu, 
quid Wiliacharium presbyterum referentem audivi 
Tempore "quo idem Wiliacharius per perfidiam 
Cbranini Chlotarium 109293 regem iratum incurre- 
rat ^, ad basilicam saucti Martini confugit, atque 
ibidem in catenis positus custodiebatur, sed virtute 
beati Przsulis comminutze catenz? stare non potue- 
runt. Nescio autem qua imminente negligentia foris 
atrium comprelitensus est. Quem oneratum ferro, vin- 
etisque post tergum manibus, duccb.:nt ad reges. At ille 


sic absolveret meoram ligamina jy eccamimum, sicat 
super eum contrivit vasta poadera catenarum. 
CAPUT XXIV. ἢ 
De Alpino comite debili. 
 Alpinus quoque comes Turonicse civitatis eum per 
totum annum graviter ab unius pedis dolore eonse- 
meretur, et die noctuque requiem non baberet, δὶ- 
que inter ipsas torture 104 4 sus voces beati Mar- 
tni jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beata: 
Confessor in visu nocte, bilari vultm arridens, el 
consueta deferens arma; ut beatum sigmac ulum 
sancta crucis super pedem inGrmum imposuit, mui 
owni dolore fegato, sanus surrexit de lectulo. 
CAPUT XIV. 
De Charigisilo contracto. 

His expertis Charigisilus * refeieudarius regis 
Clotarii, cui manus et pedes ab humore co.traeti 
erant ^, venit ad samctam basilieam, et orationl io- 
cumbens per duos aat tres menses, a beato Antistite 
visitatus, membris debilibus sanitatem obtinere pro- 
meruit : qui postea antedieti regis domesticus * fuit, 
multaque beneficia popolo Turonico vel servientibus 
beatae basilicz ministravit. 

CAPUT XXVI. 
De Aquilino amente. 

Narrabo et illud, qualiter diabolicse artis inganis 

ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilises 


voce magna clamare cupit, et ut sibi beatus Martinus (; nomine, dum venationem cum patre suo in silvis 


misereretur orare, vec eum sineret abire captivum, 
eujus devotus expetierat templum. Statimque in ejus 
vocibus, orante beato Euphronio episcopo de muro 
civitatis contra basilicam, dissolutze sunt manus ejus, 
et omnes bacc catenarum confrascte ceciderunt, 
Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in 
compedibus et catenis constrictus retinebatur. Sed 
invocato nomine szxpe dicti patroni, ita omne ferrum 
super eum comminutum ers* ut putares illud fuisse 
qcasi lutum figuli. Hoc tan.um erat in s;.atiis, ut non 
solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sa- 
cratissimum invocasset ; invocato autem, omnia sol- 
vebantur. Tunc rex altioris ingenii, videns virtutem 
sancti Martini ibidem operari, et ab onere vinculo- 


Francie exerceret, pavorem pessiuum, inimieo in- 
sidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et ia- 
terea videbatur exsensus f. Parentes vero ejus intel- 
ligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos 
rusticorum babet, a sortilegis et ariolis ligamenta εἰ 
et potiones deferebant. Sed cum nibil valerent ez 
more δ, illi saucti. Martini suxilia prompt, dolore 
cogente, requirunt, dicentes : Potest hic. isidiarem 
nud.re malitiam, qui detexit umbram multam, ut se- 
divimus, falso religionis nomine adoratam 5, Qeen 
de regione commotum miserunt ad 13045 sascam 
basilicam, ibique in oratione cum summa perci 
se continens, opem Saneti poscebat assidue. Cumqut 
in hac fide dietius eommoratos ibi fuisset, omni pt- 


ram absolvit eum, et pristinze restituit libertati. ᾿ς D vore dempto, 8eRsum ut habuerat anie, reecpil, 


ab ipsius Wiliacbarii presbyteri ore eoram multis 
testibus fac um esse cognovi. Utinam se mibi in tali 


^ Sic Mss. omnes, id est apoplexi correptus. Editi 
tamen, ab angue. 

b Hunc locum sic ex Gat., Mart., Bec., Colb. tut. 
et aliis restituimus. Editi, cum Clar. et aliquot aliis : 
Tempore quo propter perfidiam Chramnus, seu Chranius 
iram Clota:íi regis incyrrerat, €t in capitis titulo, de 
Chramno, seu Chranio, etc. Wiliacharium, aliquot 
Codices Wilicharium , seu Viliatharium , nonnulli 
Miliatharium appellant. 

€ Bec., Charigilius ; Editi, Charigisitus. 

4 Mss. aliquot, contraxerant. Quae vox in sequioris 
sevi auctoribus passim occurrit pro, contracti erant, 

* Ex hoc l«co probat Labbeus in Miscellaneis hi- 
storicis domestici et referendarii dignitates omnino 


to4 


oblitisque parentibus in eo loeo usque hodie ἣν 
beneficio accepto descrvit. 


diversas fuisse. 

f [d est amens, quasi extra. sensum, quoi e$ 
priores editiones cursrunt non attendentes, M 
alias s»pe ubi hzc vox repetitur, posuere exiens. 

& Alii Mss. cum Ed., valeret mos ille. 

b Alludit ad historiam quam Sulpicius Severw 
narrat in beati viri Vita, ubi detexisse dicitur bii 
martyris larvam, qui cum fuisset latro et ob scele 
supplicio affeetus vitam finisset, martyre ted 
a populo habebatur. Sed heati wiri oratione press 
sub umbre sordide εἰ trucis specie. appareus impe 
sturam fateri coactus est. In plerisque Mss, dtei 
vox multum. 











92^ ^ EE MIRACULIS S. MARTINI L'DERt PRIMUS. 


CAPUT XXVII. 
De Charivaldo debili. 


Sed et Charivaldus quidam per venationem similes 
incurrens insidias, latus unum, debilitata manu ac 
pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famu- 
lorum manibus deportatus, jejuniis et orationibus se 
subdens assiduis, per totuin ferre annum. Quod cum 
fecisset, omnium menibrorum sanitate recepta, gau- 
dens remeavit ad propria. Et ideo monemus ut nul- 
lus sollicitetur ab ariolis, quia nihil unquam prode- 
runt infirmis. Plus enim valet parumper de pulvere 
basilic, quam illi [Al., mille] eum medicamentis in- 
sanix. 

CAPUT XXVIII. 
De fune abscisto. 


Do pulvere, aut cera loci illius, vel quidquid ra- 
pere quis potuit de sepulcro, quante virtutes aut 
assidue fiant, aut facte sint, quis unquam poterit 
investigare aut scire? Unum tamen manifestum mi- 
raculum, quod a fidelibus comyeri, putavi crimen 
ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut al:quid 
pignoris de Sancti basilica secretius deportaret ; et 
mutis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice 
non przsumpsit, levertüi autem cupiens, nocte ad 
funem illum de quo siznum commovetur advenit ; ex 
quo fune decisam cultro particulam, secum detulit, 
l'egressusque ad domum, multis exinde infirmis 
sanitatem accommodavit, ità ut non dubium esset 
segrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter 


99 


À tes ad invicem, disroptis loris, per plana proeiliuat, 


et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii 
excreantur [Bec., exnecantur], alii rupibus pracipi- 
tantur, alii se sepibus ingerentes, palorum acumini- 
bus ultro transfodiuntur. Tandem stabularii iram 
Dei intelligentes, paucos extra terminum loci, quos 
assequi potuerunt, expellunt , $anosque recipiunt, 
nuntiantes regi rem illam injustissime retineri. 
Et ideo πὸ cum fuissent perpessi, dixerunt : Di- 
mitte eam, et erit pax ἰδ]. Qui furore repletus sic 
dixisse fertur : Sive juste, sive injuste reddi de- 
beat *, regnante me, hanc basilica non habebit, 
Qui protinus divina jussione transitum accipiens 
requievit. Adveniente autem glorio-issimo Sigil.erio 
rege in ejus regnum, ad suggestionem beati Eufronii 


B episcopi hoe in dominio 10977 sancti Mártini resti- 


tuit, quod usque hodie ab ejus basilica jo-sidetur. 
Audite haec omues potestatem habentes. Sic vestite 
alios, ut alios non spolietis : hoc adjungite ve»tils 
divitiis, unde damnum [A/., ut damna] non inferatis 
ecclesiis. Vindex est eniw Deus velociter servorum 
suorum. Et ideo monemus ut qui de Potestatíbus 
hzc legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se 
conlitebitue dictum. 


CAPUT XXX. 
De Eustochio Pictaven:i. 


Simili conditione beatus Confessor in rebus sibi 
injuste ablatis apparuit. Eustochius quidam c«m 
plerumque coutra injustitiam sanctum Evfronium 


osculari. Ecce quod, Sancte, przstas fldelibus qui tua (? €niscopum de h:ereditate Baudulfl cognati sui pulsa- 


menia expe'unt ^ pie. Per te salvantur, qui pignora 
' wotive detuleriut, et 1096 subsequente tuo auxilio, 
liberantur. Sed hzc omnia fides strenua operatur, 
dicente Domino : Fides tua te salvum fecit (Luc. xvm, 
43). 
CAPUT XXIX. 
De Chariberto rege, qui res ecclesiasticas pervasit. 


Videtur nec illud sileri, qualiter vir beatus przsi- 
dia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet 
accomniodet, Charibertus rex, cuin, exosis clericis, 
ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, 
magis in luxuriam declinssset, ingestum est ejus 
auribus locum queindam, quem basilica saneti Mar- 
tipi diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus 
redhiberi. Loco autem illi Navieellis ^» nomen prisca 
vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pue- 
ros velociter misit, qui reiculam illam in suo domi- 
nio subjugarent. Cumque hzc recte non possidens, 

videretur habere, jussit in locum illum stabularios 
kis equitibus [Idest, equis] dirigl, ibique siue sequi- 
taus ord;ne precepit eqpos ali. Accedentes ergo 
pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt. in 
equorum expensas, Cumque injunctum studiose sge- 
E »tur servitium, atque euites appositum fenuim ca- 
pissent expendere, corripiuntur a rabie. Et fremen- 


* Mss. fere omnes, proyrie..— 
* Loeus es! ad Sicer.in (/e Cisse) fluvium, vulgo 
dictus Nu:ello. 


ret, qui hrredem basilicam sancti Martini instituc- 
rat, commotus ab eo per assiduas injurias beatus 
pontifex aliquid ei de rebus illis reddidit. Portante 
autem illo hoc ad domum suam, protinus fllius ejus 
unicus in febrem corruit, unaque die et nocte gra- 
viver exsstuans, exspiravit. Cui tam praesens fuit 
mortis occursus, quam velociter pater ejus de rebus 
sibi non debitis effectus est dominus. Qui in excm- 
plum Giezi it aurum, et argentum, sed, quod 
illi erat pretiosius, acquisita anim: lepra, amisit «t 
filium : nee unquam meruit deinceps alium adi- 
pisci. 

΄ CAPUT XXXI. 

De eo qui in sancta porticu perjuravit, 


Quam praesens et super slium uliüo divina pro- 
cesserit, qui ia sancta porticu perjuraverat, ad com- 
primendam perfidorum audaciam non silebo. Cum 
ad matraculam illam quam Sanctus suo beneficio de 
devotorum eleemosynis pascit quotidie a fidelibus 
necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pau- 
peres habent, ut cum multi ex his per loca dis- 
cesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod 
fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo 1098 devo- 
tus unum Uiantem mercedis intuitu detulit, quc«m 
custos loci collectam fratribus occultare non metuit. 


* Dell., Clar. et Laud., redhibeatur. Bec., Celb. 
tres, Victor. et caeteri, retineatur, 


939 


S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


936 


Convenientes sutem pauperes ad sextam, sciscitnti A actisque vel duabus vel tribus mansionibus ingressus 


sunt antedictum eustodem quid sibi beatus pastor 
solia pie'ate respiciens transmisisset, audierant 
euim ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum 
sacramento : Per hane sanctum. locum, et virtutes 
domni Martini, quia bic amplius non venit, quam 
unus argenteus. Necdum enim verba compleverat, 
sed adhuc iw ore sermo pendebat, eum statim tre- 
mens corruit in terram, suoque lectulo aliorum màa- 
nibus redditus, coepit graviter singultire. Interro- 
gatus autem ἃ eircumstontibas quid sibi esset, re- 
spondit : Triantem illum quem psuperes require- 
bant, perjuravi, et ideo me przsens vindicta fla- 
gellat : sed rogo ut eum accipientes reddatis matri- 
culz. Quo reddito, statim emisit spiritum. O infe- 


silvas, corrui rursus in febrem, et tam gravi'er 
agere cepi, ut omnes me autumarent vitam amit- 
tere. Tunc accedeutes amici, et videntes me va'de 
lassum, dicebant : Revertamur ad propria; et si te 
Deus vocere voluerit, ia domo tua morere ; si aule 
evaseris, Yotivum iter facilius explicabis. Satius est 
enim reverti ad domum quam mori in eremo. Ego 
vero hzc audiens, vehementer lacrymabar; et plan- 
gens infelicitatem meam, locutus sam cum eis, di- 
cens : Adjuro vos per omnipotentem Deum, et reis 
omnibus metuendum judicii diem, ut ad ea quz 
rogo consentiatis. De coepto itinere non desistile; 
et si mereor sancti Martini videce basilicam, gratias 
sgo Deo meo; sin aliud, vel exanime corpus defe- 


lix *, qui sic ab iniqua cupiditate praventues po:iii, B rentes ibidem sepelite, qu'a deliberatio mea e-t, 


ut et lucrum vitse perderet, nec damna adeptee pe- 
cunie possideret. Sed ad quid non mortalia pectora 
cogit exsecranda cupiditas? Qua invida quondam 
viduxz duobus minutis coeleste regnum mercanti 
fueras ^, modo hunc per unum triantem ad ima 
pracipitas. Et quae Judam appendisti laqueo io Ma- 
gistri pretio, hunc per parvum numisma demergis 
in tariara.. Satis ergo hacc ad comprimendam m.lo- 
rum temeritatem dicta sufficiant, 


CAPUT XXXII. 


Qualiter me virtus ejus ab infirmitate restauravit 

incolumem. 

Ergo his exactis, quz circa alios gesta sunt, age 
grediar quie circa me indignuin virtus pyaesentis est 
operata patroni. Anno 165 post assumplionem san- 
cli ae pra:dieabilis viri beati Martini antistilis, re- 
gente ecclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo 
anno 7, anno 2 Sigiberti gloriosissimi regis e, irrui 
in valetudinem cum pustulis 3099 malis et febre, 
negatoque usu polus atque cibi, ita angebar, vut 
amissa omni spe vitz? przesenlis, de solis eepulturz 
necessariis cogitarem. Obsidebat enim membra fe- 


bris aseidua 4 cum ardore, animam! cupiens expu- 


gnare de corpore. Tuuc jam valde exanimis, invo- 
cato nomine beati Martini antistitis, parumper con- 
valui, et lento adhuc conamine iter incipio przepa- 
rare; insederat enim animis ut locum venerabilis 
sepulcri visitare deberem. Ünde tanto desiderio affe- 
ctu8 Sum, ut neC vivere me optarem 5, si tardius 
direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore ineom- 
modi, copi iterum desiderii febre succendi. Nec 
mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, 


* Qu:e sequuntur ad finem capitis desunt in Colb. b. 

b Editi cum aliquot Mss., mercandi causa fueras, 
hunc per, etc. 

* Annus Sipiberti regis secundus est xr: vulgaris 
555 et juxta hunc caleulum annus 400 fuit. beati 
Martini extremus. Nulla quippe ^st in. Elitis aut 
scriptis hoc loco lectionis varietas : unde Cointius 
icgendum censet supra an. 100 post assumptio- 
nein, clc. 

4d Sic Germ. Alii vero : Obsidebat enim mc morsas- 
sidua. Pith., ex Colb., scd recent. imanu : Obsidebot 
enim me vis assidua. 

* Cod. Laud., oporteret. Pith, ut supra, manu 


non reverti domum, si non ejus sepulcre meruero 
prsentari. Tune uma pariter flentes, iter quod οὐ» 
peramus aggredimur. Prscedente ergo praesidio g!o- 
rios) domni, ad basilicam ejas advenimus. 
CAPUT XXXI'l 
De clerico nostro amente. 


- Eo tempore unus ex clericis meis, Armentarius 
nomine, bene eruditus 1030 in spiritualibus Sceri- 
pturis, cui tam [facile erat sonorum modulationes 
apprehendere, ut eum non pulares hoc meditari, 
sed scribere, in servitio valde strenuus, et in com- 
misso fidelis. Hic vero, iuficiente veneno, a pustolis 
malis omnem seusum perdiderat, e! ita redactus fuc- 
rat, ut nihil penitus aut intelligere posset, aut agere. 
Tertia autem nocte postquam advenimus ad sanctam 
basilicam, vigilare dispoeuimus, quod et iuplevimus. 
Mane autem facto, signo ad matutinas commoto !, 
reversi sumus ad metatum [Ed., dormitum|] : qui le- 
ctulis quiescentes, usque ad horam prope secundam 
dormivimus. Expergefactus ergo, amota omi lan- 
guoris et cordis amaritudine, sentio me pristinam 
reecpisse sanitatem, et, gaudens, puerum familiarem, 
qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armen 
tarius velociter coram me stellt, et ait : Domine ege 
parabo 5 quod jusseris. At ego existimans adhec 
esse eum exsensum b : Vade, aio, si potes, voca 
puerum. Et ait: Ego quxcunque preceperis adim- 
plebo. Obstupefactas interrogo quid hoc esset. Qui 
sit : Intelligo me valde sanum, sed -ünws error. est 
animo, quod nescio de qua parte h«c adwener m. Εἰ 
incipiens ita mihi impendit servitium, sieut erat so- 
litus aute tedium !. Tunc ego essultans et llens pre 


TeC., putarem. 

f Codd, Gath. et Colb. tut. : Signo matutinis πον. 
coinmoto. Laud., Bel. et Colh. 8, cowumonito. Bec., 
commorato, Notis hic Matutinas a Vigiliis nocturnis 
distingui. Vigilias hodie Matutinas appcl'amus , Ma- 
tutiuas vero Laudes dicimus. Easdem, ut hic Grego- 
rius, distinguit S, P. Benedictus in tegula soa. 

€ Cod. Laud., Clar. et Bec., parebo ad quod juise- 
)15. 
h Aliquot mss., exsensim, et sic cum ista vox re- 
petitur. 

i Editi, tridui. Cod. Clar., sicut erat solitis 
ante. Tunc. 





337 


DE MIRACULIS S. MARDT;NI ΕΠ0Ὲ1 PRIMUs. 


$55 


gaudio, gratias omnipotenii. Deo tam pro me, quam A trans Derberem 3 fluvium sire sunt praterireu, ix 


pro ipso refero, quod intercedente patrono incolu- 
mem me corpore, illum mente reddiderit, et unus 
occursus ex lide etiam alteri amenti, qui nec petere 
noverat, salutem przetitisset, Sed nec hoc praeteribo, 
quod post dies quadraginta e»dem die primo vinum 
delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommo- 
do, usque tunc exosum habuerim. 


CAPUT XXXIV. 


Quod virtus ejus ab agro nostro tempestatem prohi. 
buit. 

Nos vero revertentes !res cereolos pro benedi- 
ciione beati sepuleri 10931 portavimus : de qva 
cera quam muli virtutes factae sunt. super frigoriti- 
cis el aliis infirmis, longum e-t euarrare. Sed unuin 
e multis miraculum proferam. Agrum quemdam pos- 
sessionis nostr:e grando annis singuli, vastare con- 
sueverat, et tam graviter sxviebat, ut. nihil ibidem 
cum venisset relinqueret. Tunc ego in viueis illis ar- 
borem unam, que erat excelsior cxteris, eli;ens, de 
$anc a cera super eam posui. Post illam autem diem 
usque in pr:esens tempus nungjuam | ibidem tempe- 
stas cecidit, sed. veniens, locum illum tanquam ti- 
mens prseter.it. 

CAPUT XXXV. 
De ligno beuti cancelli ad nos delato. 

Fide commonen:e, quidam * ex nostris lignum ve- 
nerabile de e»ncello lectuli, quod est ad. monaste- 
rium saucti Domni, me nescienta, detulerat, quod in 


hospitiolo suo pro sa'vatione retinebat. Sed, credo, ( di 


quia non sic lhonorabatur, aut. diligebatur, ut sibi 
decuerat b, δορί! familia ejus graviter sgrotare. Et 
Cu» penittts nesciretur quid hoc esset, nec emenda- 
retur a'iquid, sed quotidie ageretur deterius *, vidit 
in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi : 
Cur sic tecum agitur? Qui ait: [gnoro prorsus une 
lioc eveucrit, Dicit ej persona . Lignum, quod de le- 
ctulo domni Martini tulisti, negligenter tecum bic 
retines, ideo hzc incurristi. Sed vade nunc, ct defer 
illud Gregorio diacono, et ipse illud secum retineat. 
At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum 
suinma veneratione collectum loco digno repo-ui. Et 
sic omnis familia in domo ejus sanata est, ita ut neino 
ibidem deinceps aliquid mali perferret. 


CAPUT XXXVI. 
Quod virtus ejus nobis inimicos inhibuit. 


Facti. es! amem. quodam tempore, ul visitatio- 
ni« studio ad venerabilen 130392 matrem. meam im 
Burgundia ambularem. Cum autem silvas illas qux 


€ Germ. : Inde qvidam ez nostris. Voce lectuli hic 
tumulum designari observat Mabillon, lib. q( Liturg. 
GU. c. 8, v. n. Nonuunquam altare siguiflcat, :bid., 
nuin. )ς 

b Editi, decorabatur, ut decuerat. 

* Codd. aliquot cum Editis, nec emendaret:r  ali- 
quid, sed quotidie augeretur dei rius. 

4 Aliquot Mss, Verberem; alii Derberim. Dicitur 
a nonnullis Darberus, vulzo le Barberon, qui in d "- 
Jonem egeritur, et hie in sinistram Rhodani (ipam 
infra Vieunaw, ut ex Chorerio in dsscr.ptione flumi- 


PaTnoL. LXXI. 


trenes. incurrimus, Qui cireumdaites nos, volebant 
spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta 
coufugiens, sancli Martini przsidium flagitabain. 
Quod mihi protinus dignanter assisteus, ita eos con- 
lerruit, ut nihil contra nos agere posseut. Se versa 
vice qui venerant ut timerentur, timere caeperunt, et 
cursu velocissimo fugere. Sed cgo, non. imm mor 
Apost^li dicentis, inimicos nostros potu ciboque debere 
satiari (Atom. xit, 20), potum eis offerri praecipio. Qui 
nequaquam exspecLintes, quantum poterant, fujziec- 
bant. Crederes eos fustibus agi, aut invitos contia 
possibilitatem caballoru:mm suorum currere cogi; et 
sie, tribuente Domino, et juvante. patrono, quo diri- 
gebamus 5 alvenimus. De quantis me tribulationibus 


B et zrumnis eripuit, in. quantis mihi necessitatibus 


sua pietas astitit, vol quantas in me amaritudines sua 
virtute coupescuit, non dicam ad scribeudumn, sed 
etiam ad referendum perl«ngum est. 


CAPUT XXXVII. 
De dysentericis. 

Quid de dyseniericis dicam, ubi tam velociter ia- 
venitur medela, quam fideiiter fuerit inquisita ? Nam 
vidi mulierem a dysenteria per quinque menses gra- 
viter laborantem, ita ut cum n cessitas commoveret, 
inter manus ad loca necessaria transferretur, quae 
simul et confortationeim cibi, et virtutem corpusculi 
superflue digerendo perdiderat; me indice novi banc 
ad basilicam vigilasse. [16 4110 autem post nocturnas 
tenebras die, abraso beati tumuli pulvere f, et reme- 
um hausisse simul et poculum; eamque domi pro- 
priis gressibus fuisse redditam, qux venieasab aliis 
fuerat sustentat. 

CAPUT XXXVII. 
De energumenis et frigoriticis. 

1033 Vcl quid ego de enerzumenis vel frigoriticis 
referain, quibus si vere fu: rint parcitas et fides con- 
juncLe , mox adminiculante patrono, cunctss [Ed. , 
mentej| submoventur insidiz 1 Sic mulii ex frigorilicis, 
dum vi febris pessime quatiuntur, tota die inter al- 
tarium et sanctum tumulum decubantes [Al. debac- 
chantes ], ad vesperum autem hausto ex beati sepul- 
cri pulvere, con'iiuo promerentur accipere sanita- 
tem. Nam Paulus euercumenus, qvi legionem dzemo- 


D niorum dicebatur babere, insistente inimico, maclii- 


nam, qua sancte cainera erat propinqua, conscendem, 
dixisao fertur : Pereat vasculum, quod exustus * inba- 
bito. Ft exz-tuans, οἱ prscipitans se deorsum, ita 
beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut 
nullum meinbrorum damnau corpusculi collideret. 


num Dejphinatas ohservat Cointius ad annam 574. 
Vide notas in cap. ultimum libri ut, inira. 

e Sic plerique Mss. Et. quidem *apius occurrit in 
medii avi scriptoribus hoc verbum δὶς expressum. 
Alii liabent, ubi dirigebamur. Mart. , diligebamur. 

! l'lerique Mss., Abrasum pulrerem. Addit Colb. b 
ferunt et remedium, etc. 

& Sic plerique mss. Ediii : Parcatur vascule quod 
exutus inhabito, Codd. Colb. a, La«d., et cseteri, sim- 
pliciter, fertur, Vasculum quod exustus. inhabito. Ei 
pracipitans. 

90 


CwWUT XXXIX. 
De Leomeoria cavea, 

Leemeris ( Bec., Deomens ] quadam crea sitque 
contracta , lengo tempore miserabiliter vivens, dum 
Mer illud per manes sorum crebri- ocevrsibu- uti- 
tur, quo sd Besti basilicam itur, tandem ab ejus pietate 
fespecta, jacens 3d sanctum ostium, lumen pariter gres- 
Sumque rrecpit. Ὁ si totum. proderetur in publicum , 
qued singuli quique, dum fideliter poscunt , larenter 
accipiunt, et retinet occultum multorum coa-cientis, 
quod Bdeliter poscendo clam quzsita sanitas est ade- 
pta ! Quod si hzc, ot diximus, cuncta pablicarentur, 
von solum 10584 !ibres. sed nec ipsum maxdem, et 
ait evangelista de Domino, arbitror potuisse recipere 
(Joan. 111, 25). 

CAPUT . XL. 
De Securo contracto. 

Kt quoniam sermo clausulam petit, unum bis 
sébue przclarom mir.eulum priusquam liber inem 
accipiat, enarrabo. Adolescens quidam, nomine Se- 
turus, ex utero matris egrediens, manum aridam pe- 
demque protelerat, οἱ ita ewniuam membrorum sic- 


$. CHEGURIU EPISCO: TURONENSIS 
Α c»t2 compage deriguerit, ot monstrum sl iquec tim 


laret : erst aotem ot jugo servitetis ianexus. Quem 
emnaino posse proficere, manibus depertantes po-oc- 
rent eum δ" bratum epulcrem , ut vol a praws- 
eunstibes pasceretur, qui labore proprio ali nan pote- 
rat. Jaceste 3etem e» ia leco illo per multes dies, 
directus est pes ejes qui feerst debilis, manusque 
ejus sicca, infectis sanguine venis, sanata est : et in 
emnai corpare, »ecepta beati Confesseris epe, formatus 
est [|Ed., s3n21us], ut putares eum denuo faisse ress- 
tum. Qui pecrules ἃ Jestine comite redemptus , et 
ingeneus diwissus est : ei pestea. baptiomum conse - 
esias, usque hodie sub pe:recinio saamctm ccelo 
persis;it. incolumis. Quis unquam iota sic ex ordine 


p isquirere, sut referre poterit, ut ἐσ squo laudare 


safliei2t? Tamen nos, quanlum investigare potuames, 
scribere üdeliter stnduima:, hane sporanie:s retribe- 
tlenem mercedis »ccipere, δὲ dum hac legenter m 
laudem sanctissimi Sacerdotis, nobis fortasse tribua- 
ter refrigerium pro deliciis *, dicente perta : 

Forssa et hasc olia meminis;e jevabit. 


4 Cod. Germ. : Pro delictis, co prastante, qui judica'urus est vicoe et mortuos. in sede. supernat majestatis, 


Amen. Et hic desinit eudez. 





LIBER SECUNDUS, 
D£ VIRTUTIBUS QUE FACT SUNT POSTQUAM VENIMUS. NOS. 





PPro(ogns. 


10987 Quoniam perscriptis virtwtibus sancti. Martini, quas vidimes , vel ὁ delibus viris de anteprte 
tempore reperire potuimus, ardentes valde in hac siti, ut non tradereter oblivioni quod Dominus exerome 
digugjus est in laudem Antistitis sul *; libellum primum explicuimes ; narrare etiam ea cupimus quz nostre 
vempore 38i miramur, relinquentes non parvam materiam eloquentioribus, sumentes antem magnalia virj- 
tem in nostris operibus, ut quod peritia non dilatat in paginis, nemerositas virtuum extendat in cumefix. 





CAPUT PRIMUM. 
Qualiter & febre et dgsenteria erutus sum. 

Anno 572 post transitum beati Matini 1038 2»- 
tietitis, Sigiberto glori.-sissimo rege duodecimo anao 
regnante, post excessum sancti Eufrovii episcopi, non 
meo merito, cum sim conscientia teterrimus, et pec- 
catis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, «qui vocat 
ea qua non sunt, tanquam ea quise suat, onus episco- 


4 Colb. b, eupere:t ea narrare que vostro. Plerique 
alii m*8., Antisrtis sui, marrare, eic., ut Editi. 

b Si bos omnes numeros rcferuat omnes Mas. et 
Editi. Porro Sigiberi annus 12, vulgaris mrz fuit 
573. Bt hos calculos secnti sunt clerici Turonenses, 
seu poríus Odo sbhas in Vita beati Gregorii. Cuiutius 
tamen Sigiberti annum 12. vult cuim anno 176 post 


C pates indignus accepi. Monte autem secundo ordias- 


tionis meae, cum esaem ia villa *, incurri dvsonteriom 
cum febre valida, et taliter agi cepi , et imminente 
morte vivere omnimodis desp-rarem. Emitiebam »e- 
tem assidue digestionum officia, quise accipere aoa 
poterant! inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab 
inedia deficeret virtes. stomachi , febris tantum ers 
victus corpori 4. Nam nullatenus accedebat eoafertauio 


sancti Martini transitum debere illigari. 

. * Sic omnes omnino Mis. Editi lamen, cum issem 

in urbem. Et quidem ex hujus capitis fige patet ai» 

fam eodem in loco a presbytero rusticano fuisse ccle- 
rata. . 


4 Aliquot Scripti cum Ed.t s, virtus corporis. 


D£ MIRACULIS S. MARTINI LIBER SECUNDUS. 


94} 


sumpituoss : erat autem οἱ dolor gravis totam alvnm A dicens : Accendite illum coram eo, et in contempla. 


penetrans, et descendens ad ilia, non me minus con- 
sumens toriura soa quam febris exegerat. Cumque 
sic ageretur mecum, ut non remansissel spes vitz , 
1039 scd euncta deputarentur in funere, nec vale- 
ret penitus mediei antidotum, quem mors imancipave- 
rat ad perdendum, ego ipse de we desperans, vocavi 
Armentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingen'um 
artificii tui impendisti , pigmentorum omnium vim 
jam probasti, sed nihil proficit perituro res sseculi. 
Unum restat quod faciam, magnam tibi theriacamm 
ostendam. Pulverem de sacratissimo domui Martini 
sepulcro exhibe, et exinde mibi facito potionem. Quod 
δὶ h c non valuerit, amissa sunt omnia evadendi per- 
fugia. Tunc misso diacono ad antedietum beati Pra- 
sulis tumulum, de sacrosan. to. pulvere. exhibuit , 
.. dilutumque mihi porrigunt ad bibendum. Quo bausto, 
mox omni dolore sedato, sanitatem recepi de tumulo. 
In quo tam przsens fuit beneficium, ut cum id »etum 
fueiit hora tertia , incclumis procederem ad convi- 
vium ip&a die hora sesta*, 

Visum est et hocinserereleetioni, qualiter me Deus 
arguerit, ne ante me permitterem stultos et faeiles de 
beatis? solemnibus obtrectare. in erastino autem 
pestquam convalei, die Dominico ad missam veniens, 
nolensque me fatigare, uni presbyterorum gloriosa so- 
lemnia celebrare przcepi. Se! cum presbyter ille 
nescio quae rustice festiva verba depromeret *, mul i 
eum de nostris irridere | Ed. , increpare] cesperunt, 
dicentes : Melius fuisset tacere, quam sie inculie lo- 
qui. Nocte autem insecula, vidi virum dicentem mibi: 
Be mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor 
enim Deuw, qnia hoc a me non est compositum, sed 
ipea verba quis audivi, vobis exposui. Uade, dileetis- 
Siini, nullus de hoc mysterio [ Mart. , ministerio], 
e'iam si rustice videatur dici, disputare presumat , 
quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura 
«quam pbilousophorem valet aryutia. ) 

CAPUT H. 
De infirmitate Justini. 

Gratum arbitratus sum et illud nou omittere, quod 
mihi in iibro anteriore excidit. Nam eum relulerim 
1040 de cereotis illis quos de sepulcro besti Anti- 
stitis sustuli 4 , ἃ quibus et tempestates sedatas , et 


tione luminis orationem fundat ad Dominum, et de- 
precetur omnipotentiam [Rom., potentiam] Antistitis, 
ut ei succurrat. Missus autem puer quod dederam 
deportavit. Quo accenso ante lectum cgroti, favillap 
scirpi, quem jam ignis consump:erat, cultro eradunt, 
dilutumque aqua aegroto porrigunt ad bibendum. At 
ille ut hausit, sauitaiem protinus recepit, ineolumis- 
que redditus est. Nobis po:tea qualiter sibi virtus 
beati Autist. tis subvenit, exposuit. Nam referre erat 
solitus, quod ubi primum oculis ejus jubar luminis 
progressum a cereo pepulit tenebias noctis, protinus 
in contemplatione flamma febris recessit a corpore, 
ac stomachus qui diu languerat inedia, eibum conso- 
lationis efflagitat , et qui tantum aquam puram ad 


B restinguendum febris ardorem haurire consueverat , 


nunc vinum desiderat. Facit bzc virtus Antistitis, 
qu: s Pro miseris opem proflua miseratione tribuit , 
et infirmis medicamenta l.rgitur. 
CAPUT 1l. 
De Murusa chiragrica. 

Vereor ne nimium progredi praesuinens, obsolest 
paginam sermo rusticior. Maurusam quamdam gravi- 
ter chiragrici humoris dolor affecerat, ita ut retortis 
ad crura pedibus, nullatenus se erige.e possct. Erat 
enim et oculorum luce inuletaia ; qux longo tempore 
gr»viter agens, tanquam mortua putabatur superstes, 
nec erat ei 1041 spes alimouiz, nisi aliquis ei ma- 
nuu) misericord.ss porrexisse!. Queltidie autem respe- 
eun intuens devotorum, victus necessaria deposce- 


C bat. Facium est autem ut quodam teinporc extra so- 


litum gravius sgeret, nec poter-t quemquam judiesre 
membrorum, nii tantuni in pectore Blatus sj ir;mainis 
discurrebat (. Quz jum valde exanimis rogavit ut 
eau ad pedes sancii Ma:tiui deferieut. Ad quem 
locum cum ian.bus fidelium fuisset illata, dolore 
cogente, vocilerans ναι! Viri auxilium, ut sibi 
misereretur orabat. Tandem pietas illa re»picieus , 
quie peuperes üimiiere nunquam consuevit inanes , 
in festivitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, 
ei sie de dext«ra, quam per sex aunos nou judieave- 
rat δ, signum 1eatze crucis ad 0s faciens, in pedibus 
restituta est, ità ut ad bospitiolum suum nullius usa 
adjutorio remearet, eculorum lumine non recepto. 
Post annos autem duos. iterum veniens ad beati pa- 


alias infirmitates prohibitas dizi, bos cum mecum de. D '9&i tumulum, ccepit attentius, sieut erat op,ortu- 


tinerem, Justinus vir sororis meg in valetudinem 
irruit. Nam, invalescente febre, cum doloribus mes- 
brorum omnium, valde ad extremum agi* cepit. 
Nuniius hzc ad me delatus retulit, eíflsgitans ut si 
quid medicamenti reperire possem, morituro trans- 
smitierem , ne obiret. At ego in viriute beati Antisti- 
tis confi vs, unum ex cereolis transmit:o per puerum, 
, *. M-s. fere omnes, ipsa die. ad seziam. Hora ter- 
(ia, secundyin nostrum computandi morem in. equi- 


noctio, horse, ut vocamus, ἐνόν» matotins respoudet, 
sexta vero ineridiei. 
[n E4. de.st, de. Bec., de Beati. 
* Bec., nescio quid rustice depromeret (estiva vorba. 
4 [n libro przeed., cap. 34. 
* Aliquot Mss., valeimdo ad extrema age.c; alii: 


umm, orare: mox apertis oculis, in rediviva luce 
surrexit. llanc viriutem ideo bic seripsimus, qui: 
postquam huc advenimus, illuminata est. Nam antea 
a debilitate sanata fuerat. 
CAPUT IV. 
De servo Simonis presbyteri. 

S monis. fidelissimi compresbyteri no-tri servu.. 
vergere canpit. 

Sic omnes omnino Scripti. Editi voro babent - 
Quoquam modo jucer1 membrorum officio, nisi qued.. 
decurrebat. judicare paulo inferius inem sumitur jr. 
movere, seu levure, οἱ sic alibi. 


δ ld est, levaverat, ut Editi. Colb. b, erescrat. Pitt 
moverat. liec., dicaverat. 


9.2 


&. GREGOR!I EPISCOPI TURONENSIS 


946 


Veranus nomine, qui erat ei in commissis promptua- À erectus super plantas, flens prz? gaudio, pepule teste 


ri^ probatus *, diun. ad custodiam sibi dispositam * 
resideret, superveniente humore podagrico, ped..m 
gressu mulctatur. Qui cum per totom annum talibus 
deloribus vcxaretur, ut etiam viciniam in proxium 
positam commoveret, «ontractis subi:o nervis, ad 
plenum debilitatur. Quod videus dominus ejus, do- 
lens exitum fidelis vernaeuli, jussit eum ad pede: 
beati Antisttis deportari , promittens votum, et di- 
cens : Si eum reddideris sanitati, piissime 1042 
domne Martine, in illa die absolutus ἃ mei ser itii 
vinculo, humiliatis [ Ed., incisis) capillis tuo servitio 
delegetur. Po-itus ergo ad pedes pretiosissimi Domni, 
cum per quinque die: ibidem j :ceret immobilis, sexta 
die sopore comprimitur; et obdormienti visum cst 


ei, tànqnam si in lectulo solitus sit homo pedem B 


extendeie 4. Expergefactus autem saous ab cmui 
debilitate surrexit. Qui tonsura'o capite , et accepta 
libertate, ibidem beati Domni usibus nuuc deservit. 
0 admirabilem be:ti viri relemptionem ! Quis unqu ta 
de mi'le talentis sic redemit, sicut przsceus nostro- 
rum criminum suffragator? qui uno ictu, unoque 
momento, sine numisinate »uri, οἱ corpus a debili- 
tate, et conditionem absolvit ab onere. 
CAPUT V. 
De paralytico Autisiodorensi. 

Qui.lam ex Autisio. rensi oppido, Manlulfus 4 no- 
mine, deferent uin. manibus.ad beati Marüni sepul- 
crum*jactatus. e-t. Qui jugi oratione et jejunio in- 
cumbens, pedes quos intortos exbibuerat , redd:ia 
subito sapita e retulit in usum consuetum directos ; 
eL ita Sancti virtute, quod mmodo reformatus est, ut 
qui aliorum manibus deporiabatur, propriis firmatus 
vestigiis, presentibus nobis, consurgeret £ospes. 

CAPUT Vl. 
De paralytico Aureliancnsi. 


Alius autem pa:alyticus ex Aurelianensi terri'orio 
carruca devectus, venit ad sanctam basilicam : qui 
dicbus multis jacens ad ostium illad, quod secus 
laptsterium ad wedium diem [Al., meridiem] pandit 
egressum, b a'i Antistitis implorabat auvi'ium. Fa- 
ctum est autem, ut una die jaceus gravius extra soli- 
tum torquerctur, ita ut. vicini de proxiuo ad ejus 
voces coucurrerent *. 130/443 Dis:olvebantur 2utem 


surrexit, Qui continuo clericus faetus, et in seupitate 
firina!us, aJ domum regressus egt. 
CAPUT Vit. 
De parulgtico ez. Bitursgo. 

Sed et alius gressu delil:s, nomine Leubo:eus, 
jam clericus adveniens, super terran se trahees, 
quia pauper!ate faciente non habebat qui eum fer- 
ret, de die in diem beati Martini limina requirebat. 
Qui dum quadam die a feris ad Sancti pedes fleret, 
directis genibus atque pedibus, spectante yopulo 
sanitatem recepit. Tres virtutes istas ipsa die factas 
fuisse constat quo Sigibertus gloriosissimus r»x , S.- 
quanam transiens, sine colisione f exercitus pacem 
cum fratribus fecit (An. 574). Quod null.s ambigat 
h*we eiiam [Ed., tertiam] beati. Antistitis fuisse vi- 
ctoriam. 

CAPUT VIII. 


De caco illuminato. 


Eo quoque t:mpore czecus quidam sb eleemosyns- 
ris postulans stipem, cui non erat aliud in viciu, 
nisi aliquis ei manum porrexi-set pielatis intuitu, nee 
erat domi pr.esidium , nisi miseratia devotorum, die 
una, dum ante sanctum sepulcrum fixis ataret vesti- 
giis, subito corripuit eum dolor in oculis; ei cum 
graviter ab hoc dolore consumere:ur, caeperu it eju; 
oculi spumam emittere. Et sic erumpeute a palpebris 
ejus sanguine, in redivivam lucem renasccns, lumea, 
quod olim perdiderat, videre promeruit. 


CAPUT IX. 
De alia caeca. 


1045 Gunthelrudis 5 qusdam, de Viromas- 
dense 5 terr tori», oculorum lumen perdiderat : que 
relinquens domum «t patriam, &de commonente, 
veuit ad sanclam basilicam, ibique diebus mnltis 
deserviens, unius oculi meruit r cipere visom. Que 
inox oblita virum et filios, vesteque mutata, ad reli- 
gionem ecclesiasticam , Domino inspirante, trans- 
ivit. 

CAPUT X. 
De muliere a proftuvio sanguinis liberata. 


Sed uec hoc silebo , qualiter velut ex veste Re- 


lirature nervorum ejus, οἱ dirigebantur , propte:ea D demptoris nostri, ad beatum sepulcrum fluxus sae- 


erat do'or intolerabilis; et sic, tribuente patrono, 


4 Editi cum a'iquot Mss., prelibatus. Bec., prompt ia- 
rii. Ob-erva hie Simonem presby:erum a Gregorio 
episcopo compresbyterum appellari. Vide conc. Tu- 
ron. n can, 7. 

b Plerique Mss. cum Edit., depositam. Bec. et Co:b. 
b, commissam. 

e Sic Mas. omnes, excepto Colb. b, qui habet : Εἰ 
tanquam si in lectulo solius eat. pedem extendert. 
Editi : Visum est sibi quasi in le.tulo sue solito pedes 
extendere. 

4 Laud. et Bell., Malul(us; alii, Mallulfus. 

* Aliquet Cedices, vicinta... con urreret. 

ἴ Bec., sine consilie, utraqu» lectio vera est. Hane 
ihistoriam narrat ipse Gregorius lib. 1« Historiz cap. 


guinis sil siccatus i. Mulier quaedam ez Arverao 


50, ut etiam et ista tria miracula commemorat, et 
pacem hanc beati Martini patrocinio tribuit. 


8 Alii, Gundetrudis, vel Gunthetrudis. 


b Veromandui. olim populi celebres Belgiez, ho- 
diernz Picardiz par:en occupant, vu'go le Vermun- 
dois, quorum caput est Augusta Viromanduorum, 
vu!go dicia Saint-Quentin. Vide lib. de Gleria mart. 
cap. 73. Cseterum Mart. eum  Cliet. habet ín vico 
Mandense , eL Chol. Vice Modonse. Bign., Vicome- 
densi, S-d tibrariorum est error. 

! iludit ad mulierem hbzemorrhoissam , qus sd 
tacium vestiinenti Domini nostri curata est, uti nar- 
rant Matthzeus cep. 15, et alli evangelistae, 


915 


fluvio sanguinis zegrotabat, secus autem atrium basi- 
lice mansionem habebat. Qua diebus siugu!is ad 
sancli Confessoris limina jacens, prostrata open sa- 
nitatis poscebat. Factum est autem ut qnadam die 
accedens ad sanctum sepulerum, orans, et osculans, 
de palla qua: su,er est posita, aures et oculos siti 
tangeret, Protinus siccato rivo sanguinis, ita sanata 
esi, ul putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. 
Cujus vir in valetudinem irruens, ad ostium basilicse 
manibus depositus aliorum, fideliter exurans, restin- 
ctá febre, convaluit. Et sic pariter hic ab incommodo, 
hiec ἃ profluvio sanata, magnificantes Deum a4 pro- 
priam dowum regressi sunt. 
CAPUT XI. 
De muliere clauda. 

Conjux An'mi 5 tribuni, nomine Mummola v, nocte 
conterrita à 1045 pavore, usum unius pedis perdi- 
derat; el ita in debilitatem corruerat, ut aliorum 
ma iibus sustentaretur erecta, sicubi disponeret pro- 
gressura ὁ, Qus ad beati Martini pedes deposita, 
nocte tota cereum manu pro voto detinuit, nobis in 
basilica vigilantibus. Mane autem facto, moto ad 
matvtinos signo, super pedem debilem constitit, ita 
ut omni debilitate sedata, ad meiatum suuin propiiis 
gressibus, nullo sustentante, libera remearet. 

CAPUT XII. 
De dysen!erico sanato. 

Quodam autem tempore cum beatus Germanus, 
Parisiae: urbis pontifex, ad festivitatem Antistitis 
gloriosi accederet, Ragnimodus * tunc diaconus, 
nunc eji-copus, in servitium ejus aecessit, graviter 
8 dysenteria laborans. Sed beatus Germanus prius 


2d villam eeclesiz su» f, qux in hec territorio sita 


est, venit. Igitur eum ante noctem vigiliorum svo!eimn- 
ni:stis ejus Turonis advenire cepisset, diaconem iu 
villa residere jnbet, dicens : Ne forte fat;geris eundo, 
et aliquid tibi deierius contingat. At ille: Potestas, 
inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pa : 
nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Au- 
tistitis eam ; coufldo enim quod si tuniulom ejus ati- 
gero, salvus ero. Et statim, ascenso equite [id es!, 
equo], ad basilicam venit. Mane autein. accepta po- 
tione de pulvere sepulcri, sedata protinus infirmita e, 
convaluit. 


* Sic vetustiores Codices scripti. Aliquot, Trasa- 
liensi. Editi cum Clar., 7ra:zsiliensi. Victor., Trasa- 
lerensi. 

b Sic Mss. omnes przter Dell. et Clar., qui habent 
Animii. Editi tamen Anani. 

* Sic pleriuie. Mss. Bec. οἱ Colb. b, Nummela ; 
Vine., Nummola; et Clar, Nummsla. Editi. vero 
U nimola. 

4 Editi duo, δι quo propo uis el accelere. 

* Editi, R«gnimundus, vel [tlagiamundus. Is. ipse 
est qui beato German in l'arisi-usi sede »uccessit, 

f Hicc est, ut quide mili vide.ur, Sev riacum, 
vulgo Seeray iu Turonibus, de qua Fortunates in 
V: saneti Gern.ani, eap. 65, ubi pro villam sancte 
Ecclesi, etc., sic leg-ndum puto : Cum de basilica 
su ncti Martini ad villum sug Erclesim Severiaco recur- 
rerct. Dal., ad urbem sue, ete.. urb. residere. 

e Clar., Oreuifus.. Vinc, Bec. εἰ Colb, b, Ár- 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIDER SECUNDUS. 
veniens cum viro suo, de pago Transaliersi *, pro- A 


CAPUT ΧΗ. 
De ceco illuminato. 


Ursulfus δ autem. quidam ex Turoniea civitate, ds 
pago trans Ligerim, cxcus, beati Martini suffragia 
devotus expetiit, Qui duobus assidue mensibus ad 
ejus temp'um deserviens, in jejuniis orationibusqua 
perdurabat. Factum est autem in una 1048 die 
resurrectioni3 dominic:e 5 dum esset ad pedes Domni, 
et cum reliquo populo mis-arum solemnia specta- 
ret 1, subito apertis ocufis cuncta clare cernere ce- 
pit, ita ut ad sanctum altare communteandi gratia, 
nemine ducente, veniret. Qux autem fuerit. cáusa 
cxeiiatis, edicam. Primo die Pasch:e. jussus est a do- 
mino suo ut agrum circuiret, 'inventumque aditam 


B unde pecora iutroibant obseraret. Dum' eum clat- 


dere conatur, exczeatus est. Tuuc, ut. diximus, ad 
sepnlerum veniens, flens et ejulans, visum, quem 
perdiderat, flagitabat. Die antem illà dum populo 
gratia dominici corporis traderetur, et ei beatus Au- 
tistes lumen reddere diguatus est, ac elucente sole 
luminum suorum refulserunt s'ellaa, Quis unquam, 
rogo, talis medicus poterit inveniri, qui in una in- 
firinitate duas contulerit medicinas? Ecce in uuo 
Caco duae virtutes ostens:e, eui coriorales oculos ad 
contemplanda terrena prius aperuit, el nuuc cordia 
oculos ut ea non concupiscat illuminavit; et ad suum 
dignatus est dicare servitium, quem, ut ita dicam, 
renasci denuo fecit in mundum. 


CAPUT XIV. 
De puella paralytica. 

Sed neqne hoc reticobo quid in sua fe-tivitate ope- 
ratus sit hie patrouus. Pslatina quxdam puella, pa- 
ralysis liumore pereusss, usum gressuum male re- 
dacta perdiderat, .ita ut contractis in poplitib:s ner- 
vi, calcaneos ad crura conjnngefet. Quam pater 
Turonis deferens, ante pedes heati Martini devotus 
exposuit, ibique tribus mensibus jacens, stpem a 
pr:etereuntibus postulabit. Factum est autem in die 
insignis solemnitatis beati Viri, ut illa, nobis missam 
dicentibus, in loco qaein superius nominaviinus fiile- 
liter exoraret. Cumque nos rite sacrosancta so'emoia 
celebrantes, 1047 contestationem ? de sancti domni 
vir tubus íarrorenus, subito illa vociferari edit, et 
fl.re, indicans se torqueri. At ubi, expedita contesta- 


D nulfus. 


" Sic omnes dies, ut vocamus, Dominicas ejus 
«vi auciores frequenter nuneupabant, quod sic a 
yr:ceipua Dominica, qua resurrectionis 8$ »'emnitas iu 
Ecclesia celebratur, appellate fuerint. 

! Aliquot Mss., ezxpectaret, Sed hoc ex modo pro- 
Duniiandi s quasi es. Nam alias frequenter Gregorivs 
míssas spectare pro iis iuteresse scripsit. Unde nili 
relert quod ille caeeus fuerit, 

| Alis iliatio seu iminola io dicebstur, hodie pr:v- 
[εἴ δ appellamu-.. Olim cuique festo sua. erat 
propria, iu qua sincti cujus erat festivitas praeclare 
gesta recensebantur. Vestig;:um hujus rei superest 
etiam nunc. in majorum festivitatum pr:efationibus, 
iu quibus mysteria qux celebrantur paucis verhis ex 
ponuntur. Contest«tionem quam bic laudat Gregorius 
dabimus; in appendice. 


947 


8. CRECORII EPISCOPI TURONENSIS 


943 


Uone, emais populus Senctus ^ in laudem Domini À velociter in illud qued invocatus fuerit, si petarur 


proclamevit, statim diesoluti sunt nervi qui ligati 
erant, et steiit super [6des suos, cuneto populo spee- 
(2640, et sie, prepitiante Domino, usque asd altire 
sanctum sd commu:iesndem propriis gressibus nelle 
sustentsnte, pervenit : que usque hodie incolumis 


perseverat. 
CATUT XY. 


De ceco illuminato. 

Merobasdus ^ quidam ex page Pictavensi, dem 
e«set laborans in oyere, caecitate pessima, insidia- 
[066 immitiente, percussus est. Qui eum per sex an- 
nos male agens in. bae infürmitate deraret, advenit 
ad sancitum templum beati Martini, ibique assidue 
eratieni ineumbens, in erastias die de sancia festivi- 
tate, dum ad pedes beati Martini starct, subito visum 
est ei, eirca se tanquam coruscatio resplenderet ; et 
statim, apertis oculis, cuncta prospexit. Qui continuo 
clericus facetus in eodem loco, sanus abecessit. 

CAPUT XVI. 


De his que nauta retulit, 

Fuit et illnd insigne miraculum, cum Dominus in 
die Epijbaniorum obtentu beati Antistitis ez aquis 
Falerna prodmit, »c de »lvei fondo vinum elicuit 
pauperi, qui quondam latices in vina mutavit. Igitur 
eum quodam tempore iter ageremus * in pago Bal- 
biaceusi 4 ad Ligerim usque fluvium pervenimus. 
Cumque ἃ nauta, qui nos ripa alteri transponere de- 
bebat, sollicite requireremus loca in qua piscaturi 


Édcliter, apparebit. Testor autem Deum quia hac ab 
ipsius uautxe ore cognovi. 
CAPUT XYIL 
De Gunthramuno duce. 


Quodam die dum Gentbramaas Beso contra vicum 
Ambasiscensem ! Ligerim βανίαπι transmonret, ae 
irruentibus jam tenebris muadem nox horribilis re- 
tiseret, subito adverssnie vento nauts? torbester i 
pelago, separatisque navibus quse pontem i'lem sus- 
tinebant, ei 3qua usque 3d sommom repletis, des- 
cendaat cuncti usquo sd cingulum cum ipsis navibus 
in profundum, nequsquam tamen navibus sabdnciis 
1049 2 pedibus. Exterritis autem omnibas, Base 


Β mos rauee vociferans beati Martini suxilium procis- 


mabat, et ut eis »d liberandum festinus occurreret, 
precabatur, dicens üdenter suis : Nolite timere, scio 
enim quod dextera ssacti Viri ad amilium porrigen- 
dem maxime in necessitalibues sit parata. [Hime ee 
dicente, directis à. Deo navibus, metatoque venie 
contrario in secundam, nulio pereunte, perveneruat 
in litus, ubi tam prasens occurrit beati Confessoris 
suffragium, ut etiam argentum quod rapiente flavio 
perdiderant, ipso denique fluvio in littus restitpeate, 
reciperent. 
CAPUT XVYlIL 
De Landul[o [unatico. 


Quidam ez Viennensi δ territorio Landulíus no- 


procederemus, locum indicat, 10&8 dicens : Sit (5 mine, graviter a lunatici dz monii iafestatiene veza- 


vobi« beatus Martinus in adjutorium. At nostri in- 
grate bzc sus: eperunt, dicentes quod in ejus nomine 
punquam visa est evenisse captura. lile aotem: 
lised dubium sit, quia praestat boe virtus ejus. Nam 
referam, iuquit, vobis quse mibi hoe anno contige- 
runt, vel qualiter per invocationem nominis ejus, 
opitulante Domino, quod optavi promerui. Denique 
dies erst Epiphaniorum, et ingressus in promptuario, 
nibil potus quod liaurirem inveni, egressusque oravi, 
dicens : Sanctissime Martine, transmiite mihi ia bac 
sacra solemnitate aliquid vini, ne epulantibus aliis, 
ego jejunus remaneam. Dum autem hzc tacitus ora- 
rer», vocem in ulteriori ripa audivi me vocantem, ut 
navim homini qui iter agebat adducerem. Verum 


batur, ita ut plerumque ab hoste se valiari pataas ia 
terr-m corrueret, eruentasque ex ore spumas emit- 
tens, tanquam m-riuus habebatur. (uod genus morbi 
epilep icum Ὁ peritorum medicorum voeitavit aucte- 
rias ; rustici vero cadivum ! dixere, pro eo quod 
caderet, Cumque se anted:cins in hoc exita viderel 
affligi, audita beati Prasulis fama, sanctam ejus adit 
basilicam, ut sibi praesentia euncetis suffragia sebve- 
nirent. Sed eum eodem in loco plenus &de venisset, 
ardentius eum ssevi daemenis pulsat audacia : nee ei 
[cebat atrium egredi propter publicam daemenum 
infestationem : in a'rio tamen nihil aocebatur. Nam 
visibiliter cum magno armorum strepita venientes, 
conabantur eum cas-i- telorum acuminibus perfodere. 


ubi, acceptis contis, eo versus impetum * fluminis D Quod si se subderet terrae, ranarum super eum maul- 


sulcare coepi, et ut in medio aw ne perveni, subito 
excussus magnus ex gurgite piscis in navim cecidit : 
quo confestim oppresso, transpositis hominibus, do- 
mum regressus sum, venditoque pisce uno vini mo- 
dio, cum czeteris sum refectus. Ergo noveritis quam 


^ [d stotuerat an... 529 conc. Valense 11 can. 5. 

b Mss. aliquot, Merobaudis. Colh. b, Geroblandus. 
Clar., Gerobaudus. Bec., Meroblandus. 

e [ic et quae sequuntür iu singulari persona ple- 
rique Mss. efferun!. 

4 Sic omnes Mss., editi autem Belracensi. Est 
ferte locus Beanvau dictus haud pr.cul a Cainone et 
Ligeri. Savaro, in Sidon. lib r, ep. 14, ex panclinrta 
nigra sancti Martini : Beluac«s ad. calciamenta fra- 
irum, etc., pro qua subdele decepti Martiacum villam 


titudo horribilis desilire videbatur. Sed et voces 
publice ab ee audiebantur exprobrantium, et d'een- 
tium : Martinus, quem expetisti, nihil poterit tibi 
sebvenire, quia nostris es ditionibus maneipatus. 
Sed i.le ad bsc fidenter et immobilis 1050 sigan 


in pa;o Arvernensi in concambium (ratres dederunt. 

e leri que Mss., contis, tunsorum etiam impetu ffo- 
etus secare. 

f Plerique Mss., Ambiacensem, vulgo Amboise. De 
Guntramno Bosone. jlura habet Gregorius ia lhite- 
ria, ubi etiam de Ambaciacensi oppido diximus. 

& Editi, Vianensi. territorio Lauduiphus.  Bec., 
Laudulfus. . 

b plerique Mis., ephilenticum. 

i Sic Mss. At Editi, αἱ hodie loquimur, caducum. 


949 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER SECUNDUS. 


crucis opponens, terribiliter eos per aerem tenuem * A cautela fefelleiit, sternam misero przparat czeita- 


ellugabat. Post has autem vac. as et inanes immis- 
&iones, cum videret inimicus eum sibi vindicare non 
posse, d..lis eum tentavit illudere. Componens vam- 
que se in sp-eie veterani » venit ad eum, dicens: Ego 
sum Martinus, quem invocas ; surge, et adora coram 
me, si vis recipere sanititem. Cui ait ille : Si tu es 
domnus Marünus, fac super me signum crucis, et 
credam. At ille audito nomine signi sibi semper con- 
trarii, tanquam fumus evanuit. Post hec autem stans 
ad pedes gloriosi Domni factus est in etupore mentis, 
et vidit beatam basilicam novo lumiué effulgere ; ex 
qua e,rediens Sanctus dixit ad eum : Exaudita est 
oratio Lia, et ecce eris sauug ab inürmitete quam ps- 
tris. Et sic beatze crucis signaculum super caput ejus 
faciens abscessit. llle vero in se reversus, amotii 
omnibus insidiis, salutem se sensit integram recepisse. 
Tamen post receptam sanitatem, cuin. coepisset vino 
wti superflue, corpusque ejus diu abstentum imbre 
saaduisset * latus ei cum uno pede manuque contra- 
hitur. Sed parcinioniss se iterum deputans, eaputque 
tousurans, rursum Beati virtute redditur sanitati. 


Ν CAPUT XIX. 
De Theudomere diacono ceco. 


Dum ὁ singula quaque miracula heati Viri suc- 
eincte scribimus, nec ea in ampliorem :ermonem 
expandimus, verendo valde, atque timendo iter car- 
p mus inehoatum, ne forte dicatur ἃ prudentioribus : 
Multum hzc poterat peritus extendere *. Sed nobis 


teu. Ifuie autem beato Confessori voluntas ferramen- 
tum est, et sola virtus unguentum. 
CAPUT XX. 
De Desiderio energumeno. 

In qua cellula cum Desiderius energumenus ex 
Arverno veniens, nocte integra debacchasse!, shane 
facto, cepit declamare quod eum beatos Martinus 
ineenderet. In his vocibus evomens purulentum 
nescio quid eum sanguine, dzmone ejecto, purgatus 
est ; infectumque sanie pulverem derelinquens, cel- 
lulan) egressus est sanus. 

CAPUT XXI. 


De homine manum contractam. habente. 


B Quidam in eodem loco msnam debilem contraetis 


digitis detulit, ita ut ungues in palma ejus aflixi, 
decurrente interdum sanguine, dolorem ei nimium 
g-nerarent. Ilic projiciens se ad antedietum glorwsi 
domai lectulum, flens et dejrecans, tam dolore insti- 
gente quam fide, postera die directis d.gitis, inanum 
recepit incolumem. 
CAPUT XXII. 
De Remigia malrona. 


10S Similem infirmiutem Rewigia matrona incar- 
reus, ad beatam cellulam valde devota pervenit. Qus 
vigiliis et orationibus insisteus, cum matriculam, qua 
ibidem congregata est, pasceret, aridum bracnium 
cum contractis dig;tis sanum extulit ad miscendum δ. 


jn eeclesiastico dogmate versantibus videlur ut histo- ἃ Et sic i0ta die bemedictis pamperibus deserviens, 


ria qus ad sdi(icationem Eeclesiz periinet, postpo- 
sita verbositate, brevi atque simplici serm«ne tezatur, 
ut ei v.rtutem beati Antistitis prodat, et sapientibus 
fastidium non imponat. Quo facto et leetor provoce- 
ter in lectione, et Sanctus prudatur 1051 in opere. 
"Tbeudomeris ! diaconus cum prz humore capitis, 
d.cidentibus [ Al., claudentibus] eataractis, eculorum 
aditus haberet per quatuor annos graviter obseratos, 
venit ad cellulam Condateneem, in qua vir beatus 
&ranciit. l'rustratusque ad ejus lectulum, nocte, tota 
[aerymis οἱ orationibus dedueta, immobilis madefecit 
terram fletibus, tepuitque suspiriis ejus venerabile 
lignum cancelli ; luweescente 23utem die, reseratis 
eaturaeciós luminum, lumen videre promeruit. Quid 


Su&pes remeavit ad propria. Hac in posterum annis 
singulis antedictis fratribus alimentum sufficiens ex- 
hibebat. Factum est autem, ut quadem vice ume 
pucliarum suarum male a quartani typi febre quate- 
retur. Dum autem seeundum consuetadinem veniens, 
pauperibas illis exhibebat victum, saneti Viri imple- 
rat auxilium. Et per quatuor diesad beatam cellulam 
couti»uatione orationis atque jejuniis Β decubans, ab 
omni febre sanata puella, cuni familia ! magnificane 
Deum domum regressa est. 


CAPUT XXIII. 
De Vinaste ceco. 
Talia exercens quidam, ) Vinasiis nomine, lumen 


enquam tale ἴδει ΓΟ eum lerramentis medici, eun p recepit, dum scilicet pauperibus illis vicius necessaria 


plus doloiis negotium exerant quam πιο εἰ, cum 
distento uransfixoque spieulis oculo, prius mortis 
tormenta figurent quam lumen speriant? Iu quo vi 


ἃ Sie Colb. a; alii per aera tenerum. 

b Militis, sci icet : quod jam forte tunc temporis 
beatus vir, ut nune fit, in militis chlamydem suam 
cum psupere dividentis speciem depiugeretur, ob 
prieelari facinoris celebritatem. 

e Sie Codd. Gat., Rom., Colb. tut. et Vine. At 
Mart. et Clar., diu absente. imbre madiisset. Beli., 
Lsud., Colb. 3, abstento imbre maduisset. Vict., ubs- 
senium.  madwisset,. Colb. h, diu attenuatum imbre 
eaduisset, Editi Cho, Cliet. et Col, αἷμ absente 
dmbre οἱ isset. Ba'es !.. ablnisset. 

4 lisse usque ad verba Theudomeris diaconus, ctc. 


ministravit. llic autem cacit.te maxima per annos 
plurimos aggravatus, habebat in consuetud:ne, ui 
veniens dc regione sua ad aniedictam Sancti cellulam, 


Desunt in Bec. et Colb. b. 

4 Editi, multum hoc poterat peritius extendi. 

f Alias, Theodomeris s5»u Theudomerus. 

& Hoc est sd pr:bendos. vini baustus, id quippe 
sifnihcat vok wtscere, ut (ἀεὶ probatur in pref. 

partem primai Sec. iv Act. sanctorum  Benedi- 
etinorum. 

δ Editi cum aliquot Mss., continua orationi eique 
jejuniis. Colb. b et Bec., continna oratione in jejuniis, 
| Pieri ue Mas., sanati, cum famula wifcans. 

1 Scveltusiiores Mss. alii, Visastus, aut Vinastue. 


951 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


(52 


pauperibus illis amplissimum alimentum exhibere!, A luptati operam dare; hanc autem diem in laud bus 


vigillisque devotissime celebra:is, eos in satietate 
reliceret : quibus irse, juxta possibilitatem, tanquam 
famulus serviebat. Dam igitur hec p r multos, ut 
dixiwus, annos impenderet, quadam vice impleto 
voto, servitioque simul, prosternitur ad caucellum 
sancti lectuli, et orans ac valedicens, regredi cupie- 
bat. Post conpletam autem orationem exsurge:s, 
apertis parumper oculis, intuetur cortinam sericam 
de cancello pendere ; et ait : Video tanquam pallium 
sericum hic ap;ensum. 1053 Cui aiunt eui : Veri- 
tatem te videre cognoscimus. lpse autem capit ite- 
rum flere atque orare, ut bcatus Confessor opus 
ceptum dignanter expleret. Qui dum orat auentius, 
obdormivit; apparuitque ei vir per visum, dicens : 
Vade ad hasiiicam domni Marüni, et ibi plenam obii- 
nehis sanitatem. Qui nihil morstus, famulorum 
manibus deductus, ut limina beati Confessoris attigit, 
lumen integrum, opitulante fide, recepit. 
CAPUT XXIV. 
De homine omnibus membris contracto. 


In Biturigo quoque fuit quedam mulier, qux coa- 
cipiens peperit filium, cujus poplites ad stuinachum, 
calcanei ad ciura. contraxcrant * : manus. vero ejus 
erant adliserentes pectori, sed et ocu'i. clausi eraut. 
Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem 
*imilabat. Qui cum non sine derisione multorum 
aspiceretur, et mater argueretur cur talis ex i'la 
processerit. filius, confitebatur cum. lacrymis, nocte 


illum Domivica generatum. Quem. interimere. non C 


audens, vt mos matrum est b, tanquam sanum pue- 
rum nutriebat. Adultum vero. tradidit inendicis, qui 
eum aecipientes po-uerunt in carrucam, et trahen- 
tes ostendebant populis, multum per. eum stipend i 
aecipientes. Dum hac | er longa teinpora gererentur, 
anno zlatis «uz undecimo |Dec., quadragesimo] ad- 
venit ad. fe-tivitatem beati Martini , projeeiusque a 
foris ante sepulcrum miserabiliter decubaba!. Trans- 
acia autem | festivitate, visum auditumque recepit. 
Inde reductus ad selitam cousuetudinem, postulabat 
stipem. Post annum fere aut! eo amplius venit iterum 
&d solemnitatem , positusque est in loco in quo 
piius | jacuerat, decursisque solemnitatis festis, di- 
rectis omnibus membri«, plenissimam obtinuit sani- 


tatem. Quz ne incredibilia fortasse videantur, ego D 


eum sospitem vidi : necaudita ab aliquo, sed sb 
ejus ore narrata cognovi *. 10544 Sed quia dixi, 
parentibus ej:s hoe ob peccatum evenis-e per viola- 
tionem noctis Dominice ; cavete, 0 viri, quibus 
sunt conjuneta conjugia. Satis est aliis diebus vo- 


4 Editi, contracti erant. 

b Hal., ut monstrum, tanquam. 

e Hie Colb. b- habet Explicit liber n. Miraculorum 
saneti Martii ; nec halet sequente , sed. sequitur 
Vita Pelagi:e paenitentis. 

4 Vict., Colb. tut. et alii, quia plerumque evenit, 
si evinde aut, etc. 

* [lic desinit Bec., sicut οἱ Vinc., cum hac clau- 
Sula, Explicit de Miraculis sancti Martini episcopi ct 
Confessoris, 


Dei impolluti deducite. Qaia ὁ qui in ea conjeger 
simul convenerint, exinde aut contracti, aut epilep- 
tici, aut leprosi filii nascuntor. Sitque hoc quod 
diximus, documentum, ne malum quod «ena noetw 
commituitur, per multorum spatia annorum perfc- 
ratur *. 

CAPUT XXV. 


De Pura!gtico sanato. 


lllud pra cxteris admirandum miraculum, vobis 
erantibus f, explicabo, quod post immensum mca- 
roris cumulum inagsum nolis gaudium patefecit, 
duin el. virtutem Deati protulit, et quod titubabt 
erexit δ, cordaque nutautia populor.m larga stabi- 
litatis firinitale muuivit. Nam cum in vencrabili do- 
miuica Nativitatis nocte sacrosanctis deducta excu- 
biis, procedentes de ecclesia b, δὰ basilicum Sanct 
ire disponeremus, quidam ex energumeuis, atrecior 
czlerié, coepit nimium debacchari, et discerpens se, 
atque collidens, clamabat : Frustra. appetitis limina 
Martiui, casso ejusdem adem aditis, quia vos pro- 
pter multa crimina dereliquit, et ecce vos abhorrens, 
Romz mirabilia facit. Ibi czcorum oculis lumen 
infundit, ibi paralyticorum gressus dirigit; sed e! 
aliia quoque morbis sua virtute finem impouoit. Ad 
hanc diaboli vocem omnis popu'us exturbatur, et 
non solum obruta membrorum ὁ minorum corda, 
sed etiain nosipsi pavore conc: timur. Ingredientibus 
autein nobis cum (fletu magno basilicam , omnes ya- 
vimento prosiernimur orantes, ut. sancti Viri pre- 
sentiam mereamur. Et ecce unus , Bonulíus nomine, 
cui ante ires aunos prz: nimia muttitudine febris i, 
manus amb: cum 1058 uno pede contraxerant, ei 
ad [es!ivi:atem beati Viri manibus directis, peJe 
adhuc debili elaudicabat, ante sanctum altare ster- 
nitur, orans ut qui sibi manus aridas restituerat, ffe- 
dem quoque contractum simili virtute  dirigeret. la 
bac autem oratione a febre nimia circum.aiur, εἰ 
tanquam extensus io eculeum nervorum dolore tor- 
quetur. Interes de supplice dolor excitat contuma- 
cem, αἱ qui venerat inquirere medicinam , coepit in- 
ferre calumniam. Aiebat enim : O domne Marür, 
sanitatem a te, non tormenta quaesivi. Quam si Dou 
mereor, vel doloribus non aífligar. Cumque nos cum 
fletibus circumstantes beati prastolaremur adren- 
tum, et inter hec. dum sancta. solemnia agerentur, 
oblatis super altare sacris muneribus, mysterioque 
corporis et sanguinis Christi palla ex more coop rto, 
inolliuntur Centractur:e nervorum , et. disrupto post 
inlirmi poplitis corio, defluente sanguinis rivo, pe 


! Ed., nohis, etc. Rom., vobis orationibus. 

F Gat., et quod rimebaimr avertit. 

hb [d est de majori ecclesia seu caibedrali, ubi et 
Perpetui  iusrituto, ut dicitur lib. x Historiz ca:- 
ult., v gili.e celebrabantur, ad basilicam sancii Mat- 
lini. 

6 Plerique Codices non. babent. membrorum. Air 
quot, Non solum bruta minorum corda, eic 

) Woin,, per nimiam valetudinem febris. 


953 


DE MIRACULIS 5. MARTINI LIBER SECUNDUS. 


954 


dem extendit incolumem. Quod videns ego, Deo Α Ch:lpericus regnum, exemptus ab imminenti morte, 


omnipetenti gratias agens, liminaque fletibus made- 
faciens *, in hac ad populum voce prorupi : Timor 
a cordibus ve-tris omnis abscedat, quia beatus Con- 
fessor nobiscum inhabitat , nec omnino credite dia- 
bolo, qui nihil unquam protulit verum. Iile ah ini- 
tio mendax est, et in veritate non stetit (Jean. viu, 
L4). Me autem ita dicente, omnium luctus laxatur in 
gaudium. Ipse etiam infirinus coram nobis assurgens, 
in pedes constitit absolutus. Videns autem hac om- 
nis populus, in culum clamore prolato, plaudebat 
dicens : G'oria in excelsis Deo, qui sicut quondam 
psstores angelico lumine , ita nos hodie presentia 
Confessoris beati clarificavit, οἱ eum nohis adesse 
prasenti virtute monstravit. Et sica. timore inimici 
omues erepti, Christi przssidio roborati suut. 

CAPUT XXVI. 

De Piolo muto. - 

Nec dissimili in virtute per sanctum | Epiphanio- 
rum diem vir beatus apparui!, cum 05 muti cujus- 
dam obstrusum coram populo reseravit. l'iolus ^qui- 
dam Condatensis clericus, à 10506 nauvitate pro- 
cedens manus clausas laborioso mundo pr.tuli!, in 
usu laboris inertes. Et lioc cur acciderit, utrum hic, 
aui parentes ejus peccaverint. (Joan. 1x, 2), ut sic 
mancus nasceretur, non est nostrze discret:onis ex- 
solvere. Unum tantum scimus, quod in eo, sicut et 
in reliquis infirmis, est ostensa gratia Sacerdutis. 
Nam cum factus esset decem annorum, accrescenti- 
busque unguibus graves dolores manuum pateretur, 


eosdemque ferre non toleraret, litina beati Confes- (QC 


soris adivit. lbique diebus multis cum suinma par- 
cimonia demoratus, digitos directos , tnanusque re- 
tulit $anas. Post. anuos autem fere quinque pessi- 
mur incurrit incommodum, et dum vi nimi febris 
atteritur, vocis elocutione muletatur, ereptusque a 
[rbre sine loquela officio permanebat : sed. taliter 
[uerat aditus oris ejus obstructus, ut nec qualemcu: - 
que mugitum posset emittere; »ed anneclens cuni 
currigia tres tabulas manu ferebat, exsdem | inier se 
collidens, sonumque, quem ab ore non dabat, tabu- 
lis proferebat. Hoc opus vinitoribus utile est, cuin 
viueta ab infestantium avium catervis defensare co- 
bantur. Cum autem venisset autedictus ad Sancti 
basilicam in ea nocte in qua Dc:ninus noster Jesus 
Christus fluenta laticum baurie»s Falerira porrexit, 
ad Beati pedes vigilare disposuit. Transacto autein 
tempore medie noctis, obdormivit. Qui eum nescio 
quid per visum periculi cerneret, pavore coute:ritus, 
i» hanc vocem primum obseratim aperuit os: 
Pomne Martine, libera me. Et sic erumpens ab ore 
et faucibus ejus sanguis, auditum pariter et eluquium 
recepit. 
CAPUT XX Vt, 
De muliere paralytica. 
€um vero interempto Sigiterto rege (An. 575), 


* Aliquot Mss., luminaque... madefacta, qwo, [umi- 
nibus vel limini ws... madefuctis. 

» Sic omnes Mw, preter. Clar., qui habet Piolius, 
Edid vero, Paulus, δἰ sic iu titulo. 


cepisset, Huccolenus cum Cenomanicis graviter cl- 
vitatem Turonensem opprimebat *, ita uL cuneta 
devastans, nullam spem alimooizx in domibus cecle- 
sis, vel pauperum bospitiolis relinqueret. Postera 
autem die legatos ad civitatem mittit, 3057 ut ho- 
mines qui propter culpam minime nobis incognitam 
ad Sancti ba-ilicam  residebant extraherentur a cle- 
ricis : quod si differretur fieri, universa promittit in- 
cendie coucremare, Et nos lic audientes, mosti 
valde basilicam sanctam adimus, et Deati auxilia 
flagitamus. Statimque paralytica, quz? per duodccim 
annos fuerat contraeta, dirigitur. Ipse vero Rucco- 
lenus ulteriorem ripam aggressus, morbo confestim 
rcgio sauciatur, atque ab infirmitatibus llerodianis, 


B quas enarrare longum videtur, allisus, et sicut cera 


a facie ignis guttatim. defluens, quinquagesima die 
ab hydroje inflatus interiit, Sed nec hoc silebo, quod 
jllo tempore alveus fluvii nutu. Dei, vel [Id est, et] 
virtute beati Viri, absque pluviarum inundationibus 
repletus, hostem, ne civitatem l;x:deret, transire pro- 
hibuit. 

CAPUT XXVIII. 

De muliere ceca. 


Ia die autem illa recurrentis solewni'atis, qua Do- 
minus pro salute mundi mox passurus 4, confuso 
proditore discipulo, epulum apostolis ministravit , 
cui) omnes ad ecclesiam properarent desiderabil:a 
Domino vota dissolvere, quadam mulier diuturna 
czcitate gravata, cum esset in villa, flere coepit , et 
Cicere: Ve milii, quia czecata pro peccatis non mereor 
hanc festivitatem cum reliquo populo spectare. Tunc 
cum fletu magno solo prostrata, nomen beati invo- 
cat Confessoris : completa autem oratione luci pri- 
stin:e restituitur. Porro recepto lumine, ob reddendas 
Deo gratias ad beatam basilicam cum admirab;li ocu- 
lorum claritate pervenit. Sed et unus ex energume- 
nis die illa Sancti virtute curatus est. 


CAPUT XXIX. 
De duobus caecis. 

Duo czci ex Biturigo venientes, arefactis palpebris, 
et glutino conjunctis, ad pedes bcati Domn: orantes 
decubabant, Factum est autem in die festivitatis su:e 
astante populo, 1058 dum. virtutes de vita. illius 


B legerentur (Vid. infra, cap. 4), factus est super illos 


splendor corusco siuilis, et confractis ligaturis qu;e 
pal, ebras obseraverant , defluente. ex oculis. san- 
guine, lateque visu patente, cuncta cernere merue- 


ruut. 
CAPUT XXX. 


De muliere muta, 

Mulier quadam, cujus os patulum liumor |L4., 
dolor] nimius eum febre ligaverat, ut. nec lingu:ia 
regere posset, sed tantum mngitum ut animal, non 
vocem Οἱ homo poterat emittere, fide instigante, 


e Vide qux habet Gregorius lib. v Historis cap. 
2 et 4, uli hiec fusius enarrantur. 

4 Sic Mss. Colb. tut. ef Vict, Alii, perpessus. Editi, 
propensius, 


955 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


enm magna animi confidentia, atria beati Coafe-soris A secus Beati tanium poaeretur. Quarta voro die eum 


agzred tur; ibique multis diebus residens, et stipem 
simul atque oris apertionem postulans, tandem a 
Bancti virtute respicitur. Nam quadam die Dominica 
dum missarum 5: lemnia celebrarentur, hxc ín sancta 
basilica cum reliquo populo stabat. Factum est autem 
«um Dominiea oratio dicere'ur, οἱ baec aperto ore 
ecpit sanctam orationem cum reliquis decanta:e ^. 
ipsa autew cum jugo servitutis haberetur vineta, de 
rebus heati Confessoris redempta est : et none cum 
vecis officio inge:ua perseverat. 
CAPUT XXXI. 
De alia muliere debili. 

Nec minori m'raculo se beatus Vir adesse invoea- 
tam ostendit, Apra [Al., Abra] quxdam religiosa, vi 
febrium oppressa, ou aem usum membrorum, sola 
t« tum lingua famulante, perdiderat. Nam cum ma- 
nibus simul ac pedibus contractis jaceret, et die 
noctuque Beati flagitaret auxilium , visum est ei qua- 
dam noete venisse ad se senem, qui molli tactu 
merbra ejus cuncta attractaret. Expergefacta mane 
sentt pedes cum una monu redditos sanitsti, et 
stupens ignorabat qui casus haec fecerit. A'ía vero 
die admonita per soporem, ad beatam basilicam nihil 
retardans proficiscitur. Nox autem illa erat vigilia 
de transitu Confessoris. Medis sutem noctis tempore 
jam transacto, 1059 vigilans nescio quo te.rore 
eoncutitur, et subito manus ejus contracta dirigitur. 
S.uyen'e autem popalo, cuncta quae pras pertulerat 
earrabat : cognoscens ipsius eamdein fuisse virtutem 
prius in illa erectione pedum, qux nunc in manus 
suz directione clarebar. 

CAPUT XXXII. 
De oleo ad sepulcrum Sancti crescente. 

Cum talia miracu'a, quze scripsimus, quotidie cer- 
»namus, quid illi miseri sunt dicturi qui Severum in 
Vita sancti Anüstitis mentitum esse pronuntiant? Nam 
audivi quemdam, nequam, ut credo, spiritu repletum, 
prolequentem non potuisse fleri ut oleum sub Martini 
beuedictione crevisset. Sed nee hoc, quod elapea 
ampulla super stratum marmoris corruens, persti- 
Usset illsesa ^. Quod ergo nuper actum est, multos 
in testimonium exhibens, declarabo. Quidam de dia- 
cOouibus nostris male a quartaui typi febre eruciaba- 
tor, quem cum plerumque arguerem, cur segnis ad 
basilieam Sancti non proficisceretur, nec ex corde 
oraret, ut ei virtus Pontificis subveniret ; tandem a 
nobis compunctus, ad beatum tumulum provolvitur 
tremen:. Dehinc cum paulisper ignis febrium qule- 
visset, rogat sibi exhiberi ampullam cum rosaceo 
oleo semiplenam. Jam enim ad ipsam febrem, ex- 
inde licet parum profecisset, multum tamen exzpen- 
derat, et erat valde media. Peruugeusque ab hoc li- 
quore froutem et tempora, postulat ut et vasculum 


* Fiiam apud Grzcos omnes simul orationem Do- 
minieaw cantabant, «αἱ ritus a Homano discrepabat , 
testanie Gregorio Magno lib. vri, ind. 2, epist. 64. 
Vide Liturg. Gallic. lib. 1, cap. 5, num. 22, 


cum (ebris argeret, basilicam petit, provelutusque 
diutissime oravit, Apprehensam autem ampullam, 
quam reliquerat mediam, invenit plenam, admiraas- 
que virtutem beati Antistis, eam domum cum timere 
el veneratione reportat. Ex qua rursus cum 6:δεὶ 
perunctes, protiaus omnis ardor quievit incommodi , 
nec ab eodem ultra conífractus est. Qui! etizm de 
eadem ampulla post haec actum sit, non siae gravi 
sus,irio atqye miraculo memoramus. Nam cum in 
antedicti diaconis hospitiole de pariete penderet, in- 
cursantibus insidiis inimici, percussa oe-t, atque 
10680 in írusta decidit comminuta, ceffusumque 
oleum velocter terra absorbwit. Tamen puer qui 
Sderat, eum vidisset factum, accepto vasculo, ipsam 


B terram. exprimens parumper olei elicuit, rosamque 


que effusa fuerat , cum effracto vitro coll:gens, nobis 
exhibuit. Quod ego accipiens, diligeater in vasculum 
alterum transmutavi. Erat enim mensara olei quasi 
dimidii calicis parvuli : et tamen in. vaseulo deurum 
diritorum tantum altitudinem fecit. lu. crastino au- 
tem prospiciens, erat altitudo olei quasi quatuor di- 
gorum. Obstepeíactus ego ob virtutem sancti liquo- 
ris, hoc signaculo meo mauitum atque coopertum 
reliqui. Post dies autem seplem iterum prospiciens, 
plus ihi quam unum sestiriua reperi. Advocans aa- 
tem diaconem, et hoc ei osten'!ens admiraber. [ile 
vero afürmabat cum juramento, tantum tuac in εἰ» 
fraeia. periisse ampulla, quantum tunc in ista cer- 
neretur. Quas usque hodie in Dei uomine beueliciem 


C petentibus przstat. ipse quoque postea ab hoc un- 


guento similem infirmum perungens, oleo crescen:e, 
sanavit, et multos deinceps per illud sanitati re- 
stituit. 
CAPUT XXXI. 
De Allomere contracto. 


Proferat et Andegava regio miraculum suum, de 
qua Allomeris * quidam procedeus cum eontractis 
pedibus ac manibus, lingua etiam debilis, beati Con- 
fessoris templum expetiit. Ubi cum tota Quadrage- 
sima resedissel , assidue orans ac deprecans, ut eum 
virtus sancti Antistitis visitaret, advenit dies illa Do- 
mipica ante sanctum Pascha, in qua Dominus noster 
Jesus stratas ab arborum spoliis [Ed., foliis] vias 
incedens, Bierosolvmis venit, turba prosequente, ae 
clamante : Hosanna, Benedictus qui venit in nomine 
Domini (Matth. xxi, 9). llla ergo die cum sero jam 
factum esset, ei ipse solus a foris ante tumulum de- 
cubaret, subito faetus est in ecstasi, et pavore per. 
territus jacebat ut mortuus. Qui cum, ut ipse relert, 
per duarum horarum spatium aut amplius fuisset 
oppressus, tanquam de somno evigilaus, suljito ad 
sensum suum revertitur : 1081 elevatusque sur- 
Sum, sanum 86 esse miratur; ibique tota noete vi- 
gilans, niane nobis qua acta sunt ore proprio rese- 


» Hze duo miracula simul refert Severus Sulpietus 
initio dialogi 5, de virtutibus hecati Martini. 

* Aliqui Codd. cum Editis, Alomeris, vel Klomeris, 
seu Leomeris, ei sie in indice capitum. 


957 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER ECUNDUS. 


958 


ravit : clericusque factus, incolumis ad hospitiolum A quos pedibus non adiisti virtatibus tremendis il'u- 


guum rediit. 
CAPUT XXXIV. 


De clerico cce. 


" Denique eodem auno, cum fe-tivitas, quae in zestivo 
eviebratur *, desiderabilis populis advenisset, cleri- 
cus quidam, cujus oculum nubes tetra contexerat, ae 
ne lumen videre posset arcebat, zdem beati Confes- 
Seoris adivit. Vigilata cum reliquis nocte, illnce- 
scente colo, dum de basilica procedit, visum, quem 
olim perdiderat, reeipere meruit. In. eadem vero 
festivitate tres energumeni multum se eollidentes, 
8c beaium Antistitem declamantes , fatentes crimina, 
et ut sibi Sanctus pacem redderet P deprecantes, 
tandem purulentum nescio quid ex ore projiciunt, 
et sic virtute Sancti mundati sunt. 


CAPUT XXXV. 
De carcerariis dimissis. 


In pr. zimo autem, id e-t post tertium de festivi- 
L:te diem, erant quatuur. vineti in carcere. Cumque 
e»s &.vvitia judicis ita constringeret, ut nec victus 
necessaria ulli prebere liceret, Antistitis beati prse- 
Sidi corde puro precautur. Dum hzc igitur devo:e 
agerent, medio die subito scinditur trabs, qua pedes 
e rom conclusi coarctabantur, confractisque catenis 
liberatos se sentiunt. Nec mora ostium petunt, quo 
aperto, ecclesiam Sancti nemine prohibente, ingressi 
sunt. Custodes autem in tantum obstupefacti fue- 
runt, ut nec verbis eos quidem iuerepare pra-ume- 
rent: qui etiam sequentes eos, cum eisdem in ec- 
eclesia se abdiderunt. Illi autem admirantes maximas 
graiias Deo referunt, quod eos 10894 obtentu Pon- 
tificis dignatus fuerit liberare. 

CAPUT XXXVI. 

De pignoribus, qu& Leodovaldus episcopus detulit. 

Multi etism fide pleni reliquias beati Viri por- 
tantes, virtutes inulias experiuntur. Nam Leodoval- 
dus Abrincatinz eivitatis episcopus *, sancti Domni 
reliquias per presbyterum suom devotus expetiit. 
Quibus acceptis, cum terminum antedictse civitatis 
ingressus fuisset, occurrit ei adhnc inter deserta po- 
sito paralyticus deferentium illatus manibus ; oscula- 
Uis autem fideliter velum quo capsa sanctorum pig- 


stres. Sed et deinceps czxcus quidam, adminiculo 
deducente, in. oecursum earum velociter properat. 
Adveniens antem. quando Beati pignora in sanctum 
locabantur altare, expedita solemnitate, visum reci- 
pere meruit oculorum. Sed et alia nihilominus mu- 
lier, quse diu muta fuerat, sermonis usum recepit. 


CAPUT XXXVII. 
De energumeno sanato. 


His etenim diebus ad beati Viri basilicam quidam 
ex energumenis, eum multos se cruciatus damo- 
num ὁ perferre declamaret, et vi se ejici de acqui- 
sito vasculo per beatum Antistitem fateretur, deje- 
φιυ in terram * sanguinem fetidum per os cospit eji- 
eere. Qui duarum fere horarum spatio jacens, ex- 
pulso daemone, purgatus ac erectus est. 


CAPUT XXX VIII. 
De puella muta. 


106898 Puella qusdam parvula, indigena Turo- 
nicz civitatis, ab utero matris sus muta processit. 
Cujus os in tantum obseratum fuit, ut nec illás, quz 
eunabulorum tempore eduntur ! voces posset emit- 
tere. Mater vero de iam tristi fetu anxia, cum luge- 
ret assidue, commonetur per visum , ut. beati Praesu- 
lis sepulcrum adiret. Quse excitata ad templum saneti 
eum puellu!a pergit 6 intrepida; expositaque ante 
sepulerum Sancti, cum diutissime orasset, iterum 
eam secum assumit. Áccenso vero thymiamate, cum 
eam desuper retineret, interrogat eam, si bonum ei 


C odorem faceret ἢ lila. respondit : Bonum. llanc pri- 


mam vocem (llis mater moesta cognovit. Imposita 
vero ori ejus 3qua, quam quondam de fontibus ae- 
ceperat benedictis, interrogat iterum qualem ei 58- 
porem prseberet. illa respondit : Bonum. Tunc mater 
cum gaudio sospitem domum filiam refert, quam 
tristis ad Beaii tumulum fide fida detulerat (Vid. 
lib. n de Gloria Mart. c. 26). 


CAPUT XXXIX. 


De eo quod Aredius presbyter pro. benedictione 
porilaviu. 
Aredius 5 vir religiosus ex Lemovicino c»usga tan- 
tum devotionis Turonis advenit, et beatum sepulerum 
orando deoseculans, ad monasterium sanctum ! amne 


porum cooperta erat, mox in pedes constitit, ae pru- py transito pervenit. Qui dum singula loca. visitat, qua 


priis gressibus do mum regressus est. Hxc enim agis, 
beatissime Confessor, nec tibi sat est propriam 
sedem exornare prodigiis, nisi etiam diversos saltus 


* Die 4 Julii, quo ejus ordinatio et translatio ce- 
tebrantur simul cum basiliese dedicatione. 

b Sic Colb. a, cseteri cum editis, parceret. 

* Ecclesia Abrincensem, Arranches, in Lugdu- 
nensi secunda, quam hodie Normanniam apyella- 
mus, rexit inier Sinerium, seu. Senatorem et Chil- 
doaldum, ex Cointio. 

4 Aliqui Codd., eum multis se cruciatibus demo- 
nium, etc. 

* Omnes ferme Scripti, devolutus terre. 

! Pterique Mss., quas cunabulorum tempus exigit. 

€ Ms»s., qua exhibita se.wm puella, pergit intrepida. 


Vir beatus aut orando depresserat, aut psallendo 
sanctificaverat, ac ubi vel fesso corpori somnum, 
vel inedia deficienti cibum przbuerat ; dumque 


b Aliquot Mss., Aridius. Editi, Aridws. Sex hie est 
sanciu« Aredius de quo passim agit Gregorius. Ejus 
Vitam ex Gregorio dabimus, aliam ab ea qua in sz- 
culo : Benedictino edita est. 

i [lodie dicitur Majus monasterium, vulgo Marmou- 
tiers, de quo alias egimus. — Praser cellulam in 
rupe inci«am, quae. hodieque intra basilic ma;oris 
muros iuclusa visitur, ul: sanctus Martinus dicitur 
quievisse, baud procnl exs aL in rupis coneave fons, 
que. ex traditione a saneto viro effossua? faisse 
siunt. Et quidem (facile crediderim hune ipsum 68» 
qui hic a Gregorio menioratur. . 


8. GREGORII EPISCOPI ΤΟΠΟΝΕΝΘΙΝ 


90 


cuneta cireuil, cuneta peragrat, venit ad puteum, A popalo deprecantes, et adbuc spes est. obtigendi, si 


quem Sanctus Dei proprio labore patefecit, fusaque 
oratione aquam haurit, impositamque in ampullula, 
domum regredieus deportavit, Cumque exinde 1064 
inürmis multis tribueret sanitates, quadam vice He- 
nosindus frater * ejus vi febrium impulsus, decubuit 
lectulo. Octava vero die cuin. jam oculis clausis in 
boc jaceret, ut. spiritum. exhalaret, atque omnis fa- 
mibha yerstreperet mertem condolens patroni, vel 
funeri nece-saria prapararet, venit in mentem 
presbytero , ut de aqua beati putei in ore defun- 
cturo guttam inferret, Qua illata, ubi primum 0s ejus 
auiyit, mox oculos :grotus aperuit, absolutaque 
el am lingua, rogat sibi adhuc exiude ministrari : 
accej'toque calice, ut b.bit, statim omnis febris effu- 


emendatio subsequatur in p'ebe. Nam ho- tilitate«, et 
infirmitates, et alia multa mala, quz» perfert populus, 
indigaati» Domini commovet *. Ex ideo annuntia 
velociter, u! se emendare studeant, ne crudeliter in 
scelere suo depereant. Tu vero his peractis que 
imperavi, Turonis ad basilicam meam propera ; ihi- 
que te visitans, obiinebo apud Dominum nt saneris. 
Cui ille : Dc, quxsso, domine, quis es, 441 quod est 
nomen tuum? Cui vir: Ego sum, inquit, Martinus 
Turonorum sacerdos. In his Sancti verbis paeper 
surrexit a somno, apprehensoque bacello, iter impe- 
ratum aggreditur, et quz sibi fuerant imperata po- 
pilis nuitiavit, Mense autem septimo postquam hzc 
acta sunt, beatam basilicam adiit, ibique prostra:us 


git ; et sic, admirante familia, δ a lectulo in quo B per triduum, quarta. die a Sancti virtute visitatus 


j'cebat erectus est. 
CAPUT XL. 
De Sisulfo manco. 


Quid autem de istis miraculis mea parvitas po- 
terit ^. enarrare, cum assumptus Sanctus Dei de 
mundo adhuc predicator habeaum in mundo? Et 
cuni se palam p: pulis ostentare. nequeat, juziter se 
patefactis virtutibus manifestat, dum c:cos iilumi- 
nat, dum paralyticos sanat, dumque et reliquos 
2egrotos pristine sospititi. reformat, Sel ego, ut 
&»pe testatus sum, indignum me censeo tanti viri 
signa depromere. Tamen quia audax audeo, veniam 
peto a legente. Quia enim me impellit amor pa- 
troni, et quia esse adbuc eum denuntiavi pradica- 
torem, dicam quid contigerit nuper. Sisulfus ex Ce- 
nomanicis pauperculus, du: in hortulo suo meri- 
die cbdormisset, nescio quid nequitia perpessus est. 
E somno autem exsiliens, contractis in vulam digitis, 
cum magno dolere manus debiles elevavit , ipso 
quoque.dolore yremente, rursum solvitur in. sopo- 
rem : et. vidit per visum, et ecce vir stabat ante 
eum nigiis vestibus, cano autem capite. Qui conver- 
$us : Quid sic, inquit, tu fletibus commoveris? Et 
ille : Ecce, venerabilis domine , dui parumper ob- 
doriivi, cum dolore expergefactus opus manuum 
1065 mearum perdidi, et nescio quid sceleris 
commisissem. Tunc vir ilie, tanquam discipulis Do- 
minus de caco^ nato, quia neque ille peccaverat, 
neque parentes (jus, sed ut manifestaretur opus Dei 
ju illo (Joan. 11, 5), ait : Di bilitas tua. tormeutum 
indicat populi delinquentis. Vade ergo nunc per 
vícos et castella, et ad civitatem usque perteude ; et 
praedica, ut se omnis hono a rapinis, perjuriss el 
usuris abstiveat, et in die Dominico nullum opus, 
absque solemnitatbus mysticis, agat. Ecce enim 
eoram Domino in lacrymis decumbemus veniam pro 


ἃ Sic Colb. duo, L»u!., Bell., Viet. SD. et Clar. 
Editi vero, Fnoscindus pater ejus, mendose, nam in 
utraque Vita sancti Avedii poter Jocundus appellatur, 
sicut e& in Clironico Gaufr. i Vosieusis cap. 15. 

à Kdíti duo sic caput istud inchoant : Verum istud 
wiiraculem quod nuper apparuit quis. poterit enarrare, 
eum assumptus sanctus Dei adhuc vredicator habeatur 


e-t. Jam enim computruerat in. eo caro palmarum 
ejus, qu:e clausa 4 detinebatur. Et cum digiti ejus 
directi fuissent, sanguis ab eisdem erupit. S« eis 
omnibus medicatis, ore proprio quie retulimus enar. 
rait. 
CAPUT XLI. 
De ceco illuminato. 


Facis ergo, beatissime Confessor, tao more, 
propitiaris iniquitatibus populi, et sanas languorei 
omnium , cunctosque te fideliter invocantes tuis me- 
dicamentis illustras; nec fraudas extraneos, quod 
propriis libenter indulges. Homo ergo incola terri- 
torii Turouici, annorum quasi viginti quinque *, 
1066 cum 23 febre lippitudinis gravaretur, deci. 
dentibus cataractis, obstrictisque palpebris vald» 
cxcatus est. Super quod malum adjiciebatur et il- 
lud , quod a fuste percussus , disrupto visu , uuus ci 
crepuit. oculus. Jam euim per viginti quinque annos 
jn hac caecitate degebat. Admonitus ergo per visum, 
ad Beati tumulum venit, uli orationi incumbers, 
die teria unius oculi lumen recepit. Dehinc ani- 
matus hoc medicamine, attentius coit orare. 
Quarto autem die oculus qui crepuerat , reforasato 
visu, aperitur. Qui licet non tam clarus cernatur 
[ A'.. clare cernat | quam alter, luminis tamen benc- 
ficium przebet. 

CAPUT XLI. 
De manu hominis contracta. 


Debilis quidam , cujus manus contracta diriguerat, 
dum iu atrio, quod ante Beati sepulerum habetur, 
oraret att-nte, in sancta ejus vigilia visitatus es!, 


di'eciisque digitis, wanus eju6 ad usum pristing 


rest (uta cou valuit. 
CAPUT XLHI. 
De puerulo suscitato. 
Ὁ q:oties hie prophetarum , et sublimium virtutet 


in mindo. Qui si se palam, etc. 

€ Aliquot Scripti et Editi, indignationem... com- 
movent. 

4 Editi, caro vel nervi palmarum , qua de censa 
detime*atur. 

e ]tom., quasi. quinque. Et infra Bell. et Colb. 2, 
per quinque. 


DE MIRACULIS 5. MARTINI LIBER SECENDUS. 


908 


quas olim gestas legimus, renovari mira- A dum duo pueruli 30688 nocte Dominiea in uno 


| quid inquam? Quod hi multi fecerunt vi- 
seculo, hic solus renovat quotidie, euam 
derum. Quid ergo agimus? quid silemus ? 
iltamus pauci quod populi declama: t multi ? 
us in lac statione moremur. Proferamus 
liseeum saeculo nostro, qui cadaver defuncti 
emisit a monumento (IV Reg. xii, 21): 
e beatus Confessor nobis praesentibus ope- 
. Qux? enim causa fuerit, adjutorium indi- 
initatis efflagitans, explicabo. Puer genitus, 
erno deficiente, nutrici ad alendum datur. 
liquore sterilis dum non copiose, ut il'i 
pportunum est, lactis alimentum ministrat, 
proficere debuerat, die prztereunte, de- 
et ita minui, 1067 ut nihil in eo amplius 
lis tenuis, 418 ejus ossula sola contegerct, 
'1. Qui, matre mortua, unum prope in lioc 
erat annum. Erat enim unicus patri , et de 
lectione ἃ quoddam memoriale. Cui , victu, 
us, minuente, jam deflcienti ex inedia fe- 
ssit. Ut autem hic eum fervor attigit, con- 
ler ad ecclesiam, ne:proles absque baptismi 
tione moreretur. Qui baptizatus, nec con- 
corpore prater illud spiritale remedium, 
8818 oculis, palpebrisque laxatis atque de- 
ullum jam flatum spiraminis habens, $uper 
yepulerum , patre ejulante deponitur. Nec 
rius illa celestis, quze quondam parvulum 
nus Confessoris beati vivificavit b. Αἱ ubi 


stratu quiescerent, visum est cis quasi signum quod 
matutinis commoveri solet sonantem audissent; et 
surgentes de cubili suo, direxerunt ad ecclesiar. 
Cumque in atrium ecclesiz pervenissent , invenerunt 
ibidem choros mulierum canentium. Exterritique 
valde, cegnoscentes catervam esse daemoniorum, 
dum ad terram corruunt, nec se, ut est attatis in- 
firmitas , sigio salutari praeemuniunt, unus luiine, 
alius et lumi: eet gressu muletatur. Cumque yer mul: 
torum annorum curricula in his infirmitatibus gra- 
varentur; unus, qui 1antum lumine caruerat, ad 
beati Martini basilicam devote veniens, ut orationem 
explevit, statim visum recepit. Alius, in eodem 
sancto loco lumine recepto, ad propria redie .5, 


B adhuc debilis claudicabat. Venieunsque ad ce luiamn 


Condatensem , in qua lectum beati Viri habetur, 
dum ibidem nocte Dominica vigilia celebrarentur, 
subito , orante populo, sensit divinam virtutem ad- 
esse. Et spectante plebe se per terram trahens, con- 
tra parietem $e erexit, ín quo fenestra retinetur, 
qui fuit quondam Beati corporis porta. Et oraus, 
alque prz gaudio lacrymans, integra sanitati resti- 
tuitur, nec ulterius pertulit de malis infirmitatibus 
gravitatem. 
CAPUT XLVI. 


De claudo directo. 


Puerulus quidam, Leodulfus nomine, pede sini- 
sro debilis , dum cum reliquis petentibus stipendis 


ejus vesiimentum coopertorium tumuli atti- C; Qu2rendo circuiret , Turonis advenit. Et cum pa- 


) parvulus respiravit. Mirum miraculum] vi- 
l'entes genas gradatim , virlute divina insi- 
ubesci re, et sop tos oculos iu lumine redi- 
ari. Tunc a Sancto vivificatus, et a patre 
, sospes usque hodie in testimonium vir- 
etur. 
CAPUT XLIV. 
De alio ceco iluminuto, 


de Pictavo quidam czeus, per sex annos 
"duatus, triduaua prostratione ad beatum 
orans , lumen quo diu caruerat, operante 
ute, recepit. Artum est autem hoc per fe- 
* sancti patroni, in qua Maroveus * Pictavis 
ide at, non immerito Ililarii beatissimi di- 
priconandus. Qui, solemnitate explicita, 
ninato conc;ve gaudens remeavit ad pro- 
beim. 
CAPUT XLV. 


De duobus puerulis sanatis. 
Vultaconnum ἃ quoque vicum Pictavensem, 
uot Scripti, unicum patri de uxoris dilectio- 
δὶ hoc miraculum Severus Sulpicius initio 
, qui e»t de sancti. Martini. virtitibus. Hoe 
in iunere, quod Carnotuim vir beatus con- 


i, Meroveus, seu Meronens; notus est qnod 
leret cuim turbe in monisterio Pictaviensi 


rumper moratus 5, iter qucd agere caeperat conatur 
explere. Et progres:us claudicando cum satellitibus, 
decimo ab urbe milliorio vi doloris opprimitur. He- 
lictus vero a sociis, solus super ripam alvei ejula- 
bat, multis ad festivitatem concurrentibus procla- 
mans, et dicens : V:e mihi quia solemnitatem gloriosi 
Viri spectare nolui , ideo me virtus ejus allidit. Qua 
de re 1069 rogo vos, fidelissimi Christiani , qui 
Deum timetis, subvenite ignoranti mez, subve- 
nite oppresso et debili ; et, si timer Dei manet [4{.. 
movet;, me usque ad sanetum loeum deportate. lgi- 
tur cum hzc a multis prxtereuntibus imploraret , 
quidam plaustro suo superpositum usque ad sanctam 
basilicam duxit. Ubi tridusnam orationem conti- 


D nàans, redintegratis pedibus, incolumis abscessit. 


CAPUT XLVII. 


De contracto, quem bos trahebat. 


Erat quidam eontraetus, qui in similitudinem ere. 
mitze, cui bos quondam solatium fuit , bovem unum 
labebat. Quo bove plaustro conjuneto per domos 


sanete Radeguadis exci'ate sunt, de quibus Gro- 
gorius in Historiz lib. 1x ex x disserit. 

Gat., Multaconuum; Vict., Multacomium. Lan- 
dat Valesius in notitia nummum Teudomeris, in 
cujus aversa parte legitur Wultaconno. 

* Mss. plerique, et parumper. moratus. Editi, et 
parum remoralus. 


gus 


*. GREGORII EPISCOPI TURGNENSIS 


99 


trabebater, stipem postulans devotorum. Igitur cum A sepulerum ablutum est ante. Pascha *.. Igitur, cum 


imminente festivitate Pontificis Taronis advenisset, 
prostratus coram sepulero, et orationi incumbens, 
devotissime besti Antistitis auxilium flagitavit, de- 
pertatusque. iterum a suis ante sanctam absidam tu- 
muli ponitur. Cumque expletis missis, populus cc- 
pisset sacrosanctum corpus Redemptoris accipere *, 
illieo dissolutis nodis qui genua nexa tenebant , in 
pedes erigitur. Admirantibus cunetis, gratias agens, 
proprio gressu usque ad beatum altare, nemine sus- 
tentante, processit, sanus deinceps degens. 
CAPUT XLVIl. 
De eo qui manus ac pedes contractos habebat, 


Kx pago autem Carnonensi 5, qui in Andegavo 
territorio babetur insitus, vir quidam, nomine Flo- 
ridus, manibus pedibusque contractis , ad sanctam 
cellulam Condatensem, de qua bestus Confessor ad 
Christum migravit , allatus est. Ubi dom in vigiliis 
et oratione paucis diebus vacare studuit, omnis zgrí- 
tudo a corpore ejus fugata discessit. Sicque directis 
membris, incolumis ad propria remeavit. 

CAPUT XLIX. 
De eo qui contractum brachium detulit. 


1070 Venerat dies fe-tus solemnitatis, in qua 
eatervz populoruig muitse convenerant, et ecce de- 
bilis quilam contracto brachio adfuit. Dumque bea- 
tum sepulcrum labiis osculatur, laerymis rigat , voce 
beati Confessoris auxilium implorat, fide non difiisus 
selitum prsestolabatur auxilium. Denique sacerdoti- 


bes qui advenerant, ad agenda solemnia proceden- C 


tibus, eum leetor, cui legendi erat officium, advenis- 
set, eL arrepto Jibro, vitam saneti copisset legere 
Confessoris (Vid. supra, cap. 29), protinus hic di- 
recto brachio sanus erigitur, et spectantibus cunctis, 
prasiJia quz fideliter petiit impetravit. 
CAPUT L. 
De ceco illuminato. 


Sic et ciecus in eadem festivitate supplex implo- 
rans receptionem visionis , ut pallulam attigit, quz 
ἃ foris ad pedes Sancti de pariete dependet , mox 
erumpente ἃ palpebris sanguine, testo populo, visum 


recepit. 
CAPUT LI. 
De dysentericis. 

Cum autem morbus ille dysentericus eum oceultis 
pusiulis multas attereret. civitates, ac inter reliqua 
loca urbs Turonica gravius laboraret , multi abraso 
a beato uimulo pulvere et hausto , sanabautur. Ple. 
rique , de oleo quod inibi hsbetur delibuti, libera- 
bantur; fultque nonnullis remedium aqua illa unde 


* Missa censebatur finita, priusquam commu: io 
astantibus porrigeretur. Vide notas ad cap. 3 libri 
ix. [listorise. 

b fic habent Bell., Laud. , Colb. et Ed. Clict. At 
Gat,, Mart. , Colb. tut. et Clar., cum Balesd. , ha» 
bent Carnotensi ; Chol. ev €ol. , Carnoensi ; ac deni- 

ue SB. , Crovieni , 08 ἐπ libro iv, infra, capp. 17 οἱ 
ὅς δὲ Editi bibent Croniensi. Qui locus putatur 


multis multa tribuerentur bene$cia, vidi mnem ia 
desperatioue a dysenteria jacentem, buncque ad bs- 
silicam ductum, aliis vigilias celebrantibus, moctem 
inquietam 107] duxisset; diluculo vero accedess 
ad tumulum , potato cum vino pulvere , sanus redit 
e sepulero. 
CAPUT Lil. 
De alio ab humore gravi sanato. 

Alter quoque arreptus a febre valida , dejiciess 
ore venenum, et per inferiorem partem extra mo- 
dum solutus, lectulo decubabat. igitur grassaate ve- 
neno, laboranti oritur vulnus in ingoine, et incredi- 
bli modo movet se visibiliter usque ad plantsm. 
Erat enim in magnitudine ovi anserini. Deinde sursum 


B repetens, cum nimio dulore discurrit per latera, 


per brachia, et usque ad cervicem progreditur : deia- 
de per aliud latus ad plantam usque deduciter ; 
exinde retrorsum revertens, ad eum locum ende 
primo ortum fuerat venit. Cumque taliter per mem- 
bra vagaretar zgroti, quo mi-er tenderet, quid ageret 
nesciebat , nisi tantum voces cum fleiibos dabet. 
Exigebat eaim dolor gemitum , cum in sno corpes- 
culo tanti dolores irruerent. Tandem cum hac nobis 
nuntiata foissent , indico solitam theriacam a vere 
requiri medice, ex quo vitam moriturus baberet: 
susdeo fMenter pulverem aesummi de temulo. At 
satellites cum magna festinatione currontos,, eleve- 
twn pulverem. monumenti deferunt ad mgrotum, 
delibutumque cum vino bibendum por:igunt. Que 
hausto, ita omnis dolor fugatus est, et ipsa bora. 
redderetur incolumis. 
CAPUT Lili. 
De essense redintegrato. 

Sine numero pepuli talia audientes, de long/nquis 
regionibus beati expetont praesidia Coufe-soris. la 
quo illud est prz ceteris admirandum, qualiter seo- 
sus hominum diaboli arte fraudati restiuantur. Qui- 
dam ergo Bajocassensis civis, dum vino nimium 
bausto 1079. turbatus per viam incederet, subito 
diversis flantibus ventis pulvis campi commovetur, 
et mixtus, ut solet, cum stipdlis in sublime levater, 
fitque totus aer una nubes pulveris, de qua hic oper- 
tus, amisso sensu, equo dejicitur. lgitur post paale- 
lum 8 suis inventus domum turbulentus addeciter. 
Hinc effrenis factus conabatur fugere , nesmine per- 
sequente. Quid plura? Arctatur vinculis, consiipster 
catenis, et in custodia detinetur. Qui dentibus fre- 
mens ob negatam sibi fugze libertatem , propriis se 
morsibus lacerabst. Dum autem hzc agerentur, δά- 
moniti parentes ad Beati eum basilicsm perduxe- 
ruut : ibique oratione per longum tesapus facta saass 


esse Credo, vulgo Craon. Vide qux diximus in notis 
ad lib. de Gloria confessorum, cap. 96. 

* Die scilicet. cena Domini, quo, uti mos ex 
eiiamnunc in sliquot ecclesiis Ga'lieanis, selemuuer 
post majus sacrum altaria cum aqua et vino a sacer 
dotibus lavabantur, Vide Mensrüi notas in. Saere 
mentarium Gregor., pag. 86; et infra, lib. us, eap. 34. 


abscessit, vovens ot singulis aunis veniens, vota san- A 


ete redderet Confessori. Deinde ad monasterium 
sibi proximum , humiliatis capillis *, ac presbyter 
ordinatus, coepit Deo strenue deservire, non tamen 
reddens qus» promiserat beato Pontifici. Quarto 
igitur anno da!'a, ut credo, iterum inimico iu eun 
potestate, rursum ruit in redivivam amentiam , et 
eonstrictus, ut fuerat prius, catenis , ad sanctam re- 
ducitur 2dem: ubi per sex dies b, et eo amplius, 
degens in vigiliis et orationibus, et reddens quz prius 
ignave fraudaverat, sanus domum regreditur. Sed 
peccatis facieutibus, iterum vino szpius made'actus, 
in eadem tribulatione obiit. 


CAPUT LIY. 
De puellu Lizoviensi ecca. 


Si siugula queque ve qua aguntur, vel quaxe acta 
Sunt prosequamur, magnum cumulum coageremus 
de mirabilibus Confessoris. Puella * vero ex Le- 
xoensi jam adulta , lumen amiserat oculorum : quae 
Sencti limina devote adiens, per omne tempus festi- 
vitatis orabat humo prostrata, Tertia autem die post 
Sanctam festivitatem , cum sui eam redire urgereit, 
rogat se ad sepulcrum Beati deduci. lbique iterum 
1074 atque iterum prostrata, de palla, quse san- 
etum tegit. tumul.m, oculos abstergens , et valedi- 
eens discessit. Cumque jam in navi asceuderet, ait : 
Gratias tibi sgo, beate Confessor, quod etsi videre 
mon merui tua. sancta limina, vel tactu prseseusi. 
Cum igitur hzc cum lacrymis edidisset, dum deter- 
git oculos, lumen recepit, et conversa ait : Forsitan 
hse est Beati basilica? Cui, qui propinqui erant , ita 
esse aiunt. Tunc illa: Non revertar, inquit, nisi 
gratias pro accepta sanitate referam patrono. Re- 
deuntem autem, et in laudem Antistitis declamantem 
multi viderunt. Quse completa oratione gaudens dis- 
cessi t. 

CAPUT LV. 
De puerulo manum contractam habente. 


In esdem vero festivitate alius de Senonico puer 
manum aridam detulit. Post quartam autem diem 
solemnitatis beaue, dum stans δ pedes oraret, spe- 
etante populo direeti sunt digiti ejus ; viditque omn:s 
conventus p.ebis magnalia Dei, qualiter inficiebatur 
menus a sanguine, ascendebatque gradatim per aren- 


DE MIRACULIS 5. MARTINI LIBER SECUNDUS. 


966 
CAPUT LVI. 

De muliere que contractis in palma dijitis venit. 

Pari quodammodo ordine Pietavensi; mulier mc- 
ruit obtinere medelam. Nam haec contractis im vola 
digitis, unguibusque defixis in ijsis , ut ita dicam , 
ossibus, tota jam manu putrefacia, venit ad Sancti 
festivitatem devota, optabilem expetens medicinam. 
lgitur, spectatis ex more solemnibus 4, dicit suis ; 
Integro quidem corde ad deposcendum Bea przs:- 
dium venimus , sed obsistentibus pecca is, non me- 
ruimus quod petebamus accipe e. Consu.nmata ergo 
nunc oratione , revertamur ad patriam, fidentes de 
bonitate 107 & Prasulis, quod corpore imbecillo pro- 
sit animz fidelis ora'io. Ὡς et his similia aieus, et. 
quasi Sancto valedicens, discessit, Vergente quoque 
in vesperam die, prope amnis Caris * ripam accepit 
mansionem. Ad medium autem fere noctis experge- 
facta, gratiss Deo refert, quod esset, quod viveret , 
quod vigeret, vel quod beaii Pontificis tumulum at- 
tigisset : quse cum maximo fletu proferret, iterum 
obdormivit. Et ecce vir crine eyegeo, indumento 
purpureo, crucem gestans manu, stans ante. eom 
ait : Nunc sana eris in nomi:e Christi Rede.uptor's 
nostri. Et apprehensa manu cjus, misit digitum suum 
jn:er digitos illius, qui clauserant palmam, et p:- 
temper movens, direxit eos. Dum hsee in visu vide 
ret evigilans, defluente adhue sanguine, snam ele- 
vavit manum in Dei laudibu:. Diluculo autem re- 
gressa ad basilicam, et impleta gratiarum actione, 
iseta redivit. 


CAPUT LVIL ^ 


De ea que dum in festivitate sancti Joannis 
operabatur , debilitata est. 


In festivitate vero beati Joannis cum populus ad 
missarum solemnia conveniret, mulier qusdam ac- 
cepto sareulo, agrum adiit, ut scilicet evulsa mali 
seminis zizania, messem s0la purgaret ; nee euim 
poterat esse vallata divino f solatio ob reverentiam 
dominici Precursoris. Cumque operari coepisset, 
protinus manus ejus divino igne sunt apyreheuss. 
facies quoque ejus quasi emittens flammas, tota ve- 
sicis ac pusulis ebullivit. Urebatur inisera non minus 
pudoris dolore, quam corporir, quaudo ea quae clam 
gesserat, invita prodebat. Dehinc vociferando atque 


$68 γεβδ8, et ita erat manus bibula, ut putares spon- Ὦ ejulando, beati Martini basilicam velociter expetit; 


giam diu aridam lymphis iujectam, sitienter haurire 
liquorem. Reyletis ergo venis, roboratisque nervis , 
9€ rubescente cute pallilam manum extulit sanatam. 


6 Sie Edi.i cum Mss., prseter Colb, tut, et Vietor., 
«qui liabent, huwmilitelis causa capillos abscidit ; ac 
presbyter. Nostra lectio Gregorio fawiliaris est , et 
quidem non inde inferendum censemus hunc homi- 
mem veste nionastica donatum fuisse. ld enim ut di- 
camas non patiuntur quse de eo referuntur infra, ex 
quibus patet eum sui Juris remansisse, In monaste- 
pium itaque secessit , ut clericali ufficio erudiretur, 
exercitiisque spiritual.bus aliquandiu vacaret, ut de 
Merovco liabet Gregorius Jib. v Historiv,cap, 14. 

* Codd. Colb. tut. et Clar. Vict., per sex menses, 
eui eo. Laud., Bell. et Colb.2, persex menses aui dies. 


ante eujus sepulcrum ia hoc tormento per quaur 
mensium spatia prostrata, restincto omni vajore, ip 
integritatem coryor.s solidata est. Erat enim aucilla 


* Laud., Gat. et Colb. a, Paula vero, etc. Iní«rius 
vero Laud. , i; unde Editi, Le-wensi ; Vict., 
Luxoviensi , que omnia. eamdem urbem desig ant 
episcopalem 18 secunda Lugiunensi seu Normannia, 
vulgo Lisieux. 

4 Quidam Mss. cum Edit., solemnibus sancii diebus, 
dicit suis. 

« Aliqui Mss. cum Edit. Bal,, Cari. Fluvius esi 
in Ligerim iuflueus paulo infra Turones, vulyo le 
Cher dictus. 

f Sic Cod. Victor. ; at SB., humano solatio ; ca- 
teri Scrinti, vallata solatio. 


901 


δ, GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


c»jisdam civis Turonici, qui medietate pretii con- A tegrum decus, ma:tyrinm quoque vel in oceulti; :n- 


cessa, aliam requi-ivit. 
CAPLT L VII. 
De ca«o el coir'racto. 


1075 Puer Parisiacus, cujus artis erat. vesti- 
menta componere, increscente melaucholia, id. est 
de«ocli sanzuinis fece, quartanar us effisitur, atque 
effervescente humore, ita omne corpus ejus minutis 
pus'ulis coaretabatur, ut a quibusdam leprosus pu- 
taretur. Sed et yer cmnia membra d lores pessi;nos 
susiinebat, amborum oculo: um luce mul tatus. Icitur 
auditam beati Antistitis famam , et virlutes ubique 
vulgatas 5, Turonicam expetivit civitatem ; aecedens- 
que ad basilicam Sancti, per dies multos jejunaus et 


orans, recepto lumine, pristinz restituitur sospitali. p 


Erat enim ingenuus geuere, Audiens autem Leoda- 
stis b, qui tum Turonicum gerebat comitatum , quod 
talis esset arufex , calumniari coepit, dicens : Refuga 
es tu dominorum, uec tibi licebit ultra per diver-a 
vagari. Et vinctum in domum suam custodienduin 
dirigit. Sed nec ibidem defuit virtus angelici Confes- 
soris. Nam cum apprehensus fuisset , statim ab in- 
firimitate qua caruerat coarctatur ; et cum pessime 
ageret, videns comes nihil se in eum praevalere 
posse, relaxatum a vinculis liberum abscedere ju'et. 
ille vero ad basilicam regressus, sanatus est deuuo. 


CAPUT L3. 

De alia muliere, que post ingenuilatem est vendita. 

Simile est liuic et illud, quod mulier post emeri- 
tam libertatem rursum a patroni filis barbaris venun- 
datur. Sed virtute Sanc:i, quo facilius defen-aretur, 
contractis ad. plenum debilita3tur 10776 membris. 
Nam et poplitum nervi ita retorsi sunt, ut sur [Al., 
$ubius] crura. contingerent. Tunc relicta a dominis, 
quibus fuerat inique distracta, patrocinia beati ev pe- 
tit Confes-oris. Ad cujus adem non multo tempore 
c-ininorata, libertati simul ac sospitati donatur. 


CAPUT LX. 
De oculorum et capitis mei dolore. 

Et quia prior libellus ab eo tempore initiatus est 
quo l'aulinus re.iquit €, et sub quadraginta capitulis 
coustabat impletus, de-ti: avi hunc iucoeptum. sub 
sexaginta ccmplere. Scilicet ut beatus Martinus 4, 
qui viduatus ab loc mudo virginitatis custodivit in- 


*& Accusaudi casum pro sexto, ut szepe alias adhi- 


be'. 
b [; est Leudastes qui Gregorium apud. Chilperi- 


cum accusaverat, de quo plura. in libro v llistori:, 


capp. 43 et seqq. Ejus vero inors fune-ta refertur 
libro seq., cap. 02. 

€ l'rimum quidem caput de Severo agit, sed nul- 
lum ibi miraculum uarratur ; ideoque secundum, ubi 
de Miraculis a Paulino. descriptis, iuitium {00} de 
Miraculis dici potest. 

4 per tres fructuum gradus ex semine parabole 
evangelice Matihoi xii, 25, procreatos sanctus Au- 
gueiinus. vid .arum, virginum, etl martyrum coronas 
designari voluit, quas omnes in Martino inveuiri 
per-uasus Gregorius, illas capilum operis sui numero 
Signilicare conatus est, Etenim in priore libello qua- 
draginua sunt capita, quie exaequant viduarum coro- 


sidiis, vel in publicis injuriis triumphaliter adimple- 
vit, cui etiam aderat corona trigesimi et sexagesimi, 
vel centesimi fructus in his centum virtutibus auge- 
re:ur *. Spes autem mili erat me non frustrari a 
voto, quod in octo annis Domino jubente compleri, 
ip-o scilicet libro a virtute super me fac:a cepto, 
aid me iterum sum regressus f. Quod non sine prosi 


dentia Divinitatis esse arbitror factum, ut ad eum 


fi.,iretur, a quo legitur ceptus, In quo cum quinqua- 
ginta novem virtutes descripsissem , et sexagesimam 
adhuc attentius pr:estolarer, subito mibi sinis:rum 
capitis tempus arciatur doloribus, et pulsantibus ve- 
nis, defluenti;busque lacrymis, tantus imminebat 
cruciatus, ut oculum vi conprimerem ne crepare!. 
Quod dum per unam diem aec noctem graviter fer- 
rem, mane adveniens ad basilicam Sancti, cratieai 
prosternor. Qua expleta, doloris 1.cum velo, quod 
ante beatum. dependebat sepulcrum ,  atügi. Quo 
tcto, 10777 protinus et pulsus venarum, et lacry- 
marum fluxus stetit. Post triduum veru dextram ca- 
pitis pariem simil;s attigit dolor. Pulaabant veuz, 
atque. ubertim lacryma defluebant. iterum mane 
consurgens, pari ut. prius modo contacto velo, ca- 
pite sanus abscessi, Transactis vero decem die' us, 
visum est mihi minuere sanguinem : tertia autem d 6 
post sarguiuis diminutionem , subiit mihi cogitatiu 
€t, ut credo, per insidiatorem injecta , quod bzx 
qu.» pertuleram a sanguine evenissent, et si vema 
protinus fuisset incisa, confestim ista cessassent, 


€ Dum hzc cogito, ac revolvo, amborum temporum 


veu? prosiluere, renovatur dolor qui prius fuerat, 
et jam non unam partem capitis, sed totum arripuit 
caput 5. Coumnotus ergo doloribus, ad basilicam pro- 
pero, ac pro cogitatione. prava deprecans veniam, 
pallaque, quie. beatum operit sepulcrum, caput te- 
gi ; mox, doiore *edato, sanus recessi de tumulo. 
Milia qiidem sunt et alia qua vir beatus quotidie 
operatur, qux iusequi longum est. Tamen si adhuc 
meremur videre miracula, placet ea alteri conjux; 
libello. Nam, ut diximus, hi duo libelli in lioc nu- 
mero teneantur. Ego quoque pietati dominicze maxi- 
mas refero 1078 grati.s, quod mihi per suffragium 
Ant stitis gloriosi concessum e-t, ut quod in. initié 
Iractavi, potuerim usque ad flnein perducere *; de- 


nam; secundi vero libri sexaginta capita froctam 
virginum exprimunt, qui simul conjuncta cent m, 
id eL martyrii coronam , complent, Viduatus à 
hoc muido Murtinus, ut loquitur Gregorius, vidus» 
rum merita adep:;us est, Virginitatis decus continen. 
tia meruit, ac martyrii palmam injuriis publicis ale 
cius, el insidiis occultis appelitus, obtinuit, 

e Editi, sezagesimi ; centesimo fructum in his... a9 
ctus est. 

U p.diti, ipsum scilicet librum... caeptum in mete 
rum finire. Qu:e igitur toto. hoe. hbro i narrantur, 
octo. prioribus episcopatus Gregorii ounis peracu 
Sunt, id est sd annuum δ]. 

& Laud., totum arrip:i corpus. . 

h Editi, est, que in initio promisi, usque ad fram 
perducere posse. 





969 DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER TERTIUS. 970 


precans, ut quod szpe Confessor tribuit populis, mihi À gum, sententiam Judicis przestoletur. Cumque eo ju- 
peccatori largius indulgeat, purgetque me ab erro-  dicante fuero flammis iufernaiibus deputatus, sacro- 
ribus *, quos sepe conspicit οἱ intendit, restituat- sanclo pallio, quo ille tegitur in gloria, me contectum 
que mihi lumen veritatis, eruat me ab inlidelitalis excuset a poena, dicent:bus Regi angelis, quod quon- 
lapsu, mundet cor et inentem à lurida lepra luxurie, dam de monacho resuscitato dixerunt: Iste est pro 
purgel cogitationes ἃ concupiscentiis pravis, atque quo Martinus rogat *. Fiatque, ut quia non mereor 
omnem a me faciuorum molem diluat, atque proster- illa claritate vestiri, vel ab irrüentibus tartarorum 
nat ; ut cum in judicio in sinistra parte fuero locatus,  miuistris merear liberari: nec tantuar mili noxa 
ille me de medio hadoruun sacrosancta dextra dizue- — preevaleal, ut separer ab ejus rezno quem fideliter 
tur abstrahere, reservatumque me tenens post ter- sum confessus in seculo. 


* Mss. pleri 16, me a morbis. Editi, a me morbos. 
» Hunc adhuc catechumeuum suscitavit beatus vir 
in nonasterio prope Piciavos positus, priusquam ad 


episcopatum — assumeretur. Quam historiam — narrat 
Sulpicius Severus in libru de beati Martini Vita. 


Explicit liber secundus. 








LIBER TERTIUS. 


dirologus. 


1081 Tertium, ordinante Christo, libellum de virtulibus beati Martini scribere incipientes, gratias agi- 
mus omnipotenti Deo, qui nobis talem medicum tribuere dignatus est, qui infirmitates nostras purgaret, 
vulnera dilueret, ac salubria medicamenta conferret. Nam si ad ejus beatum tumuluin humilietur animus, et 
oratio sublimetur, si defluant lacrymas, et compunctio vera succedat ; si ab imo corde emittantur suspiria, 
et pectora faeinorosa tundantur ; invenit ploratus lietitiain, culpa veniam, dolor pectoris pervenit ad mede- 
lam. Nam swpius tactus beati sepulcri nrofluviis imperavit sistere, ciecis videre, paralyticis surgere, et . 
ipsam quoque pectoris amaritudinem longe discedere. Quod. ego plerumque expertus. indignum me judico, 
ut inter tantorum miraculorum moles etiam illa hic inseram, quie super me operari dignatus est. Sed iterum 
timeo ne noxialis appaream, si ea tanquam fraudulentus abscondam. Testor enim Deum, et spem illam, 
quain in ejus virtute posui, credens me ab iilius misericordia non frustrari : quia quotiescunque aut. dolor 
capitis irruit, aut tempora pulsus impulit, aut aures auditus gravavit, 1082 ant oculorum aciem caligo 
suffudit, aut aliis membris dolor insedit, statim ut locum doleutem, vel tumulo vel velo pendente attizi, 


protinus sanitaten recepi, niirana tacitus in ipso tactu dolorem recessisse cum cursu. 





CAPUT PhHIMUM. 
De dolore faucium mearum. 


Quid autem nuper pertulerim, primum iüseram 
huic libello miraculum. Dum ad convivium residen- 
tes post jejunium edereinus, piscis infertur in fer- 
culo : quem dominica cruce signatum dum edimus, 
una miliex aristis ipsius piscis injuriosissime adhaesit 
in gutture. Qui dolores commoveus graves, inci- 
debat lauces acumine, et ipsam gulain. longitudiue 
obserabat : impediebat vocis souituim, et neque ipsuni 
salivie liquorem, qui s;jepe ἃ palato defluit, trausire 
sinebat. Tertia autem die cuin ueque tussiens, neque 
excreans eam valerem projicere, recurri ad nota 
presidia. Accedo ad tumulum, provolvor in pavi- 
menio, profusisque cum gemitu lacrymis, auxilium 
deprecor Confessoris. Dehinc erectus, velo, quod de- 
pendebat, gulam, faucesque et reliquum capitis attis. 
Nec mora, sanitatem recepi ; et priusquam 1083 li- 
mina sancla egrederer, nullam fatigationem sensi. 
Quid tamen aculeus malus devenerit, ignoro. Non 


PATROL. LXXI. 


pma t ———ÓM 


Beum rejeci per vomitum, non discessisse. sensi in 


alvum. Unum tantum seio, quod ita me in velocitate 
sensi sanatum, ut putarem quod in;ecta aliquis manu, 
illa qui iujuriain faucibus iutuleraut abstulisset. 


CAPUT II. 
De puella debili sanata. 


Puella vero annorum duo-l»cim, omnihus membris 
debilis, per sex annos tanquam inortua in domo 
parentum lectulo decubabat, nou gressum faciens, 
uon opus manuum irmipleus, non lucem cernens, non 
sermonem eloquens, noa audiens elocutuin. Ad Beati 
tumulum fundunt parentes. pro. filia preces, offerunt 
mnnera, et adhuc vota promittunt. Conveuit autem 
populus ad solemnia, celebratur. cum gaudio sacra 
festivitas. Tertia. vero. de festivitate die, vocat pa- 
trem puella, dicens : Sitio. Qui gaudens. quod filice 
vocem, quam nunquam audierat, meruisset audire, 
cucurrit velocius, et assumptum paululum aqua 
puelle detulit ad bibendum. Qua hausta, ait : Porrige 
mihi manum. Apprehensa quoque pater ejus dextera, 


Jl 


971 


ad colum inanibus c^uli-]ue : Gratias, inquit, tibi 
ago, omnipoteus D:us. qu! respiciens. hiumilitaletu 
Iam, iie per sanctuui Xnüsttemn tuuin salvare 
dignatus es. Et sic relint:szratis membris, visum 
auditlurmnque recepit, ac durum lata rezressa est. 
CAPUT III. 
De homine in cujus manu fuistis adhasit. 

Anle duos autem annos quar liec agerentur, qui- 
dam non metuens, neque honorans diem  saüuctuin 
dominica: resurrectionis, accepta aunona, ad. inolain 
vadit, impositoque tritico, molam manu vertere ca:- 
pit. Expleto autein. opere non poterat volum aperire, 
sed cum gravi dolore fusteur quein. apprelienderat 


tenebat invitus. Postlite videns se non laxari, inciso B 


ab utraque parte fuste, ad Sancti basilicam 1084 
venit, factaque oratione, et vigiliis celebratis, laxatis 
digitis, nanus cjus ad opus pristinum restituta est. 
Alio vero auno, in hac die sancta, operam: propter 
quam prins iperepitus ἃ Deo. fuerat, apprehendit, 
rursumque ei Jignum in manu cjus adhiesit. Ile au 
tem cum dolore plorans ad. basilicam sancti Confes- 
Soris repetiit, sed non prounus meruit exaudiri. Post 
duos vcro annos ad eandem festivitatem, qua puel- 
lam sanatam retulunus, et jste liberatus est ab onere 
ligni. 
i CAPUT IV. 
De coutraecto sanato, 


Ex Lemovivino autem adveuiens contractus, qui 


nec gressum facere poterat, nec lumen. oculorum C 


habebat, deportatus 1nanibus devotoruin ante suuctuimn 
Bepulcrum depouilur ; deprecatusque inisericordiam 
beati Antistitis, directis 1nenibris debilibus, sauitati 
donatur. 
GAPUT V. 
De ceo dlliuntnato, 

Quidau ciecus, qui longo teinpore lumine caruerat 
oculorum, ad camen festivitatem venit. Et. faeta 
oratione, dum ante sanctum sepulcruin staret, subito 
apertis oculis, recepto lumine jucundatur. 


CAPUT VI. 


De debili sanato. 


Puer autem incola civitatis Turonicze, dum vale- 
tudine nimia ac diuturna consumitur, o:innibus mem- 
bris debilitatur, et sine spe gressuum a febre relin- 
quitur, cui tibite, ceu funes, intortiv, separari non 
poterant. lost discessum vero febris, expetiit a pa- 
rentibus, ut eum ad sanctam basilicam deportarent, 
Queimn exhibituin deponeuntes ad. pedes Sancti, oratio- 
neni faciunt, ut ei. virtus solita subveuiret. Tertia 
vero die cum ille. vel parentes ejus. iu oratione. ac 
jejunio perdurarent, exorto. inizericordie. lumine, 
distortis Llibiis, à parentibus iucolumis est rece- 
ptus. 

* Sic omnes Mss., prmwter Colb. a, qui habet Cra- 


tonno. Editi 2, Cracolonno. Clict., Cratotonno. 
^» De hac legationc lib. v1 Hist. cap. 18. 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
levavit eam. Qua stans super pedes suos, clevatis ἃ 


CAPUT VII. 
De «o qui clavem dis Deminico facizbat. 


1085 Sic «t alius. Senator nomine, de Craa- 
tonno? Andegavensi vico. duin die Dominico cla- 
vem fecit, dizi ambarum manuum ejus contraxe- 
runt, unzuibus in palinan. defixis. Sic qui ostium 
pandere voluit, manus reserare non. poterat. Dehinc 
quatuor m«u-ibus exactis. jam unzuibus in carne de 
fixis. computrescente palma, auxilia expetiit Con- 
[:ssoris. et per quatuor dies orationi ae jejunio va- 
caus, manus sanas elevaus, incolumis est regressus, 
collaudans virtutem Antistitis, ct ut nullus aggre- 
deretur quod ipse priesuimpserat pr:edicabat. 


CAPUT VIII. 
De mortuo suscitato. 


Eo tempore quo talia apud urbem Turonicam ge- 
rebantur, lezati de IHispaniis, id est Florentius et Ex- 
superius, ad Cliülpericum rezem veniebant *. Quo: 
cum ad convivium eeclesie recepissem, epulantibus 
nobis, eo quod se asserercult esse catholicos, Floren- 
lius, qui erat ceiate senior, sollicite flagitat aliqua 
de beati Viri virtute cognoscere. At ero Deo gratias 
agens, interrogo sj vel nomen ejus in illis regionibus 
audiretur, vel Vita illius lezeretur ab aliquo. Hax ne 
interrozante, ait in illis locis magnifice lionorari no- 
men ejus ; sed et se peculiarem alumnum Antistitis 
narra!, dicens super se magnan ejus virtutem osten- 
sam fuisse, Avus, inquit, meus aute multoruin cur- 
ricula annorum basilicain construxit in honore beati 
Martiui antistitis : perfectaque, ac eleganti opere ex- 
ornata, Turonis * clericos religiosos destinavit, ex- 
pelens Pontificis reliquias, ut scilicet locum, quem 
in ejus nomine :edificaverat, ejus reliquiis consecra- 
ret. Quod cum fecisset, per singulos dies veniebat, οἱ 
prostratus 30lo cum conjuge, sancti Pontificis auxi- 
hun inplorabat, Post. multum vero 1088 tempus 
infans his nascitur. Cum autem trium mensium essel 
ἃ febre pulsatus, in tantuin exinanitur, ut neque pa- 
pillam sugere, neque ullum alimentum valeret acci- 
pere. Interea. perduraute morbo, cibo abnegato, 
palpitaute tantuin spiritu, solus trausitus preestola- 
batur. Nec mora, ipse quoque exhalatur spiritus. 
Tum mater ucesta, vel avia, de uniez' ac. primoge- 
nite. sobolis morte, apprehensum inter bracliia ante 
altare beati Martini jam. exauime corpuseuluim spe 
non incerta deposuerunt : et tanquaiu si Sanctum 
visibilibus cernerent oculis, anus [Δ]... avus; alloqui 
tur, dicens: Spes nobis erat maxima, beatissime 
Confessor, tua. huc pignora deportasse, per que 
morbi depellerentur, febres exstinguerentur, fuga- 
rentur cccitatis tenebrie, et aliae quoque infirnilatei 
emundarentur, pro eo quod de te legantur plurirma, 
quie vel viveus feceris, vel post. transitum operaris. 
Nam audivimus le oratione mortuos suscitasse, le- 
pram oseulo depulisse, energzumenos curasse verbo, 


* Huc usque Cod. Martinianus, ceteris que se- 
quuntur scab:e et putredine exesis, 


-—— — 


973 


venenum digito compressisse, et alia multa fecisse : A 


hic apparebit virtus tua, si et nunc juxta fidem no- 
stram hunc resuscitaveris parvulun. Quod si non 
faeceris, non hic ultra colla curvabimus, luminaria 
accendemus, aut alicujus honoris gratiam. exhibe- 
bimus. Et hiec dicens, relicto ante altare infantulo, 
ipsa, et qui cum ea erant ἃ, abierunt. Mane autem 
facio venientes, invenerunt eum ad altare. couver- 
sum, et dum admirarentür, susc pit eum inater. in 
ulnis, οἵ coznoscens eum | resumpsisse flatum, appli- 
cat ad papilla, qui protinus, hausto lacte, coufor: 
tatus est. Tunc mater cuin patre et omni domo, ele- 
vala iu σὰ voce, benedixeruut Deurn, dicentes : 
Nunc cognovimus quia maguus Deus es, et facis ini- 
rabilia solus, qui nobis parvulum Confessoris tui 


DE MIRACULIS 5. MARTINI LIBER TERTIUS. 


974 


CAPUT XI. 
De mulieris manu sanata. 

Sed et alia mulier de Andegavo territorio, digitig 
in palma defixis, 1088 ut ad locum sanctum pre- 
ces elludit, digitis directis, sanata manu discessit. 

CAPUT XII. 
De puero,a valetudine sanato. . 

Puer familiaris noster correptus ἃ febre graviter 
urebatur. Ardebant enim extrinsecus meinbra, intrin- 
secus vero silis valida erat; et si. potum aliquem 
recipiebat, mox rejieiebat. ἃ stomnaclio, nihil tamen 
capiens cibi. Cumque iu hoc labore quarto aut quinto 
die [Δ]... anno] fatigaretur, petiit ut ei parumper 
exhibereunt pulveris de sepulcro ad bibendum. Quo 


oratione restituisti. Loco auteim illi majorem deinceps p exhibito, vinoque diluto, ut hausit fideliter, recepta 


quam prius fecerant, reverentiam exhibebant. Hoc 
ab ipsius Florentii ore ita gesta cognovi. 


CAPUT IX. 
De eo qui pedem debilem habuit. 


108" Clericus erat ab urbe DPictava in agro illius 
regionis, qui ad sanctam basilicam pertinebat, unius 
usu pedis debilis, quem, ut ipse asserebat, per in- 
cursum dzemnonii meridiani (Vid. infra, lib. 1V, c. 30) 
perdiderat. Qui inciso fuste ad mensuram geniculi, 
et pelle superposità ad ipsum geniculum, extenso 
retrorsum vestigio, gressum, quem pede nitebatur 
agere, fuste adminiculante perficiebat. Ad antedictam 
basilicam novem post annos advenit, fusaque ora- 


tione per triduum, ante tertium festivitatis diem ( 


poplite directo surrexit. Adveniente autem ad. Sancti 
solemnia populo, qualiter per virtutem cjus sanatus 
esset, edocuit. 
CAPUT X. 
De tibia matris mea. 


Matri vero mex hoc ordine virtus Sancti subvenit. 
Tempore quo transactis parturitionis doloribus me 
edidit, dolorem in uno tibite musculo incurrit. Erat 
autem subttaneus, tanquam si clavus affigens, atque 
ita fictam * gravissimam dabat, ut plerumque ecli- 
psim geueraret, nec erat quod eum mitigare posset. 
nisi cum diutissime contra ignem tenlus à vapore 
foci obstupesceret : sed el si unguentum aliquod pa- 
runiper fuisset infusum, quiescebat. Quid plura ? 


sanitate convaluit. 


1APUT XIIH. 
De Theodanz pede sanato. 

Theoda vero, Wiliacharii quondam presbyteri filia, 
dum ab humore pedun frequentius laboraret, unius 
pedis usum, qui iu debilitaten redactus fuerat, per- 
didit. Post Ἰοὺ ad. beatam advenit basilicam, in qua 
dum crebras effunderet preces, aumota debilitate, in- 
columitali donatur. 

CAPUT XIN. 
De homine. iuclinato, 

Erat tunc temporis in villa [EZ., urbe], quze sub 
tuitione sancte. matris ecclesiie * habebatur, homo 
quidam, qui, tanquam. effraitis. renibus, inclinatus 
ambulabat. Hic juxta illam Evanezelicie seriei mulie- 
rem (Luc. Xil, 11) deorsum proclinus nequaquam 
sursum poterat erigi, sed duobus in ascellis fustibus 
additis, incurvus agebat gre-sum. Ad festivitatem 
autem adveniens, tertia die post. acta soleinnia ere- 
clus, ab omni iucursione diabolica inundatus, sanus 
abscessit. 

CAPUT XV. 
De Guwlulfo debili, 

Gundulfus vero quidam ipsius urbis civis, ab infan- 
lia sua cum 1089 Gunthario, Clotarii* regis filio, 
habitavit. In cujus dum haberetur servitio, et, ordi- 
nante reze, ascenderet in arborein, ut matura decer- 
peret poma, effracto ramo ccrruit; collisoque ad la- 
pidem pede, debilitatus est. Post multos vero. annos 


Post ordinationem 1neam advenit Turonis vel ad duin in hac debilitate perzizteret, et ascenso equite [id 
occugsuin Anlistitis sancti, vel causa desiderii imei. est, equo] velociter eum impelleret ad. eundum, ]la- 
Cum hic igitur per duos aut tres menses commorata — psante gressu, preecipitalur, compressuimmque pedem 
fuisset, et assidue beati Pontificis auxilium precare- — alium. qui sanus erat, graviter liesit. Dehinc portari se 
tur ; tandem respicieute miseratione consueta, disces-. ad sauctam basilicam postulat, projectnsque ad pavi- 


git dolor a tibia, qui per triginta qualuor annos * fe- 
minam fatgaverat. 


* ]n aliquot Mas. desunt hoc verba, ipsa, el qui 
cum en erant. 

» Vide notas in lib. 5 Hist. cap. v col. 209. 

* Exinde colligi potest Gregor.um anno saltem 3i 
Bue etatis fuisse oruinatum. llunc quippe dolorem, 
ex capitis initio, maler ejus incurrerat in. partu quo 
ipse fuerat editus. 

ὁ Sic Cod. Gat. ΕΚ ΠῚ non habent sancía. Dell., Laud., 


mentuin, orationem fideliter fundit, Nee morata. est 
pietas f, quae seinper tribulantibus subvenire consue- 


Colb. duo et G.ar., sancte matriculz', Mater ecclesia 
appellatur δος! νὰ — catlis-1ralis, quam δ potius 
designari puto quam matiicu'um. 

e |s erat ex lugande r: σπᾷ Clotarii Magul fllius 
primogenitus, qui vivente adh i:c pa re defunctus est, ut 
testatur. Giegorius ipse lib. 1v. llistorig cap. 3. 

! Rom,, 60 moratus esl e[feclus, qui, 


975 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS- 


976 


vit, sed protinus, ablato omni dolore, incolumis a pa- A remus ; cumque ab ZEgidio episcopo, qui lunc Ec- 


vimento surrexit. Igitur per triginta circiter annos, 
de alio pede, sicut superius diximus, jugiter claudica- 
bat. Tandem inspectis proprie conscientiwe noxis, 
converti decrevit, scilicet, ut humi iatis capillis ipsi 
Bancto deserviret Antistiti. Sed prius a rege prxece- 
ptum elicuit, ut res suas omnes basilic;e traderet 
vivens. Quo facto, capite tonsurato, impletoque bona: 
deliberationis voto, pes ejus, qui effractis ossibus 
fuerat breviatus, est elongatus. Et qui ante a duobus 
pueris sustentatus ibat, nunc sine ullius hominis ad- 
miniculo, quo voluerit, absque aliquo debilitutis im- 
pedimento discurrit. 
CAPUT XVI. 
De czco illuminato, 


clesiam regebat, benigne fuissemus excepti, illu- 
cescente in crastinum Dorninica die, ad ecclesiam 
accessimus. residentesque in sacrario adventum 
proestolabamur Antistitis. Eo tempore sancti Martini 
reliquias, licet temerario ordine, super me tamen 
habebam. Igitur Siggo 4 referendarius quoudam Si- 
giberti, ad occursum nostrum accedit, osculatumque 
justa. me sedere deposco. 1091 Sed* ille unam 
habens obturatam aurem, vix dealia poterat qua lo- 
quebamur advertere. Verum ubi sufficienter colloquio 
usi sumus, ille in domum vocatur ecclesice. Protinus 
igitur ut a ine discessit, disrupta auris surda: clau- 
stra, et quasi magnum exinde ventum exire sentiens, 
auditum recepit : reversusque continuo mihi gratias 


Post hac puerulus quidam ex Lemovicino czecus B agere coit, dicens : Tertía jam dies erat, quod de 


adveniens, lumen recepit oculorum hoc modo. Anno 
tertio nativitatis suae cum jam gressum incipiens 
figere, erumpenteque lingua in verbis labra laxa- 
ret, dum matri alludit blande, dum oscula libat, 
dum collo ejus appenditur, dum in ulnis defertur, 
commota per immissionem diabolicam vi venti, 
pulvis a terra cum paleis elevatur, el super puerum 
ac matrem ejus cum magno turbine fertur : sed rustica 
mulier et incauta, 1090 non tractat se filiuin- 
que Salvatoris * vexillo munire, ideoque prevalen- 
tibus insidiis oculi adolescentis repleti pulvere obse- 
rantur. Qui diu vociferans, tandem mitigatus a matre 
permansit cecus. Adultus autem datus est mendicis, 
ut vel cum eisdem ambulans stipeudii quiddam acci- 
peret. Erant autem) parentes ejus valde pauperes. 
Igitur duodeciino ciecitatis " sux: anno advenit Turo- 
nis ante diem solemnitatis, qua Deus Pater Verbum 
carni glutinans, mundo salutem invexit. Decursa 
autem festivitatis vigilia [Laud., die], dum reveden- 
tibus aliis hic ad pedes Sancti decubaret. immobilis, 
tunc sensit quasi pupugisset aliquis oculos ejus a 
spiculo, et statiin sanguis ab his erumpens coepit 
defluere per genas cjus, aversaque sursum facie, 
vidit super se cereuin elucere, et exclamans voce 
magna, ait: Gratias libi ago, sancte Confessor Dei, 
quia.virtute tua lumen recipere merui, Ὁ admirabilis 
gratia ! o virtus immensa ! inultimodis enim affecti- 
bus * dona tua spargis in. populis Nam qui stipem 
petierat, lumen recepit, οἱ diu extera lure, virtutis 


hac aure auditum amiseram, sed cum tecum loque- 
rer, sensi velociter reseralam. Tunc ego confessus 
[Al., confusus!, ne mihi hoc ascriberentur, aio: 
Noli, dulcissime fili, mihi aliquid gratiarum referre, 
sed ei cujus tibi virtus auditum restituit. Nam scias 
beati Martini mecum haberi pignora, cujus libi po- 
tentia auditus gravitas est depulsa. 

CAPUT XVIII. 

De infirmitate pecorum. 

Quodam vero tempore dum seva lues taliter de- 
&eviret in pecora, ut nec ad reeuperandum genus 
putaretur aliquod. remnanere, quidam de nostris ba- 
silicam sanctam adiit, oleumque lychnorum, qui 
eamero dependebant, suscepit cum ipsis aquis in 


C vasculo, deportatumque iu domum, pecora qua 


adhuc hic morbus non attigerat *, intinctoque digito 
in liquore, per írontes et dorsa cruce dominica 
signat, ipsisque auimalibus terrae dejectis, ac resu- 
pinatis, ex hoc unguine fide plenus infudit in ore. 
Mox dicto citius, clandestina peste propulsa, "pecora 


liberata sunt. 
CAPUT XIX. 
De caeco illuminato. 

Abrincatiuus f quoque incola, cui per sex annos 
videndi usus fuerat denegatus, beati Confessoris ex- 
petiit salvari presidio. Ad cujus basilicam accedens, 
multoque tempore jejuniis et orationibus vacans, 
auxilium beati implorabat Antistitis. Denique adve- 
niente sacrosancta festivitate, populis missarum 80- 


tue lumine vultus ornatur. O si te multorum crimi- ju " 
: D lemnia spectantibus, liuic visus est redditus ; rediitque 


num tenebri? ἃ nostris visibus non arcerent, nempe 
venires visibiliter, et infirinis voee Petri clamares : 
Aurum οἱ argentum non habeo, sed quod habeo do 
vobis ; in nomine Christi Jesu abite incolumes (Act., 


Li, 6). 
CAPUT XVII. 
De Siggonis Referendarii aure, 
Fuerat causa quiedaimn ut. Remense oppidum pcte- 
ὁ Plerique Mss., sa/utari. 1d est signo crucis, quo a 
primis Ecclesie seculis utebantur fideles ad arcendas 


demonum insi jlas. 
* Glar,, nativitatis. Editl, etalis. 
* Editi, multis enim effectibus. 
4 Aliquibus, Sígo. 6 hoc vide supra lib. v Hist. 


in patriam 1092 videus, qui ad sanctam basilicam 
alio deducente pervenerat. [spe autem pro tante 
pietatis zaudio vovit se ibidem tonsurari. Quod pos 
tea devotus redieus iinplevit. 
CAPUT XX. 
De alio caxco illuminato. 

Nam et quida de transmarinis partibus veniens, 
cap. 3. Hunc Gregorii locum laudat Frodoardus lib. 1t 
Hist. Rhemensis can.2, et lib. iv cap. 50. 

e Hac usque ad Verum, desunt in Rom. 


f Clar., Cebrincalinus. 13 erat ex urbe Abrincensi, 
Avranches, in Normannia. 


* [dem videtur esse ac si legeretur... deportatoque (oleo) in domum, pecora... attigerat, intincto digito... signal .EpiT. 


977 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER TERTIUS. 


978 


dum operam exerceret in agro, subito orta super seA Dei erant, ejecerunt mutum et surdum, quem potius 


violentia venti cum pulvere, lumine caruit oculorum. 
Et qui diu c:ecis via fuerat, ipse domum alio regente 
deducitur. In hac enim c:ecilate per trium annorum 
curriculum detinetur. Post haec basilicam beati Con- 
fessoris expeliit, atque [A4/., ad quam] per quatuor 
annos orationi incumbens, visitatus virtute divina, 
patefactis luminibus lucem videre promeruit. 


CAPUT XXI. 
De Juliano contracto. 

Sed et haec fama, ut sepe diximus, nou solum ad 
propriam urbem, verum etiam in aliis urbibus, et 
pene in toto mundo vulgata perpatuit. Julianus qui- 
dam ab Hispaniis veniens, manus et pedes habens 


fovere debuerant. [lle vero quanquam sine his usibus 
esset, sensum tamen in corde retinebat. Porro au- 
tem apprehensis manu tabulis, et inter se collisig, 
vocem quiereutis imitabatur. Cum hoc enim artificio 
ad supradictum vicum "adveuit, ibique aliis stipem 
flagitantibus adjungitur. Sextus igitur jam effluxerat 
annus, quod pauper iste a divitiis sanctae cellule 
vescebatur. l'actum est autem ut in una Dominica- 
ruin nocte, dum in domo hospitis sui decumberet, 
subito locus ille iminenso repleretur lumine, et ecce 
hic pavore perterritus solo prosternitur. 1094 Εἰ 
statim visus est ei vir quidam sacerdotah habitu 
comptus, qui tangens eum, et crucem Christi fronti 
ejus imponens, ait: Dominus te sanum fecit. Surge, 


debiles, ad hunc medieum devotus ingressus est,pet propera ad ecclesiam, οἱ age gratias Deo tuo. 


dicens : Credo enim indubitanter, * sanctissime Prie- 
sul, quod poteris mihi ea medele adjumenta pri- 
bere, quie. ceteris iu te sperantibus non es solitus 
denegare. In hac credulitate orationi assidue iusi- 
stens, et de Doinini miseratione non dubitans, dire- 
cti8 pedibus manibusque, incolumis est redditus. 


CAPUT XXII. 
De muliere ad sancti lectulum. illuminata, 

Verum quia in superioribus libellis sepius diximus 
etin loco illo de quo migravit ad eclos plerumque 
miracula celebrari, quid nuper gestum sit pandam. 
Mulier indigena urbis Turonicee visus claritate mul- 
lata, 10983 cellulam Condatensem, in. qua lectulus 
beati Anüstitis habetur, expetiit, putans sibi praesi- 
dium fore, si cancellos ipsius lectuli tetigisset. Leclu- 
lus autein non aliud dicitur, nisi quod in pavimentum 
illud substrato cinere, et apposito capiti lapide, 
Israél nostri temporis flexa cervice recubuit *. Ergo 
ad hoc oraculum mulier viro adminiculante deduci- 
tur, in quo per immnultos dies orationem compunucta 
fundebat. Tandem pielas ad miserandum siepe pro- 
fusa eam respiciens, visum muliera amissum resti- 
tuit. Tautaque deinceps feminam fides ascendit, ut 
usque ad diem sui obitus nunquam a loco illo dis- 
cederet. 

CAPUT XXIII. 
De muto cui fratres abstulerant. fucultatem, 


[ncola autem. Andegavensis urbis, turbatis mem- 
bris morbo. caput convertit ad lectulum: dehiuc pe 
eingulos dies invalescente febre, cunctis artubus ae- 
stitutus, auditu et locutione pariter privatur. lost 
paucos vero dies cuin de febre convaluisset, et sine 
voce maneret, ablata sibi a fratribus facultatis parte, 
de domo paterna projicitur, dicentibus fratribus : Hic 
amens effectus est. Non patiatur Deus, quod aut fa- 
cultati nostrae inhireat, aut parten. hereditatis ac- 
quirat. Erant autem ingenui et possessionem pro- 
priam incolentes: sed nihil * cogitantes de his quz 


* Pler que Scripti, anu et pede. debilis... ingessit, 
dicens : Uredo enim, sanctissime, elc. 

» Vict. cum Edit. Bal. et Chol.: Leciulum autem 
non aliud dicunt, nisi in pavimento ilo substratus 
ciris, εἰ appositus capiti lapis, in quo nocturno lempore 


Ipse autem elevata cum gratiarum actione voce, cla- 
moribus viciniam coinplet. Illico concurrunt omnes 
ad spectaculum, et mirautur loquentem, quem pridie 
viderant mutum. Interea siguum movetur horis ma- 
tutinis : aggregatur et populus, vigiliisque celebratis, 
virtus Saucti clarificata perpatuit. His diebus duo 
energumeni in hoc loco, ejecto daenone, sunt mun- 
dati. 
CAPUT XXIV. 


De oleo crescente. 


Sed revertamur ad. Arediuin * nostrum, imo etiam 
peculiarem, ut ita dicain, beati Confessoris alum- 
uum, cui sepius de suis pignuribus cernere iniracula 
prestat. Hic ad festivitatem Sancti eum illa qua soli- 
tus est, benignitate, humilitate et charitate pervenit. 
Regredieus vero amnpullam parvulam de oleo sancti 
sepulcri completam secuin detulit, diceus: Forsitan 
infirmus aliquis in via adest, qui a beati Martini 
&de benedictionem, corde compunctus, accipere de- 
sideret. Denique in quodam loco devota mulier acces- 
sit ad eum, exhibens ainpullam aliam cum oleo, 
diceus : Hogo te, serve Christi, ut tua hoc oleum 
benedictione sanctifices. At ille, ne vanitati subjectus 
videretur, ait: Parva est virtus mea ; sed, si placet, 
oleum de sepulcro beati Martini habeo, ex quo hoc 
oleum perfundalur. Tu vero, si credis ejus virtutem 
magnam, ex hoc salutem hauries. At illa gaudens, 
petiit expleri quie presbyter loquebatur. Vas etenim 
illud medium erat. Cumque de hoc liquore, qui a 


TD basilira. Sancti assumptus fuerat, perfunderetur, 


prot nus ebulliens oleam ampullam usque ad sum- 
mitatem implevit. Quod matrona cernens, admirans 
virtulem Confessoris beati, domnum regressa est gau- 
dens. 
1095 CAPUT XXV. 
D» digitis cujusdam mulieris directis, 


Alia vero mulier, cujus digiti in ipsam palmam 
coutracti defixi erant, basilicam beati Martini anti- 


fleza cervice recumberet. 7 

* Kditi tres: Erant autem inquilini, el possessioni 
propriz incumbenles, sed inique cogitantes, eic. 

* Et lic Editt Aridus. Vide libri preced. caput 30. 


919 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


&titis expetiit. Pauci: quoque interpositis diebus ora- A morbis stomacho, cibum potumque exhorrebat ; ipsum 


tionem fundens, et Saucti aüxil:u:n. Enplorans, di- 
rectis digitis, τὲ r-eepit incolumnen. 
CAPUT XXVI. 
μι mule qe coufteacta, 

Ante hos aunos. puit ia iufirinifatem. pessimam 
ruens, n.cinbris oniuibus debitita'a eoutraliitur. Hiec 
auditis mitaculi- quie Antistes eleriesus in sinzulis 
operabatur, uoz:en iju- itivocabat devote. Po-t. dies 
autem pauecs ΤΟΜῊ se dl cjus. ba- cam deportari, 
in cujus atrio diebns inulti: Jacenis. fusa. siepius vra- 
tione cum licrviuis, ἃ virtute Pontificis. visitatur; 
sicque subven;ente divina uiisericordia, sanata dis- 
cessit. 

CAPUT XXVII. 
Ij puri ceutraeta, 

Puer vero ex. Audezavo twiritorio, dum in. dumo 
parentum ressderet, per. imniszsioucm, ut ipse asse- 
rebat, artis. diabolicse, ΠΡ ΠῚ peumque. perdidit 
usum, ita ut contractis iutrinzseens disitis, unzuliin 
palmaimn. defizerentur, nexinsque AZ, nervique! po- 
plitum aretacti caleaieos ad crüra. divertereut : sic- 
que per sex aurnos ἃ parentibus inaie bajulatus, ad 
templum -ancti Antistitis deporbatur, Sed in oratione 
perdurans, re-ütutis ti mbziz. juxta neimninis sui pro- 
prietatem quasi novus effloruit Fiuridus. 


CAPUT XXVIIT. 
Ie ce dlumninato, 

Clericus ex nativitate. servus ipsius sanctie basi- 
lice, per incursum insidiatoris lumine multatus, in 
hospitiolo proprio, nili! ibi laborare potens, residebat 
eegrotus. Tribus fere 1096 aunis liane sustinuit cie- 
citatem, a:deni beati. sacerdotis expetiit ; ibique de- 
precatus consuetam misericordiam, illuminatus re- 
diit ad propria. 

CAPUT XXIX. 
I»: homine, eui fustis in mann udhsit. 

EX Turonico vero territorio servus cujusdam, dum 
die Dominico sepem com[oueret, manus ejus ad 
lignum ipsum bhierere cceperunt, At. ille. velociter 
extracta dextera, dum laetum adiniratur attonitus, 
manus ipsa euin dolore inasno contraliitur, defixie 
surtquoque unzulie in palin : contractisquc totis 


digitis dexterie, ad diversorium resreditur enm Ina-g 


rore. l'ost qualiior. vero. annos ad. basilicam. Sancti 
advenit, oratioueque. facta. sanatus. est, priedicans 
populis ne factu ejus quiz iuntaretur, ue tinti diei 
eolemnia avarus asricola macularet, ue. resurrectio- 
nem sacrae ac redemptionis uostrae ?. evujleste. mvste- 
rium huinanitas düfirina, terrena exerceus opera, 
dissolveret. 
CAPUT XXX. 
Jje pucro, cui stomachus infirmabatur. 
Puerulus quidam ex Albigensi, tabescente diversis 


* Rom, macularel. redemptionis sacra, resumpltio- 
nis nosira. 

^ Perseverabat adhuc scculo IX pla hac consue- 
tudo, qua flies a vesper.s Sabbati lubori mnauuum 


quoque qued aecveipere videbatur-cum gravi rejiciebat 
amaritudine. Cunique per multos dies in. hoc labore 
LEA, lanzuore! cruciaretur, fide plenus. desiderium 
habuit veniendi 41 basilicam beati Confessoris. In 
qua per triduuin jejunans εἴ orans, die quarta acci- 
piendi cibi desiderium capit, vinumque ore delibans 
confortatus est: dehine gratias agens, sanus dis- 


cessit. 
CAPUT XXXI. 
Ix d«ctera mulieris ἀνίει, 

Mulier qua-lam, et ipsa. ut aiunt, ex. Andegavo 
veniens, quie. omnibus quidem membris arida ciat, 
ged praecipue dexteram cum diziti3 aridiorem ceteris 
artubus deferebat. ad sepulerum Sancti prosteraitur. 


B Exinde 1097 esressa, per paucum teinpus in atrio 


commorala est. Succurrente vero interventu Anti- 
stitis eloriosi, vena sangnine:n, cutis ruborem, corpus 
reliquum fortitudinem recipiens, solidatum est. Cui 
hiec fuit cansa ut ista. perferret, quia die sabbati 
post solis occasum, qui nocti. Dominicae. adjacebat, 
panem voluit conformare ^". 
CAPUT XXXII. 
I» wulicre eujus manus in se adhzeserunt. 

Simile liuic alia inulier (ecit, cujus manus intror- 
sum ΠΡ Ὁ. et ad se invicem conjunctae adhlicese- 
runt. Cuimnque doloribus maximis vexaretur, viam 
inzreditur, divens: Si ad basilicam saneti Martini 
abiero, protinus Πρ abscedet iufirmitas. Contido 
enim quod et mihi subveniet, qui sepe talia perfe- 
rentibus est misertus. Ποὺ cum ita aieret, et inco 
ptum, ut poterat, carperet iter, manus ejus illico 
separatie Ξ ΠῚ, non. tamen directis digitis. At vero 
ubi ad locum sanctum accessit, et orationem fudil, 
protinus ablato omni dolore, solidatis digitis, manus 
liberus cuin gratiarum retulit actione. 


CAPUT XXXIII. 
De morbo caballorum, 

In Durdegalensi autem regione hoc anno gravis 
caballorum exstitit inorbus. Apud villam [Ed., ur- 
bem] vero Marviacensem, quee in hoec termino conti- 
netur, subdita ditionibus beati Martini, oratorium 
est ipsius et. nomine et. virtutibus consecratum. De- 
nique adveniente supradicta elade, accedebant ad 
oratorium, vola facientes pro equis, ut scilicet, si 
evaderent, ex ipiis deeimias loco couferrent. Cumque 
his hiec causa comimoduin. exhiberet, addiderunt ut 
de clave ferrea, quie. ostium oratorii: recludebat, 
characteres caballis imponerent. Quo facto, ita vir- 
tus Saneti prievaluit, ut et sanarentur qui aezrotave- 
rant, et qui non incurrerant, nihil ultra perferrent. 

CAPUT XXXIV. 
De lue qua cum vesicis fuit. 

1098 Superiore quo jue anuo gravissime populus 
parcebant ob r:veronbam subsequentis Dominice, ut 


pa'et ex Miraculis sancti Theoderici ubbatia Remensis 
in $ec. 1 Benedictino, pag. 621. 


983 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


ac pedibus stabilitis, ad sanctum adducta sepulerum, A habet, aliquod in his facinus perpetratum, et ob 


gradas pro accepta sospitate. peregit. Post. haee rozat 
se deduci ad ostium, ubi prostrata iterum dicit 
1101 suis: Non linc consurgam, uisi prius mihi 
oculoruin lumen reddat, qui pedum) manuumque 
resütuit usum. [liec ea. dicente, subito energuimeni 
torqueri se proclamant, et Martini adesse priesen- 
tiam coufitentur. Sed cum diabolus, qui ab initio 
mendax est /Jovn. ὙΠ, 4, ad credendum minime 
adniittatur, rebus (πιὸ ipsis beati Viri praesentia 
declaratur Nam femina hiec, quie paulo ante directa 
fuerat, nunc illuminata, adesse beatum. Antistitem 
approbavit. 
CAPUT XL. 


De paralytico. sanato., 


hoc non pateretur Vir beutus verba laudis suze inibi 
volutari. Facilis * autem prima visio viro fuit, nec 
secunda commonitio valuit : tertia autem terribiliter 
mona-hum quatit. At ille surgens, et ad operam 
diluculo progrediens, puero jubet ut palvas a lectulo 
delractas igne consumeret, nihil de libro comme- 
morans, Puer vero ignarus inter paleas apprehen- 
sum librum foras ejecit, et ignem accendit. Quibus 
in favillam redactis, cum nihil aliud nisi cineres 
remansissent, apparuit liber illiesus, de quo non 
littera |Colb.. fut., latera], non unum, ut veritas 
habel, folium est consumptum. Ita virtus divina 
custodire dignata est alumni quodammodo proprii 
laudes, ut librum ejus flamma non ureret, quem 


Modico autem succedente spatio, jacebat. paraly- B 2culeus concupiscenti:e in hoc seculo non adussit. 


lieus unus in grabato, qui ex Diturieo plaustro deve- 
ctus advenerat. Ipse etiam. pari 1nodo. virtute. beati 
Antistitis visitatus surrexit incolumis, suisque red- 
ditus gressibus, pareutum ἃ spectante. caterva, sanus 
excipitur. 
CAPUT XLI. 
De catenis super puellam confractis. 

His diebus puella quiedam, jam. ex libertis " pa- 
rentibus procreata, a filiis patroni, coufracta. liber- 
tate, ad juguin servitutis addicitur : unde factum 
est ut illa non acquiescente 1njustis dominis quid- 
quam operis exercere, catenis et. compedibus vinci- 
retur. In qua custodia dum aliis beatam festivitatem 
expetentibus resideret, flens et ejulaus, cur non in- 
teresset beatie festivitati, subito trabs in «qua pedes 
ejus arelati erant scinditur ; et hiec quasi jam libera, 
nexa quidem catenis, elapsa beatam basilicam ex- 
petivit. Verum ubi primum pedes. cjus saera limina 
contigerunt, statim confractir catengs ceciderunt 
a collo cjus ; et eic incolumitate pariter libertateque 
donata est. 

CAPUT XLIT. 


De libro Vitas ejus inter f'immas salvato, 


1102 Quid si ad ipsa beate Viti? ecripta recur- 
ram? Nunquid non erit admirabile, quod sacer ille 
hujus historia liber circumdatus flammis, nec. adu- 
stus est, nec consumptus ? Monachus igitur Majoris 
monasterii ex jussu abbatis ad celtulam * aliam, 
quasi aliquid operaturus, accessit, ac, pro salute 
ginmxe ac vitie correctione, librum vi&e beati. Anti- 
stitis detulil secam. Advenierte vero nocte, in le- 


ctulo se diulurno o; pleto stramine collocat, librum ἡ 


ad caput locans. Cui dormienti apparuit vir per 
somnuim, dicens : Noli dormire in. his paleis, san- 
guine enini asperxie. sunt. Credo ego, ut mortalitas 


* EJjiti 2, consungiineorum. 

» Quidam Cod:ces seripii. cum  Editis, ex  diberis. 
Sed mceiior est nustra lectio, qu cst. vetuatiorum 
codicum. Εἰ quidem istius puel'ae parentes non erant 
liberi, scilicet taliter. nati, sed. servi, qui libertate 
fueraut donati, atque ejusmodi homines liberti, quasi 
liberali dicebantur. Id. patet quod filii patroni, id. est 
eJus qui eos libertate ^onaverat, puellam iterum in 
Bervitu!'em redigere conabanter. 


Sed ne cui incredibile videatur, Codex ipse apud 
nos * usque hodie retinetur. 


CAPUT XLIII. 
De duobus pueris sanatis, 

Denique cum quadam vice iter ageremus, duo 
pueri de custodibus 1103 equorum :egrotare cc- 
perunt : et unus quidem eorum valetudine after 
dysenteria laborabat, Utrumque tamen febris valida 
retinebat, lassatique taliter erant, ut nec super 
dorsa caballorum possent impositi sustineri Extra- 
cium aulem pulverem, quem de sepulcro Sancti 
abstuleram super capsellam, delutumque aqua ipsis 
liaurire precipio. Mox compressa febre, restinctoque 
dolore, uterque convaluit. 


CAPUT XLIV. 
De Mululfo. contracto. 


[πο] για sunt enim miracula quz quotidie Domiuus 
ad laudem Antistitis sui operari dignatur, et, ut 
sepe testatus sum, δ ἃ me imperito narrari non 
possunl : tamen, ut ipsa imperitia prestat, elucu- 
brabuntur, ne occuli * videautur. Malulfus 5 quidam, 
Turonici territorii civis, iegritudine seva compres 
sus, lectulo in suo. anhelus occubuit; ex quo tabe- 
scens incommodo, manibus pedibusque contrahitur, 
Quinque vero annorum curricula in hac debilitate 
sustinuit. Sexto denique anno ad Sancti basilicam 


. ἃ 


JAulhe .. 


se efferri -deposcit: in qua orationi decumbens, - 


perdita debilitate, sospitatemn meruit adipisci. 


CAPUT XLV. 
Dec alterius manibus directis. 


Et ne ob hoc σα! {81 qua» referuntur videantur | 
incredibilia, quia singuloruin nomina non sunt ἰδ... 


paginis prenotata, facit hoc hax causa, quia cum 
a Sancto Dei iucolumitati fuerint redditi statim 


* [d est villam, seu, ut hodie dicimus, prioratum au - 


preposituram. τς 
4 [d est, f.lilis, seu vana, ut cx compluribus alii 
Gregorii locis patet. 
* lom., nobiscum. E1., index ipse nobiscum. . 
f Sic Mss. Editi vero, neconlemni vel. oblivioni tradi 
videantur. 
& Gat. Paluifus. Ed., Madulphus. 


DE MIRACULIS 8. MARTINI LIBER TERTIUS. 


986 


ει: et aliquoties ita clam redeunt, ut, si diciA ciis obstructi, manuum usibus perditís, pedum 


t nemine videantur. Cumque rumor surrexit 
itistitis apparuisse virtutem, vocatis ad nos 
us dis, qua» sunt acta cognoscimus : no- 
men non semper ab his discimus. Illos vero 
ue nominatim scribimus, quos videre potue- 
ut quos ipsi discutimus. Venit ad festivita- 


quidam ex Biturigo manibus debilis, cujus. 


palma erant defixi in tantum, ut putaretur 
ermibus scalere. Sed celebrata solemnitate, 
ambaruin mauuuim digitis, inculuimitati do- 
3|; viditque eum omnis populus sospitem 
m. Cui causa debilitatis ex lioc. contigit, 
pem segelis die Dominico componere vo- 


CAPCT XLVI. 

le muliere cujus brachium contraxcrat, 
"ex Piclavo territorio erit, cujus brachium 
8 nervis emarcueratl, Ad sepulcrum autem 
ri veniens, ac in oratione vigiliisque perno- 
"achium suum sanuin retulit: sed. illico a 
in servitio. inancipata, eadem | incurrit. He- 
iterum, et sanatur. Tunc venientes domini 
eam abducere nitentes, accepto de rebus 
retio, quieverunt, et ita hac libertati dona- 


CAPUT XLVII. 
De eo qui pro. dcbito tenebatur. 


diebus cum quidam pro dissolvendo debito, 
necessitatibus suis contraxerat, interpella- 


Ὁ esset virtus atque facultas ad reddendum Q 


ituaverat, in carcere coarcetatur. Denique 
eret creditor quod ei niliil extorquere posset, 
hil habebat, nec esset qui ei manum miseri- 
Orrigeret, arctius eum in viucula conatriririt, 
je cibo ac potu dicebat : Ego te faciam ad 

documentum fame tabescere, douec. omuia 
Hac autem. cum agerentur, sancti. Antistitis 
, quis iu Suessionicum paguin ferebantur, 
leam preeteribant. Auditis itaque viuctus 
um vocibus, oravit ut eum virtus Antistitis 
jsitarel : slatimque dissolutis ligaminibus, 
üuente, basilicain. sanctam ingreditur. De- 
levotis redemptus, a nexu debiti absolutus 


CAPUT XLVIII. 

De exca. illuminata. 
» Factum est etiam jin una festivitatum 
'T qua, perdito Jumine, in cicitate. durabat, 
3aneti viri miraculis, alacri devotione basili- 
8 expeteret. Prostrata autem. super aridam 
ante sepulcruin, mox ut orationem fudit, lu- 
ipere ineruit. 


CAPUT XLIX. “ 
De paralytico omni corporc. debile. 
' Solemnitate adveuit puerulus oculorum ob- 
Jlausis, aurium aditibus oppilatis ; oris offi- 


., Chadegisilus ; alii, Chardegysilus. 


eressibus condemnatis. Quid plura ? ita erat omnium 
membrorum usu prwinortuus, ut solo spiritu palpi- 
taret. Ut autem locum sanctum attigit, omui prorsus 
debilitate submota, cum gratiarum aclione sanus 
abscessit. 


GAPUT I. 
De presbytero à. frigoribus sanato. 


Lupus PDurderalensis urbis preshyter quodam tem- 
Dore graviter ἃ quartano typo vexabatur, ita ut acce» 
dente febre, neque cibum, neque potum sumere 
posset. [nterea advenit festivitas sancti Martini an- 
üstitis. At ille celebratis cum reliquo clero [E4., 
populo] vigiliis, mane praecedit omnes, et ad. basili- 
cam Sancti festinat. Dum autem properat, obvium 
habuit Judeeum, et eo inquireute quo pergeret, re- 
spondit : Tvpum quartauum incurri, et nunc ad basi- 
licam Sancti propero, ut me virtus ejus ab iufirmitate 
liac disculiat. Qui ait: Martinus tibi nihil proderit, 
quem terra opprimens terreum fecit, ct tu incassum 
ejus «edem expeti. Non enim poterit mortuus viven- 
tibus tribuere medicinam. At ille despiciens verba 
serpentis antiqui, abiit quo ca:perat, et prostratus 
coram sanctis pignoribus orationem fudit, reperit- 
que ibi duas candelulas ex cera οἱ papyro formalas. 
Quibus assumptis, 1106 ad domum exhibet, illu- 
minatisque eis, favillam papyri cum aqua munda 
hausit, moxque sanitatem recepit. Judieus vero ab 
hac infirmitate correptus, per anni spatium ventilatus 
est ; sed mens iniqua neque tormentis mutari potuit 
unquam. 

CAPUT LI. 
De infantulo Cardegisili filio sanato. 


Cardegisilus * vero. Santonic:e urbis civis, cogno- 
inento (:v80, susceptis nobis ad domum suam, invitat 
ad oratorium quod maler ejus :edificatum beati Mar- 
tini reliquiis consecravit. Denique cuin expleta ora- 
tione solliciti essemus si. ibidem virtus sancti Anti- 
&tutis ostensa fuisset, respondit : Ante annui tertium 
puerulus iste filius meus, quem coram cernitis, cum 


.adhuc penderet ad matris papillam, incommode 


agere capit, ac per triginta dies aut eo amplius, 
inter manus non sine labore depor(abatur, donec 
ita addictus est, ut nec mamillam valeret sugere, 


Duedum alium capere cibum. Deticiente autem eo, 


jam die sexto postquam gravius agere caepit, depo- 
suimus eum ante altare flentes, atque ejus obitum 
prestolantes, Ego autem dolorem non ferens, discessi 
a domo, mandans mulieri ut cum obiisset, statim 
sepulture. euin locaret. Flente autem genitrice, ja- 
cuit infans usque ad vesperum ; cadente autem sole 
elevat vocem suam, dicens : Dulcissima soror, ubi es ? 
Sic enim genitricem, ut. blanditia. iufantium habet, 
vocitare solitus erat. At illa accurrit, dicens : Adsum, 
fili dulcissime. Susceptoque eo in ulnis, et uox por- 
recta papilla, hausto lacte protinus convaluit. 


CAPUT LII. 
Iy: cleri dyssuterit ^, 

His diebus quando nobis ha-^ το su^t. unus 
rlericorum nostrorum v^ntris fluxum inenrrit cum 
febre, ac nitniau: defect'onermn stinacki ; «t quip pro- 
jiciebat p«r in*-riore:n par'tem, tars maxima eror 
era*. Et ea catisa euim magis. aff--erat, quia οἰ τὴ 
quem a cipiebat, invaleseenite 1107 nausea. stein 
rejiciebat : sed protinus, u* de z-puleri palvere bibit, 
omni infirmitate denipta, finnatus est. 

CATI'UT LIII. 
Dy appenso absoluto, Item dz alis. 


Sed ner hoc silenlum putavi. qu»l arpius in 
mortem {Προ ραν extensa. pietitis dextera, subte- 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
A ram exerceret, quam in die illo fieri Patrum 





auctoritas, manus ejus contracta. dirizuit, d 
in [ai:nain. Gefixi sust. Quo dum doloribus 
retur. ad sanctam aslem Conltessoris accessiti 
que, ut si ab hae sanaretar ;nfirmitate, nullu 
d-dóneeps dn hae dani resurrectionis ag 
qued 11 diei e set incongruum : statimqut 
dicitis a palma, uai dirceta discessit. 


CAPUT LVI. 
I» mul, 6.nfpóefo e6tfo0mea2. 
Mazna est enim pits Cenjessoris. quie sit 
iusip.entes, ut rozeus vitium aite oculos, rt 


posterum emen latos, Pro liv eausa. mulier. 
bibtatur. Νὴ eui. die Sallbati post. solis 0 


ταν. Deni [ne (ienitoris civis nostri. " E4., deni me B sd adiacet. resarrectionis. do.ninicze nocti 


noster! servus a jndice pro furti τον στρ comprehen- 
sus, patibulo »djudiratur. Qui du:i duceretur, noinen 
beati Antistitis invocabat, dacens - Libera 11e, zaete 
confessor Marti^ie, ab ituminenti periclo. Appersas 
Igitur ac solus retictuz, eo;mmeto s 1biio ventu, audi- 
vit vocem dicentem : Liberemus n. Et ecce ἃ qua- 
tuor partibus casi conenssus stnes qui bhomin: in 
sustentabat, cum immerso cespite in moduin arboris 
eradicatie à terra divellitur, et. sie hino inorti dsli- 
tus reJivivus erisitur. Mius quo n» ? qui multa fe- 
rerat scelera, et, cumpuactus ἃ Do, purnitenlia.n 
pro mulis qua gesserat azebat, apprehiensus. siue 
causa, simili neve. daingatur, invocans: semper san. 
cti Confessoris anxilium. Qui cuim ap.vensus fuizset, 


fuizó eolbaaret, bsictium ejus dolore q 
Post initum alinin et teriu.n paaecsm, manu 
lizeum quol tenebat epit aztrinz-re- intelli 
mu.ier divin. 3e virtatis jrlicio e»nlemnaari 
ter p.odm crnuem denebat á'jecit ὁ nihilo.ni 
effüuzere potuit parnam. Nau ita rmaanus ej 
erávi dolore ooitraetie suat, ut. unzule in ij 
vzereagtur palma. Ex hoe nullius medici 3e 
posse fomento sanari, Beati büsineam e? 
ibipie fileller orans. directis mauibus, 
diseeszit ; vovit que ut per siuzulus ruenses, t 
domaia ad 1109 sanctum templum venie 
beat * Deo et. beato. Auitistiti. deservire. Qi 
uuum annui eam observasse. manifestissimt 


disruptis vinculis iilassus ad. terra; ruit. Sed. mala C τη 2] ezt,. l'ost annum vero intermissa unius 


mens hominurn iterum appendlit quein Deus eripuit. 
Quod audiens abbas imouasterii a loco proximi. 
currit ad comitem, rosatüurus pro eo; erat euim 
longe exinde quasi tribus inillibus, obtenta que cuin 
eo rei hujus vita, rediit, vivuuique reperiit. Quo a 
suspendio depositu, adduxit ad monasterium profi- 
tentem atque. dicentem : Quia aseusi. virtutem saucti 
Martini qui me eripuit. 


CAPUT LIV. 
D» yamnutao, 


Erat enim homo infra terminum ipsius Turouicie 
urbis, ex vico niontis Laudiacensis ^, et homo ille 
erat natura. siinplex, nexus vinculo. conjusaW. Cui 
cuim conjuge quiesceuti. nocte niedia pavor exoritur, 
exterritusque ac de lectulo exsiliens, duin per 1108 
hospitiolum suum vagatur trepidus, vocis. perdidit 
famulatum. Nec moratus, indicat nutu conjugi ut 
eum ad Saucti basilicam. exhiberet. Qui adveniens, 
dun ante beatum sepulerum per sex assidue decubat 
menses iu oratione, absoluta lingua, eloquium sicut 
antea habuerat, recipere ineruit virtute beati 
Antistitis. 


muto 


CAPUT LV. 
De muliere cujus manus contraacrat, 
Mulier Transligeritaua in die Doininico cum ope- 
* Gat. hic caput dividit, proindeque deinceps ca- 


pitum nnme:;i non concordant, licet eadem parrentur. 
^ ]bi Perpetuus ecclesiam in honorem sancti Lau- 


heb.lomada, uou accessit ad. sauctam basilic 
denti vero in hospitiolo suo oculus ei à dolore 
sjtur : πῇ autein. comprimens. pordidit, 
quoque dolere cepit extemplo. Ita in unit 
momento ceca ab oculis ambobus «efficil 
mora, confessa culpam ad priesidia nota ὃ 
ibique orationem suppliciter fundens, ac per 
pro negligentia. compuncte. azenz, die oct 
euiue ab oculis profluente, illumina*a est. 


CAPUT. LVII. 
Do exeo dluminato, 


Hominis cujusdam oculi erassa calizrinisr 
tecti, quod.un glutiuo. conjunctis. palpebris 
Obzerati, et quod. supererat viro, magnis t 
tenebatur. Quid plura ἡ l'estivitatem Saneti 
liquis devotus expetiit, attente exorans. ul 
beati Autistitis visitari mereretur in die sole 
Sed sacra solemnia prievenit poteutia Coi 
ostendens se adesse populis, cum tenebraà 
lutmeuque refudit. ritur aute diem tertium 
tatis, hoc. iu atrio quod absidam corporis: 
orante, &ubito aperti sunt oculi ejgs, et asp: 
cei videre meruit. Quod cui his qui ade 
gratiarum actione narraret, dictum est ei 
rentii construxit, "Vide notas in cap. ull 
His'oric. 

* Laud., Colb, tut., etc., debeat deservire. 


5 “ [] 


LI 


DE MIRACULIS 5, MARTINI LIBER TERTIUS. | 990 


/ 
em funderet, ut cceptam virtutem bea- Α sanatus est, et cibum, ut solitus erat, hausit et po- 
celerius adimpleret. Tunc prostratus tum, ruborque genis, fugato pallore, 1111 redditur, 
ü lacrymas prorupisset, firmatis oculis, membrisque omnibus solidatur. 
mis surrexit. 


CAPUT LVIII. CAPUT LX. 


et duobus cccis sanatis, et duobus ener- De his que in meo itinere gesta sunt. 


gumenis emundutis. , nu: . ΜΝ 
Opportunitatis causa nuper exstiterat ut ad visitan- 


Vero tertium hujus solemnitatis, erat dam genitricem meam in territorium Cavillonensis * 
yticus hoc in loco exorans, cui débilitàs urbis adirem. Sed metuens guperventuras infirmita- 
ut ipse enarravit, evenerat, quia dum — tes, de hoc pulvere, id est sepulcri beati Antistitis 
rvulus, et 1110 cum reliquis pasto-— auferre, et mecum deferre presumpsi, scilicet ut 
n in campo custodiam gereret, super eum quempiam nostrorum morbus aliquis ínvasisset, 
dam obdormivit; aliis quoque ad me- — virtus Sancti ope consuetudinaria subveniret, Ubi 
ntibus, liie solus remansit. Tandemque igitur ad matrem accessi, protinus unum puerum 
1no, dum consurgere nititur, doloribusB t.pris cum dysenleria arripit, atterit et. consumit, 
x membris omnibus contractus, aC Té-— jt3 ut negato usu vescendi, de solis febribus alere- 
um brachiis, contractis in poplite nef- tur. pie tertia eum hiec agerentur, eL ad me perlatum 
ad crura deductis, eum nulla esset Yi-— fuisset, delibutuni 9 pulverem ad bibendum porrigo 
meuse ab eo lacrymie eum magnis YO-.— ioribungo, statimque, fugata febre sedatoque dolore, 
nt. Reversis autem sociis ad visenda on. tit gis diebus ἃ Verano antistite 9 audivi, 
ulans invenitur. Dehinc parentuim ulnis quod quodam tempore dum typi quartani estu ure- 
lrestituitur. Post dies vero paucos cum — retis οχροιία pent Martini basilica, quz» in loco 
Xloribus laxarelur, mendicis quibusdam | i, erat, celebrata vigilia sanatus fuit. Nos vero ex 
cum quibus per decem aut co amplins qo. itinere Arvornumi venientes, reperimus Avitum 
8 urbesque circumiens, ad hanc qUO- episc onum ἃ feptiano typo ita graviter concuti, ut 
m ad veniens, membris omnibus soli- etiam si aliquid cibi sumeret, statim rejiceret: sed 
o eadem die illuminati cceci, duo ener" qo noc pirnore potu sumpto, calcata febre roboratus 
yulerum Antistitis emundati sunt. est. Duos ex pueris nostris valetudinaria 1112 fe- 


CAPUT LIX bris invaserat, omnesque merbrorum juncturas, ut 
v ex lioc contagio plerunque assolet, dolor &evus ob- 
De puero. febricitante. sederat : sed ab hac benedictione potati, sanati sunt. 


quidam ex nostris, nocturnis febribus Ego ipse in lioc itinere cum dolorem dentium gra- 
tantum, ut ab hora diei octava usque viter sustinerem [Rom., sentirem], eL jam non solum 
secunda diei hora, nullam :wstuandi ipsi dentes, sed omne caput venarum pulsibus, ac 
't accipere. Erat enim ei et horribilis dolorum spiculis figeretur, ac terupora valide prosi- 
nec quidquam unde confortaretur, ac- irent, hoc presidium expetii, et mox dolore com- 
ir etiam s&evus membra oinnia quatie- presso convalui. O theriacam inenarrabilem! o pig- 
llor genas obsederat. Dumque sic inter mentum ineffabile! o antidotum laudabile! o purga- 
Ff parentum ut ;jger, egre obtinere po- torium, ut ita dicam, celeste, quod medicorum 
epulcrum beati Antistitis deferretur. vincit argutias, aromatum suavitales superat, un- 
18, Ut de sacrosancto tumuli pulvere guentorumque omnium robora supercrescit! quod 
sumpsit, mox ab hac benedictione, fu-  mundat ventrem ut agridium, pulmonem ut hysso- 
dolore, febris exstincta est. Nec mora, pus, ipsumque caput purgat, ut peretrum. Etiam 
jionum loca puer expetit, deducitur in non solum membra debilia solidat, sed, quod liis 
8 purgandi gratia. Verum ubi volunta- D omnibus majus est, ipsas illas conscientiarum ma- 
impellente profudit, Statim duo ver- culas abstergit ac levigat, Sufficiant ergo heec huic 
modum serpentum processerunt: qui libello quze indita sunt. Tamen si adhuc miracula 
lis hominum videbantur, ut vivere pu- cernere meremur, placet ea alteri libello inseri, ut 
ergo ab eo digestis, illico ad plenum ea qua ostenduntur, non occuli, sed magis voci- 


ines, excepto Clar., qui cum Edit. habet Gregorius laudat,  Cabellicensis, non Cabilonensla 
. p episcopis [uit, atque tunc temporls due iste urbes 
Ll omnes Mss., preter unicum Clarom. PDurguniio regno  at'ribute erant. L gesis  Coin- 
n Eduis, Cabilonensis, unde visum est tium «ca de re disserentem, et confer ea qu& obe 
desig: ar? Cabillonum Burgundie urbem, servavimus ad cap. 3l lib. vit, et ad cap. 4 lib. Ix 
' Sur-Saóne, cum certiss mum sit Gre-. Historie, ubi viri eruditi rationes auctoritate Codi- 
δ Ca.ellionensi, seu Cavellicensi, aut cum iss. confirmavimus. 

rbe, vu'go Cavaillon, loq.i, quae urbs * Sic Hom. ; alil, cum hec audissem, delutum.  Bal., 
$1, nuuc Avenionensi metropolitano delibulum. 

idem Veranus episcopus, quem infra * Episcopus fuit Cabellicensis, ut mox dicebamus. 


991 S. GREGOR?! EPISCOPI TURONENSIS 
Lu: εξ: τεῦ τ’. De uuum o8—i£A GUI: 5. mv gno iD oreTe 








CMUUSLILES. ἼτΎτι τς A τπστει τ III LIP (imo como lIe€M Dita c .l3linizigem 
& puvcALS οὶ ILIMQOS PLRD Gc LI£LDault Lit DMc-emtaicmoim. 
Es .τ t0. 
LIBER QUARTCS. 


dirologus. 


1115 -zn:-—-—5 t τσ Pmpbeu kiimuLlen Lycos; Hoo cho. wvoctiód f 
CXXYV:. i1.. MILSUULPQUS MID. RSLDISALLO Dot ee Ce Po. 24040, Uso Pe XI,|! 
οὐρα, Ὁ Δ ρῶν WlctL4. LUI. 0 

μη 5. ctl. ΕΣ τι λτ, τοτ' 


5 
, - - 2-2. o -. 1 
Lon SINIY.a ΤΈΣΣ τὰς QQLUll LeLn-LcJ2l 2n. 8 7I) LÉLOTDT7ESIS τς ΤΟΙΣ τῆι τα 18 


CU: PR ος ΠΆΙΣ τ εἰσ πο Inl ΣΙ ΤΙ πον ΔΤ ων 3 Iegcul. ΤΙΣ ΖΞ ΠΌΣΟΙ 0m ne 
EiBISLLROT 6it€vta Eni iet Φ PXLUSLIL i Re .LI8 D OHI2QILOLO Ife fIIDaTe 
c.i el oem [-UAELI.IZSG TeLgeencte:ionle P4 nm lll DII Ili into mere 
6nieTLasnUS 4IOC2s πόστον ἐπ et Galeumns€0lDlilufecz.. ΤΊΣ sDOXD LIO LItbercm 
CALI. 5i Haie MEYL- DIDTZReLUD0 tili (ELA AW ILDSS. el το ΣΟ LOI DLLIGL: hiID-SS corpe6cvan B 
fuatntaccrhksle quznc 1116 . SD.m.DlilelIDT8 IOXTiGltisLI. LOIDLIATS. lu ΩΣ leue 


LIU) αι SUO iLISDTULUP CLINLCRLIS 2l σατο, τ ILDOT12.TJZD cilij;Ta ii V.nsn Io$üsclant i 
ξεως, eX AC0TILLG. VE BGTOE Terungact Qi jiza dum 
lat.gcatur in Zauil) ploptss SUD BRllt-no. ΤΣ lnaqelnins ἢ ΣΙ ΤΕΣ reida igbnzum. oun s 
dMniüfinial? (Ua dezLebatus ov SIDM€ Indngotunl: sut doo iei à] iM er τοὶ pec 
Martio antiste et ues πὶ τ τεῦ peput sunt exlecu: (2 αὐ πατὰ dz24€3 ments Doetm 
€U:n? sje Venerarzi, τῖσαι dee αὐτιὰ Del quil τὰκ τ Los gmoriecUulÍl epptesses ;encribx 
restituit saültiti. 


te 
ϑ 
Ἢ . 
᾿ς 
ὃ 
:H 
- 
c 
: 
n 
L| 
^1 
T 


H5 3 εἴα M. ^o!b. Tute - sis, egi'oris a Co? co avus s. dabe'ur tamea in eo h»jus libri capite 











CAPUT PIUMUM. B Tuers fa ut peeramque du:n loqui Y 
Ik. dolorz ventris mi üre ine iaceret, qus 552 nihi sine i 
. Access] ἃ 0622 al τὰ πη 18 sancti, ὃ 
Nuperrimo autem tempore ventris dolemem ida- — cesi ἐ τσ Τὰ nopeditasa uM: DW 
curri. Et iicet no2 usquejuaqre datat seutionem, Co: presso eu2vaiui. intumuerat enim 
tamen doloris mau u.i in 1,115 intrazeorum fexuests— qum [aat iimpieverat entruüni. Deinde 
recessibus vagaiaiurr. Adh:! ni, fateor, saspius laite93 qiu Jing gni exsiime zraviter € 
atque res calidas 1117 supr ipsas alvi tortuzas Πλπιγὶ itopg:p quaere sospitatem. ad. tumul 
faciebam, sed nihil mederi poterant infirmitati. Sexta /— ]abio^ depenae 'ntibus ve;is, protinussl 
elenim dies illuxerat, quod tnazis ac mazis delor iui p: epedo mili hae ex ahuadar 
invalescebat, cum mili veut in memosiam. ante exe... nog tamen sneuinemn m 
paucos annos. sicut in libro scundo hujus eperis propter Sazucti virtute: Nullam tame 
eonünetur seriptum Cap. D, me ab hoc cetore C msteitism fecit hiec causa. 

Sancti virtute fuisse sanatum. Accessi temerarius s - 
ad locum sepulcri, projectusque solo orationem fuii, CAPUT Ill. 
atque secretius a pendentibus velis unum sub vesti- De puer» a febr? sanato. 
mento injectum filum, crucis ab hoc signaculum Denique puerulus parvulus sravaba 
in alvo depinxi: protinus dclore sedato, sanus exesis membris, cum nullum acciperet 
abscessi. erat ut spiritum. exhalaret. Cucurrit 
UAPUT IL. cum lacrymis: cui ego indicavi ut, dek 
licam. super eum norete tota vizilaret. : 
cisset, statim puerum sanum per vi 
Quodam vero tempore lingua mihi graviter irri- — Antistitis recepit. 


De lingua εἰ labiis meis. 


* Editi duo : Accessi haud (emerarius. » Sic Clar. Alii vero, taetusque, aut &an 


DE'MIRACULIS S. MARTINI LIBER QUARTUS. 
Aad sacre edis valvas peditem deducebat. Cumque 


CAPUT IV. 

"acto, et cca, et tribus energumenis. 

| festivitatem vero qua 1inense quinto 
idveniens quidam, cujus digiti in pal- 
ixerant, oratione facta digitis directis 
ulier vero ceca post octo. annos, pro- 
oram Saucti sepulcro, illuminatis oculis, 
| lo:um suum. Tres tunc energumeni 
le mundati sunt. 


CAPUT V. 
De servo Theodulfi. 


' An. 588), id est Childeberti regis 13, ad 
qua de beato ejus transitu celebratur, 


994 


rex sub hac preeteriens orationis gratia hoc templum 
adiret, dixit suis: Cavele ne contingatis unum ex 
his botrionibus, ne forsitau offensam sancti Anti- 
gtitis incurratis. Omnia enim qua: in. hoc habentur 
atrio ipsi sacrata. sunt. Hoc audieus unus puerorum, 
ail 1utra se : Utrum sint hiec huic Sancto sacrata an 
non, ignoro. Unum scio quod, deliberatio aniini inéi 
est ab his vesci. 11 statim, iujecta imanu, caudam 
botrionis coepit incidere, protinusque dextera ejus 
adhaerens camere,  arente lacerto, diriguit. £rat 
enim mimus regis, qui ei per verba jocularia lietitiam 
erat solitus excitare. Sed non euin adjuvit cachiunus 
aliquis, neque pr:etigium artis su: ; sed cogente do- 
lore, voces dare capit ac dicere: Succurrite viri 


j Theodulfi civis T uronici, custos suillo*, p misero, subvenite oppresso, ferte levamen appenso 9, 
cte circa gregem creditum. excubareG; n€& ^ ot sancti antistitis Martini virtutem pro me depreca- 


X eo aut bestia raperet, aut fraus furis 
ulis subita caligine interfusis, lumen 
per sex annos in cwvcilate durans ad 
atem advenit ; post tertium vero dieu, 
leilluminatus, a domino est dimissus 


CAPUT VI. 

Je multis infirmitatibus sanatis. 

que 11 regis supradicti (An... 589). adve- 
nitate Saneti, duodecim paralytiei di- 
ceci illuminati, quinque energzumeni 
unt. Adfuit huic festivitatà et Aredius, 
5 urbis abba, cujus in superioribus libellis 
5, per quem Dominus paralyticam unam, 
cto annos carrucie superposita in atrio 
&soris decubuerat, directis vestigiis, re- 
[am asserebat ipse vir Dei sensisse se 
Martini manum, cuin infirmi: membra, 
gno crucis, tactu salutari. palparet.' Adve- 
in hac festivitate et Florentianus 1119 
Romulfo * palatii comite. Quibus non 
ratio fuit de gloria Confessoris, per quem 
lia nunc miracula dignatus est operari. 


CAPUT VII. 
De uva apud. Galliciam. 
"Jorentiani majoris memoriam fecimus, 
ι didicerim nefas puto taceri. Tempore 
13a lezationis Galliciam adiit, atque ad 


minui, qui tali exitu crucior, tali plaga affligor, tali 
incisione disjungor. Egressus quoque rex, cum rem 
quie acta fuerat didicisset, tanto furore contra pue- 
rum est accensus, ut ejus manus vellet. abscidere, ei 
a suis 1120 prohibitus non fuisset. Dicentibus ta- 
men prseterea famulis : Noli, o rex, judicio Dei tuam 
adjungere ultionem, uc forte injuriam quam iinaris 
puero, iu te retorqueas. Tunc ille compunctus corde, 
ingressus basilicam, prostratus coram sancto altari, 
cum lacrymis preces fudit ad Dominum : nec antea 


pavimento surrexit, quam. flumen. oculorum hujus 


paginam delicti deleret. Quo ἃ vinculo quo nexus 
fuerat absoluto, ac in basilicam ingresso, rex ele- 
vaturasolo, et sic recipiens incolumem famulum 
palatiuin repetivit. Testabatur autem major privefatus 
haec se ab ipsius regis relatione, sicut actum narra- 
vimus, cognovisse. Sic eniin gloriosus Pontifex suam 
illustrat urbem 1niraculis, ut deesse non sentiatur 
alienis. 
| CAPUT VIII. 
De basilica Sancti apud urbem. Santonicam. 


Priesenti. vero anno, Palladius Santonice urbis 
episcopus, hujus sancti Confessoris reliquias petiit. 
Construxerat enim inu ejus honorem basilicam, quam 
hi8 pignoribus consecravit, meruitque ibi suscipere 
miracula quie. siepius. urbs propria habet experta. 
Nam post duorum aut trium mensium curricula, lit- 
teras ejus accepti, in quibus indicavit tres paralyticos 


ris presentiam accedens, nezotia. patefe- D contractis pedibus advenisse ; qui statim. ut in basi- 


. Erat enim eo tempore Miro rex in. civi- 
qua decessor ejus basilicam sancti Mar- 
verat, sicu! in libro primo hujus operis 
8 4, Ante liujus iedis porticum, vitiuin ca- 
88 per traduces, dependentibus uvis, 
vernabat. Sub hac enim erat semita, quiae 


t, Rom., Laud., Colb. et Clar, id est 
:orum; alii Mss. duo, ville. Edili veru, 


'&p. 39, et lib. rir, cap. 24. 

nes Mss.,, et qui.em recte, ut palet ex 
tori: cap. 3, ubi illi duo viri Turonos hoc 
accessisse dicuntur ad census cxigendos. 
osa est editorum plerorumque lectio, ubi 


licam ingressi orationem fuderunt, directis vestigiis, 
sanitati sunt redditi. Duo cieci in eo loco lumen re- 
cipere facta oratione ineruerunt, et amplius quam 
duodecim a lebre frigoritica detenti, depulso tremore 
couvaluerunt. 


legitur Temulpho palatii comite. Cocterum Florentianus 
erat major domus regie, ut in Historic loco laudato 
habetur. 

3 |n cap- scilicet 11, ubl Mironis pater, qui Suevis in 
Gallecia tunc imperabat, Charraricus appellatur 

e Codd. duo, relevamini appenso. Clur. cum Editis 
relevate appensum. 


CAPUT IX. 
De duobus dysentericis. 


Duo de pueris nostris, clericus scilicet Dagobal- 
dus, et laicus Theodorus, dysenteriam cui febre 
patiebantur; in tantumque lassati [6at., laxati] 
* morbo erant, ut non aliter nisi mauibus 11241 alio- 
rum, cum digestionis necessitas advenisset, estrato 
sublevarentur. Sed de sepulcri pulvere hausto, sta- 
tim convaluerunt. 

CAPUT X. 


De patenis quas Sanctus exhibuit. 


Est apud nos patena colore sapphirino, quam di- 
citur Sanctus de Maximi imperatoris ^ thesauro de- 
tulisse, de qua super frigoriticos virtus saepe proce- 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 
Asancti Martini, et eam faciam hareden 


liberis abnegatis, vel cum eodem quae ha 
possideam iu futuro. Consensit mulier s 
prudeniis consilio. Nec mora, proceditur a 
Sancti, fusaque oratione invitat abbaten 
cum accedere. Quo accedente, tradidit 
possessionem suam, dicens: Sint liec oi 
saneti. Martini ditionem quai babere vid: 
tantum exinde utar, ut de his dum vixerc 
siznatisque rebus coegit abbatem manere 
diclu ! post trizinta, ut diximus, annorum 
in ipsa qua res suas basilicze. tradidit no 
vit uxorem suam, quie concipiens peperit 
et deinceps alios habuit. Quod non aml 
virtute Sancti prestitum huie viro fuis: 


dit. Nam in accessu febrium quis positus, qui cum p lamen non refragavit acceptis filiis pm 


tremore fieri solet, si advenerit *, et de ea aquam 
hauserit, mox sauatur. Est et apud Condateusem 
vicuin, alia quoque patena a Sancto. exliibita metal- 
locrvstallina *, simile infirmis beneficium  prebens, 
si fiJeliter expetatur. Bodillo unus de notariis no- 
stris, cum stomaclii lassitudine animo. turbatus erat, 
ita ut nec scribere juxta consuetudinem ἃ valeret 
nec excipere, et qua ei dielabautur vix poterat re- 


censere, tunc cum sepius verbis increparetur, super * 


hanc beati Viri palenarm, quain nobiscum esse dixi- 
mus,aquam fudit, ipsuinque ore transponit. Mox 
sensui suo redditus, opus ollicii sagacius quam con- 
Sueverat, expediebat. 


CAPUT XI. 
De Bliderico, cui filii non crant. dati. 


Sed quid mirum, si sensum adversitate turbatum 
reddat hominibus, qui sapius sterilitatein in fecun- 
ditatem convertit? Bliderieus * quidam, Carnoteni 
territorii civis, accepta uxore, ut dono Dei procrea- 
tionis δι prole dituretur orabat ; sed. nihil f ex ea 
germinis merebatur accipere. Tricesimus etenim 
annus curriculum expedierat, uxore sterili perma- 
nente, 1122 cum vir saluberrime pro anima com- 
modo tractans, ait uxori : Ecce seculum quo utimur 
preteriens est, et nulla inter nos soboles gignitur, 
qua, nobis deficientibus, congestum [laboris nostri 
debeat possidere. Accedam, iuquit, ad basilicam 


*[s scilicet, qui contra Valentinianum 11, Juniorem 


Coco beatissimorum apostolorum, 


homo ille, sed eis alia loca tribuens, qu 
Sancto largitus fuerat confirmavit. 


CAPLT XII. 
De c2ea apud Turnacensem villa 


Apud Turnacensem 5 vero Cenomani 
villam, quie nunc in ipsius sanctie basilic 
retinetur, mulier quaedam diuturna caeci 
et senio preegravala, ad oralorium villae 
dens, duin stipem quareret, ac assidue : 
tini nomen invocaret, quadam nocte Do 
peruut oculi ejus a dolore compungi. Tu 
Strata coram suncto altari, erumpenle 
guine, lumen recepit. Verumtamen reliq 
id « 
Pauli, habentur: sed hoc asserebat vj 
Antistitis »e fuisse sanatam. Veruintam 
stra retinet in multorum sanctorum virtu 
Doininum operari ; et nec illos disjuncto 
quos coelo pares, miraculis Dominus eeq 
in terria. 

CAPUT XIII. 


De manu arida restituta. 
Ad festivitatem vero illam, cui Aunacl 
tissiodorensis urbis pontifex adfuit, quid 
aridam contractamque detulit, sed pos 
Gum festivitatis, redintegratam domi rep 


flumen Lidericum aut Lidum, in extremi! 


dictum, rebeliavit, que:n. sanctus »artinus Trcvirim.]) rum ünibus. Jure reprehendit Chiffl-tiu 


ubi regiam habebat, convenit. De qua re plura apud 
Severuin Sulpicium. 

» Si; Clar. Αἱ Vict., positus, si cum tremore, ut fieri 
solet, advenerit. Cateri cum  Edit., qui cum... solet, 
advenerit, etc. 

* Editi, holocrystallina. 

* Alií cua Edit., consuetudinem, nec excipere qua ei 
diclubaniur poterat. 

* Ediu cum C ar , J/edericus. Víct., Delidericus. 

f Edit., scuicel quia mhil. 

€ Editi tres cum Clar., 7orancensem. Clict., Turo- 
nicensem. Colb. tut., in indie? capitum,  Zornacesim. 
Omnea omnino Mss. habent til/am. Sed hic, et szpius 
alias, apud Gregurium, pbi Mas. habent vil/am, ἘΝῚ 
urbem apposueruut. Porro hic locus, uti conjicit Valesius 
in notitia Galliarum, vicus est, vulgo dictus Tornes, 
inter Lavarzinum et Curceream casirum, situs trans 


tas! Clilderici, cap. 21, Joaonem Co 
putavit Gregorium hic Joqui de donatione 
fac.a ecclesie  Tornaceusi in RBelgi:a 8 
non minus ipse erravit substituendo 
quo enim pacto Turones in cernomani 
locaret ? 

^ Aii, Annacharius. (10. et Vict., AuA 
legitur in Gestis episcoporum Antissiodor 
beum, tomo I DB.blioth. 18 laboravit ad tn 
nialium Pictavienssum sedandum, ut refe 
lib. ix Histor. cap. 41. Compluribus syno 
unamque cum suis presbyteris habuit AptisS 
Ccauo,es exstant. Obiit anno 605, ut obser 
et sepulius est apud Sanctum Germanu 
predecessoribus. lnter sanctos relatus, € 
Kal. Octobris. 


, DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER QUARTUS. 


CAPUT XIV. 
De Baudeygisilo debili. 

silus quidam ex Audegavensis urbis ter- 
udulfi filius, vici Geinensis * incola, dum 
evi jaculo sauciatur, debilitatus occubuit. 
ι ἃ patre paupere sine operis benelicio pa- 
it basilicie saneti. Martini limiria. osculare- 
ὉΠ lacrymis obortis efllagital. Qui nec 
ivi positum, quia vehi altera evectione non 
ite pedes Sancti, id est, foris sepulcrum, 
otus exposuit. Qui per dies aliquot ora- 
18, et Sancti auxilium poscens , amnota de- 
mitati restituitur, sicque cum genitore 
umis restitutus cst. 


CAPUT XV. 

De homine qui ceram transmisit. 
nsi * quoque territorio erat homo, Ccele- 
e, cui multa 1124 erant apum alvearia : 
cum examen egressum alta. conscendeus 
ipetreret, οἱ ille sequeus, nullum prorsus 
i obtiueret effectum, prostratus solo sancti 
vocat nomen dicens : Si virtus tua, bea- 
Anfessor, lioc examen retinere voluerit, 
lioni mez reddiderit, quie in posteruim ex 
ta fuerint. inel usibus meis sumam, ceram 
iminaria basilicie tuce cuin. omni soliditate 
ἴω effatus, cum. adhuc terr: decuuberet, 
men apum super unam arbusculam, quie 
oxima, decidit et. insedit, collectumque 
ire reconditum domi detulit: de quo infra 
Tes aunos multa congregavit. Ex quibus 
amplius quam ducentas cere libras aggre- 
rel, rumor hostilitatis obortus est. At ille 
suum perire cerneret, ceram fossa huino 
'àce quoque reddita, diaconum nostrum, 
teret, accersivit. Erat tunc cum eo puer, 
n gravissimum | perferebat dolorem. Qui 
ἃ virum, et cognoscens ab ore ejus qua 
int, ceram quie in terra. lafebat. detegi ju- 
vero qui dolorem, quem diximus, patie- 
pto sarculo ut terram. foderet, ail : Si tu 
'8, sancte Martine, ad hoc munus liominis 
cienduin, contingat virtus tua renes meos, 
salus cum hanc detexero ceram. Cumque 
et sarculo terram, sonuit ossiculum renum 


iim omnis dolor ablatus est; sicque in-D 


un hac cera beate basilicie priesentatus est. 


CAPUT XVI. 
Dc absolutione vincti. 
juidam urbis "Turonicw judici culpabilis 


9. et Laud. At Bell. et C ar. habent Geniensis 

ens. 

oium limina oscu'andi mos est a primis 

eculi8 receptus in Oriente et Occidente. Vide 

ium, houil. 3) in }4 ad Corinta. ; Prudentium 
de sancto Laurentio; sauctum Pauli. in 

ücti Felici3 ; Fortunat, lib. 1v de Vita. sancti 

C. 

f. Alii autem, Ausciensi, Bign., Ansciensi. Ilic 

zul Asiacum dcsigaatur, vulgo 4say, cujus 


998 


À exslitit, quem in vincula compactum custodiri pra- 


cepit. 1125 Advenientibus autem diebus sanctis 
dominicie resurrectionis, jussit eum judex in ulterius 
Ligeris fluvii littus in alia retrudi custodia. Duceba- 
tur ergo non solum catenis colla revinctus, verum 
etiam] post tergum manibus colligatis : cumque ad 
ripam nominati amuis adveuisseut, et navigium quo 
trausire debereut prostolarentur, atque ille sancti 
Martini auxilium incessabiliter flagitaret, visum est 
repente custodibus, quasi ab aliquo capite verberati 
fuissent. Protiuusque in terram ruunt, ac catenae quie 
vinctum tenebant hominem confracta suut, laxatoe 
vero corrigi:e de manibus solvuntur, Ipse autem li- 
berum se senüens, decumbentibus adhuc solo ho- 
minibus, secessit ab eis, et sancla ecclesie limen 
ingressus est, sicque à judice relaxatur. Ferebant 
enim nonnulli his diebus et apud Pictavensem urbem 
vinctos ab ergastulo carcerali fuisse resolutos. Quod 
ambigi non potest, quia unius Confessoris ἃ virtus 
utramque urbein sacris potuit illustrare miraculis. 


CAPUT XVII. 
De pucro caeco, 

Pucrulus parvulus, nomine Leudovaldus *, servus 
cujusdam Baudeleifi, de vico Audegavensi, cui Cro- 
vio f autiquitas nomen indidit ; postquain renatus ex 
aqua et Spiritu sancto cuin reliquis iufantibus ludum 
in platea exercens, ut :etas. illa patitur, huc illucque 
discurreret, subito cominotus cuim impetu venLus, 
οἱ pulverein elevans, oculos infantis implevit. Qui 
cuin a caecitate percussus doloribus cruciuretur, ap- 


C paruit avi: ejus vir quidam per somnium, taliter 


eam instruens: Vade, inquit, ad basilicam sancti 
Marliui, et recipiet visum puer iste. Nec inorata mue 
lier, fide plena venit ad festivitatem beati Viri, re- 
cepilque illuminatum virtute Pontificis nepotem 


suuin. 
CAPUT XVIIR 
De puella. circa, 

1126 Hujus etenim urbis territorii puella, Vilio- 
guudis € vocabulo, simili conditione czecatur. Dum 
enim cum reliquis puellulis per strata3 villo ludum 
exercendo discurreret, venti violentia pulvis elevatus 
opplevit oculos ejus. Quis. statim doloribus vexata, 
petiit. parentes suos, ut eam ad basilicam sancti Mar- 
lini deducerent. Quo facto, protinus ut orationem 
pro ea fuderuut, illuminata est. Nobis quoque egre- 
dientibus de sancti3 ruissarum soleimniis occurrerunt 
simul praefatus puer atque puella, dicentes se ipsa 
hora lumeu virtute beati. Antistitis recepisse. Quod 
nobis maguum prestitit gaudium credeutibus, quod 
nos virtus beati Confessoris visitare diguata sit. 
nominis complures sunt vici in Turonibus, utl observat 
Valesius in notitia. Galliarum. 

4 Sic Gat. Plerique alii Mss., quia utriusque Confesso- 
ris. Ceteri cuin E ntis, quia Confessoris. 

* Colb. tut. et Glar., Leodowaeldus. Editi, Lendo- 
naldus. 

f $c omnes Mss. Editi vero, Cronio. Vide iníra, 
cap. 23, et, supra, notas in lib. 11 cap. 43. 

€ Gat, Juliggundis, Edit., Vigiogundis; et (infra, 
siratas urbis. 


999 S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


CAPUT XIX. A CAPUT XXIII. 
De contracto et caco. De czca. ac debili sanatis. 
Litoveus * autem quidam, ex infantia sua mem- — 11928 Nec dissimili virtute mulier Ern 


bris debilis, accedente febre cecatus est: sed ad  Anderaveusis civis, υἱοὶ incola Croviens 
superiorem veniens festivitatem, directis inembris, tracta ac caca, in liac. festivitate directa, i 
lumine tamen adhuc dempto discessit Sed cum 23d taque discessit. Sed et Charimundus, ex Bri 
hanc iterum regressus fuisset solemnilatem, exem-  gebilis veniens, virtute beati Antistitis redi 


ptis tenebris, lumen ei clarum exoritur *. est. 
CAPUT XX. - CAPUT XXIV. 
Item de alio exco. De plurimis cecis energumenisque sana 


In hac etiam festivitate et Leudardus *, servus - In hujus etiam solemnitatis die virtutem : 
Emnerii Namneticze urbis diaconi, cum per sex an- cooperante Christi gratia, persenserunt. Ν᾽ 
nos cccitatis fuisset catena constrictus, ad basilieam — demundus caecus post septem annos ad | 
accedens, virtute beati Confessoris illuminatus est. prefati Antistitis vcniens, visum recepit. E 
Per visionem enim somnii admonitus fuerat ut hu- super alii cci i in hac festivitate visum | 


jus sancti auxilia flagitaret Antistitis. B beati Antistitis receperunt, el energumeni 
CAPUT XXI. mundati sunt. 
De eulogiis quas Motharius civis Turonicus sustulit. CAPUT XXV. 
112" Quidam de civibus Turonicis, dum ad re- De puella a febre sanata. 


gis properaret occursum, vas cum vino, unumque Leonis presbyteri nostri vernacula, cum : 
panem ad sepulcrum una inansuruim nocle depo- lam urbi proximam parentalibus ulnis depo 
suit, ut scilicet in itinere positus hoc haberet salutis cessisset, vi febris opprimitur, et die ac noc 
presidium. Quibus exinde assumptis, iter carpere commota in mortis discrimine cernitur. ἢ 
capit. Factum est autem. ut inetatum requirens, dens presbyter exanimari violentia morb 
homiuis cujusdam ingrederetur hospitium, deposi- ascenso equite [Ed., equo], ad basilicat 
tisque sarcinis, mulier quie habebat spiritum im- Confessoris accessit, pu'sansque ostium cel 
muudum, beati Martini adventum vocibus iumensis qua adiluus quiescebat, virum suscitare 1 
annuntiare coepit, Οἱ dicere : Quid nos persequeris, Cumque basilicam sanclam ingredi non val 
Sancte? quid nos crucias, serve Dei? Tunc hospes ram absida sepulcri fudit orationem co 
ille qui venerat, accepto calice, paululumque vini , parumper de pulvere terreno, quod secum 
de illo vase auferens, frustum benedicti panis ἃ ef- ^ nusevexit, eumque dilutum, ut puellula a 
fractum posuit in eo. Quod ubi mulier illa quie de- dum protulit, protinus febris abscessit. 
baccliabatur accepit, mox, cum sanguine ejecto da- CAPET XXVI. 

monio, salvata est. Alia in eodem loco mulier quie D erariis absolutis 

diu a frigore [AL, a frigoribus] febrium iegrotabat, € carceraris a0sonunis, 


accepto ab hac benedictione modico, mox ut sum- — 1129 Fuerat nobis causa quiedam Cb 
psit, sanata est.' regis adire presentiam. Pergentibus quoq! 
CAPUT XXII. iter per pagum Rhemeuserm aggressi sumus 

De contracto directo. musque hominem quemdam qui nobis relatt 


- Silluvius * incola Blajocassinus cum in rure posi- tefactum carcerem hujus urbis, in quo inter 
tus operaretur quiddam, commoto vento, pavore vinctos hujus famulus tenebatur, Martin 
perculsus, tremere cavpit, ac membris omnibus de- fuisse dicebat; vitictosque ab er;rastulo abeo 
Stitui, vociferari etiam, el sibi mortem imminere berosque abscessisse narravit. Erat enim hi 
testabatur.: Interea concurrentibus vicinis ad spe- carcer ita tectus, ut super struem tignorum 
ctaculum tale (4 ipse inter voces et ululatus, contra- idi superpositi pulpitarentur J, ac desuper, 
ctis nervis, debilitatur ad integrum ; et non solum eiD dem opprimerent, insignes fuerant lapides 
usus aurium denegatur, verumetiam et ipso lumine Nihilominus et ostium carceris sera ferro m! 
caruit occulorum. Post quindecim vero annos dum in ducto clave pessulo obserabatur : sed virtu: 
hac infelicitate degeret, ad festivitatem sancti Mar- tis, ut ipse relator asseruit lapides dimovit 
tini adveniens, solidatis membris, oculisque recep- pulpita, catenas confregit, et trabem 48 v 


tis, abscessit. coarctabat pedes, aperuit, ac nec reserato os 
* Editi cum Clar., Litoneus. cap. 17. 
» Mas. aliquot, lumini datus exoritur. ^ Varie in variis Codd. scribitur. Sic Laud. 
* Editi, Lendaidus servus Emmeri. Colb. et Clar. at Bell. et Clar., Bricillonno. Vict., Briciolo 
Eumerü. Bricilomno. S. B., Brisciconno. Denique Editi, 
* Vict, crustam... effractam; alii, frusta... ef. o, vel Driscil/ami. 
fracta... ! Laud., Bell., Clar. et Colb. habent: Leo 
e Gat., Sillimius. Clar, Hicluvius. Editi, Similli- cocus post septem annos, Domnuta posi ir 
mius. insuper alti ceci in hac, etc. 
f Ed., spectaculum, per iter ipse. ) Alii, asseres validi... palpilarent. Nos 


t Dign.,  EÉroniensis. Alii, Croniensis. Vide supra melior; pulpitum quippe est tecti fastigium. 


—P—me το 


DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER QUARTUS. 


1205 


ues per aera sublevatos, foris tecto patente pro- A semus, qui nos adhuc Mettis eredebamus Cousistere ; 


duxit, dicens: Ego sum Martinus miles Christi, ab- 
solutor vester. Absccdite cum pace, et abi'e securi. 


" Sedcum nos ad regem accedentes, virtutis hujus 


diffamaremus miraculum, affirmavit rex quosdam) ex 
his qui absoluti fuerant δὰ se venisse, atque compo- 
sitionem (isco debitam, quam illi (redum * vocant, ἃ 
se fuisse reis iudultam. [106 autem faetnm est ante 
quatuor festivitatis dies (An. 591), in memorati regis 


anno 16. 
CAPUT XX VII. 


De servo Nonnichii episcopi a debilitate sanato. 
Adveniepte autem festo beati Martini, Nounichius b 


.Namneticorun 1130 pontifex ad basilicam Sancti 


advenit, exhibeus secum puerum meibris dissolu- 
tum, nomine Daudegisillum. Celebratis igitur solem- 
fiis Sancti, hunc artubus restitutis, secum reduxit 


incolumem. 
CAPUT XXVIII. 


De Claudii regalis cancellarii febrz.. — * 

Nobis quoque cum rege morantibus, Claudius qui- 
dam ex cancellariis regalibus * a febre corripitur. 
Cuinque cibum potumqne nimia oppressus febre ex- 
horruisset, nobis qux patiebat:r questus est, dilu- 
tumque pulverem, quem de Sancti ac Beati sepulcro 
yro salvatione levavimus, ut hausit, mox, compressa 
febre, sanatus es!. 

CAPUT XXIX. 


De eo quod Agnes Pictaviensis abbatissa de nauta quo- 


dam retulit. 

Venerabilis vero Agues, Pictavarum sanctiioníia- 
lium abbatissa 4, relatam sibi ab ipso cui contigit, 
Treverico scilicet negotiatore, rem miraculi prove- 
nisse , sic retulit : D. m, inquit, Mettis accessissein, 
interrogavit me quidam negotiator uude venirem. 
Disi : De Pictavis. Dixit mibi si aliquando ad basili- 
exm beati Martini Turonis occurris:em. Dixi quod 
quomodo in Austria * snibula:em, sic ibi me pr:v- 
sentassem. Dixit mihi quale beneficium dom»i Mar- 
tni senserat. Dum enin Meitis sa'em negotiasset, 
et ad pontem. Mettis !. a»plicuisset, dixit : Domne 
Marline, me et puericellos quos habeo, et navicula 


meam tibi commendo. Inter hic recubantes in navi, . 


omnes obdormivimus. 1131 Maue excitans me cum 
puericellis, quos mecum habebam, invenimus nos 
8n:e& portam Trevericam, nescientes quomodo veuis- 


a Mss. plerique, fretum. llu;us autem vocis signi- 
ficaiio satis hic exponitur, quam a voce Germanica 
frid, quz pacem sonat, derivatam volunt. Vide Bi. 
guonium, in lib. 1 Marculli feti. 5. Freda autem, ex 
veteri Glossario, est operculum ligneum quod retro ol- 
tere fil super corpora sanctorum. De utraque voce vide 
Cangii Glossarium. 

» dii, Monnichius. Vide lib. vui Hist. cap. 45. 

4 [n Bell., cancellariis nostris regalibus, et in titulo 
eapitis dee-t vox. regalis, Porro cancellarii minoris 
momenti diplomata scribebant subsignabantque : de 
quorum nomine et olliciis vile Gotofredum i9 Cod. 
Theodos. lib. 1 tit. 12, et Mabillen. de Re diplomat; 
lib. n, eap. 11. Certe vel ex hoc Gregorii loeo patet 
tone complures fuisse cancellarius, unde postea in- 
whetium est archicancellarii nowuen, quam dignitatem 
fetemoerum archiep scopus diu obtinu:t in Francia, 


Μὲ postea in imperio tres archiepiscopi electores. 


ParnoLt. LX XI. 


qua ratione aut navigatum est, aut volatum; sola 
commendatione besti Martini, nec fluvium sensisse- 
mus, et. Mosellie tunc sxvientis [Al. , tumescentis] 
undas nauíragas evitassemus : et, quod satis est uwi- 
rabile, quomodo inter $3xa nocturno tempore pr:e- 
teriissemus incolumes, non nau!a vigilante, non 
vento flante, non remo ducente. 


CAPUT XXX. 
De viriu:i^us Locod aceziais monasterii. 


Tempore p»st liab.to, cuim usque Pictavam acces- 
sissemus urbem, libuit gratia tantum orationis ino- 
vasterium | Locociagense 5 adire, quo congrega'am 
mouachorum catervam locaverat Vir beatus. [δὲ 
enim mortuum primum suscitasse legitur 5, et ex illo 
ad episcopatum ductus scribitur. Ergo desideratum 
ego expetens locum, prosternor ad cancellos angu. 
li. in quo dicitur defuncti spiritum reduxisse. Post 
cffusas vero cuim oratione lacrymas, ac celebratas 
$v.emniter missas, percunctor abbatem, si aliquod 
ibi Dominus miraculum ostend.sset. Asseruitque illo 
coram qui aderant fratribus, plerumque ibi illumi- 
nari caecos, ac debiles rediutegrari. Quid tamen nu- 
per sit gestum, inquit, tibi, domne, quia sollicite 
inquiris, evolvam. Mulier qu:tdam vicina loci hujus, 
paralysis humore perculsa , officium membroruin 
omnium usquequaque perdiderat. Qu: carrucze im- 
posita, a bobus trahentibus ferebatur, eircuiens do- 
mos divitum, ut inc.pix: ! suz? expleret necessitateu. 


C Ergo dum delata ad hunc locum pavimento proster- 


nitur, lento conamine accedens, velum quod san- 
ctum tegebat cancellu:z devote osculatur, dicens : 
llic te, beate Confessor, adesse crcdo, hic te imor- 
tuum susciiasse testificur. Confido enim quod si vo- 
lueris, po:eris me salvare, ac sanitajj restituere, δ᾽ ὁ - 
u! quondam, disruptis inferni 1139 faucibus, (ὁ - 
functi animam reduxisti. IIzc effata, geuas lacryuis 
rig»bat ubertim : ac statim, impleta oratione, quidquid 
aridum,quidquid contractum,quidquid dissolutum fuit, 
redintegratum est mulieri in corpore abeati Antistitis 
virtute. Simili sorte et alius paralyticus ad hoc acee- 
dens monasterium, ut velum ipsius cancelli attigit, 


 amota omui debilitate, sanus abscessit. Distat autein 


ab urbe Piciava quasi stadiis quadraginta. 


4 prima fuit monasterii sanctz:s Crucis alibstissa, 
ipsa sancta liadegunde procuiante instituta, quaui 
Fortunatus lib. x1 p:uribus celebravit, de qua et agit 
lib. vit carm, 4 

* Cod. Colh. : Dizi quod cum in Neustria umbula- 
rem, sic ibi me praseniassem. Editi : Quod dum in Au- 
sh ia... urbi me, etc. Intra, et puerulos weos... eum 
puertulis. 

 Rom., pontem Mortis. Et quidem apud Mettas ho- 
di-que pons Mortis dictus habetur. 

& Ms . plerique, in capitum indice, Locodiacense, hie 
Locoii.jiagense, vulgo Ligugé, de quoin noris ad lib. t 
ltister. cap. ultimo. 

5 Nempe in Vita ejus per Severum Sulpicium, ubi 
οἱ eju- electio, seu potius raptus ad episcopatum de- 
scribitur. Q2 omnia Fortunatus libro 1 de ejusdem 
sancti Viri vita versihus ex pressit. 

4 pal., domos diurna stipe, inop.a. 

33 


(005 
CAPUT XX1!. 

De [onte quem oratione Sanctus ai oriretur obtimmit. 
sumes. Camque ia quodam coavivio de be»ti Martini 
viriaübes fbelsremer, boc mihi vnus ez. ervibus, 
3lfrmaetibus aliis vera esse, Sdcler rev lit... Nzjo- 
gialo villa est i4 hec territorie sii3, ad quam cum 
δεῖ α. Martinss aduuc superstes in corpore adiret, 
ebvium μοναὶ. virem exbibestem squam com va- 
seculo. Erat enim peteus ille, de quo hanc exhibebat, 
situs ia valle quas: mille pa»sas a villa, et ex 69 in- 
eol2 baustam deferebant aquam. Tene ait. Vir Dei 
bomini 3qusm ferenti : Quaeso, dilectis-ime, contine 
manum im, et boie asello eui sedeo, paululum 
8452 sd bibendum iudulge. Qui a:t : Si necessarium 


$. CRECONN EPISCOPI! TUROXEXSIS 


A portem , cet sic domus ccelesue  Bbersta εἰ, 


CAPUT XXXI. 
De suero a [εὖτε sanato. 

Cam seem peer εἶπε in valetudme scerbincma 
febre exustus jaceret in lectalo, et joa» quasi eri. 
mis haberetur; et de hec polvere. diro parri 
jrme, protimes lugsts febre puer comvalek de 
labere. Sed 3d basilicae Sancti redeamus. 

CAPUT XXIV. 
De Leodulfo amente et debili. 

Cum auiem ante bos 38806 terrz motus magnes 
terram conmesteret, cunctisque v.lde moverentur, 
quisi 1134 in vno momento cseura, Leedulíe: « 
quidam ab eo vehementer excussus, noa solum sensa 
mulciatur, sed etiam omaibes membris debilis e 


dueis auimal tuum adaqu. re, accede ad puteum, εἰ B effecius. (Qui veniens ad basilicam Sancti Turis, et 


haerieas dabis εἰ. Nam ego quod cum labore detuli 
noa praebebo; et bae dicens prateriit. Quo disce- 
dente venit protinus mulier, et ipsa deferens aquam 
n urnam [Mss., in ulpa]; dixitque ei similiter Vir 
Dei. Quz illico ei, ac si Rebecca quondam sudes 
nuntium Dei (Cen. xxiv) : Et tibi przbeo, ait, et 
δυΐῃο tuo potum; nee mibi labor est ut iterum bau- 
riam. Tautui voluntas tua fiat, qui iter pergens n.- 
cessitatem pateris. EA deposito de ulnis vasculo ded 
asino i'l:us bibere. Quo facto, iterum hausta aqua, 
imyletoque vasculo revertebatur ad villam. Quain 
prosequens San: tus ait : Reddain tibi pro me.cede 
beneficium, quia adaquasti asinum meum. Et positis 
genibus 131323 in terra oravit ad Domipum, ui in 
3oco illo fontis osiendeiet ven-m. Ae statim con- 
summata oratione, disrupta terra foatem immensum 
populis admírantibus pote ecit. Qui usque hodie be- 
neficium praebet honinibus c/mmanentibus in a;ro 
illo. In illius enim fontis ore est lapis in testimonium, 
qui vestigium retinet a-clli. hujus su; er quem san- 
ctus sedit Antistes. 
CAPUT XXXII. 
De incendio urtis Pictav. 

Nec illud silendum uto, quod illo tempore cum 
l'lato * episcopatum Pictavie urbis adeptus est, vir- 
tus Saneti fuit ostensa. Doius adjuncta ecclesiasticze 
domui incendio maximo cremabatur, ac scintillze 
eun carbonibus super domum ecclesiz, impellen:e 
vento, cadebant. Sed ille de pulvere beati sepulcri 
secum habens, elevato chrisinario 5 contra ignem, 
exorius subito ventus vento illi contrarius, flammas 
a tecto ecclesiastico defendens , aliam pepulit in 


^ Sic Mss. omnes. Factus est episcopus ann» 502 
ex Gregorii nostri discipulo, qui illi eccleaiain suaca 
ingredienti adfuit, ut versibus canit Fortunatus lio |, 
c. 20. Huic anuo $59 defuncto succe:sit ipse Foriuna- 
tus, Placiduin tatuen Platoni quid om substituunt, sel 
nale, ut observat Cointius. Imo Placidum a Platone 
alium non fuisse ex hoc ipso quem tractamus Greg»- 
rii loco probatur, cum luc Editi pro Plato habeant 
Placidus, nec aliunde ut fatentur. Saintnartbaui Pla- 
cius ille notus sit. f'latenem archidiaconum suum 
Jaudat G1egorius lib. v list. cap. 50, ab isto, ut reor 
hou distinguendum. ᾿ 

b Chrisinarium vas erat ad sanctum chrisma reei- 
plendum, 400 tainen nomine etim vasa ad sanctas 


orationi paucis diebus incumbens, et voei redd.tur εἰ 
sensui, et membris omnibus quasi redivivus sospes 
est redditus. 
CAPUT XXXV. 
De homine innocente per calummiam accusato , αἱ 
liberato. 

Nec iilud prsetermitendum peto, quod innocenter 
bumo 2ecus»stus per calumnias malor::m. adduceba- 
tur 3d urbem vinctus loro, ut truderctur er, asiule. 
Cumque 4816 basilicam sancti Petri apo-t.li im pe- 
blicum adduetus aggerem devenisset, solutz sut 
manus ejus, dixitque custodibus : In boe appare: me 
8 culpa quam dicitis esse immunem, cum imez manus 
divinitas sunt solutze. Tunc il'i indignam:es 81 οἱ 88 


C eum revinxerunt, et insuper adbuc alio loro ligamiui 


adjeeto, ot ita dicam, vineula ipsa vinxerunt. Conti- 
gi! autem eo tempore, et nos de basilica sancti Mar- 
lini φεῦ plateam veniremus. lli autem cum nobis in 
ob:iom venientes apprepinquarent, ut primum basi - 
licam Sancii. homo vinctus aspexit, statim solutz 
sunt maous ejus : exsiliensque de caballo in quo 
sedebat, pede» nostros arripuit, expon-ns se injuste 
damnari. Sicq.c nobis cum judice culloquentibes, 
absque fatigauo: e discessit. 
CAPUT. XXXVI. 


De muliere obmutescente sanata. 


Conjux Serenati hominis nostri, eum de cultura, 
viro premisso rediret, subito inter manus dilapsa 
comitantium terrze corruit, ligataque 11355 lingus, 
nullum verbam ex ore potens profefre, obmutuit. 
Interea aceedentibos ariolis, ac dicentibus eam me- 
ridiani damonii 4 incursum pati, l'gamina herbarum 


reliquias includendas medii xvi auctores donaverunt, 
ut Fortunatus. in Vita sancti Germani Paris. episc. ; 
Eddus in Vita sancti Wilíridi, etc. Chrisinale autem 
vas eral ii quo Corpus Christi as:etvabatur, et quidetn 
Glaber ltodulfus chrismale idem esse ac corporate dicit. 

* |n M.s. nonnullis, Lewdulf«s; unde Editi, Len- 
dulfus. 

4 De hoc in pa:siune :ancti Symphoriani inter Acta 
martyrum sincera, pag. 72, ubi dic.lur : « Dianam 
r'eemonium esse meridianum, sauctorum investigavit 
industria, » Vide Vitam sancti ltusticulie, saec. 9 Aet. 
sanctorum ord. sancti Benedicti, ubi ad num. 37, ez 
lioc Gregorij loco et aliis Sanctorum vitis Mabillonius 
observat, dainonium meridianum, seu ejus incursum, 


1005 


DE MIRACULIS S; MARTINI LIBER QUARTUS. 


4006 


aique incantationum verha proferebant ; sed nil me- A visum e-t ei quasi an aliquo percussus fuerit in cer- 


dicaninis juxta. morem conferre poterant. peritui ae. 
Cumque familia mixto ululatu perstreperet, filius ejus 
ad neptem nostram Eusteniam ^ anhelus accurrit, 
nuntiaus matrem su»m extremz. vile terminum 
attigisse. Qux adveniens ad zgrotam, eamque "isi- 


: tans, amotisque ligaminibus quz stulti indiderant, 
- oleum beati sepulcri ori ejus infudit, ceraque sofivit b. 


Mox sermone reddito, nequiti» dolo dirempto, zegra 


« convaluit. 


CAPUT XXXVII. 
De frigoriticis sanatis, 

Tempore sutem quo post obitum gloriosissimi regis 
Guntcliramni Cbildebertus rex Aurelignensium urbein 
adivit(An. 195), puerorum unus aulicorum graviter a 
typotertiano, accedentibus discedentibusque febribus, 
tremore superveniente quatiebatur. Jd cum nobis 
fuisset questus , de pulvere sancti sepulcri potum ei 
porreximus:quem bauriens,compresso tremore convae 
luit. In sequenti vero nocte cum diesille, quo frangi * 
consueverat, advenisset, vidit per visum advenien- 
tem personam teterrimam, diceutemque sibi : Ecce 
jam teinpus tui. tremoris advenit, quid dissimulas? 
Age quod consuevisti. lIzgc eo dicente, advenit vir 
quidam vultu: spledidus, cesarie niveus, aspectu 
decorus, dicens ei : Ne tremueris, sed facito super 
frontem tuam signum venerandz crucis, statimquo 
sanaberis. In hac visione expergefactus, munitusque 
hoc signaculo quo fuerat jussus, nunquam ulterius 
quz pati soleret passus est. Ab hoc typo reginze 


vicem. Qui protinus ruens in terram, factus est tau- 
quam mortuus, ac per triduum solo spiritu vivens, 
tanquam mortuus. putabatur, Quarta. autem. die 
apertis oculis nibil poterat loqui. Ablata enim ci 
fuerat fandi facult;s. Auditis autem beati Maitioi 
miracwis, unum trian'em nautis porrexit, ianue:s 
cum supplicatione ut cum ad beati Antistitis ten pum 
deferrent. Quibus abeuntibus, ille ad domum suam 
reversus, vidit 1137 ante pedes sus aurcuim iu 
similiiudinem triantis. Quo assumpio, pensatioque, 
unius solidi appensus est pondere. Quid ille ceruens, 
dixit intra se : Reddidit milii virtus beati. Marii 
meritum pro fenore q:.od cjus templo direxi. Et 
accensus desiderio voluitin unam atque aliam navium 


B conscendere, sed a parentibus est retentus. Reperia 


autem tertia navi, retineri penitus non potuit. Qua 
ascensa, cum impellente vento altum maro ingressi 
fuissent, os ejus virtus sancti Antistitis resera it. 
Qui exteusis ad ccelum manibus locutus est, d'ce..s : 
Gratias tibi ago, omnipotens Deus, qui me hoc iter 
su'care jvssisti. Jam enim prius. uam templum Sancti 
tui videam, ejus refertus sum beneflciis, Quibus navi - 
g»ntibus Burdegaize urbi appulsi suut : egres usque 
li nc de navi, ad basilicam sancti Dei accedens, ὃς 


volum suum exsolvens, qua scripsimus, ab ipsius 
ore relata coguovimus, 


CAPUT XL! (A/., XI.]. 
Ue contracto et vincula:is liberatis. 
Alia vero festivitate »dvcniente, qux in hieme ce- 


pue!la fatigata, potu hujus sancti medicaminis 1; 1 3g C lebratur, Maurellus qui.la:m ex domo Ponticonensi 


sumpto, sanata est. 
CAPUT XXXVIII. 
De cecis, energumenis et paralyticis. 

Non post multos dies, cum solemuitatis saucta 
dies annuus recurrisset, nos a rege regressi, festi- 
viiati ejus adfuimus, in qua quatuor cxci lumine 
recepto regressi sunt, duo energuieni mundati, duo 
paralytiei contracti, restitutis gressibus, incolumes 
redierunt. 

CAPUT X*3XIX. 
De carceratis lazatis. 

Post paucos vero dies cum culpabiles quosdam 
urbis Turonicee, judicis sententia carcerali ergsstulo 
conclusisset, lamentantibus vinctis, virtus beati Con- 


(Pontion), servus Agiui dueis, qui mense Martio. per 
incurgioneu nescio quam unius poplitis perdiderat 
usum, el gressum figere non «alens, adhibito sibi ad 
geuiculum fuste, ut mos est claudorum, adfuit. Is 
cum per triduum orationem fudisset ad. Dominum, 
quaria d:e quze est in crastinum de festivitate, genu 
directo sanns abscessit, Dost paucos autem dies lo- 
mines, qui carceris vinenlis tenebantur, divinitus 
absoluu, Sancti basilicam sunt ingressi, et per judi- 

cem iminunes a damno laxati sunt. 

CAPUT ALII [Al., XLI]. 

De alio contracto. 
Puer quidam pedibus mauibusque contractus, de 
villa Themello in pago Turonicz urbis, vici Ambi«- 


fessoris apparuit, qu: diruptis vinculis compedito- Ὁ censis *, adveniens ad basilicam Sancti, dum iuter 


rum, liberos in basilicam abire permisit. Sicque et 
bi a judice relaxati, ad propria recesserunt. 
CAPUT XL. 
De Mawrano muto... 
Quidam 4 in regione Cantabrize, Mauranus nomine, 
mane ἃ lectulo consurgens, dum de domo egreditur, 


aptid veteres appellari subitam e! apertam morbi vio- 
lenti incursionem, qua quis repente. sensuum aut 
mentis facultate privatus videbatur. Sic autem appel- 
iabatur, quod crederetur 8 dzewione imprimi, et quod 
suiimo die contingere soler-t.. De boe et cardinalis 
[;ona de divina Psalmodia, cap. 5, $ 3. 

4 Cod. Gat., Exteniam. Clar , Eustenam. 

P jd est, suffivit, ut babet Cod. Clar. 

* id est dies quo febiis iutermittitur. Vide lib. de 


reliquos petentes postularet victus stipin, visitatus 
ἃ Sancti virtute directus ab*cessit. 
CAPUT XLIII [AKl., XLII]. 
De pueris [cbricituntibus sanatis. 


11398 Alius queque puerulus Euthymi [Cat., Fu- 
chenii] presbyteri nostri, cum in valetudinem febris 


Gloria confess. e»p. 21. 

4 Hic omnes Mss. ca: ot quadrage-imun incipiun 
quos secuti fuimus, lic-t m Editis quie sequuntur ad 
capnt sequens habeantur. sub capite trizesituo nouo, 
Cautabriam hoJie appella vus la Biscage, qu.e Mispa- 
ni? provincia est inter Navarram, Casella vetereic 
et naare sita. 

* SD., Ambaciensis. (Amboise), Je quo jam uua se- 
mel diximus, 


100" 


S. GRECORTI EPISCOPI TURONENSIS 


10/75 


nimis incidisset, ae exanimari ab eidem putaretur, A nit : cujus post diem tertiam, beneficio lucis. quam 


de pulvere sancti seyuleri presbyter levans, ac (im- 
brias pallae superposit:e disrumpens secum detulit, 
pulveremque puero hauriendum dedit, fimbrias vero 
voHo ejus alligavit. Mox febre restincta sanatus est. 
Non dispari modo et Ulfaricus presbyter alteri puero 
febricitanti studium adhibens subvenit, οἱ ille proti- 
nus per virtutem Sancti fehre carens convaluit. 


- CAPUT XLIY [A/., ΧΕ}. 
De Principio amente. 


Principius ^ quidam vir bonus, Petrocericz ^ ur- 
]us civis, amentiam nescio quam incurrisse putabatur, 
et (δι graviter agebatur interdum, ut de sensu vide- 
retur excidere. Quod cum multis mensibus perferre!, 
beati Antistitis basilicam expetivit; ibique, ut arbi- 
iror, quatuor residens menses, abstinens se a cibo 
carnium ac vino, adjutus Cowfessoris beati praesidio, 
incolumis domui sux re-titutus est. 

CAPUT XLY [A/., XLIV]. 
De Leodulfo ceco sanato. 

Et quia rusticitag liominum, dum parum praxdica- 
tionem sacerdotalem sequitur, ipsa se praeparat ad 
Dei offensam, quod nuper gestum fuit edicain. Lco- 
dulfus quidam, liturige urbis h«imo, cum fenum :e- 
cuisset, metuens ne adventu pluvi:e venientis infun- 
deretur et laborem suum perderet, die Dominico 
mane junctis bobus ad pratum ilii exit, ac super plau- 
strum fenum agglowerare co»p.t : statimque pes cjus 
unus qnasi ardens ei visus es! , regressusque ad lios- 


perdiderat restauratus est. 
CAPUT XLVI [A/., XLV]. 
De duobus aliis contractis. 


Eo * tempore, et alius contractus adveniens, vir- 
tute Sancti directus, propriis gressibus ad urbem 
suam regressus est. Advenerat quidam ex Britannia, 
nomine Paternianus , qui e:ecus, mutus , ac surdus, 
et manibus contracius per quoddam -ontagium fue- 
rat, οἱ confectis omnibus membris a morbo, soli 
tanium pedes przbebant homini sustentaculum. Pa- 
troni preepotentis hic expetiit basilicam, orationem 
fudit, apertisoculis lucem perditam aspexit, manus ad 
usum pristinum recepit, et se salvatum beat Antisti- 
tis virtute deinirans, sospitatis 3140 sue gratiam 
populis declaravit. Ob bujus miraculi gratiam a imul- 
tis munera capit, de quibus jam «nonnullos a juge 
captivitalis exemit. 


CAPUT XLVI! [A!., XLVI]. 
De incendio ope ejus eistincto. 


Presenti quoque tempore, apud Burdegalensem 
urbem domus una ignibus comprehensa vehement-r 
coepit exuri. Cumque flammis hnc et inde spatianti- 
bus alie domus huic disceriinini suhjscerent, nec esset 
dubium easdeu hujus fumitis calore depasci, cou- 
gregaius in circuitu populus nomen beati Martini 
cepit attentius invocare, et. ne vicinas domos virtus 
ejus exuri permitteret, cum lacrymis deprecari : 
sicque ad elevatam vocem deflentium ccepit crepitus 


pitium suum , quievit ab opere. Post missarum vero C gamm:e decidere. Atque illis clamautibus ad ccelum, 


solemnia celebrata, 1139 ierum junctis bobus 
opus coeptum pergit explere : completumque cum 
esset plaustrum feno, $:atim oculi ejus quasi a oui- 
busdam aculeis puncti, dolorem maximum intulerunt. 
Quibus conclusis nunquam deinceps eos aperire po- 
tuit. Sicque per annum integrum in cascitate perma- 
neus, ad festivitatem sancti. Antistitis devotus adve- 


* Editi cum Gat., Precipuus. 

» l'eirocorii, vulgo Périgueux, urbs Gallic Aquita- 
nicze , ad Illam (Lille) fluvium. 

* Capitula duo sequentia in veteribus Mss. non oc- 


advenit subito, Anlistite impartiente, praesidium; 
collisumque supplici oratione incendium, restinsit 
plebs per lacry:nas quod nequiverat superare per 
undas. Eo tempore puer noster Laudovaldus 4 cu 
graviter ἃ dysenteria faiigaretur, ut de pulvere se- 
pulcri acceyit, protinus morbo caruit. 


currnnt in indice libris prefixo, et tamen habcatot 
iutegra iu Codice suo loco 
. 4 Colb., Clar., Kom. et Dell., Launovaldus. 


Eaplicit liber quartus de virtutibus et miraculis sancti Martini tonfessoris. 


ciue ———————————————————————rÉ—Á——M——MM—M————————————————— 


In Codice ms. sancti Victoris Parisiensis , qui Gregorii libros de Miraculis sancti Martini complectitur et eliquol cayi- 
tula libri de Gloria confessorum , habentur prosa uli illic appellatur et orutio im sancti Martini honorem, qua opuscula 
cont.stationem et collectionem potius esse crediderim, ex vetusiis Missalibus excerpta. Ea wero huc re[erre visum ἐμ, 
quod »onnullis fortasse. videbuntur talia que possint inter Gregorii nostri opera locum habere. 


PROSA DE SANCTO MARTINO. 


Sacerdotem Christi Martinuin cuncta per orbem D debeat przsul ; sed pariter haLere se patrem omnes 


canat Ecclesia pacis catholica, atque illius nomeu 
omnis hsereticus fugiat pavidus. Pannonia ketetur 
genitrix talis filii, Italia exsultet altrix. tanti juvenis, 
et Gallie trina divisio sacro certet litigio cujus 68:6 


* llic aliquid deexse videtur. Epir. 


paudeant, Turonici soli ejus corpus foveant. Hinc Frae- 
corum atque Germanis plebs omnis plaudat, * quibus 
videndum inspexit Dommiuum in sua veste. Hje celebris 


est Egypti partibus, Gracie 314] quoque cunctis 


You9 


X 


VITAE PATRUM. 


3013 


sapientibus, qui iupares se Martini meritis seutiunt, À ejus et dux itineris illius; qui in eo mneginis tu:e si- 


atque ejus medicainini. Nai febres sedat, dauones- 
que fugat, paralytica membra glutinat, et mortuo- 
run) $u3 prece trium reddit corpora vit» pristina. 
Mic ritus sacrilegos destruit, et ad Christi gloriau 
dat iguibus idola. (lic nudis mysteria brachiis confi- 
ciens, praeditus est coelesti lumine, hic oculis ac uia- 
nibus iu ecdelum est totis viribus suspensus, terrena 
cuucia respuit. Ejus ori nunquam Christus abfuit, 
sive justitia, vel quidquid ad veram vitam pertinet. 
Bgitur te cuncti poscimus, o. Martine, ut qui multa 
mira hic ostendisti, etii. de ccelo gratia. Christi 
nobis supplivcatu tuo semper iufundas, etc. 
Omnipotens sempiterne Deus, fons et origo totius 
boni, qui it beato Martino antistite glorificaris, laus 
virtutis ejus, et robur fortitudinis illius, gloria san- 
ctitatis ejus, et decor form:e ipsius, amor cordis ejus 
suspeusioque aniuxe ipsius, lumen mentis 1149 


militudinem mirabili expressione reformasti , et per 
eum puritatis tuxe formam quodammodo palpabileu 
nobis exhibuisti ; quem, cum diligeret, te inspiraute, 
justiti.mm, odiretque iniquitatem, unxisti oleo exsul- 
tationis non prz participibus tuis, sed inter maximos 
Unigeniti tui partieipes; exaudi, ipso intercedente, 
deprecationes nostras gravi peccatorum pondere 
pressas, et przsta ut preces ejus apud misericordiam 
tuam scelerum meorum maculas deleant, exempla 
me ad altiora pi:» operationis provocent, iiracula a 
malis terreant, charismatumque ejus flagrantia. ad 
currendum post te in odore unguentorum (uoruin 
me pertrahat, iuber doctrine ejus mei cordis duri- 
tiam. infundat, omnisque gratia, quam abs te boni 
auctore acce; it, ad tne.e proficiat devotiohjs atque 
salutis auguientum. Per eumdem. 


C ——— ——— ———— a —À—À—ÓÁÀ —Tu—Slüe ii 


SANCTI GEORGII FLORENTIE GREGORII 


EPISCOPI TURONENSIS 


VITE PATRUM, 


SEU 
LIBER DE V1TA QUORUMDAM FELICIOSORUM '. 


protogts. 


1143 Statueram quidem illa tantum scribere, qu» ad sepulera beatissimorum martyrum confesso- 
rumque divinitus gesta sunt : sed quoniam quiedau de iis nuper reperi quos beate. conversationis tueritum 
evexit ad ccelum, quorumque vitz tramitem certis relationibus cognitum Ecclesiam zdificare putavi, dicere 
aliqua ex illis opportunitate cogente non differo, quia sahctorum Vita non modo eorum paudil propositum , 
verum etiam auditorum animos incitat ad profectum : et queritur à quibusdam utrum Vitam sanetorum, an 
Vitas * dicere debeamus. Agellius 5 autem οἱ 11 /4/4 complures alii jhilosophorum Vitas dicere volueruut. 
Mam Plinius * auctor in tertio Artis grammatice libro, ait : Vitas antiqui cujuscunque nostrum dixerunt ; sed 
grammatici pluralem non putant habere vitam. Unde manifestum est melius dici Vitam Patrum quam Vitas: 
quia cum sit diversitas meritorum virtutumque , una tamen omnes vita corporis alit in mundo. Et scripsi 
fateor in inferiore 4 Confessorum libro aliqua de quorumdam vi:a , qu:ze in corpore. oporati sunt breviora : 
Kicirco quia eum de Dei virtute ingentia censeantur , parva tamen redduotur ian seriptis : proliziora quoque 
in hoc, quod Vita * Sanctorum vocitate voluimus , libro imperiti idiotzsque 11455 presuminus propalare, 


---“-» “5. 








* ΑἹ. religiosorum. 


C de Gloria confessorum ; sed, ut-jam monu'mus, libros 
4 Laud. et Ed. Viíla..... Vite. 


de Gloria confess. scripsit post plerasque Vitas [- 


b Sic Mss. At. Editi habent Aulus Gellius, quz 
varietas etiam apud alios auctores occurrit, Vide 
August. lib. ix de Civ. Bei cap. 4, edit. πον". Is est 


. Atiearum Noctium auctor, qui szeculo n floruit circa 


t&upora M. Aurelii iip. 

* is est Plinius senior , qui Neronis tempore vixit, 
€t seripsit Historiam naturalem, it, cujus prologo laa- 
dat. Artis grainmaticz libros. ' Avunculus fuit Plinii 


pesioris. 
4 Editi, superiorc. Et quidem supra laudat librum 


" 
- 


trum, licet Vitas Patrum post librum de Glor. conf. 
reeognoverit. Unde hic utraque lectio bona est. Li- 
brum de Vitis Patrum post libros septem Miraculo- 
rum recenset ipse Gregorius in fine Mistori:e : illum 
autem alias pramiitit libro de Gloria confessorum, 
ut ex ejus prologo pate!. 

9 Bad., quem Vita, Alii Ed., quem de Vita. Dicitur 
in prologo libri de Gloria conl. : De quorumdam fe- 
tipioscrum, son, ut alii. Codd. babent, rel giosorunt 

ta. . 


Pel 


, 


. 4ou 


S. GREGORII EP :COPI TURONENSIS 


410 


orantes Dominum , ut dignetur dare verbum in ore nostro , qui ora tutorum ad usus pristinos saepius rese- 
ravit, ut * auditoribus lectoribusque salutaria, et sanctis Patribus digna, labia uiea referant ; et quae in sanctis 


pracipit scribi, reputet ea suis in laudibus declamari. 


* ]lzc us jue ad referant, desunt in Mss. 


ππ π΄ ——M————————————— 


CAPUT PRIMUM. 
De Lupicino atque Romano abbatibus. 


Series evangelicae admonet discipliuz (Matth. xxv, 
97), ut dominicx largitionis pecunia numinulariis 
feuerata, cum digno multiplicationià fruetu dispen- 
sante Domiuo restauretur, nec altis defossa fovcis 
recondatur ad detrimeutum, sed rationabili dispensa- 
tione porrecta, aern: vite crescat ad lucrum; ut 
incipiens retributionis Dominus qua commodavit iu- 
quirere, cum usuris receptis fenera.iouis sux duplici 
&alisfactione talentis, dicat : Euge, serve bone , quia 
super pauca fuisti fide'is, super multa te consiituain : 
intra in gaudium Domini tui (Matth. xxv , 91). Pr»- 
de-!inatorum «st enim ista cum Dei ope perficere , 
qui ab ipsis cunabulorum vagitibus, ut szepe de mul- 
tis legitur, Boivinum scire meruerunt, cognitoque 
eo, nunquam ab ejus preceptionibus recesserunt, 
peque post baptismi sacrameutun niveam illam pol- 
lentemque regenerati.nis stolam inmpudicis actibus 
polluerunt, Qui meri:o s-quuntur Agoum quocunque 
ierit, quos ipsius ÀAgui candor egregius liliis decoris 
nullo tentationis 5.10 marcentibus coronav.t. His 
deuique sertis, dextera inclytsee dominationis extenta, 
jnchoautes provocat, vincentes adjuvat, victores 
adornat, quos nominis sui titulo presignatos de ter- 
reuis geiitibus elevans, in. ccelorum evehit gaadia 
gloriosos. De quorum niveo electionis numero et 
Wlos esse nou ambigo, qui Juresis eremi. opaca lu- 
&lranteg, non modo se Dei templum efficere merue- 
runt, verum etam in inultis mentibus Spiritus saneil 
graiie 1146 tabernicu'a. paraverunt : id est, Lu- 
picinus, Homanusque ? gerimnan:sg ejus. 

I. Igitur Lupicinus (Crist, an. 430, 21 Hart.) ab. 
exordio etatis sux Deum toto requirens corde, litte- 
ris iustitutus, cum ad legitimain transiisset setatem, 
gcuitore cogente, cuin animi non praeberet consen- 
sum, sponsali vinculo nectitur. Romanus vero adhuc 
adolescentior (An. 460,28 Feb.), et ipse ad Dei opus 
animum extendere cupiens, nuptias refutavit. Paren- 
tibus vero relinquentibus seculum, hi communi 
consensu eremum petunt, et accedentes siinul inter 
illa Jureusis 5 deserti secreta, qux inter Burgundiam 
Alemanuiamque * sit», Aventice adjacent civitati, 
tabernacula figunt, prostratique solo Dominum die- 


a Utriusque, et sancti Eugendi, Vitas scripsit ano- D 


nyuus auctor ejusdem :aucti Eugendi discipulus, qui 
siculi v initio vixit. Quas videsis apud Bollandianos 
el $c, 1 Act, sanctorum Bened. 

b Seappellatur a. Jura monte, hodieque sub hoc 
vel sancti Claudii notnine celebre , inter lHlelvetus et 
Sequana -itum, De Aventica civitat^, eujus. sedes 
episcopalis L.3u8annami translata est, jaa dixinus, Fal- 
]ttur, ut quiJem existiuio, qui Aveotic.e urbis rudera 
86 inveriss: nuper putavit liaud procu] a ionaster:o 


A bus singulis cum psallentii modulamine deprecaptar, 


victum de radicibus quzrentes herbarum. Sed que- 
niam livor illius qui de ccelo delapsus est, semper ip-' 
sidi»s humano generi consuevit intendere, cont 
los Dei servos armatur, hosque per ministros suos a 
cepto itinere nititur revocare. Nam lapidibus urgere 
eos dzmones per dies singulos non desinebant, οἱ 
quotiescunque genua ad orandum Dominum deflexis 
sent, statiin iuber lapidum super eosdem jacieutibus 
dzxmoniis deruebat , ita ut saepe vulnerati immensis 
dolorum cruciatibus torquerentur. luterea :xtas ad- 
huc immatura coepit injurias qu-tidiani hostis me- 
tuere, nec passa diutius sufferre dolores, relinquens 
erenium, ad propria redire deliberat. Sed quid inv.dia 
nou cogat inimici? Verum ubi relinquentes hoc habi- 


D iaculum quod expetierant, ad villas inanentium sunt 


regressi, domui cujusdam pauperis ingrediuntur. 
Percunctatur autem wulier de quo itinere milites 
Christi venirenj. Respondent. nou sine confusione se 
reliquisse eremum, et quae eos causa a cxepto distu- 
lerit opere, per ordinem pandunt. At illa ait : Qpor- 
tuerat vos, o viri Dei, contra iusidias diaboli viriliter 
dinicare, nec formidare ejus inimicitias, qui saepius 
ab amicis Dei superatus occubuit. /inulus 1147 
e»t enim sanctitati, duin metuit ne unde ille perfidia 
bilis 4 corruit genus humum flde nobilitatum as- 
cendat. At illi compuncti corde, et seorsum discreti 
^ muliere, dixer. ut : Vze. f$óbis, quia peccavimus in 
Deum dimittendo propositum nostrum. Ecce nunc a 
wulierearguimur pro ignavia. Et qualis nobis in poste- 
rum erit vita, si ea unde xstu inimici expulsi fuimus 
nou repetamus? 


ll. Tuuc armati vexillo crucis, sumptis in manu 
lncillis , regressi sunt ad eremum. Quibus venienti- 
b siterum eos insidiz daemonis lapidibus caeperus 
urgere : sed persistentes in oratione, obtinuerunt 3 
Domini misericordia ut, remota tentatione, liberi ad 
flium divini cultus famulatum expeditique perseve- 
rarent, llis denique in oratione vacantibus [ Ed., per- 
sistentibus], coeperunt ad eos turbxe fratrum bine el 
ine confluere, et audire verbum prsedicationis ab 
eis. Cumque jam beati eremitie populis . ut diximus, 
peblicati fuissent , fecerunt sibi monasterium, qued 
Condatiscone * vocitaii voluerunt, in quo, suecisis 


Jurersi. 

* Aleniaunorum sedes in Suevia trans Rhenem 
fuere, sed postea, trajecto lheno, regionem quas tuac 
ad Maximam Sequanorum pertinebat, ab illo fiuvie 
ad Juram montem occuparust. Cui et. Alemanuis 
newen fecerunt, de qua bic Gregorius. Vide Sirmom: 
iu carm. 7 Apollinaris Sidonii. 

d Edit., perfidia vilis. 

* Vulgo Condatescense appeliatur, postea saw 
Eugeudi (Suint- Oyan), qui fuit ejusdem | loci- abba: 


- 





1010. 


VITAE PATRUM, 


Hi? 


silvis et iu plana redactis, de laboribus manuum A divino impediant operc. Quod illi cognoscentes , 


propriaram victum quxrebant; tantusque fervor de 
Dei amore proximos locorum accendera!, ut con- 
greg:ta ad officium Dei multitudo simul habitare non 
posset : feceruntque iterum aliud monasterium, in 
quo felicis alvearis examen instituerunt. Sed et bis 
Jeinceps cum Dei adjutorio ampliatis, tertium intra 
Alemanui:x terminum monasterium locaverunt. lbant- 
que vicissim ἷ duo patres requirentes filios , quos di- 


vinis imbuerent discipliuis , priedicantes in singulis. 


monasteriis ea qua ad institutionem animas pertine- 
bant. Lupicinus tamen abbas | Ed., abbatis] super 
eos obtinuit monarchiam. Erat autem valde sobrius, 
᾿ et a cibo potuque absti:ens , ita ut plerumque tert'a 
die reflceretur. Cum autem eum, sicut corporis lu- 
mani deposcit necessitas , sítis arriperet, vas cum 
aqua exhiberi faciebat , in qua manus. immersas diu- 
tius retincbat. Mirum dictu! ita 11448 absorbebat 
caro ejus aquam appositam , ut putares eam per os 
ejus assumi, et sic ardor sitis exstinguebatur. Erat 
enim severus valde in districtioue fratruni, necquem- 
quam non modo perverse agere, verum etiain pec 
loqui sinebat : mu'ierum quoque vel colloquia, vel 
occursus valde vitabat. Romanus ita erat: simplex , ut 
nihil de his penitus ad: animum duceret, sed omnibus 
tiir viris quam mulieribus xqualiter flagitatam bene- 
dictionem Divinitatis nomine invocato trib'ieret. 

IH. Lupicinus igitur abbas cum minus haberet unde 
tauLum sustineret congrega:ioneim , revelavit ei Deus 
locum in eremo, in quo antiquitus thesauri reconditi 


valde moleste tulerunt. Tunc duodecim viri , habito 
consilio, iracundia iuflatnmati, reliquerunt locum, et 
ahierunt per 1149  deseria. vagantes , οἱ ea. quie 
erant s:eculi delectabilia: iuquirentes. Revelatumque 
est statim per visum Rornano, nec ei voluit divina 
Imiseratio rem actam eceultare. Regresso quoque ab- 
bate-ad monasterium dicit : Si sic futurum erat, ut 
ad dispersioneimn fratrum abires, utinat nec acces- 


. Sisses ad cos, Cui ille: Noli , inquit , moleste ferre, 


frater dileotissime:, qua: acta sunt. Nain. scias purga- 
tau esse aream Doinini, et teiticuin tautum recondi- : 
tum in horreo, p:le«s autem ejectas esse foras. Et 
ille: Utinam nul!us abscessissetex his! sed nunc in- 
dica, quaso, inibi quenti exinde abierunt. Qui re- 


B spondit : Duodecim viri eethburnosi atque elati, iu 


quibus Deus non haoitat. Tune Romanus cum lacry- 
inis ait : Credo in illo divina miserationis respectu, 
quia nec illos separabit a thesauro suo, sed congre- 
gabit eos, et lucri eos faciet pro quibus pati dignatus 
est. Et facta pro his oratione, obtinuit ut reverte- 
rentur ad gratiam omnipotentis Dei. Domiuus cnim 
compungi fecit corda eorum; el ageutes poeniten- 
liam pro excessu suo, congregaverunt singuli cone 
gregationes suas , et feeeruut sibi monisteria, qua 
usque hodie in Dei laudibus perseverant. Romanus 
autem persistebat in simplicitate et operibus bonis, 
vi-itans infirmos , et salvanseos oratione sua. 

IV. Factum est autem quodam teimpore, dum iter 
ageret ad. visitaudos fratres , ut , oceupante crepn- 


(uerant : sd quei locum accedens solus, aurum ar- (ἡ seculo, ad hospitiolum diverteret leprosorum. Erant 


gen!'umque, quanium levare poterat, monasteria fn- 
ferebat, et exinde, coempto cibo, reficiebat fratrum 
multitudines quos ad Dei officium congregaverat. Sic- 
que faciebat per singulos annos. Nulli tamen fretrum. 
yatefecit locum quem ei Dominus dignatus est reve- 
jare. Factum est autem ut quodam tempore visitaret 


fratres quos. in: iliis klemannie regionibus diximus: 


congregatos ; el accedens meridie , cum adhuc fra- 
tres in. agro essent, ingressus est domum, in qua 
cibi coquebantur ad reliciendum : v.ditque diverso- 
rum ferculorum apparatum magnum, piscium que mul- 
tiidlnem aggregatun , dixitque in. corde suo : Non 
δι} dignum ut monachi , quorum vita solitaría est, 
tim. ineptis utantur sumptibus. Et statim jussit prse- 


autem novem viri. Susceptusque ab eis, statim plenu« 
charitale Dei jussit aquam calidam fleri, atque om- 
nium pedes manu propria lavit , lectulumque spatio- 
sum fleri praecepit, ut omnes in uno stratu requiesce- 
rent, non abhorrens .lurid:e maculam leprz. Quod: 
cum factum fuisset , obdortmien(ibus leprosis, hie in- 
ter decantationes psalinorum vigilans , extendit ma- 
num suam, et tetigit-latus in(irmi unius, statini]ue 
mundatus est : tactuque salubri iterum tangens 
alium, et ipse protinus est mund.;tus. Cumque se 
sensissent redditos sauitati, tetigit unusquisque proxi- 
mum $uum , ut scilicet expergefacti rogareut 13150 
Sanetum pro emundatione sua. Sed cum taeii ab in- 
vicem fuissent, e&. ipsi mundati sunt. Mane auteu 


parari eneum magnum. Cuinque locatus super igiem py facto aspiciens omnes nitente cute effulgere, gratias 


fervere cepisset, posuit in eo cunctos simul , quos 
paraverant. cibos , tau pisces quam olera sive legu- 
mina, vel quidquid ad coniedendum monachis desti- 
matum fuerat, dixitque: De his pultibus nunc refi- 
eiintur fratres. Nam non deliciis vacent, qua eos a 


ae demum sancti Claudii ; quod ille , dimisso" Veson- 
tionensi episcopatu, buc secesserit, dictum est. Quod 
poen hodreque retinet , ac perseverat celebre sub 
S. P. Benedicii. ordine. ΑἸνε πὶ monasterium Lau- 
eoauense dic um, jampridem destructum est. Super- 
est ecclesia, qui parochialis est titulns. Denique ter- 
tinm situm in. comitatu Waldersi dioecesis Laugan- 
mem»is "δι Aveuticensi« , saculo ix. labente, sancti 
Odovis Cluniacensis abbatis regimini cominissum 
fnit, ut ex litteris Adcleydis patet, qu v szeculo v Act. 


ageus Deo, et vale dicens, ac singuloruu oscula 
libans, abscessit; mandans eis ut seuiper ea quas Dei 
erant et retiacrent pectore, et operibus eaercerent. 

V. Lupicinus autem jam senex factus accessit ad 
Chilpericom *-regem , qui tunc Burguadiz prxerat, 


sanetorum Ord. Bened. edite sunt, pag. 155. Dieitor 
liomanum monasterium in. Bibliotheca. Cluniac. sub 
quo nemine licdiequ: notum est,vulgo ftuma n- Mug- 
tier, in pago Berneusi (le canton de Berne), iu llel- 
vetia, prope Novum Castrum. Neu(chátel). 

εἰς est Chilpericeus Gundiuchi Burgundionum 


, filius, Clotildis , Clotovei Magni Franc. regis uxoris, 


pater : queu ejus frater Gundohadus cum uxore oe- 

cidit, ut narrantGregorius lib. u Hist. cap. 28 et Pre- 

degarius epitom. cap. 17. llic regiam vit apub 
Lo 


$095 


5 CEECOR.!1 EPISCOM TURONENSIS . 


Andiers$ enum eum lobitwe 390d. orbem Jaanbom. Δ dunsur ; zíen et ἐπεὶ ὧμ lumen, et sarda anditmm, e 


Cujss Cum ingressus est portam ,. wemuit c3shbedea 
ες, qui. ea bora. 2d convivium resid boat , exterri- 
tesque 34 Sus - Terremotes factas est. Respende- 
ruat qui aderant, mbil se sensisse eomasetionis. Et 
ille : Oceurrite quantocius 3d. owtam , ne forte ab- 
citarus »obis ; «Ὁ C»im sine cau9B bae sclia e»atre- 
melt. Qui pretians concurrentes, offenderent senem 
io veste pelheia, et dtzerunt regi de 69, qui ait : Ke, 
addetite eum in con«perta meo, ut iateli gam eujus 
ordinis homo ε΄. E1 tatu. addertus stetit. coram 
rege, sicut quendam Jacob coram Pharsone. Cai ille 
ait : Quis es, vel unde venisu? δαὶ quod est opes 
term ? vel quid necess t30s eges | Ed., babes] ut ve- 
».ías ad 2.5, edi ito? Cai ille : Pater sum, jisquit, do- 
wiriearmm ovium, quas eum Dominus seirialibes 
cibis jagi ad ministratiene reficiat , corporalia ei- in- 
terdum a'imenta deficiunt ld:0 pet: us poten 
vrsiram ot ad vicius vestilasque uecessaria 2.17.1} 
tibuatis. Bex vero bxc audi-ns ait : A*cipite agros 
vineasque, de quibos possilis vivere, 26 neress.latcs 
vestras esplere. Qui respondit : Agros et viness non 
aceipiemus, sed s: pl.cet potesiaii vestrz,, aliquid de 
fruct bas delegate, nia nou decet mo :acbos faculta - 
bus mundanis extolli, sed in humilaate cord:s Dei 
pegnum | justiliamque ejus exqu.rere. At rez, cum 
audisset hbxe verba, dedit eis praeceptiouem ut annis 
singulis trecentos modios tritiei ejusdemque mensur:e 
pumero vinum accipiant, et centum aureos ad com- 
paranda fratrum indumenta. (uod usque nanc a fisci 
ditonibus 115] capere referuntur. 

VI, Post hzc autem. cum jam seoes perfectzque 
essent 4 aetatis, Lupicinus abbas scilicet, et Hoimanus 
frater ejus , ait Lupicinus germ»no $uo : Die, iuquit, 
mihi in quali, monasterio vis tibi parari. sepuierum, 
μὲ simul «quiescomus? Qui ait * Non potest fieri ut 
ego in monasterio sepulcrum labeam, a quo mulie- 
yum accessus areetur b. Nosti enim quod nihi inili- 
gno et non merent; Dominus Deus meus gratiam tri- 
blu t eurationum , multique per. impositionem mans 
inea ac virtutein crucis dominicz, ἃ diversis languo- 
ribus sun! erepti. Erit aute»: concursus ad tumuluin 
meum, si ab bac luce imigravero, Ideoqtie rogo, ut 
emi;us 3 monasterio requiescam. Pro lic vero 
causa cuin obiisset, ia decem millibus a monasterio 
in monte parvulo sepultus est : super cujus deíuceps 
sepulerum magnum templum zedificatum est e, in 
quod ingens f'equentia populi diebus singulis accur- 
rit. Multa enim viriut»s ibi iu Dei uomine nune osten- 
G«^nevam, quam Grezorius hic Janubam , Bal., men- 
Mose, Lanibam. sppellat. De hoc Apollinaris Sidon. 
hi . v epist. Get 7. VideSvaionis et Si. enondi notas. 

4 Ed., cum senex provecta/que esset etatis. 

* Ne quidem ju ecclesiaui monachorum adinitte 
hautor rouliere$ iu plerisque lucis, ut probat noster 
Ma illonius Praf. in &vc. 1 Act. sanctorum Beued., 
qun con»uetudinein Cistercienses initio renovave- 
ΝΥ locus in anonymo in Vita sancti. Romani 


Balmense monasterium dicitur, cujus hodie sul 
Lrisco nomine Baíme sola superest ecclesia, intcr 


24em abbas ebieus , méra mencsterü basihese ex 
seoehus : κεϊφαδηας Damnino pyecusze credis mni- 
Uplicata talesta, id esi, beatas mesacherum cosgre- 
gt enes in ejus lande devotos. 
CA: UT R. 
De sancto. I idso episcopo. 

Inter re'iqua vi. perpetuz sezim3, quae caelestis 
*a'or ex ilio divimiLads foste meotis imculte arvam 
vel wrigavil institatiane, vel 20;mate lecundavrit, ait : 
Omnis qui nen accixi! Crucem suam et sequ Iur me, RON 
ext me dignus (Matth. 1,5). Εἰ *alibi - Nisi granum 
[rumenti cadens im terream. mortuum fucrit, ipsun 
0 πὸ ment; sx amica wertbum (meri, mmiaa 
f[r«ctam áfferi. Qui amat animam suam, perdet eam; 
el ui edit animam su3..: in hoc mxndo, in vitam etcr« 
nam cumstodit. eam (Joan xu, 21, 22). Y159 S-! 
iile nibilomians vas e:cciionis bea:us Paul i- ayosio- 
lus, dieit : Semper wor'ifica'ionen Chris in corp.re 
texro. crcumfercntes , at εἰ vita Jesu maxkijeseturi: 
corde (Mss. duo, corzore] vestro mortali uH Cor. τιν, 
10). Ergo Confessores Cbristi, quos tempus persecu 
tionis ad m3r:yr.um mon lacessivit, ipsi sibi persecv- 
tores effecti, modo * αἱ di;ni Deo haberent'r, diver- 
$as abstinent x? cruces adhibueruni ; ct ut mortifies- 
tis membris soli illi ! viverent, de quo idem Apos'o- 
lus dixit : Jam non viro ego, t ti! axtem in me Chri- 
stus 8 (Gal. τι. 20; ; et alibi, allegans. illud psalizii 


C quadragesimi tertü : Propter te mortificamur tota dic. 


estimali sumus, sicut oves occisiomis (Rom. vin 55. 
Aspiciebant enim per illos mentis interna ocilc- 
Dominum celorum descendisse ad terras , non ab- 
jectum ad humilitatem, sed humiliatum misericor- 
diter ad mundi redemptionem : aspiciebant penden- 
tem in patibulo, non deitatis gloriam , sed a.sun;'i 


. corporis hostiau mundam, de qua Joanues pau!o a:te 


praedixerat : Ecce Agnus. Dei, ecce qui tollit peccati 
hujus mundi (Joan. 1, 29). Habebant in se et clavo- 
rum affixionem, cum a timore cjus confixi, atquea 
judiciis divinis extertiti, nibil indignum ejus omui- 
potenti; in corporis sui babitatone gerebant, ju1tà 
illud quod psalmo centesimo decimo octavo scripti 
est : Confige timore luo carnes meas ; a. judiciis cuim 
(uis timui (Psal. cxvin, 120). Fulgebat in his et illud 
resurrectionis lumen insigne, quo angelus refulsit, 
dum revolvit lapidem inonumenti, de quo Marci de- 
cimo sexlo : £i introeuntes in monumentum , viderurt 
jutenem sedentem in dextris, coopertum stola candida , 
$2xa el rupes 518. Aliuil enim est monasteriuin vir- 
ginum ejusdem noninis, quud etiamnunc sub. regula 
Benedictina perseverat iuterVesontionem et Montem 
Bieliardi, sicut et tertium Cluniacensis ord. in eadcin 
digcesi Vesuntionensi. 

4 j[:xc desunt in Mss. tribus usque ad, sed i 16. 

* Colb., sibi persecutoris niodu, ut. Laud. ut Ed., 
sed dvest modo. 

f Ed., Christo. 

€ Hzc in Mss. tibus desupt usque ad occisionis. 
Desunt et textus. psalini. cxvis. et. Marci xvi, ilia 
audau. 


1011 


VIT.E- Pt? AEM, 


(00$ 


et obstupuerunt (Marc. xvi, 5). Quo et Jesus splenduit A vero confisus iu Domiuo in oratione prosternitur, 


sub illa ostiorum obseratorum inclusione , cum im- 
provisus in medio apostolici senatus astitit comitata : 
quos idem Dominus eosdem verbis vis imbuens 
coelesti est evectus in aree. Inter quos et beatus con- 
fessor lllidius ità bec omnia iu eordis sui tabernaculo 
collocavit, ut et ipse quoque templum sancti Spiritus 
eflici mereretur : de eujus vita aliqua seripturus, 
veniam peto a legentibus. Non enim 1153 ne artis 
gramuwatice studium imbui!, neque auctorum szcu- 
larium polita leetio erudivit, sed tantum beati patris 
Aviti Arverni pontificis studium ad ecclesiastica sol- 
licitavit scripta *. Si mihi non ad judicium continge- 
rent qua ipso prz:dicante audivi , vel cogente relegi, 
quia ra nequeo observare : qui me post Davidici 


carminis cannas [ Mols., cantiones], adillaevangelic: B 


przdicationis dicta , atque apostolic:ze virtutis histo- 
rias epistolasque perduxit ; de quo ea tantum capere 
potui, ut cognoscerem Jesum Christum Filium Ἀεὶ 
ad salutem mundi venisse, atque ainicos ejue qui 
Accepta cruce auster observantie Sponsum secuti 
sunt, dignis obsequiis honorare. Qua de re crudi 
rusticitalis temeritatem ostendens, que de beato 
cognovi Illidio, illo quo possum proferam stylo. 

Il. Sanctus igitur lllidius cum perfectze vite san- 
c itate polleret (An. 585, 5 Jun.) , ac diversarum in 
ge gratiarum charismata largiente Domino congessis- 
set, illud quod adhuc sanctitatis culmini deerat , Deo 
inspirante ac populo eligente promuerit, ut sacerdos 
Árverna ecclesie, «t dominicarum ovium pastor eli- 


nocteque cum sacris hymnis cantícisque spiritalibus 
ducia, immissis in os puellze digitis, nequam 1154 
spiritum a corpore abegit obsess:e. Quod miraculutu 
imperator cernens, immensos auri argentique eumu- 
los sancto offert sacerdoti. Quod ille exsecrans ac 
refutans, hoc obtiouit ut Arvernpa civitas, qua tributa 
lu specie triticea ac vinaria dependebat, in auro dis- 
solveret , quia eum gravi labore penui inferébantur 
imperiali. Sanctus vero , ut aiunt , impleto vitz? prz- 
sentis tempore, in ipso itineris curriculo migravit 
ad Christum, a suisque delatus, in urbe sua sepul- 
Lus est *, 


Il. £t forsitan, ut plerumque homines murmurare 
soliti sunt, quispiam garrulatur 4, dicens : Non po- 
test hic haberi inter sanctos pro unius tantum ope- 
ritione miraculi. Nam si perpeuditur illud quod 
D ininus ait in Evangelio : Multi mihi dicent in illa 
die : Domine, Domine , nonne in nomine tuo daemonia 
ejeci. us, virtitesque multas fecimus? et |Bell., et non] 
respondebo eis dicens, Quia non novi vos (Matth. vui, 
93, 93), profecto intelliget quod magis proficit «d 
la"»dem virtus egressa de tumulo, quam ea quao quis- 
quam vivens gessit in mundo : quia illa labem habere 
potuerunt per assidua. muudan:x occupationis impe- 
dimenta, hzec vero omni labe ad liquidum caraerunt, 
Ergo quia illa, ut credimus, quie sanctus lllidius auto 
lioe tempus operatus est, oblivioni data sunt, uec ad 
nostram notitiam pervenerunt , ea qua propriis in- 
Spexiinus oculis, expertique sumus, vel qux a fideli- 


geretur. Cujus sanctitatis fama dum per diversos gra- ὦ pug aguita cognovimus, declaramus. Tempore quo 


liarum evebitur ascensus, non solum ipsos Arverni 
territorii terminos, verum etiam vicinarum urbium 
fines adivit. Unde factum est ut hzec gloria Treverici 
imperatoris aures attingeret, cujus filia b cum a spi- 
Γι immundo correpta graviter vexaretur, ei non 
inveniretur a quo posset erui, beatum ]ilidium fama 
delexit : οἱ diclo citius ab imperatore direcii pueri, 
sanctum senem in antedicta repertum urbe potestati 
regim celeriter reprzsentant. At ille venerabiliter 
exceptum de exitu i.felicis conqueritur. filiae. lile 


ἃ Bol., studium ecclesiastica sollicilavit soriptura, 
jr verbis llenschenius putat epistolam sancti 

viti laudari, qu:xe contineret loca Seripturze superius 
memorata. At nihil aliud vult Gregorius quam sese a 
beato Avito educatum, et in litteris ecclesiasticis eru- 
ditum fuisse, et sic hic locus exponitur in ejusdem 
Gregorii Vita huic tomo praefixa. Vide et Fortunati 
lib. v. carm. 4. 

b idem habet Gregorius lib. » llist., exp. 40, ubi 
lllidius quartus Arveruorum episcopus receusetur. 
Imperator, qui utrobique Treverícus appellatur, alius 
non est a Maximo tyranuo, qui diu Treviris commo- 
r tus est. Ejus filiam. qui a dixmone liberata fuisse 
dicitur, apud Arvernos sepultam voltfnt ex veteri in- 
sciiptione.—Narrat hic Gregorius et in lib. : Histori:e 
cap. 40, Treverici imperatoris filiam a sanctolllidi»lihe- 
rataiv (uisse ἃ d:eumone. Sed nibil habet de ejus apud 
Arvernos adventu, iiuo nec secundae Vitze auctor. Iu 
ecclesia tamen [llidiana hodieque sepulcrum ejus 
visitur. Et quidem auno 1311, ut in historia transla- 
tlonis sancti lllidii legitur, spud Botlaudianos , die 5 
Junii, Aibertus episcopus Claromontensis post. alio- 
giu Stucto, uui corporum factaui translationeu ape- 


Gallus episcopus Arveruam regebat ecclesiam (Vid. 
infra, cap. 6) , horum scriptor in adolescentia de- 
gens g.aviter xgrotabat, 'et ab eo plerumque di- 
Jectione unica visitabatur, eo quod patruis ejus 
esset ; erat enim valetudo cum vimia stomachi pi- 
||}. ac febre valida. Interea adveuit parvulo deside- 
rium, et, credo, iuspirante Deo, ut ad beati lilidii 
basilicaw deportaretur ; illatusque manibus puerorum 
ad ejus tumulun, fusa oratione cum lacrymis , 
1155 levi-rem se sensit esse quam cur venerat ; 


ruit vas plumbeum, muro ecele-i monasterii lilidiaui 
prope altare B. Maii affixum, in quo reperta sunt 
essa filis imperatoris, quam sanctus lilidius a dz:mo- 
nio liberasverat. Prout, inquit , ille auctor, infra idem 
vas in memoriali quodam plumbeo visum est contineri, 
Memoriale istud, quod tunc αὐτὶ incisum est, hauc 
exbibet inscriptionem, uti Savaro refert: 


A. IMPERATORIS 

ALEMANNICI. FILIA 
QUAM. SS. ILLIDIUS 
LIBERAVIT. SEPULTA 

XVI. K. APRILIS 


e Scpultu- est in ecclesia quam ipse construzerat, 
hodieque »ub ejus nomine celebri (Suínt-Allire) oum 
adjuncto monasterio ord. sancti [jened. et cong. saucti 
Mauri, quod abbate regulari gaudet. Alteram sancii Il- 
lidii vitam habent Bollandiani ad diem 5 Junii, sed fabu- 
lis scatet. Sincerior est appeudix ibi relata de ejusdem 
sancti corporis translatione an. 1511, ab Arberto epie 
scopo facta. Ejus fest die 5 Julii memorat Marty- 
ro'og. ftom., at die 5 Junii ee'ebratur apud Arvernose 

4 C.ulb., grutulatur. Ed., garrulabi:. ) 


4ι49 


5, CRECORS E*ISCOPM TURONXENSIS. - 


rexersueque ad. domum , erem 8 εὖτε corrigitur. À excabat. Comque plaesum sles δε Iuris mantius [Jd 


Quadam vero die eum gysvias sgere earpésset , eum- 
qne febris asperior solito apgravaret, et. vtrum eva- 
deret dubia sab sorte jaceret, aceredens gemitrix ejes 
92.4 ad eum : Messrem bodie , dulcis πα sum tabi- 
tef2 diem, cum te Glís attiset (bris. Et ille : Nibil, 
iequi', pror-es, ebsecro, contrinteris, sed ad seyul- 
eren me remite beati lilid:i pontificis. Cr-do emm , 
et fides mea est, quod virtas ejus, et tibi ketitiam, et 
mibi tribeet sospitstem. Tunc Sancti deportstus ad 
tsmulem , erstionem ad Dominum (οὐδέ 5, spondenas 
presiratius spocte, sí eum obtentu. AntistiUs sui De- 
suinus 3b hoe eostagio liberaret, clericum se fate- 
fem; nec prorsus moraretur, si depreestio olxi- 
peret effectui. Hzc effztus sensit protinus d.scedere 


Δι illa eum tremore αἱ gaedio accedens , qu» παὸ. 
quan adber Shi vocem audierat, stupens - Qud vis, 
ivquit, duiciesime διε 7 Qui 3i: Curre quantocius, 
sique aquarum mihi pocula defer. At illa persi-tens 
immobilis usque 3d adventum [ucis in oratione, grs- 
(iss agens somctó Antsiti, sebolemque devovens , 
abscessit ad dumem; perreetsque 2qua , hausit in- 
fans ; 3tque omni infrmitatis nexu absolutus, ad ple- 
nem cosvalsit. Dcinde ad pristinos infantis vagitus 
rediens, loqui ultra noa potuit, nisi cum ad illom 


fcbrem, voraioque puero, d mum se reportari depo- αὶ 22s seriem, in qua infantium Hagua 3d lequeadem 


seit. Comque iu recubita «bi tanc epelabaatur fuisset 
illatas, erunpente a naribus sanguinis copia, febris 
s:mal cruorque defluxit. Quod meritis besii Coufesso- 
yis praestitum babetur prohatum. Sed et auper Vene- 
r8:idi comiti: servus, emm ia diuturoa excitate rcsi- 
deret, celebrátis vigiliis, -38us alecessit. 

Jill. De reliquiis vero ejus hzc ipse prafatus seri- 
ptor, ut acium est, propria contemp'atione jr. spexi*. 
Dedicasera. igitur orstorimn (Vid. li». de Gloria conf., 
cap. 20) iufra domum ec:lesiasiicam urbis T irouicz 
in primo scerd-tii sui anno , in quo cum reliquerum 
sanctorum pignoribus bujus aniisiitis reliquias c--Ho- 
cavit, Post multos vero dedicationis dies adinonitus 
est ab abbate ut reliquias quas in altari ipso locave- 


laxari solet, edacates accessit, Sed mec illed silere 
arbitror, quod quolam tempore, quo clibanus ad ceo- 
quendas ealers basilee ipsins succenderetur, actum 
esi. jugum igitar quod es fernseis validissime ceoa- 
Ármabet, dermieatibes cum ipse leci abbate qui ad- 
eyant, est effraetum. Quo facto astitit 

repente per visum quasi sacerdos dicens : Festim 
velociter, et excita dormientes , ne eos fetarz» reiua 
casos anticipet. Jam eaim paratom est jugwm , quod 
toLun molem lapidum sastinet, 3157 cum ipso igne 
eorruere. llle vero expergefactus , amotis ab ore for- 
na-is omnibus, cecidit ab oiraque parte acerves la- 
pidum aggregatus, nullum de astantibus Izdens. 
Qeod aoa sine Antisütis intercessiome przstitum 


rat visitaret , ne ab humore novi aedificii humectatie, C reor. Teac presbyter memoratos , oratione facta xd 


aliquid in bis petredinis insideret. Quas eum requi- 
pyen$ reperisset infectas , ablatas ex altari catra 
ignem siccare eapit. Verum ubi bgatnras iilas si;il- 
latii composuit, ventum est ad reliquias beati llli- 
dii episcopi. Denique tenens easdem co tra ignem, 
fllum quo ligate erant, quia «rat valde prolixum, su- 
per ardentes decidit prunas , et tanquam aeneum aut 
ferreum aD ard..re ignis iucanduit. lllo quoque parvi 
pendente quid 1156 (ilum feret quo sancte reli- 
quiz ligarentur, aesiimans ipsum 5 jam in faviliam 
fu.sse resolutum , comperit adbuc integrum et incor- 
rupiumn, quippe quod vinculum et ligamen paulo ante 
fuisset hujus gloriosi pontificis. 

IV. [Puer * erat parvulus quasi measium decem, 


sepalerum Sancti, reparatis jugis, lapiJibesqae rela- 
is, in elibano opus eeptum, Antstite opitulante , 
peregit. Hojus confessoris beatum corpus ab antiquis 
in crypta sepulta m fuit : seJ quia aretum erat ardi- 
ficium, ac diffieilem babebat ingressum, sanetus Avi- 
tus pontifez urbis, constrocta in cirenitu miri operis 
absida, beatos inquisivit aptus, reperitque in eapsa 
tabulis formata lignes, et justa morem sarcophago 
clausit. In boc loco. et meritis et nomine Justus ἃ re. 
quieseil, qni foisse bujus gloriosi pontificis fertur ar- 
chidiaconus.] 

V. Multa quidem et alia de hoe saneto miracula 
sunt relata, quas scribere longum putavi, bsec sesti- 
nans fidei perfectas sufficere 40:5 dicta sunt, quia cui 


qui, uL res veritatis edocuit, ipsius Beaii abnepos D μου a non suffieiust, plura non. |roderunt, Nam ad 


hliabebatur; gravissimi incommodi'aecessu afüciebatur. 
Fleb:t autem illius genitrix non minus obitum par- 
vuli, quam quod non fuerat adbue divino delibutus 
Sacramento. Denique consilio babito , beati Confes- 
goris adiit tumulum, exponit ia pavimeuto segrotum, 
qui nili sliter quam sole spiritu palpitabat ; δι. 06 in 
vigiliis obsecrationibusque ceram sepulcro Antistitis 


& E4., eratienem fudit... si ewm antistite sui virtus, 
v Sic Laud., Bell. et D.1 At. Culb. et cxteri Ed.: 
Fieret, tantum sanete reliquie siccarentur. Aistimans 
antem ipsum. BoH. : Quid de filo fieret, tautum ne san- 
eue reliquia ledereutur, dehinc sequitur et ium illee- 


euin. 
* Quite sequuntur ad elausulaun Multa quidem, etc., 


hujus tumulum ezci illuminsutur, d:emones effugaa- 
tur, »urdi audituin et elaudi recipiunt. gressuum, prz- 
siante Domino nostro Jesu Christo, qui credeutibus 
repromisit a se petita sine ambiguitate largiri. 
CAPUT lik. 
De sancto Abraham abbate. 
Nulli Catholicorum esse occultum reor qued Dom- 


habentur in solo codice Molsheimensi , apad Bollan- 
d anos, die 5 Junii, qui codex ab annis SUpra monin- 
gents in monasterio sancti Dionysii prope Parisios 
scrip: us fuit. 

4 De boc supra, lib. 1 Hist. cap. 40. Vide ad cas. 
5 el seqq. de Gloria confess. not. *, supra, col. 

tIT. 


4021 


VITE PXTRUM. 


1023 


nns ait in Evangelio : Amen dico vobis, s habueritis A vlium de vase, sed omnibus petentibus affatim tri- 


fidem integram, eb. nen hasitaveritis, οἱ dixeritis hu.c 
wionti: Transfer te; et trans[eret se, et omnia quecumque 
petieritis in nomine meo , credite quia uccipietis, el ve- 
πίοι vobis (Matth, xx1, 21; Marc. x1, 25). Ergo uon 
erit dubium quin sancti obtinere possint a Domino 
quod petierint, quia in eo fldei fundamine positi δ, 
nullis hasitationum fluctibus vacillautur : pro qua 
fie non solum infra patrie terminum proprie, dum 
Cax'estem vitam agere cupiunt, exsules facti 1158 
suut, sed etiam transmariua ac peregrina petierunt 
loca, ut ei cui se devovereut plus. placerent. Sicut 
nunc beatus Abraham abbas, qui post multas tenta- 
tiones szxculi, fines est territorii ingressus Arverni. 
Qui non immerito Abrahz illi comparatur seni pro 


buetur, et abuudabit, Verumtamen ad verbum et bi- 
laritatem dispensationis illius cuneto populo in abun- 
dantía ministratum est, et superfuit. Sed quia stre- 
nuitas przepositi priu «nensuraverat vasculuin quin- 
quagenarium, et repererat quatuor palmorum mensu- 
rau, cernens qua acta fuerant, in crastino iteruu 
mensurans, tantuu reperit in. vase, quantum ín eo 
precedeute reliquerat die. Ex hoc Sancti virtus in 
populis declarata est, in quo mapasterio plenus die- 
rum obiit, ibique cuin honore sepultus est. Erat eniin 
eo tempore sanctus Sidonius episcopus, et Victorius 
dux, qui super septem civitates principatum, Eoricho 
Gothorum rege iudulgente, susceperat. Hujus vero 
saucti epitaphium4 beatus Sidonius scripsit, iu quo 


magnitudine fidei, cui quondam dixerat Deus : Exi de B aliqua de his quse locutus sum est prefatus. Ad hujus 


lerra tua et de cognatione tua, et vade in terram quam 
mensiravero tibi (Gen. 3n, 1). Reliquit autem hie non 
Solum terrain propriam, sed etiam illain veteris ho- 
minis actionem, et induit novum hominem, qui secun- 
dum Deum form.tus est in justitia, sanctitate et veri- 
tate. Ideoque cum se perfectum in Dei opere cerne- 
ret, non fuit dubius in (ide petere quod per vitam 
sanctam confisus est obtinere : pér quem opifex coeli, 
maris ac terre, parva quidem numero, sed admi- 
randa iniracula operari dignatus est. | 

l. Igitur Abraham iste super Euphratis fluvii littus 
exortus est (An. 480, 15 Jun.), ubi in Dei opere pro- 
ficiens ad visitandos eremitas, adire /Egypti solitudi- 
nes concupivit, Quod iter dum tereret, a paganis " 
comprehensus, et multis pro Christi nomine affectus 
verbeiibus, in vincula conjicitur ; in quibus per quin - 
qne annos exsultans, angelo solvente, laxatur. Occi- 
dcrtalem. quoque plagam visitare cupiens, Arveruis 
alvenit, ibique ad basilicam sancti Cyrici monaste- 
riu:n * collocavit. Erat enim mire virtutis, fugat r 
d:emonuun, illuminatorque cec rum, aliorum quoque 
morborum potentissimus medicator. Igitur eum fest.- 
vitas supradictz basüicge advenisset, prxpositum vo- 
Cat, ut vasa vino plena ad reficiendum populum qui 
so emnitati aderat, in atrio ex more componeret. 
Causatur monachus dicens : Ecce episcopum cum 
dice et civibus invitatum babes, et vix nobis 
f$. persunt quatuor vini amphorse ; unde omnia ista 
coumplebis? Et ille : Aperite tnihi, inquit, penum. 


enitn beati Abrahae sepulerum plerumque frigoritici 
decubantes medicins ccelestis presidio sublevantur. 


. CAPUT IV. 
De sancte Quintiano episcopo. 

Οιμηΐδ qui se terrens materizxe corpos ferre cogno- 
scit, cogitare debet, ne in his devolvatur quss terrena 
et carnis hujus amica esse noscuntur; quia juxta 
apostolum Paulum: Manifesta sunt opera carnis (Gal. 
v, 19), plena. ininunditia et iniquitate, pollutumque 
et fetidum hominem qui ea sectatus fuerit reddunt, 
aique ad extremum fletibus deputant senipiternis, 
Fructus autem Spiritus est omne quod in Deo pollet 
8c Bitet, quod in hoc szculo, mortificata carne, ani- 


C mam exsultare facit, iu futuro autem gaudiis donat 


seternis. Unde nos qui nunc sumus in corpore positi, 
aspicere debemus qux 1160 operatus est Deus in 
sanctis suis, in quibus, tanquam ín [Ed., intra] splen- 
didum candidumque ac levigatum meritis tabernacu- 
lum, diversisque virtutum floribus adornatum, resi- 
dens, extensa dexterse majestate, dignatus est per eos 
tiiseratione propria perficere quas peliissent, sicut 
nunc per beatum Quiutianum, de quo seruo futurus - 
est, mentis nobilis generosi'ate fulgidum , justitize 
opus plerumque complevit. Ergo non nos more pe- 
corum carnis sectatio ad terrena submergat ac depri- 
mat, sed potius sanctorum exemplis illecti, pruden- 
ter iutelligentes 4085 Dei sont, spiritalis nos opera ad 
coelestia ac sempiterna sustollat ; neque in nobis iens 


Quo aperto, ingressus est : et dans orationem, quasi D ab impudicis actionibus victa luxurie!t, sed, zternita- 


novus Elias, elevatis ad ccelum manibus, infusis fletu 
)uiinibus , ait : Ne deficiat , queso , Domine, de hoc 
va-eulo viuum, 1159 donec cunctis mibistretur in 
abundantia. Et irruente in se Spiritu. sancto, ait : 
ll:»c dicit Dominus (171 Reg. xvi, 14) : Non. deficiet 


* Laud. et Colb., in eo fides... posito. Ed. et Bell., 
in eis fides (undamine posilo... ναοί. 

ν id est a Persis, ut ex ejus epitaphio patet , ulx 
rev corum rez Susidis ore dicitur, a Susa celcbri Per- 
δι urbe. . 

c |.lem habet lib. 11 llist. cap. 21, ubi Vitam Abra- 
lie 2 se scriptau laudat. Éce:e»iam sancti Cyrici ubi 
*aw tus Abraham et alii requiescunt, recenset auctor 
|. hri de Ecclesiis Clarow. cap. 14. Hodieque subsistit, 
vulgo Saint-Cirgues dicta, qua, monasterio jaun pri- 


tis pro meritis vindicans solia, victrix sapientia 


regnet. 
l. igitur beatissimus Quintianus, Afer natione (An. 


527, 15 Nov.), et ut quidam voluut, nepos Fausti 
episcopi *, qui genitricem suam suscitas»e perhibetur, 


dem destructo, parochiz titulo illustratur, juxta quam 
fous fluit sancto Abrabaze nuncupatus. 

4 |psum in appendice dabimus. De Apollinari Sido- 
nio et Victorio duce passim Gregorius loquitur. 

* Celebris fuit tunc temporis Faustus. episc. Prae- 
sidiepsis, qui .,ἴ0 flde exsul tempore llunerici, in 
exilii loco monasterium azificavera!, ut. patet. ex 
Vita sancti Fulgentii, B. Fausium Buronitanum epi- 
scopum laudat Victor Vitensis lib, 1. ngm. 11. Alief- 
uuius forte nepos fuit sauctus Quintiauus. 


1025 


S. GRECORTL EPISCOPI TURONENSIS 


4021 


sanetitate pra'ditus, virtatum dote fulgidus, cbanta- A gnaretur, afílictus in jejuniis atque vigiliis instanter 


tia igniculo fervidus, Wastitatis flore praecipuus, ad 
episcopatum Ruteuzx ecclesiz eligitur, expetitur, or- 
dinatur*. In. quo episcopatu ampliatis adhuc virtuti- 
lus, cum in Dei semper operibus cresceret, auctam 
beati Amantii antistiiis. basilicam 5, sanctum corps 
in antea. transtulit; sed nen fuit Sancto. accepiahile 
hoc opus. Unde factum est ut per visui apparens di- 
eeret ei: Quia ausu temerario artus in ace quie- 
scentes visus es amovisse, ecce ego removebo te ab 
liac urbe, et eris exsul in regione altera ; verumtamen 
von privaberis ab honore quo frueris. Nou post mul- 
tui vero tempus, orto inter cives οἱ episcopum 
scaidalo, Gotlios qui tunc in antedicta urbe moraban- 
tur sus; icio attigi!, quod se vellet episcopus Franco- 
rum ditisnibus subdere, consilioque accepto, cogita- 
verunt eum perfodere gladio *. (uod cum viro sancto 
nuntiatum fuisset, de nocte consurgens, cum f(idelis- 
simis ministris suis 116] ab urbe illa egrediens, 
Arvernis advenit; ibique a sancto ÉEufrasio episrop ', 
qui Aprunculo quondam antistiti, successerat, 1ece- 
pus est, largitisque ei tam domibus quam agris et 
vineis, vel ilie, vel quid Lugdunensi urbi praerat , 
8'imina euin diligentia excolebant. Erat enini jain se- 
pex, et ve:.us Dei cultor. Decedente auem ab. hoc 
mundo sancto Eufrasio, Apollinaris, tribus mensibus 
sacerdotio subwinistrato, migravit*. Cum autcin liec 
Theoderico regi puutiata fuissent, jussit inibi san- 
ctum Quintianum constitui, et omnem ei potestatem 
tradi ecclesi: , dicens : llic ob nostri amoris zelum 
ab urbe sua ejectus est. Denique cum sanctus Quin- 
t anus in antedicta urbe potiretur episcopatu, Procu- 
lus quidam, ex sxrario presbyter ordinatus, multas ei 
hj. rias intulit, omnemque potestatem illi de rebus 
ecclesia aufercus, vix ei quotidi.num satis tenuem 
victum ministrari praecepit ; sed. per ejus orationein 
a civibus correpius prudentioribus, restituta omni 
potestate, se ab ejus reinovit insidiis. Antedictus,ta - 


een sacerdos non immemor injuri v, sicut quond: m - 


Paulus apostolus de Alexandro (11 Tim. i, 14), ita et 
hic de Proculo decantabat, dicens : l'roculus zrarius 
3uulta niala inihi fecit, reddet illi Domiuus secundum 


opera sua. Quod iu posterum ei evenisse mani;estum 
δῖ, 


ll. Erat enim Vir beatus in oratione assiduus, et 
in tantum amator populi sui, ut adveniento Tleo- 
derico, ac vallante cum exercitu urbem, Sanctus 
Dei inuros ejus per noctem psallendo circuiret, et ut 


rogioni vel popu'o Dominus velociter succurrere di- 


* Eo nomine subscripsieconcilio Agatheusi an. 536, 
el! Aurelian, 1 an. 11. n 

b Alii, avcta... basilica. Sancti Amantii Vitaui ha- 
bet Labbeus tomo ἢ] Bibl. nova, in qua de ejus traus- 
latione. Abbatiam sancti Anantii lRutheuensis, qua 
monasterio sancti Vitoni Virdunensis subjecta erat, 
couiti. {πο δὶ oppigneravit pius abhas [char- 
dus, pauperibys subveniendi causa in publica calami- 
inte, ut. refert Ingo Flaviniacensis in Chropico. lu 
Actis visitauonis diocesis Ruthenensis lacte ἃ Si- 
pone archiep. Dituriceusi au, 1286, men.io fit prio- 
515 sancti Amantii burgi Rutheneusis. 


orabat. Porro Theodericus rex cum cogitaret etiau 
muros urbis evertere (An. 525), mollivi« eum | inise- 
ricordia Domini, et oratio sacerdotis sui f, quem in 
exsilium retrudere cogitabat. Nam uecte pavore 
perterritus de stratu suo exsilit, ac solus per viam 
publicam fugere nititur. Perdiderat enim sensum, 
nesciens quid ageret. Quod animadvertentes sui, 
eumque retinere conantes, vix poluerun', cobor- 
tantes ut se signo salutari. muniret. Tunc Hilpiugus 
11692 dux ejus accedens propius ad regen, ait : 
Audi, gloriosissime rex, consilium parvitatis inea. 
Ecce muri civitats istim& fortissimi sunt, eamque. 
propugnacula iugentia vallant. Quod ut plenius tna- 
guificentia vestra cognoscat, de sanctis quorum ba;i- 
lice muros urbis ambiunt hzc loquor , sed antistes 
loci illius magnus apud Deum habetur. Noli facere 
quod cogitas ; noli episcopo injuriam iuferre, aut ur- 
bem evertere. Cujus consilium rex clementer acci- 
pins, pr:cceptum posuit ne ullus ab «ctavo urlig 
milliario lederctur. Quod obten:u Sacerdetis £.c- 
stitum nullus ainbigat. Tunc et lroculus ille presby- 
ter, irruptis Lovolautreusis € «astri mris, ab in- 
gredientibus hostibus ante. ipsutn eccle:i* altare 
gladiorum ictibus in frusta discerptus est, reddidit 
que illi Dominus, sicut Sacerdos cantare consueve- 
rat, secundum opera sua, 

Il]. Post peractam igitue stragem cladis Arverna, 
Hlortensius, unus ex senatoribus, comitatum ^urbis 
illius agens, quemdam de jarentibus Sancii, id est 
llonoratum nomine, in urbis platea nequ:ter retineri 
jussit. Quod celeri:er beato Viro nuati»tum est. ΑἹ 
ille per amicos suos capit rogare, ut eum data a: 
dientia absolvi juberet. Quod ille uullatenus pizestitit.- 
Tu»c beatus senex deferri se ia plateam qua ille te- 
nebatur jubet : allatus autein rogabat milites ut eutü 
dimitterent, llli vero timentes, obed re ausi noa 
δι Pontifici. Et Sacerlos : Ad. domum, inquit, 
llortensii me velociter deportate. Erat enim senex 
valde, et propriis pedibus abire non poterat. Defe- 
rentes autem eum in domum llortensii ministri ejus, 
excutiens in eam pulverem calciamenti sui, ait: 
Maledicta sit domus hac, et maledicti habitatores 
ejus in sempiternum, fiatque deserta, ct non sit qui 
inliabitet in ea. Εἰ dixit oinnis populus : Amen. Et 
adjecit : Quaso, Domine, nunquam de hc genera- 
tione provehatur quisquam ad episcopale sacerdo- 
tium * , qui episcopum non obaudit. Egresso outem 
ex ea Sacerdote, protiuus omnes famili|, qua in 


Confer lib. 1! Hist. cap. 36. 

Ed., et ille et qui, eodem sensu. 

Confer cum lib. nr Hist. cap. 2. 

E 1., mollitus est... oratione sacerdotis ejus. 

& ic Mss., ut et. in Hist. lb. in cap. 15, uhi ea- 
dem ᾿ histotia narratur, Editi tàmeu hic. habent 
Uirense. 

b Sic et Saturninus Tolosatium priinus episcopus 
imprecatus fuisse dicitur, supra, Ifist. lib. 1, cap. 52. 
ne ullus unquam ex Tulosze urbis civibus iti in epi- 
Scopum assuiDeretur. ] 


- 5b & “5 


1 $5 


NITE, PATEUM. 


d wo illa erant, a febre corripiuutur, et 1163 pa- A tàn. uvis attingerent, descendit pluvia velicineus 


rumper iugenuscentes spiriuum  exbalagant. Quod 
cum jain die tertia ageretur, videns Horteusius sibi 
nihil de suis servientibus re-ervari, timens ue etiam 
elipse pariter interiret, ad sanctum Virum uostus 
ingreditur, projectusque ad pedes ejus cuin lacryuis 
veniam rogat. Quam ille benignissime indulgens, be- 
nedictam aquam domui transmisit, illaque per parie- 
tes respersa, omnis zgritudo protinus est. depulsa, 
magnaque ibi virtus apparuit; nam et qui incurre- 
rant sanati. sunt, et qui sani | Af., sanati] erant ultra 
ROR iucurreruut, 

IV. la ecclesiasticis voro scripturis eruaitus est 
habitus hic sacerdos ; sed et iu eleewosyuis magnili- 
cus fuit. Nam cuim pauperem queinpiam clamare cer- 


nerct, aiebat : Succurrite, quaeso, succurrite, et pau- B prerumque quartanorum febris 


peri victus nevessaria ministrate. lguari enim «stis, 
Ὁ desides, et forsitan ipse est qui se per evangelicm 
lectionis seriem reficieudum in pauperibus minimis 
esse mandavit (Matth. xxv, 40). Ejiciebat autem οἱ 
dainonia se confitentia, In monasterium autem Cau- 
bidobrinse * veniens, cum energumenum quem4aun 
reperisset atrocius debacchantem, misit presbyteros 
ut ei manus imponereut : sed cuim eorum exorciza- 
tione larva non luissel expulsa, Sanctus Dei couinus 
appropinquans, οἱ iuninissis in os. cjus digitis, perso- 
viam reddidit absolutam. Multa et alia -iiracula Vir 
beatus operatus est, el oratione lacta, sxpius quie 
petisset ad. Dominum obtinebat. Porro in Arveruo 
quodam tempore cum magna siccilas consumeret 


super universam terrau illam, ita ut omnes miraren- 
tur, ac dicereut ad' preces hoc beati Viri fuissu lar- 
gitum, 

V. Senuit autem Sacerdos Dei, et in tantum aetate 
provectus est, ut sputum oris in terram proj:cere 
non valeret : scd adhibito labiis truchione 5 iu euin 
salivas oris exponeret. Nou caligavit oculus. ejus , 
nec iimmutaium 65. cor ἃ viis Dei : non seposuit vul- 
Qum pauperis, nec metuit persouam potentis; sed 
uua eademque ei fuit in omnibus sancta libertas, ut 
ita susciperet penulam pauperis, ac si veneraretur 
togam inclyti seuatoris. Obiit autem perfectus in 
sanctitale, ei sepultus est in basilica sancti Ste- 
phani * ad lavam altaris, ad cujus nunc tumulum 


ν melancholia com- 
pressa, restinguitur. ' 


CAPUT V. 
De sancto Portiano abbate. 


Quanta omnipotens Deus suo dicatis nomiue in- 
dulgeat, quantaque eisdem pro fideli servitio be .i- 
gnitatis ope 4 compenset ! Magna quidem se po'lice- 
tur redditurum in. colo, sed qui aecepturi sunt 
plerumque hoc declarat in seculo, Nam s:e,jus de 
servis liberos, de liberis efficit gloriosos, juxta illud 
Psalmographi dictum : Suscitans a terra inopem, et 
de stercore erigeus pauperem : ut collocet eum cum 
principibus 1165 populi swi (Ps. cxn, 7, ὃ). De 
hoc et Anna [leleanz ait: Saturati. prius pro pane 


arva, et arentibus herbis nülla penitus jumentis pa- ( se (ocarerunt, et famelici saturati sunt (1. Reg. u, ἢ). 


bula remanerent, et Sanctus Dei rogationes | ilja:, 
qui ante ascensionem dominicam aguntur. devotis- 
sime celebraret; die tertia cum jain porte. civitatis 
appropinquarent, suggerunt ei ut ipse antiphonam 
dignaretur imponere, dicentes : Si tu, beate Pouti- 
fex, devote antiphonam imposueris, confidimus de 
sanctitate tua, quod protinus nobis Dominus pluviain 
dignabitur benigna pietate largiri. At ille prostratus 
auper cilicium suum, in ipsa plateadiutissime1 164 
cum fletu oravit. Exsurgens autem antiphonam quam 
petebaut, ut virtus fuit, imposuit : verba autem ejus 
ex illa Sulomonicz orationis edita hasc. erant: Si 
clauso celo pluvi& non fuerint propter peccata populi, 
et contersi. deprecati fuerint faciem (uam ; exaudi, 
Domine, et dimitte peccata populi tui, et da pluviam 
terre , quam. dedisti populo two ad possidendum 
(11 Paral. v, £6, 27). Cumque psallere devotis- 
sime caopissent, penetravit excelsm potentis aures 
bumilis oratio Confessoris; et eece contenebratum 
est celum, ac nubibus obtectum; et priusquam por- 


* Nic Colb., Laud. et plerique Ediii. Bell., cum 
Bal., -Candidobrinse, Hodie voigo appellatur Com 
bronde, prioratus Menatensi inonasterio ordinis sau- 
cti Benedicti sabjectus, in oppidulo cognomini. 

5 Lau., eum Ed., ione. 

4 Hanc ecclesiam construxisse dicitur sancti. Na- 
sati uxor, supra, lib. s» Hist cap. 17, ubi de ea 
diximus. Saneti Quintiani in 68 quiescentis meminit 
libellus de Ecclesiis Clarom. cap. 15, ibique etiau- 


Ex hoc et ipsa Redemptoris nostri genitrix virgo 
Maria dicebat : Deposuit potentes de sede, ct exa ta- 
vit humiles (Luc. 1, 52). Sic οἱ ipse Dominus iu 
Evangelio ait: Erunt primi novissimi, εἰ novissimi 
primi (Matth. xx, 16). Micet * ergo amore sno divina 
mi-ericord:a super inopes, ut de parvis maguos sta- 
tuat, ac de infirmis Unigeniti sui faciat coze:edes. 
Praefecit enim de lac mundana egestate iu coelo, 
quo scandere non p-tuit terrenum imperium ; ut ac- 
cedat illuc ru: ticus, quo accedere non meruit purpu- 
ratus, Sic nunc de beato Portiano abbate, quem :.on 
mojo de onere mundani :ervitii eruit, verum etian 
magnis virtu&bus sublimavit, atque post monium 
[Ed., motum] et pressuras szxculi in requie eterna 


p constituit, locav:tque eum inter angelorum choros, 


de quibus expulsus est doniinus ille terrenus. 

1. Beatissimus igitur Portianus (4n. 527, 24 Nov.) 
ab ineunte zetate Deum querere coli semper, etj 
jwter terrena servitia, conabatur. Sie enim servug - ^ 
fertur fuisse cujusdam barbari f, iisque cum plerun- 


nunc visitur ejus sepulcrum. Sed sacrum corpus inde. 
translatum est ia eccle»iam sanctorum Symphoriani 
et Genesii ib urbem, ubi hodieque quiescit. 

4 Ed., cum Laud., 4 «ee Op&m. 

* SB., lHilucet. Colb., licet... misericordia imopum. 
Bell. et Laud., iniicei. Bad. et Ed., preter Bal., uli 
c 


et. 
f ld est, Franci. Eura Malfangum vocant nonnulli 
quod eftictum uouen videte. d ᾿ 


051 


΄ a 
S. GREGORII EMISCOIM TURONFNS:S - 


que sd mosasierium confegeret, ut cum domino suo A asserebat hoc non possc ficri : Quis, inquit, mee hora 


sbbes redderet excusalam : ad extremum fugiens , 
dominus ejus 4 de vestigio sesquiter, et sbbarem ca- 
lumaisri cergi, repatans qued ipse cum sedoceret 
ne sibi saes fasmules deserviret. Cumque de coosse- 
tadine vt eum redderet calumniando abbatem insiste- 
ret, dicit abbes Portiano : Quid vis et [sciam? El 
ille : Redde, iaquit, me excusatum. Cumque excasa- 
ws redditus fuisset, et dominus ejus reducere eum 
domum vellet, ita czcates est, ut nibil penitus posset 
agnoscere. Cernens autem se gravibus doloribus af- 
fici, abbatem vocat, dicens : Suppliea, quaeso, pro 
me Dominum, et accipe bunc servum ad ejus cullum ; 
forsitan promerebor recipere lumen amissum. Tune 
ablias vocatum Beatum P ait : [mpoac, quaeso, menus 


debita esset, nee regi dignum prabeisset occursum, 
et, qued bis omaibes poties erat , nec dum adhue 
Domino pssimorem deesntatioaem debitam exsolvis- 
set. Sed his sepositis 1167 vi eum compwlit, a!la- 
tumque v2-culem quo potio tenebatur, rogat ut eui 
Sanctas impositis prius manu sanctificaret. Qui ele- 
vata dextera eom sigaum crucis ;mposuisset, vaseu- 
lum scinditur medium, ac vinum quod iníra teneba- 
tur, cut immenso serpente terra diffunditur. Quod 
cernentes qui 3lerant, meta exterriü ad pedes bead 
Viri decidunt, lambunt vestigia, oseulantar et plan- 
tas : miranter omaes virtutem senis, mirantar et se 
ab iniqui anguis viru divinitus fuisse salvatos. Ad 
istud mirseulem coocurrit omnis exercitus, vallat 


1166 was super oculos ejus. Cumque ille refuta- B multitudo omais beatum Virum, cupiens ejus &mbrias 


ret, tandem abbatis devictus precibus, super ocolos 
domini sui signum beatze crucis imposuit : statimque, 
disrupto caligine, et sedato dolore, prisinz redditus 
e»t sanitati, At vero exin beatus Purtianus clericus 
factus. tanto virtutis cumgio est pralatus, ut dece- 
d.nte abbate ip-e succederet *. Qui fertur. aestivo 
teinpore, cum ardor solis vi caloris sai cuncta consu- 
meret, et etiam eorpora, quz robustiora potu ciboque 
ersut, ab zstu d: fa'igaret ; hic jejuniis post 4 perdi- 
tum omnem ab ore humorem, salem zxstuaus rumi- 
nabat, ex quo i'erum assumpto liquore arentes gen- 
givas parumper infi-eret. Qua rcs, quanquam palatum 
aridum bumectaret, tanen majus toripentum addita 
eorporis siti prasstabat. Sal enim, ut nulli occulitur, 


manu tangere, etsi osculo honorare noa potuit : et 
rex ezsilit de stratu suo , accurritque ad beati Con- 
fe-soris adventum, illoque tacente, cunctos quos re- 
petebat. captivos absolvit, et reliquos deinceps ut 
volu:t, sie recepit. Duplex f ibi beneficrum Domino 
cooperante largitus, et iilos a morte ervit , et hos a 
ju:o captivitatis exemit. Vere, ut ego credo, et fles 
inca est, quia constat ab hoc periculo salvatos qua.i 
suscitatos a mortuis. 


If, Nee hoc praterire volui quod eum diabolus 
diversi$ macbinis conatus illudere, cam videret se 
nil ei posse nocere, visibilibu: illum przliis est 
aggressus. Nam nocte quadam dum se sopori dedis- 
$et, subito expergefactus vidit cellulam suam quasi 


magis ardore:n siiis concitat. quam. exstinguat, sed C incendio eencremari ; exsurgensque perterri:us o-tium 


hie, tribuente Domino, arcebatur ab eo. 

if. His diebus Theodericus ingressus Arvernum 
terminum (An. 525), omnia exterminabat, cuncia 
devastabat. Cumque in Arthonensis * vici pratis ca- 
stia metasset, autedictus senez ad oceunum ejus 
properat, quasi pro populo rogaturus : ingressusque 
castra mane, rege adliuc in tentoriis dormiente, Si- 
g.valdi pepilionem, qui tunc primus cut: eo habeba- 
tur aggressus est : et dum de hac captivitate cunque- 
ritur, Sigivaldus ut, ablutis aqua manibus, merum 
dignaretur accipere deprecatur, diceas : Magnum 
mihi bodie gaudium commodumque divina pietas 
praestat, si infra tentorii mei septa, facta oratione, 
potum dignaris accipere. Audierat enim famam san- 


petiit. Quod cum reserare nequiret, in oratione pro- 
Sternitür, ac signum saluiare coram se et circum 56 
faciens, protinus phantasia flammarum 40.218 appa- 
rerat evanuit, cognovitque lioc diaboli fuisse falla- 
ciam. Idque statim revelatum est beato Protasio, qui 
᾿ς apud. Canbidobrense monasterium Ε habebatur 
rcciusus, qui cum summa festinatione monachom ex 
cellula eua ad fratrem dirigens, hortatus est, diceus: 
Oportet te, dilectissime (rater, insidiis diaboli resi- 
sicre viriliter, et nibil de illius dolositate pavescere, 
seJ omnia qua intulerit orátione assidua, ae signe 
crucis e contra 1168 opposito evincere, quia tali- 
bus semper tentationibus servos Dei nititur expu- 
gnare. Senuit autem Vir beatus, et, impleto boni 


ctitatis ejus, idcirco et honorem ei pro Dei revereu- D operis cursu, migravit ad Domioum, cujus nunc ta- 


tia impendebat. Quod ille diversis modis excusans, 


δ Ed. cum Laud., fugientem... eum de. 

5 Accusandi casum pro ablativo hic, ut alias, usur- 
pa! noster Gregorius. 

c lloc monasterium, qvod oppido cireumjaeenti 
uomen dedit, in Arvernorum finibus versus Burbo- 
penses. etiamnunc subsistit, amisso ab annis octiu- 
gentis abbatize titulo, in prioratum redactum, et 
i ouasterio Trenorchiensi subjectum. Trenorchien-i- 
bus monachis an. 1627 s-culari toga donatis, w0- 
nasterium sancti. Porciani sub regulzsri ordine per- 
mansit, quod an. 1645 cong. sancii Mauri monachis 
Benedietinis reformandum commissum est. 

4 |n Colb. deest post, qux lectio sincera vidct", 
Gregorio accusativum pro scxto casu, ut. solet, po- 
μοιῖ6. 


πω 


ψνγβοθάθιιβ de sancto Quiutiano., 


mulus ^ szpius divinis glorificatur virtutibus. Hzc 


4 Plerique Ed. cum Laud., Árchonensi. Sed bic 
Artona vicus memoratur apud Árvernos no: issimus. 
Hxc Theodorici expelitio narratur ia. lib. κα Hist. 
cap. 12 et seqq., ubi et de Sigivaldo agitur. Vide cap. 

( E.d., el sic recepit duplex, et deest largitus. Colb., 
recepit ; sic duplex. 

8 De hoc monasterio dictum est cap. przeced. Pro- 
tasium recenset. Saussaius in appendice Martyrul. 
Gallice, iuter eos quorum na!alis dies est. incertus. 
Branches in Vitis sauctorum. Arvernensium 94 No- 
vembris consignat. Ex hoc solu Gregorii loco notus 
est. 

^ [lu proprio monasterio sepultus est. Ejus saerea 
corpus s.rculo x labente e terra levatum est : exiulo 


49 


102) 


alios qui majora de eo cognoverumt , si. voluerint 
aliqua In ejus daudew conscribere. 
CAPUT VI. 
De sa»«t) Gallo episcopo. 

Nobilitatis mundanae fastigiuur semper inhiat cupi- 
ditatibus, gaudet honoribus, inflatur occursibus, liti- 
bus forum pulsat, rapinis pascitur, calummiis dele- 
ctalur, rubiginosi auri talenta desiders( et dum 
parva possidere videtur, ut agglomeret plurima ma- 
qis aeceuditur, ingeritque ei congerics auri sitim 
arduam possidendi, sicut PruJentius ait : 

Auri B3mque fames procedit * major ab» sure. 
Unde fit ut dum gaudet pompis szculi et vanis ho- 


VITE, PATRUM. 
tantuni de sancto Viro cognovimus, non dijudicantes A ria, qui ita de jnimoribus s. waioribus fne unt, ot in 


1030 


Galliis nihil inveniatur esse generosius atque. nobi- 
lius. Cumque ei pater cujusdam senatoris liliatu quas- 
rere vellet, ille assu npto secum uno puerulo mona- 
sterium Cromonense ὁ expetiit, sexto situm ab 
Arverna urbe milliario, suppliciter abbatem exorans 
ut sibi comam eayitis tondere dignaretus. At ille vi- 
dens prudemiam atque elegantiam pueri, noineu 
inquirit, interrogat genus et p»triam. llle vero Gallum 
se vocitsri pronuntiar, civem Arvernum, Georgii fi- 
lium senatoris. Quem abbas ut cognovit de prima 
progenie esse progenitum, ait : Bene desideras, fili, 
sed primum oportet hae in patris.tui deferri neti- 
tiam ; et si hoc ille voluerit, faciam qux deposcis. 
Denique abbas pro hac causa nuntios mittit ad pa- 


noribus oblectari 5, nihil ei de mansuris dignitatibus B 'Ie!?, interrogantes quid de puero observari jube- 


ín memoriam revocetur : nec respicit ad ea quz? non 
videntur, dummodo illa quibus satiari animum j.uta', 
importune possideat. Sed sunt qui se de his nexibus, 
tanquam aves de muscipulis evolames, et ad altiora 
Jendentes, mentis alacrioris ingenio absolveru: t, ἃς 
relictis exosisque terrenis facultatibus, totis se viri- 
bus ad ila que sunt-celestia aptaverant. S.cut 
ssucius Gallus incola Arverua urbis, quem a Dei 
cultu abstrahere non potuit, nec splendor geueris, 
δες celsitudo seuatorii ordinis, nec opulentia faculta- 
tis; quem separare ἃ Dei amore non potuit, nec 
dilectio patris, non matris blanditias, non amor nu- 
tricum, non obsecundaiie bajulorum : sed his omni- 
bus pro uihilo ductis, et tanquam stercora exosis, 


ret. At ille parumper contristatus, ait : Primogeni- 
tus, inquit, erat mihi, et ideo eum vo'ui conjugio 
copulare; sed si eum Dominus ad suum dignatur 
ascire servitium, illius magis quam nostra voluntas 
flat. Et adjecit : Quidquid vobis infans, Deo inspi- 
rante, sugyesse:it, adimplete. 

ll. Tunc abbas ista. nuntiia referentibus discens, 
puerum clericum * fecit : erat. autem egregiz casti- 
tatis, et tanquam senior, nibil perverse appetens, a 
jocis se euam Jurvcnilibus cehibebat, 11470 habens 
mirze dulcedinis vocem cum modulatione suavi, lc« 
ctioni incumbens assidue, delectans jejuniis, et abs- 
tinens se multam a cibis. Quem cum beatus Quin- 
tianus episcopus ad idem monasterium veniens Cane 


Dei se dilectioni, Dei se officio vovens, monasteriali C tantem audisset, non eum perilsit ultra illuc reti- 


sc distiictioni subegit. Sciebat enim juvenilis fervoris 
fjanmas 1169 non alier posse devincere, nisi 
€rueurze canonicae ei discipliuse severissiimaz subdere- 
tur. *ciebat eniin se ab humilitate sseculi ad altiora 
suulevaturum, et per patientiam tolerationis ad illam 
excelsi apicis gloriam evecturum , quod postea  prou- 
bav:t eventus. 

l. Sancius. denique Gallas (An. 554, 1 Jul.) ab 
adolescentia sua devotus Deo esse coepit, diligensque 
ex tota anima Dominum, et ea quz? Deo dilecta esse 
noverat diligebat. Pater ejus nomine Georgius e, 
iater vero f,eocadia a stirpe Vectii Epagati descen- 
deus, quein Lugduni passum Eusebii testatur llisto; 


eaput et aliquot ossa a Normannis quibusdam furata, 

alelata sunt in castrum Normanniz, Aqu.lam (/Aigle). 
- vulgo ditum. [ltelique ejus sacri. corporis exuvi;e 
etiamnunc in monasterio sancti Portiani requiescunt. 
— Sacrum caput beati Portiani Normanni quidam 
saeculo x labente furtim ablatum in suam patri: 
detulerunt, ubi hodieque in ecclesis sancti Martiui 
apud oapidum Aquilam dictum visitur. Anno 1675, 
die 26 Novembris, permitiente Henrico de Mauypas 
Ebroicensi"m episcopo , loci. digecesano, aperta est 
capsa sancti Portiani appellata , in qua beati viri 
eaput in varia f.usta couscissum repertum est cum 
Uoc iuscriptione : Caput. 2. Portiani, quod fractum 
fuit οὐ hareticis in ecclesia suncti Martini de Aquila 
&nno millesino quingentesimo sexagesimo septimo, d.e 
sero Martii decima octava. ἴῃ altera capsa inventum 
est ejusdem sancti viri brachium. ' 

* Al., parturit. 

b Bal., eblecta:ur. 


neri, sed secum ad civitatem adduxit, et ut ccelestis 
pater in dulcedine spiritali nutrivit. Cumque defupeto 
patre vox ejus niegis ac magis die adveniente e mpo- 
neretur [Mass. duo, componeret], atque idem In po- 
pulis imaxiinum haberet amorem, nuntiaverunt haec - 
Theoderico regi, quem dicto citius arcessitum tauta 
dilectione excoluit, ut eum proprio filio plus amaret : 
a regina autem ejus simili amore diligebatur, nou 
solum pro honestate vocis, sed etiam pro eastimonia 
corporis. Nam tunc Theodericus rex ex civibus Ar- 
vernis clerico multos abduxit, quos Treveric» ec- 
clesie ad reddeuduim famulatum Domino jussit as- 
sistere ; beatum vero Gallum a se nequaquam passus 


4 1s est Gregorii nostri avus, pater. nempe sancti 


D Galli et. Floréiuii senatoris, Vectius. Epagatus unus 


fuit e martyrihus Lugdunensibus, crjus elogium ba- 
hetur in. celebri epistola quam Eusebius Historize 
δυ libro v, can. 1, inseruit. 

d Sic Ed. Colb., Crenonense. Laud., Crononinsim. 
Bell., Cronosensim, vulgo Cournon. Vide lib. fv Hist. 
cap. 4J. 

" Ex hoe aliisque passim Gregorii loeis infert Lud. 
Thomassinus abbates olim tonsuram clericalem con- 
ferre consuevisse, eamdemque olim fuisse monacho- 
run 86 clericorum. tonsursm, wonachos denique 
sepius clericorum no.nine fuisse designatos. Quod 
passi nos quoque observavimus. Lege ea de re ejus- 
dem Thomassisi Disciplinam eccles. Latine οὐ δι 

arte 1, lib. n, cap. 59. Cui cousentit Cointius ad an. 
bis. Vide et Mabillonii nulas in Vitam sancti Se- 


quani, 156. 1 Boned., pag. 264. 


1951 


S. GREGOR EPISCOPI TURONENSIS 


43 


cst separari : unde factum e-t ut eunte rege in Agrip- À scopum acceperunt : Arverni vero cler.«1 cum «on- 


piuam * urbem, et ipse abiret simul. Erat autem ibi 
fanum quoddam d versis ornamentis refertum, in quo 
barbaries prozita [Ed., opima] libamina exhibens, 
usque ad vornitum cibo potuque replebatur : ihi et 
simulacra ut deum adorans, membra secundum quod 
unuinquemque dolor auigisset, sculpebat iu ligno. 
Quod ubi sanctus Gallus audivit, statim illuc cum 
uno tantum clerico properat, accensoque igne, cutn 
nullus ex stultis pag»nis adesset, ad fanum applicat 
ac succendit. At iili videutes fumum delubri ad cce- 
lum usque conscendere, auctorem incendii quxrunt, 
inven'umque evaginatis gladiis prosequuntur. dile 
vero in fugam versus, aula se regi condidit. Verum 
postquam rex αὐ! acta fuerant, paganis minantibu:, 
recognovit, blandis eos sermonibus lenivit, et sic eo- 
rum furorem improbum mitigavit. Referre enim sx e 
erat solitus Vir beatus li:ec cum locryniis, et dice- 
bat : Ve. mihi 1171 qui non perstiti ut. in hac 
causa finirer! Furgebatur eo tempore diaconatus 
officio. 

llt. Deique cum beatus Quintiauus episcopus ab 
loc saculo, jubente Domino, transisset, saucius 
Gallus apud urbem Arvernam eo tempore moraba;ur. 
Cives aujem Arverui ad domum Impetrati presbyteri 
cjusdem avunculi convenerunt, conquerentes de obitu 
sacerdotis, et qui in ejus locum deberet substitui re- 
quirentes. (uod diutissime pertractantes, regressus 
est unusquisque ad semetipsum, Post quorum dis- 
cessum sanctus Gallus vocavit unum ex clericis. et 


sensu 4 insipientium f4cto, et multis muneribus, 
ad regem venerunt. Jam tune germen illud iniquum 
coeperat (ructiflcare [ Ed., pullulare], ut sacerdotium , 
aut venderetur a regibus, aut. compararetur a cleri- 
cis. Tunc ii audiunt a 1179. rege, quod *anctura 
Galiuim habituri essent. episcopum. Quem presb; te- 
rum ordinatum jussit rex ut, datis de publico expeu- 
sis, cives invitarentar ad epulum, et ]ztarentur ob 
honorem Galli futuri episcopi. Quod ita facium est. 
Nam referre erat solitus non amplius donasse se pro 
episcop:tu. quam unum triantem coquo qui servivit 
ad prandium, Post hzc rex, datis ad solatium ejus 
duobus episcopis, Arvernis eum direxit : clericus 
vero ille qui super spondam lecti latus ejus illiserat, 


D Viventius nomine, ad occursum Pontificis secundum 


verbuw illius properat, non. sine magno pudore, et 
86, simulque e uum quem jusserat repraesentat. la- 
gressisque, utrisque in balneum, dolorem lateris, 
quem ab impulsu superbiz ejus clerlci incurrerat, 
clementer improperat, magnam ex hoc ei ingereus 
verecundiam, non cum ira, sed tantam joco spiri- 
tali delectatus. !gitur exindc cum multo psallentio iu 
civitatem suscipitur, et in sua ecclesia episcopus or- 
dinatur. 

IV Jam veio assumpto episcopatu, tanta humni.it.16 
tan'aque cliaritate enm omnibas usus est, it ab omnibus 
dilygeretur, Patientiam vero ultra h minum morem 
labens, ita ut, si dici f:s est, M«ysi comparare!ur ad 
diversas injurias sustinendas. Unde factum est ut a 


irruente in se Spiritu sancto, ait : Quid hi mussitant? ($ presbytero suo iu convivio percussus in capite, iia 56 


quid eursitant? quid retractant? Vacuum est, inquit, 
opus eorum, ego ero episcopus, mihi Dominus hin .c 
honoretni largiri dignabitur : tu vero cum me redire 
de prasent.a regis audieris, accipe equum decesscris 
mei stra:um, et egrediens te in obviam exliibe niihi. 
Quod si audire despexeris, cave ne te in posterum 
yeeniteat. Cumque liec. loqueretur, super lectulum 
decumbebat, 'Turc iratus contra eum clericus, cum 
multa exprobrarct, elisum super spondam 5 lecti !a- 
tus ejus las t, turbidusque discessit. Quo disceden!c, 
ait Impetiatus presbyter ad beatum. Gallum : Audi, 
fili, consilium meum. Noli penitus retardaie, sed 
vade ad regem, et nuntia ei quz hie contigerint ; et 
si ei inspirat Dominus ut tibi hoc. sacerdotium lar- 


quietum reddiderit, ut nec sermon^m quidem aspe- 
rum respondisset ; sed omnia qua ei accidebant pa- 
lienter ferens, ib Bei hoc a:bitrio, a quo se petebat 
enutriri, jactabat. Nam et Evodius * quidam ex :e- 
natoribus preshyter, cum. in convivio ecclesiz eum 
mult's calumuiis atque conviciis lacessisset, censure 
gens Sacerdos loca basilicarum sanctarum circuibat 
tamen cum hoc Evodio fuisset perlatuim, post eum 
cursu velcci dirigens, et se ante pedes ejus in ijsa 
platea prostericns, veniam petiit, deprecaus ut eum 
oratio ejus cum ommuipoten'e Judice non fuscaret. 
At ille benigne eum colligens, cuneta qua locutus 
fuerat clementer indulsit, eum arguens ne hzc ulia 
contra sacerdotes Domini auderel appetere, quia ipse 


giatur, magnas Deo referetus gratias; siu aliud, vel D.episcopatum nunquam promereretur 1 1'7 3 accipere. 


ei qui ordinatus fuerit. commendaberis. llle vero 
abiens, que de beato Quintiano contigerant regi 
nuntiavit, Tunc etiam et. Aprunculus Treverorum 
episcopus transiit *; congregatique clerici civitatis 
illius ad Tleodericum regem, sanctum Ga!lum pe- 
tebaut episcopum. Quibus ille sit: Abscedite, et 
alium requirite, Gallum enim diacuuem alibi habeo 
destinatum. Tune eligentes sanctun  Nicetium ep*- 


Δ Ea est Colonia (Cologne), urbs vel suo uomine 
celebris. 

b id est latus 'ecti, 8 voce σπονδύ, foedus. 

* Obiit cire an. 927. l'estuin ejus. celebr tur die 
29 Aprilis. 


Quod postea probavit eveutus. Nain cum in Galli- 
tano ad episcopatum jain electus f, jam in cathedra 
positus, jam cuncta parata essen! ut. benegieeretar 
cpiscopus, ita subito contra eui ouis populos con- 
Surrexit, ut vix vivus possel evadere; qui postes 
pre»byter trans.it. 

V. Apud Aurelianensem autem urbem, incriminzté 
ab iniquis episcopo Marco, et in exsilium truse 


d Id est 3ustruinento electionis. 

ὁ Ed., sicut et inf. a, Ennodius. 

f Post mortem sancii llilarii, cui sub-titulus es 
Evanthius, qui couc.. Aurel. iv Subscriesit, 


VITE PATRUM. “ 


1034 


i8 episcoporum conventus est aggregatus, Chil-À et maxime tunc Arelatensem provinciam depopularet, 


) rege jubente, in qua synodo * cognoscentes 
»piscopi, hoc esse vacuum quod contra eum 
mussitatum, eum civitati et cathedrae suc 
unt. Denique tunc in servitio sancti Galli Va- 
anus * diaconus, qui nunc presbyter habetur 
vocalis, abiit; cumque episcopo alio missas* 
*, diaconus ille propter jactantiam potius quam 
| timore cantare vellet, a sancto Gallo prohi- 
ir, dicente sibi : Sine, inquit, fili, quando [Ed., 
ion] Domino jubente nos celebraverfmus solem- 
inc et tu canere debes, Nunc ejus clerici conci- 
ui consecrat (Ed., consecrant] missas. At ille et 
e posse pronuntiat. Cui Sacerdos : Fac ut libet, 
uod volueris non explebis. Ille quoque negli- 


sanctus Gallus non tantum pro se quantum pro po- 
pulo suo trepidus erat: cumque die noctuque Do- 
minum deprecaretur, ut vivens plebem suam vastari 
non cerneret, per visum noctis apparuit ei angelus 
Domini, qui tam cesariem quam vestem in similitu- 
dinem nivis candidam efferebat, et ait ad eum : Bene 
enim te, o Sacerdos, prospectat divina pietas pro 
populo tuo supplicantem ; ideoque ne timeas, exau- 
dita est enim oratio tua, et ecce eris cum populo tuo 
ab hac'infirmitate liberatus : nullusque te vivente in 


regione ista ab hac strage deperibit. Nunc autem noli 


metuere, post octo vero annos expletos migrabis a 
seculo. Quod postea manifestum fuit. Expergefactus 
autem, et Deo gratias pro hac consolatione agens, 


nandatum Pontificis abiit, et tam deformiter p quod per celestem nuntium confortari dignatus est, 


;, ut ab omnibus irrideretur. Adveniente autem 
Jominica, dicente szpedicto Pontifice missas, 
eum abire : Nunc, inquit, in nomine Domini 
volueris explicabis. Quod cum fecisset, in tan- 
ox ejus preclara facta est, ut ab omnihus lau- 
ir. O beatum virum ! cui tulis gratia concessa 
t Sicut animes, ita et cum eo voces hominum 
08 potestate consisterent, quas et cum voluit 
prohibuit, et cantare permisit. 

Prestitit autem Deus et alia miracula magna 
lum. Nam cum Julianus Defensor *, presbyter 
ps, dulcissime voluntatis homo, a quartano 
orreptus graviter cruciaretur, 11'74 lectulum 
Sacerdotis expetiit ; in quo decubans, a lectua- 


rogationes illas instituit, ut media Quadragesima psal- 
lendo ad basilicam beati Juliani martyris itinere pe- 
destri venirent. Sunt autem in hoc itinere quasi sta- 
dia trecenta sexaginta. Cum autem regiones illas, ut 
diximus, 2175 lues illa consumeret, ad civitatem 
Arvernam, sancti Galli intercedente oratione, non 
attigit. Unde ego non parvam censeo gratiam ejus 
qui hoc meruit, ut pastor positus oves suas devorari, 
defendente Domino, non videret. 

VII. Sed veniamus ad illud tempus cum eum Do- 
minus de hoc mundo jussit assumi. Cum gravatus in- 
commodo decubaret, ita febris interna omnia membra 
ejus depavit [Al. depilavit], ut capillos et barbam 
simul amitteret. Sciens autem se, revelante Domino, 


e coopertus, paululum obdormiens, ita sanatus (: post triduum migraturum, convocat populum, et om- 


; nec contactus quidem postea ab hac infirmitate 
. Cum autem Arverna civitas maximo incendio 
retur, et hoc Sanctus comperisset, ingressus 
am diutissime Dominum ante sanctum altare 
acrymis exoravit, surgensque, Evangelia com- 
38a, apertaque in obviam se igni obtulit. Qua 
, parata 4, protinus ad aspectum ejus ita omne 
lium est exstinctum, ut nec favillee quidem in 
rnee remansissent. Sub ejus autem tempore 
) terre motu Arverna civitas est concussa, sed 
y: acciderit ignoramus. Hoc tamen scimus quod 
in ex populo lasit. Cum autem lues illa 5, quam 
pariam vocant, per diversas regiones des:viret, 


est synodus Aurelianensis v qui in prefatione 


te Childebertio coacta dwitur. Marcus autem Au- D mus, absolvit. In quibus eosdem 


ensi iv interfuerat an. 547. 

» Colb. Alii cum Ed., Valentianus. At infra omnes 
t, Valentinianus. Vocals. dicitur, id est, cantor, 
ossario Cangi:i. Et quidem infra diserte cantor 
latur. 

fensores li erant quibus rerum et negotiorum 
i$: cura et defensio commendata erat. Vide 
assin. Discipline eccles. parte 1, lib. 11 cap. 


1. Evangeliis comprehensis  apertisque..... quo 
perante. At nostra lecuo sincerior, licet obscu- 
1004 Gregorius pro more Suo quartum pro sexto 
idhibeat. 

; eadem lue agit Gregorius lib. rv Hist. cap. 5, 
? de Gloria Mart. cap. 51. Contigit au. 545 aut 
nti. 

| eulogias, an communionem sub una specie ? 


PATBOL. LXXI. 


nibus confracto pane, communionem f sancta ac pia 
voluntate largitur. Adveniente autem die tertia, quae 
erat Dominica dies, quz: civibus Arvernis immanem 
intulit luctum, albescente jam colo, interrogat quid 
in ecclesia psallerent. Dixerunt benedictionem eos 
psallere. At ille psalmo L et benedictione decantata, 
et alleluiatico cum capitello expleto, consummavit 
matutinos 5. Quo perfunctus officio ait: Vale dicimus 
vobis, fratres. Et hzc dicens, extensis membris, 
spiritum ccelo intentum praemisit ad Dominum. Trans- 
iil autem «atis suce anno 65, episcopatus vero sui 
anno 27 *. Exin ablutus atque vestitus in ecclesiam 
defertur, donec comprovinciales i ad eum sepelien- 


€ Sic Scripti. Id est officium, quod Laudes appella. 
psalmos ho tiieque, 
ut hic designantur, canimus, scilicet L, Benedicite, et 
ciLvin, cum deobus seqq. qui alleluiatici ex suo ti- 
tulo appellantur. Editi vero hic habent: Consumma- 
vit officium (olum (lemporis malulini Quo jam extremo 
perfunclus, etc. Porro ex hocloco patet decaniare 
idem esse ac recitare. 

^ Paulo minus habet Fortunatus in ejus epitaphio, 
quod est carmen 4 libri 1v, forte metri legibus coarcta- 
tus. Obiit circa an. 554, non quidcm 1 Julii, licet ea 
die festum illius celebretur. Adi Cointium et Mabil- 
lon., stec.1: Bened. pag. 119. Gallus autem subscrip- 
sit conc. Arvernens: an. 535, Aurelianensi tv an. 541, 
et v an. 519. Per Laurentium vero presbyterum ad- 
fuit Aurelian. 1t an. 533, et tit per Optardenum an. 538. 

! Viclni scilicet episcopi, qui ad ejiscoporum de- 
furctorum exsequias, sicut ad novorum ordinationes 
convenire solebant. 


, 93 


1035 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


1036 


dum convenirent. Magnum enim ibi miraculum osten- Α succumque earum deglutit. Przeteriit enim dies illa, 


sum populis fuit, quod Sanctus Dei, attracto dextro 
Dede in feretro, se in aliud latus, quod erat versus 
altare, contulit. Dum autem h«c agerentur, rogatio- 
nes ille, quc quotannnis ubique in Paschate fiunt s, 
. celebrantur. Jacuit autem in ecclesia triduo, 1176 
assiduo instante psallentio * cum magna frequentia 
populi. Episcopis autem quarta die advenientibus, 
eum de ecclesia levaverunt, et portantes in sancti 
Laurentii ^ basilicam, ibi sepeliunt. Jam vero in 
exsequiis ejus quantus planctus, quanti populi adfuere, 
enarrari vix potest : mulieres cum lugubribus indu- 
mentis, tanquam si viros perdidissent ; similiter et 
viri, obtecto capite 4, ut in exsequiis uxorum facere 
mos est; ipsi quoque Juda accensis lampadibus 


nec ab hoc est pulsatus incommodo, et deinceps 
ita sospitati est restitutus, ut nec illas quas vulgo 
fractiones * vocant ultra perferret. Hoc ab ipsius 
presbyteri ore ita gestum cognovi. Non enim ambi- 
gitur per illius potentiam prodire virtutes de tumulis 


.Bervorum suorum, qui Lazarum vocavit ex monu- 


mento. 
CAPUT VII. 


De sancto Gregorio episcopo Lingonensi. 
Egregie sanctitatis viri, quos palma perfectze bea- 
titudinis e terris editos evexit ad coelos, hi sunt 
quos aut non ficte charitatis vinculum ligat, aut 
eleemosynarum fructus ditat, aut flos castitatis ador- 
nat, aut inartyrii agonizatio certa coronat : in quibus 


plangendo prosequebantur. Omnes preterea populi pad inchoandum perfecte justitize opus illud fuit slu- 


una voce dicebant: Va» nobis qui post hanc diem 
nunquam similem merebimur habere pontificem. Et 
quia, ut diximus, provinciales longe distabant, nec 
celerius venire potuerant, ut mos rusticorum habe- 
tur, glebam super beatum corpus posuere fideles, 
quo ab aestu non intumesceret. Quem cespitem pest 
ejus exsequias mulier quzedam, et vere, ut ego dili- 
genter inquisivi, virgo purissima et devota Deo, Me- 
ratina |Bal., Meretina] nomine, ab aliis ejectum col- 
legit, in horto suo posuit, et infusa sepius aqua, 
Domino incrementum dante, vivere fecit. De quo 
cespite infirmi non solum auferentes atque bibentes 
herbam, eanabantur, verum etiam fidelis super eum 
oratio suffragium merebatur. Qui postea per incu- 
riam, virgine migrante, deperiit. Denique ad sepul- 
crum ejus mult: virtutes ostense sunt. Nau quarta- 
narii et diversis febribus «groti, ut ad beatum tumu- 
lum fideliter attingunt, protinus hauriunt sanitatem. 
Valentinianus igitur cantor, cujus supra meminimus, 
qui nunc presbyter habetur *, cum diaconatus funge- 
retur officio, a typo quartano corripitur, ac per mul- 
tos dies magna defectione laboravit. 1177 Factum 
est autem, ut in die accessus hujus febris, loca sancta 
circuire disponeret orans, veniensque ad hujus sancti 
sepulerum, prostratus ait: Memor esto mei, beatis- 
&ime ac sancte sacerdos. À te enim educatus, doctus 
ac provocatus sum ; memor esto alumni proprii quem 
amore unico dilexisti, et erue me ab hac qua deti- 
neor febre. H:ec effatus, herbulas quae. ad honorem 
Sacerdotis tuinulo resperse fuerant a devotis colligit ; 
et, quia virides erant, ori applicat, dentibus decerpit, 

* Colb. et Laud., quz post Pascha fiunt ; et Colb., 
celebrabantur. Quz; lectio Mabillonii nostri seutentiam 
firmat, locum hunc in Liturgia Gall. lib. 1:5 nm. 57, 
exponentis de illo toto tempore quod a Resurrectione 
ad Ascensionem, imo et ad Pentecosten excurrit. 

» Observa preces continuas circa corpus defuncti. 

* dem habet libellus de Ecclesiis Clarom, cap. 3. 
Allus est Gallus, qui ibi in sui nominis ecclesia quies- 
cere dicitur cap. 8, sic et cap. 11. Alius item Gallus 
|n ecclesia sancti Illidii dicitur sepultus, red ignotus 
est. Porro basilica sancti Laurentii a Victorio duce 
constructa fuit ex Greg. Hist. lib. 11 cap. 20, quam 
& cathedrali distinguendam esse monent Savaro et 


Cointius. 
* Observat Mabillonius hodieque in exsequiis regum, 
viros defuncti officlarios capitibus tectis funeri as- 


dium, ut in primis corpus sine macula preparatum 
babitaculum Spiritui sancto preberent, et sic ad 
reliquarum virtutum excelsa contenderent ; atque 
ipsi sibi persecutores facti, dum in se sua perime- 
bant vitia, tanquam martlyres probati, peracto cursu 
agonis legitimi triumpharent. Quod nullus sine Dei 
ope valebit efficere, nisi dominici adjutorii protega- 
tur vel parma vel galea ; et quod egerit non sui, sed 
ad divini nominis gloriam deputet, juxta illud Apo- 
Bloli : Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor, I, 31). 
In boc enim et beatus Gregorius omnem 1178 
gloriam contulit, qui de excelsa senatorii ordinis 
potentia ad illam se humilitatem subdidit, ut, omni- 
bus seculi curis abjectis, soli se Deo dicaret opere, 
quem in pectore retinebat. 

I. Igitur sanctus Gregorius ex senatoribus primis, 
bene litteris institutus Augustidunensis civitatis co- 
mitatum ambivit (An. 539, 4 Jan.) ; in comitatu au- 
tem positus regionem illam per quadraginta annos 
justitia comitante correxit [Al., rexit|: et tam seve- 
rus atque distrigtus fuit in malefactoribus, ut vix ei 
ullus reorum posset evadere; Gonjugem de genere 
senatorio habens, Armentariam nomine, quam ad 
propagandam generationem tantum dicitur cogno- 
visse, de qua et filios, Domino largiente, suscepit : 
aliam vero mulierem, ut juvenilis assolet fervor, in- 
ardescere non contigit. 

II. Post mortem autem uxoris ad Dominum con- 
vertitur, et electus a populo Lingonice 5 urbi epis- 
copus ordinatur. Cui magna fuit abstinentia ; sed ne 
jactantia putaretur, occulte sub triticeos panes* 
sistere. 

* Sic Mss. et Ed., preter Bal., qui habet, qui [unc 
presbyler habebatur. Inde tamen Thomassiuus lib. it, 
parte 1, cap. 31, intulit cantores seculo vi non fuisse, 
ut antea, pueros, aut minores clericos, sed presby- 
teros, etc. 

f Aliquot Mss. et Editi, friciiones. Fractio febris 
est intermissio, qua )lla veluti [rangi videtur. 

€ Urbs notissima, vulgo Langres, cujus episcopus 
dux est et par Francia, 

^ Sic Mss. pro sub (riliceis panibus. Cui casuum 
mutationi non attendentes, hunc locum corruperunt, 
qui Gregorii op»ra edidere, sic substituentes: subei- 
nericios panes ez hordeo aliis tenuioribus supponebal 
triticum. 


μιᾷ. "πὶ on 


1037 


" VITE PATRUM.  « 


1038 


alios tenues ex hordeo supponebat : triticeum fran- A discedere imperabat. Quod illa protinus audientia, 


gens aliis erogabat, ipse vero clam hordeum, nemine 
intelligente, presumens. Similiter de vino faciens, 
dum aquam ei pincerqa porrigeret, ad dissimulandum 
aquain desuper effundi jubebat, tale vitrum eligens 
quod claritatem aqua obtegeret. Jam in jejuniis, 
eleemosynis, orationibus atque vigiliis tam efficax 
tamque devotus erat, ut in medio mundi positus no- 
vus effulgeret eremita *. Nam cum apud Divionense 
castrum moraretur assidue, et domus ejus baptiste- 
rio *adhareret in quo multorum sanctorum reliquie 
tenebantur ; nocte de stratu suo, nullo sentiente, 
consurgens, ad orationem, Deo tantum teste, per- 
gebat, ostio divinitus reserato, attente. psallebat in 
baptislerio. Sed cum hoc multi temporis spatio age- 


corpora qua» sua nequitia devinxerant 9 absolvebant. 
Nam illo absente, multi de virga quam in manu ferre 
solitus erat suspensos atque signatos energumenos 
expellebant. Nam et de stratu ejus si quis zegrotus 
quidpiam abstulisset, erat presens medicamentum. 
Armentaria * autem neptis ejus cum graviter quo- 
dam tempore in adolescentia sua a quartano fatiga- 
retur incommodo, ac medicorum studio plerumque 
fota, nullum posset sentire levamen, et ab ipso Con- 
fessore beato sepius ut orationi insisteret 1180 
hortaretur, quadam die lectum ejus expetiit, in quo 
posita ita febris cuncta restincta est, ut nunquam 
hac deinceps cegrotaret δ, 

III. Sanctus vero Gregorius cum per? diem san- 


ret, tandem ab uno diacono res cognita atque mani- p ctam Epiphaniorum ad civitatem Lingonas ambu- - 


festata est : idem cum cognovisset hzc agi, a longe, 
ne eum Vir beatus sentire posset, prosequebatur, et 
quid ageret spectabat. Aiebat enim 11'79 diaco- 
nus, quod veniens Sanctus Dei ad ostium baptiste- 
rii, pulsans manu propria, ostium nemine conipa- 
rente aperiebatur, illoque ingrediente diutissime si- 
lentium erat: postea psallentium tanquam multa- 
rum vocum per trium horarum et fere amplius 
spatium audiebatur. Credo ego quod cum magnorum 
sanctorum in eodem loco haberentur reliquiv, ipsi 
ge beato Viro revelantes psallentium Domino in 
commune reddebant. Nam, impleto cursu s, rever- 
tens ad lectulum, ita se caute super stratum depone- 
bat, ut prorsus nemo sentiret: observatores vero 
ostium baptisterii obseratum invenientes, clave sua 
solite aperiebant, commotoque signo, sanctus Dei, 
sicut reliqui, novus ad officium dominicum consur- 
gebat. Nam cum energumeni eum primo die 4 epi- 
scopatus sui confiterentur, roeabant eum presbyteri 
ut eos benedicere dignaretur. Quod ille viriliter ne 
vanam incurreret gloriam refugiebat, clamans indi- 
gnum se ad manifestandas virtutes dominicas esse 
ministrum : sed tamen quia diutius hoc dissimulare 
non potuit, adduci eos ad se jubens, sine ullo tactu, 
facto tantum signo crucis e contra, verbo d:monia 


* Que infra de energumenis, etc., ad bcati viri . 


obitum referuntur, 
Jandi 

» Hoc baptisterium auctor Vite Garnerii secundi 
abbatis seculo xim script? putat fui«se oratorium 
sancti Vincentii, quod hodieque 
sancti Stephaul. vicinum et subjectum, absque aliquo 
titulo. Ecclesia tamea sancti Joannis in Chronico 
Benigniano baptisteriuin fuisse dicitur ; ibique com- 
plures erant sancte reliquia. 

* Quam religiosi es-eut olim^ clerici in persolven- 
dis officiis divinis, jam nou semel 
Canonicum cursum appellat sanctus Audoenus in 
Vita. sancti. Eligii, lib. 1, num. 1t, ubl laudat san- 
ctum virum ejusque clericos, qui « diu noctuque in 
ejus camera cum omni studio solenniter canonicum 
adimplere studebant cursum.» Et infra cursus vo- 
cem erplicat : « Cum, inq'"it, visitaret diecesin 
suam, ut solent episcopi, quadam ex cansa inter- 
dixit, ne cursus, ld est preces canoni&e et sacrifl- 
clum celebrarentur in basilica quadam, donec ipse 
juberet. » 

* BolL, ín primordio. Ed., ín primo. 


hic habentur in editione  Bol- 


observavimus.. 


lasset, a modica febre pulsatus, relicto &cmculo mi- 
gravit ad Christum : cujus beata facies ita erat glo- 
rificata post transitum, ut rosis similis cerneretur. 
Hac enim apparebat rubea, reliquum vero corpus 
tanquam candens lilium refulgebat, ut s&stimares 
eum jam tunc ad future: resurrectionis gloriam prte- 
paratum. Quod deferentes ad castrum Divionense, 
ubi se jusserat tumulari !, in campania illa quee a 
parte Aquilonis habetur haud procul a castro aggra- 
vat), gestatores non sustinentes feretrum solo de- 
posuerunt, ibique parumper resuimentes vires, et 
post paululum elevantes, ad intramuraneam ecele- 
siam * eum detulerunt. Advenientibus autem quinto 
die episcopi, ab ecclesia ad basilicam ! beati Joan- 
nis deferebatur ; et ecce vincti carceris ad beatum 
corpus clamare coperunt, dicentes: Miserere no- 
stri, piissime domne, ut quos vivens in seculo non 
absolvisti, vel defunctus.ccleste regnum possidens 
digneris absolvere; visita nos quaesumus, et miserere 
nostri. Hac et alia illis clamantibus, aggravatum 
est corpus ita, ut ipsum penitus sustinere non poe- 
sent. Tunc ponentes feretrum super terram, virtu- 
tem beati Antistitis proesstolabantur. His ergo exspe- 
ctantibus, subito reseratis carceris ostiis, trabes iila 
qua vinctorum pedes coarctabantur, repulsis obici- 


e Aliquot ed., divezxarant. Al., devezerant. 

f Ea fuit Gregorii nostri mater. 810 enim appellabatur, 
et erat sancti Gregorii ex flli1 neptis. 

€ Hic ín editione Bolland. in!erseritur brevis nar. 
ratio de translatione sancti Benigni per sanctum 


superest basilice D'Gregorium (1e qua in lib. de Glor. mart. cap. 51), 


tum de basilica Benigniana ab eodem exstructa, et 
monachis ibidem institutis, que fuse «(ἢ Chronteo 
Benigniano narrantur tom. I Spicilegil Acheriani. 

* Passim apud Gregorium vox per occurrit pro 
propler, qua» sic est hic accipienda, alias die 4 Ja- 
nuarii obiisse dici non posset. 

! ]nterpolator DBolland., ubi ob devolionem sancti 
Benigni se petierat (umulari. 

Δ διό Laud., Dell. et Colb., pro aggravalur. Ed. 
habent, aggravati gestatores. Wax., fatigali. 

* FKa est ecclesia sanci Sfephans poste& ἃ cano- 
nicis regular:bus possessa, qui anno 1613 facti sunt 
seculares. Hujus historiam nuper edidit  vír cl. 
Cla.dius Fiot ejusdem loct abbàs et restaurator. 

! |nterpolator : Ad anliquilus constructam εἰ sepul- 
turis Lingonensium pontificum insignilam. 


1039 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS . 


1040 


bus, scinditur media, confractisque catenis omnes Α tum, cujus caro non fuit corrupta ludibrio. Magna 


pariter dissolvuntur, et ad beatum corpus, nemine 
retinente, perveniunt: dehinc elevantes feretrum 
gestatores, ii inter 1181 reliquos obsequuntur, 
qui et a judice postea sine damno aliquo sunt di- 

ΙΝ. Post δος beatus Confessor multis 86 virtutibus 
declaravit. Aiebat enim quidam religiosus, coelos se 
apertos in die ejus sepulturde vidisse ; nec enim am. 
bigitur quin post actus angelicos sidereis sit ccetibus 
aggregatus. Vinctus quidam per viam illam qua bea- 
tum corpus Lingonis est exhibitum ad antedictum 
castrum adducebatur. Cumque milites cum equitibus 
precedentes post terga traherent vinctum, ad- locum 
ubi beati Confessoris artus quieverant pervenerunt. 


est enim corporis et cordis integritas, quae et in 
presenti seculo prestat gratiam, et in futuro vitam 
largitur eternam, de qua Paulus apostolus ait : Pa- 
cem sequimini et sanctificationem ἃ, sine. qua nemo vi- 
debit regnum Dei (Heb. xn, 14). 

V. Puella quedam, die Dominico cum suum caput 
componeret, pectine apprehenso, credo ob injuriam 
diei sancti, in manibus ejus adhwsit, ita ut affix 
dentes tam in digitis quam in palmis magnum ei do- 
lorem inferrent. Que cum basilicas sanctorum ffens. 
atque obsecrans circuiret, ad sepulerum beati Gre- 
gorii antistitis, in ejus virtute confisa prosternitur : 
cumque diutissime beati Confessoris presidium fla- 
gitassel, directa manus ejus ad opus pristinum pe- 


Quem pretereurites, vinctus, invocato nomine beati p ctine decidente reducitur. Sed et energumeni eum 


Antistitis, petiit ut eum sua misericerdia liberaret. 
Quo orante, laxati sunt laquei de manibus ejus, et 
gentiens se solutum, quietum reddidit ; coopertisque 
manibus, putabatur adhuc esse ligatus. Ingressi au- 
tem portam castri, cum ante atrium ecclesice perve- 
nissent, hic exsiliens, et corrigiam ligaminis trahen- 
tium in manu tenens, cum auxilio omnipotentis Dei 
et obtentu beati Pontificis liberatus est. Admirabile 
autem est et illud miraculum, qualiter beatum corpus 
ejus cum post multa tempora transferretur, apparuit 
gloriosum. Cum beatus Pontifex in angulo basilicce 
fuisset &epultus, et parvus esset locus ille, nec ibi 
populi sic possent accedere ut devotio postulabat, 
ganctus Tetricus * filius et successor ejus hac cer- 


confitentes ad ejus sepulcrum szepe purgantur. Nam 
plerumque vidimus post ejus transitum, virgula, cu- 
jus supra meminimus, quam manu gerebat, per pa- 
rietes ita eos affixos, ut putares illos validis atque 
acutissimis sudibus retineri. 

VI. Multa quidem et alia de eodem gesta cognovi- 
mus ; sed ne fastidium incitarent, de pluribus pauca 
perstrinximus. Obiit autem episcopatus sui anno 33, 
etate nonagenarius, qur se virtutibus manifestis s- 
pius declaravit 9. 


CAPUT VIII. 
De sancto Nicetio Lugdunensi episcopo. 
Preesentice f divinae bonum, quod plerumque regno 


nens, et virtutes ibidem assidue operari prospiciens, ; Suo provideat 1183 quos asciscat, ipsa ssmpius sa- 


ante altare basilice fundamenta jecit, erectaque ab- 
Bida, miro opere construxit et transvolvit: qua trans- 
voluta, disruptoque pariete, arcum :dificavit. Quod 
opus " perfectum atque exornatum, in medio absida 
Joculum fodit: quo corpus beati patris transferre 
volens, convocat presbyteros et abbates ad illud of- 
ficium, qui vigilantes orabant, ut se beatus Confes- 
sor ad hanc preparatam habitationem transferri 
permitteret. Mane autem facto, cum choris psallen- 
tium, apprehensum sarcophaguin ante altare in absi- 
dam quam beatus episcopus edificaverat, 1182 
transtulerunt *. Quod sepulcrum dum diligenter com- 
ponunt, subito, et, ut credo, ad Dei jussum, operto- 
rium sarcophagi motum est in una parte : et ecce 


cre lectionis testantur oracula, sicut ad Jeremiam 
eximium vatem ccelestis oris mystica deferuntur 
eloquia, dicentis : Priusquam te formarem in utero 
novi te, et. antequam exires de vulva sanctificavi te 
Uerem. 1, 5). Et ipse Dominus utriusque conditor 
Testamenti, cum illos quos largitio hilaris ἄσπρο 
decoratos vellere suis locat a dextris, quid ait ? Ve- 
nite benedicti Patris mei 5, percipite przparatum vobís 
regnum a constitutione mundi (Matth. ΧΧΥ, 34). Sed 
et illud vas electionis beatus Apostolus: Quos, inquit, 
praescivit et. predestinavit conformes feri imaginis 
Filii sui (Rom. viu, 29). Nam et de Isaac (Gen. ΧΥΠ), 
Joanneque (Luc. ἢ, qualiter nascerentur, vel quid 
agerent, et nomen, et opus praedixit, et meritum. Sic 


apparuit beata facies ejus ita integra et illesa, uty nunc et de beato Nicetio ipsa illa prisca miseratio 


putares eum non mortuum esse, eed dormientem; sed 
nec de ipso vestimento quod cum eo positum fuit 
aliquid ostensum est diminutum (Bal., offensum] : 
unde non immerito apparuit gloriosus post transi- 


* De hoc Sancto diximus ad lib. iv Hist. cap. 16. 
Repultus est juxia patrem suum in ecclesia sancti 
Joannis, ubi et jacebat sanctus Urbanus, ex Chronico 
Benigniano. Eorum corpora iu basilicam Benignia- 
nam translata sunt, ubi integrum auperest sancti 
Urbani corpus; sancti Gregorii vero reliquiarum 
partem mediam possidet Lingonensis ecclesia. Αἱ 
sancti Tetrici corpus cum aliis ignotis sanctis reli- 
quiis permixtum est. 

» Id est, quo opere perfeclo, etc. Laud., locum 
fodit. 


pietatis qua immerita ditat, non nata sanctificat, et 
omnia priusquam gignantur et disponit et ordinat, 
qualibus sacerdotalis gratie infulis floreret in terris, 
prius genitrici voluit revelare : de cujus Vita retine- 


* Hujus Translationis festum die 6 Novembris celebra- 
tur in Martyrol. Gallicano. 

* Colb., sanctimoniam. 

* Subjicit Interp. Boll. epitaphium ἃ Fortunato 
editum, quod est libri 1v carm. 2. 8anctus Gregorius 
interfuit au. 517 conciliis Epaonensi et Lugdun. 1 an. 
535, Arvern.1 et per Evantium presb. Aurelian. ut 
an. 538. Kumdem Gregorius laudat lib. mr Hist. cap. 
15 et 19. 

f Laud. prascienito. 

€ In Colb. et Bell. deest Pairis mei. 


1041 


VITA& PATRUM. 


. 1042 


tur quidem exinde libellus * nobiscum, nescio a quoÁ nore praeditus (An. 543), nequaquam se a labore 


compositus, qui multas quidem virtutes ejus pandit, 
non tamen vel exordium nativitatis conversionisque 
ejus, vel seriem virtutum declarat ad liquidum ; et 
licet nec nos omnes ejus virtutes investigavimus, 
quas per eum Dominus vel occulte operari est digna- 
tus, vel. publice, tamen qua ad priorem auctorem 
non pervenerunt, etsi rusticiori stylo pandere pro- 
curavimus. ! 

I. Igitur Florentius [AL, Florentinus] quidam ex 
senatoribus accepta Artemia conjuge, cum duos jam 
haberet liberos, ad episcopatum Janubensis (Geneve) 
urbis expetebatur (An. 583, 2 April), et re jam 
obtenta cum principe [id est, a rege], ad domum 
revertitur, conjugique qua egerat nuntiavit. Quod 


operis quod prius gessit abstinebat, sed semper ma- 
nibus propriis operabatur cum famulis, ut Apostoli 
precepta compleret, dicentis : Laborate manibus, ut 
habeatis unde tribuere possitis necessitatem patientibus 
(Ephes. 1V, 28). Illud omnino studebat, ut omnes 
puerós qui in domo ejus nascebantur, ut primum va- 
gitum infanti relinquentes loqui co»pissent, statim 


- litteras doceret ac psalmis imbueret : scilicet ut in- 


gressui 4 tale jungeretur psallentium, ut tam anti- 
phonis quam meditationibus 1185 diversis, ut de- 
votio flagitabat animl, posset implere *. Castitatem 
autem non modo hic diligenter erat custodiens, ve- 
rum etiam custodiendi gratiam aliis jugiter predi- 
cabat, et a polluto tactu et verbis obscenis ut desi- 


illa audiens respondit viro : Desine, quiso, dulcis- p sterent edocebat. Nam recolo in adolescentia mea 


sime conjux, ab hac causa, et ne quiesieris episco- 
patum urbis, quia ego ex conceptu a te sumpto epi- 
scopum geroin utero. Requievit Vir sapiens audita 
uxore, rememorans illud quod vox divina quondam 
principio [Coib., principi] fidei nostre Abrahae beato 
preceperat : Omnia quacunque dixerit tibi Sara, audi 
vocem 1184 ejus (Gen. xxi, 19). Denique impletis 
pariendi diebus mulier enixa est puerum, quem quasi 
victorem * futurum mundi, Nicetium in baptismo 
vocitavit, eumdemque summa nutritum diligentia lit- 
teris ecclesiasticis mandavit institui. Defuncto autem 
patre, hic cum genitrice jam clericus in domo paterna 
residens, cum reliquis famulis manu propria labora- 
bat, intelligens commotiones corporeas non aliter 


cum primum litterarum elementa coepissem agno- 
Scere, et essem quasi octavi anni aevo, et ille indi- 
gnum me lectulo locari juberet, ac paternae dilectio- 
nis dulcedine ulna susciperet, oram indumenti sui 
articulis arripiens, ita se colobio concludebat, ut 
nunquam artus mei beata ejus membra contingerent. 
Intuemini, quiso, et advertite cautelam viri Dei! 
Quod si ab infantuli artubus, in quo nulli adhuc esae 

terant stimuli concupiscentio, nulla incitamenta 
uxuria, ita se, ne ab ejus artubus tangeretur, abe- 
tinuit; qualiter de loco, ubi suspicio luxurie esse 
potuit, ille refugit ? Erat enim, ut diximus, castus 
corpore, mundus corde, non in scurrilitate verba 
proferens, sed semper 4 Dei sunt loquens, Et licet 


nisi laboribus et aerumnis opprimi posse. Quodam (; 0mnes homines in illo coelestis charitatis vinculo di- 
vero tempore, cum adhuc in domo ipsa degeret, orta figereh en ita erat subditus, ut quasi unus 
est ei pusula mala in facie: quod virus invalescens €X famulis ret. ] 
ac excoquens fecit puerum desperatum. Sed mater — [II. Denique zgrotante Sacerdote κῃ βάμματα 
ejus jugiter inter multa sanctorum nomina, beati 8ntistite in urbe Parisiaca, cum ἃ Childe e 
Martini nomen pro ejus salute peculiarius invoca- niore magno amore diligeretur, voluit rex usque 
bat. Cumque per biduum puer jacuisset in lectulo ejus lectulum proficisci, ac visitare infirmum. Quo 
clausis oculis, et nullum verbum consolationis matri veniente ait episcopus : Optime nosti, o rex piie- 
lamentanti proferret; sed potius ipsa genitrix inter sime, quod tibi in omnibus necessitatibus tuis fide- 
spem metumque titubans, juxta ritum exsequiarum liter servierim, ac quicunque injunxisti devote 
necessaria funeris prapararet, secunda die ad vespe-  impleverim; nunc precor, ut, quiatempus resolutionis 
rum aperiens oculos, ait : Quo ivit mater mea ? quie mez adest, ne dimittas me ab hoc mundo cum do- 
statim adveniens ait: Ecceadgum, quid vis, fili ὃ Et lore discedere ; sed unam petitionem quam 8up- 
ille : Ne timeas, inquit, mater, beatus enim Martinus plico libenter indulge. Et ille: Pete, inquit, quod 
super me crucem Christi faciens, surgere me jussit volueris, et obtinebis. Rogo, ait, ut Nicetius pres- 
iucolumem. Heec effatus statim surrexit a lectulo, - byter, nepos meus, Ecclesie Lugdunensi subetitua- 
geminavitque virtus divina miraculi hujus gratiam, tur episcopus. Est enim, ut mei testimonii verba 
ut et Martini paunderetur meritum, et hic, quia proferunt, amator castimonie, dilectorque ecclesia- 
futurus erat pontifex, a contagio salvaretur. Testis rum, et in eleemosynis valde devotus, et quaecun- 
enim fuit hujus cause visa cicatrix ejus in facie. que servos Dei decent, et operibus gerit et moribus. 
II. tate quoque jam tricenaria presbyterii e ho- Respondit rex : Fiat voluntas Dei. 1186 Et s sic 


* Hunc libellum ex ms. Cod. monasterl!i Jurensis 
edid.t Chiffletius in Paulino illustrato, et ex eo Bol- 
landiani die 7 Aprilis. Scriptus fuit jussu E'herli 
episcopi, ut auctor ipse testatur. 


Pa Sie Colb. Bad. et alil ed. At Laud., Bell. et 
Bal. /lagitabat, animum. Βο]. οἱ Sur., animé, Deo 
servire possent. 


* Victor Grece νιχητής dicitur. 

*Ordina'us est, ut in altera Vita dicitur, a sancto 
Agricola episc. Cabilonensi, de quo in Hist. lib. v. 
cap 46. 

^ Mss., scilicel ingressus. Boll et Sur, primo in- 


f Ejus festum celebratur 12 Septembris. Interfuit 
conc. Y Aurel. an. 549. Obiit vero an. 551. 

ε Hec verba usque ad ac pacis, desunt in Colb. et 
in Laud.; in isto autem spatium est vacuum eorum 
loco, in quo nihil unquam scriptum fuit. 


1048 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


104 


pleno regis et populi suffragio episcopus Lugdunen-A deret, diaconus responsorium psalmum ἃ canere 


sis ordinatus fuit. Erat enim precipuus * concordia 
ac pacis amator : et si lesus fuisset ab aliquo, sta- 
tim aut remittebat per se, aut per alium insinuabat 
veniam deprecari. Nam vidi ego quodam tempore 
Basilium presbylerum missum ab eo ad Armenta- 
rium * comitem, qui Lugdunensem urbem his cie- 
bus potestate judiciaria gubernabat; dixitque ad 
eum : Pontifex noster cause huic, quae. denuo im- 
petitur, dato judicio, terminum fecit, ideoque com- 
monet ne eam iterare praesumas. Qui furore succen- 
BUS respondit presbytero : Vade et dic ei quia multi 
sunt cause in ejus conspectu posila, quae alterius 
judicio finiende erunt. Hegressus presbyter quie 
audivit simpliciter exposuit. Sanctus vero Nicetius 


cepit. Et ille commotus, ait: Sileat, sileat, nec 
presumat canere justitiae inimicus, et dicto citius 
oppilato ore siluit. Jussitque eum vocari ad se San- 
ctus, et ait: Nonne preceperam tibi ne ingredereris 
ecclesiam Dei? et cur ausu temerario ingredi prze- 
sumpsisti ? aut cur vocem in canticis dominicis es 
ausus emittere? Stupentibus autem omnibus qui 
aderant, et nihil mali de diacono noverant, excla- 
mavit dimonium in eo, et se torqueri a Sancto 
immensis cruciatibus confitetur. Ipse enim pre- 
sumpserat in ecclesia canere, cujus vocem igno- 
rantibus populis Sanctus agnovit ; et ipsum verbis 
acerrimis, non diaconum *, exsecravit. Tunc impo- 
sitis Sanctus diacono manibus, ejecto daemone, per- 


commotus contra eum, ait: Vere, inquam, quia eu- p sonam restituit integro» menti. 


logias de manu mea non accipies, pro eo quod verba 
qua furor exegit meis auribus intulisti. Erat autem 
convivio reeumbens, ad cujus et ego l:vam cum 
adhuc diaconatus fungerer officio propinquus ac- 
cubueram, dixitque mihi secretius : Loquere pres- 
byteris, ut deprecentur pro eo. Cumque locutus 
fuissem, non intelligentes voluntatem Sancti sile- 
bant. Quod ille cernens: Tu, inquit, surge et de- 


precare pro eo. Át ego cum trepidatione consurgens: 


osculatus sum sancta ejus genua, orans pro pres- 
bytero. Quo indulgente, atque eulogias porrigente, 
ait: Rogo, dilectissimi fratres, ut verba inutilia 
que ignave mussitantur, aures meas non verberent, 
qui& nop est dignum ut homines rationabiles irra- 
tiolabilium hominum procacia verba suscipiant. Hoc 
tantum vos studere oportet, ut illi qui contra Ec- 
clesie utilitatem quadam machinare cupiunt, vestris 
propositionibus confundantur : irrationabilia enim 
non solum non admirari, sed nec audire desidero. 
O beatum virum qui omni intenlione vitare cupiebat 
scandalum ! Audiant autem hac illi, qui si offensi 
fuerint, ignoscere nolunt, sed totam in sua ultione 
convocantes urbem, etiam testes adhibere non me- 
(uunt, qui vocibus nefariis dicant : IIec 1187 et 
heec audivimus de te hunc loquentem. Et ila. fit, ut 
pauperes Christi talibus accusationibus misericordia 
postposita opprimantur. 

IV. Quodam autem inane cum surrexisset ad ma- 
tutipas * sanctus Nicetius, exspectatis duabus anti- 


phonis, ingressus est in sacrarium, ubi dum rési- | 


* Kditl, ordinatus fuit precipuus. 

^ Bell., £rmentarium. 

* Ejus ad matutinos persolvendos studium laudat 
libelli supra !audati auctor. Quo autem id cordis et 
oris devotione persolveret sic exponit: « Nocturni 
vel diurni temporis cursus, quos in divinis offlciis 
Institutio vetusta sacre religionis flxis terminis certa 
lege constituit, ita jugi semper psallendi studio ge- 
minavit, ut nunquam de ore vel de corde suo medi- 
tatio divine legis abesset. » 

* Psalmi responsorii in missa cantati meminit 
Gregorius lib. vitt, cap. 3, ubi huuc sic dictum fuisse 
notavimus, quod uno versum quemque psalmi di- 
cente, ceteri antiphonam seu responsum subjunge- 
Tent, uti innuere videtur Augustinus lib. ix Coufess. 
cap. 12. At J. Carus, sive Thomasus, vir eruditiss., in 


V. His et aliis signis declaratus in populis, epi- 
scopatus sui anno 22, :tate sexagenaria migravit ad 
Christum. Qui dum ferretur ad sepeliendum, caecus 
quidam se sub feretro flagitavit adduci, statimque 
ingressus, vultus diu lumine viduatus, reseratis 
oculis, adornatur ! : nec distulit divina pietas bea- 
tos artus gloriflcare signis, cujus beatam animam 
cum choris angelicis suscipiebat in astris. Post dies 
autem quos lex Romana sancivit, ut defuncti cujus- 
piam voluntas 1188 publice relegatur, hujus an- 
tistitis testamentum in foro delatum, turbis cireum- 
Stantibus, a judice reseratum recitatumque est. 
Presbyter quoque basilicie. tumens felle, quod nihil 
loco illi in quo sepultus fuerat reliquisset, ait : Aie- 
bant semper plerique stolidum fuisse Nicetium : 
nunc ad liquidum verum esse patet, cum nihil basi- 
liege in qua tuinulatus est delegavit. Sequenti autem 
nocte apparuit presbytero cum duobus episcopis, id 
est Justo atque Eucherio 5, in veste fulgenti, dicens 
ad eos : Hic presbyter, sanctissimi fratres, blasphe- 


miis me obruit dicens, quia nihil facultatis scripse- : 


rim templo huic quo requiesco ; et nescit quia quid- 
quid pretiosius habui ibidem reliqui, id est glebam 
corporis mei. At illi dixerunt : Injuste fecit ut de- 
traheret servo Dei. Conversusque Sanctus ad pres- 
byterum, pugnis palmisque guttur ejus illisit, di- 
cens : Peccator conterende, desine stulte loqui. 
Expergefactus autem presbyter, tumefactis faucibus 
ita doloribus coarctatur, ut ipsas quoque salivas 
oris vix cum labore posset maximo deglutire. Unde 


pref. ad Psalterium ait versus omnes integros, prout 
ἃ cantante dicebantur, ab omni coetu repetitos fuisse 
in psalunis responsoriis. 

* Ed., non dicam , que verba Sur. et Boll. omisere. 

f Vide lib. de Glor. conf. cap. 61, quod est de 
ejus miraculls. 

€ Uterque Lugdunensis episc. fuit. Sanctus Justus 
colitur die 2 Septemb., Eucherius vero 16 Nov. Se- 
pultus est autem Nieetius in ecclesia apostolorum, 


- que exinde sancti Nicetii dicta, hodieque subsistit 


collegio canonicorum et parochie titulo decorata, 
ubi sa re ejus reliquie asservantur. Ejus  epitfa- 
phium refert Stevertius. Bum patriarcham appellat 
Gregorius lib. v Hist. cap. 29. Subscripsit concil. m 
Lugdun. an. 567. 


- 


d 


1045 —. VITAE PATRUM. 1046 


factum est ut per dies quadraginta lectulo decu- A quas devotio populi sacrum jecit in tumulum, manu 
bans graviter cruciaretur: sed, invocato Confes- linteo operta, sacerdote porrigente suscepit, reposi- 
soris nomine, sanitati redditus, nunquam ausus est tasque diligenter domum detulit : scd statim fidem 
ea verba qua prius preasumpserat garrulare. Et hominis miraculorum 1190 actiocomprobavit. Nam 
quia novimus Priscum episcopum * huic Sancto sem-  discerptis de his foliis, frigoriticis cum aque potu 
per fuisse adversum, diacono cuidam hujus casu- porrectis, protinus cum haustu salutem invexit, sed 
lam * tribuit. Erat autem valida, eo quod et ipse vir et multis deinceps. Quando autem nobis htec relulit, 
Dei robusto fuisset corpore. Cappa * autem hujus jam quatuor exinde sanos factos ab hac infirmitate 
indumenti ita dilatata erat atque consuta, ut so- narravit. Joannes autem presbyter noster, dum ab 
lent in illis candidis ἃ fieri qu, per Paschalia festa urbe Massiliensi cum commercio negotiationis sua 
sacerdotum humeris imponuntur; ibatque diaconus rediret, ad hujus Sancti sepulcrum in oratione pro- 
1189 cum hoc vestimento discurrens, ac parvi- sternitur, de qua consurgens, aspicit confractas com. 


pendens de cujus usibus remansisset, hoc habens Pedes, disruptasque maculas catenarum, que culpa- 
in lectulo, hoc utens in foro, de cujus fimbriis, si bilium vel astrinxerant colla, vel suras attriyerant, 


credulitas certa fuisset, reddi potuit salus infirmis. et admiratus est : sed hee contemplatio non fuit va- 
Cui ait quidam : O diacone, si scires virtutem p Cua miraculis. Nam rediens ad nos presbyter, asse- 
Dei,et quis fuit cujus vestimento uteris, cautius rebat cum sacramento tres coram se ibi czecos fuisse 
te cum eo vivere oportebat. Cui ille: Vere, in- lumini redditos, ac domum rediisse salvatos. Nam 
quit, dico tibi, quia et hac casula tergo utor, et &àpud Genabensem * Galliarum urbem dum ejus re- 
de capsa ejus parte prolixiore decisa tegumen liquie cum honore psallentii portarentur, tantam ibi 
pedum aptabo. Fecit illico miser quod pollicitus Dominus gratiam prestare dignatus est, ut supplici- 
est, suscepturus protinus diviui judici ultionem. ter adorantes, et cxci visum, et claudi reciperent 
Verum ubi deciso cucullo aptatis pedulis pedes gressum: nec dubitare poterat quispiam presentem 
operuit, extemplo arreptus a demone ruit in pa- 6886 Confessorem, cum videbant talia infirmis reme- 
vimento. Eratenim solus in domo, nec erat qui diorum munera ministrari. 
Succurreret inisero. Cumque spumas cruentas ore VII. Seditio etenim in quodam loco exorta, cum 
projiceret, extensis ad focum pedibus, pedes cum vulgo seviente volantibus saxis ac facibus, furor 
pedulibus ignis pariter devoravit. Hactenus de ul- arma non mediocriter ministraret, unus elevato ensis 
tionibus. acumine cum assultu gravi virum perculit. Post dies 
VI. Agiulfus [Ed., Aigulfus] quoque diaconus no- autem paucos nactus ab interempti germano, simili: 
Bter a Roma veniens, beata nobis sanctorum pignora e exitu trucidatur. Quod cum judex loci illius compe- 
deferebat. Hic causa orationis tantum locum quo  risset, vinctum virum in carcerem reirudi preecepit, 
Sanctus quiescit adivit, ingressusque edem, dum dicens : Dignus estletho hic scelestus occumbere, qui, 
diversorum miraculorum opus illustre perpendit, voluntatis proprie arbitrio, nec exspectato judice, 
vidit immensum catervatim populum ad*ejus sepul- ausus est temere mortem fratris ulcisci. In qua dum 
crum, ac velut felicium examinaapum ad consuetum — teneretur custodia, et multorum sanctorum nomini- 
alveare confluere ; et alios, presbytero qui aderat bus invocatis misericordiam precaretur, quasi ad 
ministrante, particulas cere; pro benedictione sumere, Sanctum Dei proprie conversus, ait : Audivi de te, 
alios parumper pulveris, nonnullos disruptas ab sancte Niceti, quod sis potens in opere misericordig, 
opertorio ejus fimbrias capere, et abire ferentes in ac pius in compeditorum flentium absolutione. De- 
disparibus causis unam gratiam sanitatis. Heec ille  precornunc, ut me illa supereminenti pietate visitare 
cernens, flde compunctus, lacrymans, ait: Si mari- digneris, qua in reliquorum absolutione 1191 vin- 
norum me moles fluctuum sulcare tonsis actum «mei ctorum sepius claruisti. E& post paululum obdor- 
Sacerdotis devotio fecit, ut lustrata !* Orientalium miens, apparuit ei vir beatus, dicens : Quis es tu, 
martyrum sepulcra, aliquid de eisdem pignorisdeferre qui nomen Nicetii invocas ? aut unde nosti quis fueril, 
deberem ; cur non Galliani mei Confessoris pignora, quod eum obsecrare non desinis? At ille causam de- 
capiam, per qua mihi meisque salus integra repare-J) lici; ex ordine reserans, adjecit : Miserere, quaeso, 
tur ? Et statim accedens, quasdam de herbulis 5, mihi, si tu es vir Dei quem invoco. Cui Sanctus ait : 


4 Qui scilicet beato Nicetio euccessit. De eo su- Testamento amphibalum album paschalem | suo sue- 
pre, in lib. 1v Hist. cap. 36. Compluribus conciliis  cessori legavit. 
Amterfuit et subseripsit ab an. 573 ad an. 585, quo *Sic Mss. omnes et Ed., preter Sur. et BolL, qui 
lnabita est synodus II Matiscon. duo hec verba tonsis acium omittunt. 


» QGolb., infra, casubulam. Bell., casublam. Laud., ! |d est, (ustratis... sepulcris. 
᾿ € Vide lib. vit Hist. cap. 12, et de Gloria oonf. 


oabsulam. 

* Laud. et plerique Ed., capsa. Cucullum habebat cap. 50. Nepotianus apud Hieronymum in epistola ad 
id vestimentum, ut patet infra; et quiddem cappse  Heliodorum laudatur, quod besilicas ecclesie et mar- 
olim -cucullam habebant. Vide Mabillon. lib. 1 Lif tyrum concilisbula diversis floribus et arborum comis, 


terg. Gallic. cap. 7, n. 2. vitiumque pampinis adumbraret. 
4 (Caesarius Arelatensis libro 1 Vite sus casulam ^ Bal , Genebensem. Geuabum, id est, Aurelianensem 


processoriam et Aibam paschalem pauperibus dedisse — civitatem hic designari dubium non ejt, nam Gregorius 
dicitur. Sanctus Remigius Rhemorum antistes in suo  Genevam passim Janubam nominat. 


1047 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


1048 


Surge in nomine Christi, et ambula liber *a nulloAin aliis basilicarum altaribus, in quibus et ener 


enim comprehenderis. Al ille in hac expergefactus 
voce se absolutum, catenis comminutis confractaque 
trabe, miratur. Nec moratus, nemine retineute, us- 
que ad ejus sepulcrum perrexit intrepidus. Tunc a 
judice noxialis culpe damnatione concessa, laxatus 
abscessit ad propria. 

VIII. Gratum est illud addi miraculis, quid accen- 
8Us * ad lectum ejus fecerit cicindilis, quia ingentia 
sunt qua hic Sanctus in coelis habitans operatur in 
terris. Igitur lectulus, in quo Sanctus quiescere erat 
solitus, sepius miraculis adornatur illustribus, qui- 
que grandi studio ab :Etherio * nunc episcopo fabri- 
catus devotissime adoratur non immerito, cum fri- 
goritici sepius sub eo siti, compresso vapore ac 


gumeni Sanctum confitentur, et fidelis oratio sepius 
promeretur effectum. Phronimii * igitur Agathensis 
episcopi famulus epileptici morbi a ccessu fatigabatur, 
ita ut plerumque cadens ac spumans linguam suam 
propriis dentibus laceraret : et cum ei a medicis ρα» 
rima fierent, accidebat ut, paucis mensibus interpo- 
sitis, non tangeretur a morbo ; sed iterum in recidi- 
vum cruciatum ! ruens, pejus quam prius egerat 
perferebat. Dominus vero ejus cum vidisset tanias 
virtutes ad sepulcrum beati Nicetii fieri, dixit ad 
eum : Vade et prosternere coram sepulcro Saneti, 
orans ut te adjuvare dignetur. Qui cum jussa exple 
Set, sanus regressus est, nec ultra eum hic attigit 
morbus. Septimus enim erat annus ab incolumitale 


frigore, salvantur, rzeterique infirmi ibidem projecti p pueri, quando eum nobis episcopus preesentavit. 


protinus sublevantur. Palla etenim speciosa tegitur, 


1193 IX. Quidam vero pauper vivente San- 


lychni in ea jugiter accenduntur. Unus igitur ex his cto, litteras ab eo elicuit manu ejus subscriptas, 
per quadraginta dies totidemque , noctes, ut ipse qualiter sibi per devotorum domos eleemosynam fla- 
exituus asseruit, absque ullius fomenli adjutorio gitaret: post cujus obitum, adhuc cum ipsa cir- 
perduravit splendens, in quo nec papyrus * addita, cuiens epistola, non pauca ab eleemosynariis pro 
nec gutta olei stillantis adjecta, sed in ipsa qua pri- Sancii memoria capiebat. Desiderium enim erat om- 
mum statutus ἃ est compositione, permansit in luce nibus, ut quisque vidisset subscriptionem Sancti, 
preclara. Hujus Sancti reliquias Gallomagnus Tri- aliquid praeberet egenti. Quod videns quidam Bur- 
cassinorum pontifex * devotus expetiit, quze cum  gundio, non honorans, neque venerans Sanctum, 
psallentio (Al., psallendo] deducerentur, et czecorum — observare pauperem ca»pit a longe: vidensque eum 
oculi illuminati sunt earum virtute, et aliorum mor- «silvas ingressum, irruit, et asbtulit ei sex aureos 
borum genera meruerunt recipere medicinam. Ad cum epistola, collisumque calcibus reliquit exani- 
nos quoque facietergium, dependentibus villis in- mem. At ille inter calces, et reliqua verbera, hanc 
textum, 1192 quod Sanctus super caputin die obi- vocem emisit : Adjuro te per Deum vivum et virtu- 
tus sui habuit, est. perlatum : quod nos tanquam tem sancti Nicetii, ut vel epistolam ejus mihi reddi 
munus celeste suscepimus. Factum est autem, ut facias, quia mihi ultra non erit vita, si eam perdi- 
post dies plurimos ad benedicendam ecclesiam in dero. Ille vero ea projecta in terram abiit, quam 
parochia Paternacensi 5 urbis Turonicz invitaremur. pauper colligens venit ad civitatem, erat enim ili 
Accessi, fateor, sacravi altare, decerpsi fila de linteo, eodem tempore Phronimius episcopus, cujus suprà 
locavi in templo : dictis missis, facta oratione, dis- meminimus. Ad quem accedens pauper ille, ail: 
cessi. Paucis deinde diebus interpositis, advenit ad Ecce homo qui me graviter cessum exspoliavit, ab- 
nos ille.qui invitaverat, dicens : Gaude in nomine tulitque sex aureos, quos pro intuitu epistole sancli 
Domini, sacerdos Dei, de virtute beati Nicetiiantisti- Nicetii acceperam. Episcopus autem narravit hec 
is, nam noveris quia ostendit magnum miraculumin comiti: judex vero vocatum Burgundionem, pet- 
ecclesia quam sacrasti. Caecus enim erat in pago cunctari cepit ab eo quid exinde diceret. Negavil 
nostro diuturna czecitatis et caliginis oculorum nocte autem coram omnibus, dicens : Quia nunquam vidi 
detentus, cui apparuit vir quidam per visum noctis, hominem istum, neque res ejus abstuli. Episcopus 
dicens : Si vis sanus fieri, prosternere in orationem autem aspiciens epistolam, vidit subscriptionem 
coram basilicae sancti Nicetii altari,et recipies visum. — Sancti, οἱ conversus ad Burgundionem, ait: Ec 
Quod cum fecisset, disruptis tenebris, lumen ei virtus,, in hac epistola subscriptio sancti Nicetii tenetur. 8i 
divina patefecit. Posui, fateor, de his pignoribus et es innocens, accede propius, et jura tangens maps 


* Bic Mss. et recte, nam cicindelis nomine lampa- reliquie sancti Nicetii hic memorate servantur etian- 


dem intelligit, de qua infra sub nom:ne lychni, qui 
quadraginta dies absque fomento perduravit. Ed., 
accensis. 

» lrisco successit. Subscrpsit episcoporum rescri- 
pto pro monasterio Pictavensi, apud Gregor., lib. 1x 
Hist. cap 4!. Vide et lib. x cap. 28. Non semel δά 
eumdem Gregorius Magnus litteras scripsit. 

* Papyrum vice eliychnii sepius adhibitam ex ve- 
teribus passim auctoribus constat. Unde in Glossariis 
nonnullis papyrus, quasi parans pyr, id est, ignem. 
Vide Gregor. Magni lib. 1 Dialog. cap. 5. 

4 Colb. et Laud., quod primum statul um est. 

* Gallomagnus, episc. Trecensis, subscripsit con- 
cll. Paris. iv an. 573, et Matiscon. J an. 581. Porro 


nunc, ut observat Camusatus in Catalogo episc. Tre- 
cens. in ecclesia eidem sacra, que parochialis titulos 
est in urbe Tricassipa. 

f Linteum villis onustum memorat Apollinaris 
Sidon. epist. 17 lib. v, in quem locum Savaro plures 
habet de villosis mantilibus. 

ε Hodieque superest, vulgo Perrenay, reu Perna, 
dictus. 

^Sic Boll., et quidem reete, non Phronimius, εἰ 
habeut ceteri Rd. et M-s., nam infra ipse episcopus 
Phronimios dicitur. Varias ejus fortunas descripti 
Gregor. lib. ix Hist. cap. 24. 

! Laud. et Colb., in redivivo cruciatu. 


VITAE PATRUM. 


1050 


n quam ipse depinxit. Credimus enim deA incolumis, ad memoratam ecclesiam exornandam in 


ius quia aut te hodie reddet ab hoc scelere 
tum, aut certe abire permittet innoxium. 
hil moratus, accedit ad manus episcopi, 
epistolam extentam tenebat; elevansque 
las ut sacramentum daret, cecidit retror- 
nus, et clausis oculis, spumas ab ore proji- 
asi mortuus putabatur. Transeunte autem 
wum horarum spatio, 1194 aperuit ocu- 
licens : Vie mihi quia peccavi auferendo res 
hujus ! Et statim retulit per ordinem qua- 
jam intulerat homini illi. Tunc episcopus 
ce * obtenta .culpa, ea tantum qu: abstu- 
i reddidit, et pro c;xde duos insuper soli- 
it, et sic uterque a judicis conspectu dis- 


inti per hunc Sanctum carcerali ergastulo 
ibsoluti sint, quantorum compeditorum ca- 
^ compedes sint confracta, testis est hodie 


honore beati Nicetii aliqua ex his quae acquisierit 
[Al., acquisierat| largiretur. hediens igitur duos ca- 
lices argenteos detulit, vovitque iterum in itinere, 
ut hos ecclesi: conferret, si ad propria sospes acce- 
deret. Ad domum igitur accedens, unum tlantum- 
modo dedit, aliuni fraudare procuravit, dans cooper- 
torium Sarmaticum, quo altare dominicum, cum 
oblationibus tegeretur. Apparuit autem viro Vir bea- 
tus per somnium, dicens : Quousque dubitas, et vo- 
tum implere dissimulas ἢ Vade, inquit, et calicem - 
alterum quem vovisti redde ecclesie, ne pereas tu 
et domus tua: coopertorium vero, quia rarum * est, 
non ponatur super munera altaris, quia non exinde 
ad plene tegitur mysterium corporis sanguinisque 
dominici. At ille exterritus, nihil moratus, votum 
quod voverat velociter adimplevit. Hujus hominis 
frater ad vigilias dominici Natalis advenit, monuitque 
presbyterum, dicens: Vigilemus unanimiter ad ec- 


| ferri, quae in basilica ejus aspicitur, desu- clesiam Dei, atque exoremus devote beati Nicetii po- 
suppliciis aggregata. Nuper aulem in con- tentiam, ut, eo obtinente, hujus anni curriculum cum 
intchramni principis Syagrium Augustodu- pace ducamus. Quod presbyter audiens, gavisus 
episcopum regi referentem audivi, in una jussit signum ad vigilias commoveri. Quo commoto, 
septem civitatibus carcerariis apparuisse adveniente presbytero cum clericis et reliquo po- 
"irum, eosque absolvisse ab ergastulo, et pulo, hic gulie inhians moras veniendi innectebat; 
TOS permisisse ; sed nec judices contra eos misitque &epius presbyter ad eum arcessendum. Qui- 
1 agere deinceps ausi sunt. De cujus sepul- bus respondebat:*Paulisper sustinete, et venio. 
bricitans, si frigoras habens, ac diversis Quid plura ? transactis vigiliis, data luce, hic qui 
borans quid pulveris sumpserit, ac dilutum prius commonuerat, ad vigilias non accessit. Pres- 
mox recipit sanitatem. Quod non est du- byter vero, impleto officio, commotus contra homi- 
estare eum qui ait sanctis suis : Omnia γι Dem, ad metatum ejus properat, quasi eum a com- 
e pelieritis in nomine meo, credite quia acci-  Inunione suspenderet : at ille correptus febre, sicut 
enient vobis (Marc. ΧΙ, 24]. vino, ita divino exurebatur incendio: nec mora, 
tur apud vicum Prisciniacensem ^ urbis viso presbytero, datis vocibus cum lacrymis, suppli- 
| ecclesia dudum constructa absque sancto- cabat sibi penitentiam tradi. Cumque eum presbyter 
oribus habebatur. Cumque incola loci ple- increparet, dicens : Merito a sancti Nicetii virtute 
peterent ut eam quorumpiam sanctorum  exureris, ad cujus 1196 ecclesiam venire ad vigi- 


Sacraremus, de supradictis reliquiis sancto 
ocavimus *: in qua ecclesia sepius virtus 
er beatum manifestatur antistitem. Nuper- 
em tempore, mulieres quzdam vexata ἃ 
, ex termino Biturigo venientes, tres nu- 
n ad basilicam sancti Martini deducerentur, 


lias neglexisti, inter sermocinantium colloquia spiri- 
tum exhalavit. Facta quoque hora tertia, cum popu- . 
lus ad missarum solemnia ! conveniret, hic mortuus 
in ecclesiam est delatus. Quod virtute sancti Anti- 
stitis actum nemo ambigere potest. Hec enim nobis 
ipse exposuit presbyter. Plurima etenim de his vel 


lesiam sunt ingressa : illico collisis in se proprie experti sumus, vel per fidelium relationem 
um sancti Nicetii faterentur se virtutibus cognovimus, qua indicare longum putavimus: 

projicientes ab ore nescio quid purulentum XlI. Sed quoniam placuit libello - clausulam dare, 
"uine, ab obsessis (Al., immundis] spiritibus " unum adhuc admirandum de libro Vite ejus, quem 
sunt mundat;v. Dado unus ex his pagensi- Supra a quodam scr:;tum praffali sumus, memorabo 
ι in hostilitate illa quzv apud Convenas miraculum : de quo virtus divina procedens non reli- 
1195 accessisset, et plerumque in peri- quit inglorium, sed ad comprobandam virtutem di- 
is irrueret, vovit ut si domum reverteretur ctorum patefecit esse plurimis gloriosum. Diaconus 


fuit, ex lib. vit Hist. cap. 38. 


ἃ judice, seu comite. 

. est hodieque hujus nominis vicus in pago 
, alter alteri proximus, et uterque sub pre- 
üccensi. Primüs Prisciniacus wajor dicitur 
-Précigni), ad Clasiam fluvium (Ja Claise) ; 
τ Priciniacus (ie Pelit-Précigni), ad Bre- 
mniculum (Drignon). 

consecravimus. 

δὲ in expeditione adversus Gundobaldum 
m, in qua Convenarum urbs destructa 


* Scilicet ob tenuitatem transparens. 

!' Uuieee. missee. mentio hic fit in. Natali Domini, 
qui mos erat Ecclesie Gallicang. Tres in Ordine Ge- 
lasiano et in Gregoriano assignantur, quod triplex 
Rome erat hac ipsa die statio, ubi missa celebraba- 
tur, sed ἃ tribus diversis sacerdotibus. Hinc tamen 
manavit consuetudo tres missas illa die celebrandi. 
Vide Mabillon. lib. 11 Liturg. Gallic. num. 7. 


1051 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


enim Augustodunensis gravi oculorum czcitate tur- A arbitratus sum que Deus gessit per famulum 


batus, audivit haec quae glorificator sanctorum 8uo- 
rum Deus ad Sancti tumulum exercebat, dixitque 
guis : Si ejus adirem sepulcrum, aut aliquid de san- 
ctis pignoribus sumerem, aut certe si pallium, quo 
sancti artus teguntur mererer attingere, flerem Β8- 
nus..Cumque hac et hujuscemodi cum suis verba 
conferret, astitit repente clericus quidam, dicens: 
Bene, inquit, credis, sed si de iisdem firmare men- 
tem cupis virtutibus, en volumen chartaceum, quod 
de his habetur scriptum, ut facilius credas ea qua 
ad auditum. tuarum aurium pervenerunt. At ille 
priusquam legere appeteret, inspirante divina pietatis 
respectu, ait: Credo quia potens est Dets egregia 
operari per famulos suos. Et statim posuit volumen 


I. Igitur beatissimus Patroclus Biturigi tei 
incola, /Etherio patre progenitus (An. 276, 19 
cum decem esset annorum pastor ovium desti 
fratre Antonio tradito ad studia litterarum. 
enim non quidem nobilitate sublimes, ingen 
men *; cumque quodam meridie hic ἃ schol 
a grege commisso ad capiendum cibum pate 
hospitio convenissent, dixit Antonius fratri 
Discede longius, 1198 o rustice; tuum est 
opus oves pacere, mieum litteris exerceri : q 
re nobiliorem me ipsius officii cura facit, c 
hujus custodie; servitus vilem reddat. Quod il 
diens, et hanc increpationem quasi a Deo sibi 
missam putans, reliquit oves in. campi plani 


super oculos suos. &xtemplo autem, fugato dolore p scholas puerorum nisu animi agili atque curm 


disruptaque caligine, usum videndi recipere meruit 
voluminis a virtute, et in tantum claritate potitus 
est *, ut ipse propriis oculis legens virtutum gesta 
cognosceret. Operatur hec autem unus atque idem 
Dominus, qui gloriatur ip sanctis suis, atque ipsos " 
ilustribus miraculis editos efficit gloriosos : ipsi 
gloria et imperium in secula seculorum. Amen. 
CAPUT IX. 
De sancto Patroclo abbate. 

1197 Cum egregia Moysis vatis prudentia, ad con- 

formandum divine descensionis tabernaculum, juxta 


ipsum oris dominici preceptum, fabricare dispo- 
neret, atque ad hoc eumdemque * apparatum multa 


cissimo expetivit, traditisque elementis, ac de 
qua studio puerili necessaria erant, ita cel 
memoria opitulante, imbutus est, ut fratrem 
scientia precederet, vel alacritate sensus, adj 
divini Numinis auxilio, anteiret. Dehinc Nu 
(Ed. Mumioni], qui quondam cum Childebertt 
siorum regb magnus habebatur, ad exere 
commendatus est. A quo cum summa amoris d 
tia nutriretur, ita se humilem atque subjectur 
nibus prebebat, ut omnes eum tanquam px 
parentem in summa bonitate diligerent, Regres 
ad domum, patre defuncto, reperit matrem 
adhuc superstitem. Cui illa ait : Ecce genitor 
o dulcissime nate, obiit; ego vero absque 


congerere jussus, non haberet cuncta in regestu v dego, Requiram puellam pulchram ingenuamq 


promptuarii, que ab ipso Domino ostensa fuerant in 
montis ardui summitate, jussit commoneri populum, 
ut offerret unusquisque pro viribus quiddam muneris 
Deo, et hoc non ex necessitate, sed sponte (Exod. 
XXV). Offerebant ergo donaria auri, argentique, cris 
" acferri metalla ; gemmarum etiam micantium pul- 
chritudines, ac fila byssi duplicati coccique bis torti ; 
nonnulli pelles arietum rubricatas, pilosque capra- 
rum. Sed cum hec omnia doctores Ecclesiarum esse 
allegorica tradidissent, et in reliquis donariis gratia- 
rum genera demonstrassent: [Bal., declarassent], in 
illis caprarum pilis laudationum verba comparave- 
runt ; ita nunc et nos steriles sensu, imperiti studio, 
squalentes in actu, et si aurum, argentum, vel gem- 
mas, filaque duplicata ac torta non offerimus, saltem 
vel pilos caprarum, id est verba quae sanctorum 
atque amicorum Dei prodant miracula, in Ecclesia 
sancta porrigimus, ut legentes eo incitentur studio 
quo sancti meruerunt scandere polum. Ergo quia 
nobis de beati Patrocli Vita nuper data relatio qua- 
dam prodidit, non omittenda sed manifestanda cu- 
ravi; et licel sermone rustico, non tamen occuli 


* Sic Colb. Ceeterl. in tanta... posilus. 

» Editi, uf qus ipsos... effecit. 

* Bad. et Sur., ejusdemque. Bal. et Laud., ad 
hunc eumdem. Infra, e$ ostensa. 

*i[pgenui erant inter nobiles et servos medii, li. 
beri scilicet nati. 

* Subscripsit conc. Aurelian. ni sn. 538 et per 


copulatus solatium prebeas materne viduit 
ille respondit : Non conjungor mundan:e conju, 
qua concepit animus cum Domini voluntate 
ciam. Cui cum genitrix non intelligens queren 
hoc esset, prodere noluit, sed abiit ad Arca 
Biturice urbis episcopum, petiitque sibi t 
capitis tonderi, ascirique se in ordinem cleri 
Quod episcopus, Domino volente, sine mora α 
vit. Necmulto post diaconatus officium sumens 
bat jejuniis, delectabatur vigiliis, exercebatu 
tione, atque in oratione assidua promptus effu 
tur, ut nec ad convivium mense canonicze Cul 
quis accederet clericis. Quod audiens archidiaet 
frendens contra eum, ait: Aut cum reliquis 
bus cibum sume, aut certe discede a nobis 
enim rectum videtur ut dissimules cum his ! 
victum, cum quibus ecclesiasticum implere ] 
officium. 

II. Non est autem de his servus Dei commoti 
mo, qui jam eremi sitiebat 1199 adire secr 
sed ab urbe egressus memorata, venit ad vica 
reensem 5, ibique aedificato oratorio, sancti ἢ 


Φ 
Probianum presbyterum Aurelian. tiv an. 541. 

f Archidiaconi eraut veluti ceterorum cler 
preefecti. De eorum officiis et prerogativis agi 
massinus Discipl nee eccles. part. r lib. ms, 68 
Nota clericos tunc in communi mensa vixisse. 

€ Bal, Mereensem, et sic infra. Habetur &p 
turiges Meriacum supra Carem fiuvium (Me 


VITA PATRUM. 


1054 


crato, pueros erudire ccpit in studiisA furta, cades, adulteria, fornicationes, et omnia 


niebant autem ad eum infirmi et sana- 
energumeni nomen ejus confitentes 
: nec ei erat solitudo ut voluerat, sed 
S publicum usquequaque reddebat. 
picio quiddam * brevibus conscriptis 
itare, vigilans et orans tribus nocti- 
i Dominus agere juberet, dignaretur 
. declarare. Sed pietatis divinae inclyta 
| eum prisciens eremitam esse decre- 
illum accipere jubet, ul ad eremum 
e autem in cellula in qua degebat, 
'ginibus, monasterium instituit puella- 
mni labore suo quod ibidem aggrega- 
scederet sumens, nisi rastrum unum, 


prava qua geruntur in mundo. Et descendens ait : 
Ne, quao, Domine, revertar ad has pravitates, quas 
dudun te confessus oblitus sum. Tunc ait illi ange- 
lus qui cum eo loquebatur : Desine ergo quarere 
mundum, ne pereas cum eo ; sed potius vade in ora- 
torium in quo Dominum depreceris ; et quod ibi in- 
veneris, hoc tibi erit consolatio in peregrinatione 
tua. Ingressusque cellulam oratorii, invenit tegulam 
fictilem, iu qua signum crucis dominice erat expres- 
sum ; agnoscensque munus divinum, intellexit sibi 
ad omnia mundane persuasionis incitamenta hoc 
esse inexpugnabile munimentum. 

III. Post hac «dificavit sanctus Patroclus monas- 
terium Columbariense ^ in milliaribus quinque a 


jnem : ingressusque altas silvarum so- p cellula eremi in qua habitabat, et congregatis mo- 


t ad locum qui dicitur Mediocantus ; 
cta cellula, in opere, quod supra dixi- 
abat; atque inibi cum multos energu- 


nachis, ut in solitudine libero potius fungeretur ar- 
bitrio, abbatem instituit, qui gregi monasteriali 
praesset. Octavum enim et decimum in hoc eremi 


imposita, per signum crucis effugatis loco expleverat annum. Tum, congregatis fratribus, 
ente integra reddidisset, unus ad eum transitum suum annuntians, obiit in senectute 
bidus, qui rictibus patulis dentibusque bona *, sanctitate 1201 precipua ; qui aquis 
. attingere poterat dentibus propriis ablutus, feretroque impositus ferebatur ad monaste- 


uo per triduum in oratione prostratus, 
un divine miserationis potentiam, ut, 
e, letho obnoxius muudaretur, im- 


rium suum, ubi se vivens sepeliri mandaverat. Tunc 
archipresbyter Nereusis vici, collecta clericorum 
cohorte, voluit vi auferre glebam sancti corpusculi, 


8 ejus digitis, fugato feralis atrocitatis videlicet ut ad vicum suum unde egressus fuerat 8e- 
am restituit incolumitati. Nullas enim  peliretur ; sed cum furibundus veniens vidisset a 
8 habere poterat persuasionis inique longe pallam qu: tegebat artus sanctos eximio al- 
iam sicut hos qui vexabantur emun- bere nitore, ita nutu Dei eat metu perterritus, ut 
ue immitebat occulte atrocia auclor « omni velocitate revocaret ab animo quod male con- 
llebat per crucis sacratissimae virtu- ceperat levitatis arbitrio, conjunctusque psallentio 
ibelle cuidam femine, cum per luem in exsequiis Sancti progressus, tumulavit eum cum 
riam diabolus, Martinum mentitus, reliquis qui aderant fratribus, in ipso Columba- 
bus quasi populus salvaretur 1200  riensi monasterio : ad cujus sanctum sepulcrum 
isset, ha ad Sanctum delate, non so- Prudentia ceca cum alia Lemovicina puella, simi- 
Spiritu sancto evanuerunt, verum- ]iter lumine viduata, ut sepulcrum sanctum in ora- 
intor inalorum Sancto teterrimus appà- tione osculate sunt, lumen recipere meruerunt. 
[uiter gesserat est professus. Transfi- Maxonidius aulem post quintum cecitatis suze an- 
' &epe diabolus in angelum lucis (II num, hunctumulum sanctum adiit, lumeuque recepit. 
; hac fraude decipiat innocentes. Sed  Energumeni vero Lupus, Theodulfus, Rucco, Sco- 
intentaret insidias, ne hic ascenderet, . pilia, Nectariola et Tacihildis ad hunc Sancti tumu- 


uerat, immisit ci cogitationem, ut, 
remo, ad seculum reverti deberet. 
IS cum virus grassari sensisset in pec- 
ine prostratus petebat ut nihil aliud 


esset placitum exerceret. Tunc appa-D 


18 Doinini per visum, dicens : Si vis 
re, ecce columna, in quam ascendensg 
nnia quie geruntur in eo. Erat enim 
ipsam visionem columna mir: celsi- 
a, in quam ascendeas vidit homicidia, 


stra lectio, que est aliorum Edit. et 
la. Hic quippe designatur locus olim 
Neri dictns in tabulis Peutingeriahis, 
δου) nomen retinet in agro Burbo- 
leris nuncupatus, oppidum non inele- 
fus visitur, sed monasterii virginum 
Ἃ supersunt. 

TO hospitio quoddam. Unde Sur., tunc 
yendo quadam conscripta brevia, etc. 


lum sunt mundati : sed et puellae du: de Lemovicino 
venientes, oleo quod ipse Sanctus benedixit per- 
uncta, a nequitia qua obsidebantur mundate sunt. 
Et quotidie ibidem ad corroborandam fidem gentium 
operatur Dominus, qui perpetualiter glorificat san- 
ctos suos. 


CAPUT X. 
De sancto Friardo reclauso. 


Multi variique ἃ sunt gradus per quos ad ccelorum 


» Yulgo, OColumbiers, in archipresbyteratu montis 
Lucii (Mont-Lugon), apud Bituriges, ubi prioratus 
ord. Cluniacens.s monasterio &Siviniacensi subjectus. 
Aliud est monasterium Columbariense, quod memo- 
ratur in libro 1 de Ecclesiis Claromontensibus , 
cap 30. 

* Qoiit octogenarius, ut dicetur lib. v Hist. cap. 10. 

ἃ Scripti duo, Mulli enim sunt. 


/ 


1059 S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


gelicis choris inserta in requie sempiterna persultet : A persequeretur armasti? qui ad extremum 
Sicut nunc de beato Caluppane reclauso, quod  Hebreum populum, ut invidia succenden 
verum cognovimus, prorsus silere nequimus. queretur Dominum, excitasti ? Discede a se 
I. Hic aulem ab ineunte ztate (An. 578, 3 Mart.) ἃ quibus sepius superatus discessisti con 
semper religionis ecclesiastice, bonum qussivit οἱ es* enim in Cain projectus, in Esau supp 
reperit, et. apud monasterium Meletense termini in Goliath prostratus, in Juda traditore sui 
Arveruiconversus *, in magna humilitate sefratribus οἱ in ipsa illa Dominice virtutis cruce cum 
prebuit. Erat enim summe abstinentie, ita ut ab tibus et dominationibus tuis triumphatus δὰ 
inedia nimium attritus, quotidianam cum reliquis tritus es. Abde nunc, Dei inimice, caput, « 
fratribus operam explere nequiret. Unde, ut mos est liare sub signaculo crucis divinz, quia noi 
monachorum, magnum ei improperium inferebant, portio cum servis Dei, quorum est hareditas 
dicente sibi presertim Preposito : Qui non deliberat Christi. Hec et hujuscemodi Sancto dice 
laborare, indigne postulat manducare. Dum autem hic cemque per singula faciente, draco buju 
assidue ureretur [A/., uteretur] his exprobrationum — virtute confusus, vicissim se humilians terr 
verbis, vallem haud procul a monasterio conspica- tur. Sed dum hzc agerentur, ille alius circa 
tur, de cujus medio lapis natura prebente consur-ptibias Sancti in insidiis volvebatur. Cumq 
gens, provehitur in excelsum quasi in quingentis aut ad pedes suos confusum sanctus eremita 
eo amplius pedibus, nullam penitus habens cum orationem faciens, eum abire  juseit, 
reliquis montibus circeumpositis conjunctionem : cu- Vado retro Satana, nihil mihil in nomine 
jus vallis medium fluvius alluit, qui hunc montem mei poteris ultra nocere. At ille usque ad li 
placide contingens dilabitur. In hujus ergo lapidis lule egressus, sonum validum per inferiot 
8Scissuram, quod priscis temporibus quondam propter tem emisit, et tanto cellulam fetore rejflevit, 
transitum bostium receptaculum fuit, eremita san- aliud quam diabolus crederetur; nec ultr 
ctus ingreditur, et, exciso lapide, habitacula statuit, Sancto aut serpens, aut draco comparuit. 
in que nunc per scalam valde difficilem scanditur: —— 1209 II. Erat enim assiduus in opere 
locus etenim ille tam difficilis est ad incedendum, vacabat ad aliud, nisi aut legeret aliquid, ai 
ut etiam feris bestiis illuc accedere sit laboris. In etiam cum parumper cibi caperet, sempe 
hoc loco oratoriolum parvulum quodam modo fecit, Sumebat interdum piscem de flumine, raro 
cui oranti, ut ipse nobia cum lacrymis referre erat sed cum voluisset, opitulante Dormnino, « 
8olilus, serpentes super caput ejus sepius decide- aderat. Cibum panis non aliunde sumebat, 
bant, et involventes se circa collum ejus, non mi-(yde monasterio mitlebatur : si quis vero dt 
nimum ei inferebant horrorem. Sed quia diabolus ad panes detulisset aut vinum, id in cibos dej 
speciem callidi serpentis habetur, non ambigitür egentium, in illorum duntaxat qui ab eo at 
ejus hanc fuisse immissionis insidiam. Nam cum ille salutare suscipere, aut infirmitatum remedi 
ad hac perstaret iminobilis, nec moveretur mino- flagitabant ; scilicet ut quos per orationem : 
rum anguium ictibus, quadam die duo dracones im- bat, etiam cibi refectione foveret, illud IX 
mense magnitudinis ad eum ingressi, astiterunt colens, quod in Evangelio de turbis quas a 
procul : quorum unus, ut arbitror, ipse dux tentatio-. rum morborum contagio sanaverat dixit : 
nis, validior altero erat, qui erecto pectore os suum 608 jejunes nolo, ne deficiant in via (Matth. 
1208 contra os Beati quasi aliquid mussitaturus Sed nec illud beneficium occuli arbitror, 4 
erexit. At ille timore perterritus, tanquam sneus? loco illo divina pietas est largita. Nam ct 
valde diriguit, nullumque penitus membrum movere fundo vallis illius, quasi per stadia decem . 
potens, neque manum elevare ut signum beat: cru- ferretur, oravit ad Dominum, ut ei in ips 
cis opponeret. Cumque ambo diulissime in silentio 8u: habitaculo fontis venam ostenderet. Se 
constitissent, venit in mentem Sancto per spiritum, fuit virtusilla coelestis, quee quondamsitiet 
ut orationem Dominicam, et si labia movere non,,pulis aquas produxit a silice. Statim igitur 
poterat, vel corde clamaret. Quam dum tacitus lo- orationem gutta laticis a caute prorumpe 
quitur, ceperunt paulatim membra ejus, que ini- solum stillis frequentibus irrigare : at ille n 
mici fuerant arte revincta, dissolvi, et sentiens se este congaudens, concavum in lapide par 
manum dexteram habere jam liberam, ori signum modum cisternz faciens, tenentem quasi cai 
beate crucis imponit, rursumque conversus ad condia] duo, lymphas divinitus sibi indul! 
hydrum, pingit iterum crucem Christi adversus eum,  piebat, de quibus tantum ei ministrabatur 
dicens: Tune es ille, qui protoplastum de paradisi singulos, quantum ipsi pueroque sufficert 
habitaculo projecisti, qui germani dexteram parri- minister fuerat datus. 
cidio cruentasti, qui Pharaonem ut populum Dei III. Accessimus autem et nos ad locum ( 


* Alii, conversatus. Bal, territorii... contersalus. bi superest aut sancti Caluppanis, ant eji 
Porro Meletense monasterium ignotum est. O:currit terii memoria. 
in hodierna sancti Flori diccesi vicus Melet dictus, » Aliquot E4., ahen*us ; et infra, movere poi 
et alter in Claromontans, nomine Afdlet, sed nulla  .* Colb. et Bell., Tune es... coniritus. Abde. 


VITE PATRUM. 


1062 


episcopo, et omnia qui» narravimus, quedam A I. Hic igitur, relictis parentibus ac facultate 1911 


relata cognovimus, quedam oculis propriis 
mus. À memorato autem pontifice diaconatus 
byterii sortitus est. gradum ; multa populo 
. vexato morbis remedia contulit. Nulli ta- 
llulam egressus se prebuit contemplandum, 
iium per fenestellam extendens manum salu- 
maculum imponebat, et si a quoquam visita- 
8get, ad hanc accedens speculam orationem 
iumque praebebat. Denique in 1210 hac 
ie cursum viti:e consummans, evi anno 50, ut 
migravit ^ ad Dominum. 


CAPUT XII. 

teto. Emiliano eremita, et Brachione abbate *. 

tum disciplina celestis se custodientibus prze- 
Jantumque non custodita negligentibus irro- 
:beat, per os Psalmographi Spiritus sanctus 
: Apprehendite, inquit, disciplinam, nequando 
f Dominus, et pereatis a via justa (Psal. 1], 
bonis autem Salomon ait : Disciplina pacis ἃ 
er eum (Isai, 1.11, 5). Disciplina ergo haec timo- 
mini facit, timor autem Domini initium sapien- 
bet, sapientia vero diligere Deum docet: dilectio 
[Ai., enim] Dei hominem a terrenis sub- 
&d colos evocat, paradiso locat, in quo 
a anime ex illius vitis vitalis sumpto vini 
[uore epulantur in regno Dei. Desiderare ergo 


at homines hujus vitis haurire mysterium, ut 


e valerent ad illum tam jucunde habitationis 
isimum locum. Quod si istze quas nunc cerni- 


propria, eremi deserta petivit, et se intra secreta 
silvarum Ponticiacensium * Arverni tggritorii abdi- 
dit, in qua decisa silva modicum deplanans campum, 
rastro ipsam effodiens humum, vitz eliciebat ali- 
mentum. Habebat et hortum parvulum, quem aqua 
supervemiente rigabat, de quo olus ad refectionem 
nullo impinguatum adipe prassumebat : solatium vero 
absque Dei adjutorio nullum habens, cohabitatores 
enim bestie avesque illi [Ed., illic] erant, que ad 
eum quotidie tanquam ad Dei famulum confluebant. 
Vacabat autem jejuniis et orationi, nec eum ab hac 
causa ulla mundane sollicitudinis occasio impedire 
poterat, quia preter Deum aliud nihil habebat. 

IT. Erat autem tunc temporis apud Arvernam ur- 


Bbem Sigivaldus !* magna potentia preditus, in 


cujus servitio erat adolescens quidam, nomine Brac- 
chio 5, quod in eorum lingua interpretatur Ursi ca- 
tulus. Hunc antedictus vir ad capessendam porco- 
rum silvestrium venationem delegerat, ibatque cum 
ingenti molessorum turba, circuiens silvas, et si 
qnid cepisset domino deferebat. Quadam vero die 
dum suem immensi corporis cum hac latrantium * 
turba prosequeretur, sus intra septa, que circa cel- 
lulam erant Sancti, ingreditur: prosequens vero ca- 
num turba cum latratu, usque ad aditum accessit 
vestibuli, moxque in suis hesit vestigiis, nec ingredi 
est permissa post suem. Quod cernens Bracchio, et 
celitus hec evenisse admirans, ad cellulam Sancti 
se confert, viditque suem ante ostium stantem nihil 


es, quae, per traduces exlens», emissis palmi- C penitus formidantem. Consalutatus autem ac oscu- 


umpino intextte, dependentibus uvis, amoena 
itemplatione letificant, dum non solum pro- 
*opiam fructuum, verum etiam opportuno nos 
ulo proteguut igniti solis ab estu, quas sci- 
st assumptum fructum temporis legitimi deci- 
liis quasi aridas reddi; quanto magis illa de- 
P debemus, qux nullo fine deficiunt ; neque 
Mationis estu marcescunt : ubi, spe preeterita, 
88 qua sperabatur et tenetur, et fruitur. 
iu)ti desiderantes non modo facullates pro- 
eliquerunt, verum etiam deserta quaque et 

aggressi sunt, ut sitim hujus desiderii soli- 
c remotioris orationis patrocinio [Al., sola- 
rymarumque fluento restinguerent : sicut nunc 


latus a sene, invitatur ad residendum. Quibus conse- 
dentibus, ait senex : Video te, fili dilectissime, in 
grandi elegantia compositum, et sequi ea quc magis 
detrimentum anime preparant quam salutem. Re- 
linque, quiso, terrenum dominum, et sequere Deum 
verum, coeli terraque factorem, cujus nutu omnia 
1212 gubernantur, cujus imperio cuncta subdyn- 
tur, cujus majestate ipsa quam cernis bestia astat 
intrepida. Non te tumidum faciat, aut extollat poten- 
tia domini tui, que nihil est. Sic enim ait Paulus 
apostolus : Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. 1, 
31). Et alibi : Si hominibus placerem, Christi servus 
non essem (Gal. 1, 10). Subde te ejus servitio, qui ait: 
Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et 


/Emiliauus, novus nostris temporibus eremita, p ego reficiam vos (Matth. ΧΙ, 28). Ipse enim est Domi- 


probatur. 


| electionem narrat Qregorius !ib. 1v, cap. 35, 
editionis, quod integrum exscripsit ante an- 
zoentos auctor anonymus in ejusdem Aviti 
1am Savaro passim laudat. De quo vide notas 
eti cap. 35, lib. 1v. 

tur in variis Martyrologiis die 3 Martii. An- 
ortis ex libro v Hist. discimus, cap. 9. 

1. et Colb., Emiliano et Brachione abbatibus. 
Colb. Alii, patris. 

. Pontivacensium. Vertit Brsnchus in Vitis 
&m Arvernie /(a forét de Poni-Gibaud. Pons 
volji oppidum est :nferioris Arvera:e ad Ci- 
fluvium (a Sioule). Ibi visuntur rudera eccle- 
eris, cui olim adjunctum fuisse ordinis Bene- 
monasterium vulgus .putat. At nulla ibi est 


nus, cujus onus leve est, cujus jugum suave est 


sancti Brachionis aut Amiliani memorias. Non dis- 
plicet unius e nostris conjectura, qui Ponticiacum 
interpretatur vicum Punsat, in Combralia, cojus loci 
patronus est saint Bravy, abbas Menatensis, idem ut 
putat ac sanctus Brachio. Iste tamen die Februarii, 
prior 15 Septembris colitur, sed forte alterutrum fe- 
stum translationis est. Haud procul exs!at prioratus 
sancti Saturnini de Vensat, quem idem putat esse 
locum, qui inferius domus Vindiciacensis appellatur. 

f Colb. et Laud. Sígiuvaldus. De eo Gregorius 
lib. imm Hist. cap. 13, etc. 

« lidem Codd. qui habent hic et alias JBracchio, 
quandoque Prachio exhibent. Fuit genere Thorin- 
gus, ex libro v Hist. cap. 12. 

^ Bal, canum  allatrantium ; alii, cum allatrantium. 


1063 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


(Ibid., 30), cujus cultus et tribuit presentia, et. vi- Aqui vigilans in basilica, circa medium fere r 


tam Jargitur :ternam. Sic enim ait : δὲ quis renun- 
tiaverit omnibus qua possidet, centuplum accipiet, et 
insuper vitam aternam possidebit |Matth. XIx, 29). 
Hac et his similia sene viriliter dissereute, sus il- 
laesus silvas petiit, puerque discessit ab eo non sine 
grandi admiratione, quod aprum quem inchoaverat 
sequi ferum, in conspectu senis mansuetum astare 
videbat ut agnum. Plurima igitur animo traclans, ac 
multa secum revolvens, quid ageret, quidve faceret ; 
utrum seculum relinqueret, an seculo deserviret ; 
tandem compunctus a divina pietate, et credo sancti 
A&miliani oratione, aditum quaerere copit occulte, 
qualiter clericus esse posset, quia publice propter 
terrenum dominum non audebat. Tamen cum esset 


dit quasi globum ignis immensi de sanctis pi 
emicare 4, et usque ad templi cameram cun 
magno conscendere. Quod non est dubium 
fuisse divinum : nulli tamen de astantibus ὃ 
illi tantum fuitostensum. Post haec autem 1 
est Árvernum ad prius monasterium, in : 
quinque annos inhabitans, venit Turonis, 8 
que abbatibus in monasteriis supradictis, A 
regressus est. Cumque ad priorem cellulan 
ret, in monasterium Manatense 5, quod per i 
abbatis intepuerat, ordinatur, ut scilicet eju 
congregatio ipsa canonice regeretur. Erat € 
stissimxw conversationis, sed et alios strenue 
gebat castam agere vitam. Qui erat suavis « 


adhuc laicus, in nocte bis aut ter de stratu suo con- Bet blandus affectu *; in transgressoribus δ᾽ 


surgens, terra prostratus orationem fundebat ad Do- 
minum. Nesciebat tamen quid caneret, quia litteras 
ignorabat : Videns autem sepius in oratorio litteras 
Super iconicas * apostolorum reliquorumque san- 
ctorum esse conscriptas, exemplavit eas in codice. 
Cumque ad occursum domini sui clerici vel abbates 
assidue convenirent, hic ex junioribus quem primum 
potuisset accersire, secretius interrogabat nomina 
litterarum, et ob [Bal., ab| hoc eas intelligere coepit: 
antea autem, inspirante Domino, et legit et scripsit, 
quam litterarum seriem cognovisset. Exin, mortuo 
Sigivaldo, ad antedictum 1213 senem properat, 
et cum eodem duos vel tres annos faciens, Psalte- 
rium memoria commendavit. Quem ejus germanus 


gule ita severus habebatur, ut aliquoties p: 
esse crudelis: in jejuniis vigiliisque 1214 
ritate perfectum reddiderat virum. Cumque 
migrationis appropinquaret, vidit in visu, si 
beato Ávito episcopo retulit *, ductum se ad 
in presentiam Domini, ibique cherubin ac 8 
obumbrare majestatem Domini, et Esaiam: 
lam, extenso volumine, verba qua vatici 
erat intimare, tubam circumstantem angelo 
laudem Dei sedentis super eethera clamare. 1 
hoc attonitus spectaret , expergefactus, somn 
suum attente discutiens, ut finem vitze sus, . 
revelante, cognosceret, dicit abbati quem in 
Statuerat in monasterio: Locus ille secus f 


plerumque interficere voluit, quod nollet matrimo- (in quo oratorium facere computabam, jucun 


nio copulari. Dehinc monachi ad eos additi sunt. 


III. Impletis autem beatus ZEmilianus diebus vitae 
sue et circiter nonageDnaria xtate egrediens a cor- 
pore, Bracchionem reliquit haeredem (An. 538). Hic 
stabilito monasterio, obtinuit a hRanichilde ^, Sigi- 
valdi memorati filia, multa terrarum spatia, quai ad 
hoc monesterium dereliquit; erat enim saltus ex 
domo Vindiacensi *. Hic vero de hoc egressus mo- 
nasterio, Turonis venit, ibique zdificatis oratoriis, 
duo monasteria congregavit. Quodam autem tem- 
pore advenientes homines peregrini reliquias sancto- 
rum detulerunt secum, quas super altare basilicee 
sancti Martini Turonis locaverunt, quasi in crasti- 
num profecturi. 'Adfuit ei [Bal., 618] Bracchio abba, 


* Sic appellabant imagines que al vivum repre- 
sentabant. Hine imago Salvatoris vera ioonica dicta 
est, ut diximus in notis ad lib. 1 de Glo:ia mart. 
cap. 22. 

» Sic Colb., Bad., Gon., et ca'eri. Bell. vero ha- 
bet Ranihilde, quod perinde est. Bal, Rachinilde ; et 
Laud., Rahinilde. Ragnalilde regius memiuit Sido- 
nius lib. iv epist. 8, quam Sirmondus BEurici regis 
putat fuisse uxorem. kam tamen Theoderico Eurici 
fratri et decessori nupsisse scribit Savaro, sed Sigi. 
valdi filia multo iata junior fuit. 

* Colb.. Vindiciacense. 

4 Confer cum cap. 20 de Gloria confess. 

* Monasterium  Menatense, vulgo Menal, hodieque 
subsistit apud  Arvernos, Ordini Benedictino addictum. 
Ibi vixere sancti Carilefus, Avitus et alii, qui postea 
celebres fuerunt, et aliorum monasteriorum Patres. 


valde. Ideo rogo ut quod ego volui tu expleat 
illuc ossa mea transferre non abnuas. Quo n 
(An. 576, 9 Feb.), et in oratorio prioris cell 
pulto, cum abbas injunctum cuperet opus ! 
nutu Dei et calces coctos antiquitus, et fun 
tum in ea mensura quam ipse ponere «X 
nactus est, perfectoque «dificio, detexit 
sepulcrum. Quo patefacto, reperit corpusculu 
sum, ut putaretur ante diem alterum fuisse 
ctum ; et sic cum gaudio, prosequente catel 
nachorum quam ipse edocuerat, in locum illi 
duos annos translatus est. 
CAPUT XIIT. ' 


De sancto Lupicino. 
Athlete Christi atque triumphatores mun 


f Bell., effeclu. E1.. effa u. 

€ ld est, (ransgressores ; alii, iransgressionibus 

* Bell, beato episcopo retulit. Quas sequuti 
Ed. εἰ Mss. vid.ntur corrupta. Sic Colb. : De 
cherubin ac serafíin obumbrare | majestatem. 
prophelam ezienso volumine verba qua vatiei 
eral clamáre. Et dum altenitus. Bell : Domi: 
reos εἰ 1n hac. serafin obumbrarel.... ciamare 
dum allonilus. Editi : Jbique serafin. obumbra 
Jestate. Domini et. Isaye prophelz verba, σι 
cinaturus erat, intimare, turba. circeumsianle 
rum, in laudem Dei voce sedenies z:theras et 
[Bal. : Dei sedentis super zihera et ib δι 
obumbrare majestalem. Esayam prophetam 
volumine verba qua  valicinaturus erat. i 
dum, etc, 


1065 


VITE PATRUM. 


1066 


istius fugitivse jaciuram faceré cupientes, pertenderé A culendi, manifestandi tempus advenit. Scito ergo 


ad illam vitam: volderuht, qux in' exsultatione per- 
petua: manet , qux nullo gemitt obstrepit, néc quo- 
qvsm fioe concluditur; cujus Iutheh nüliquaim ex- 
s'inguetur, cujüs serenitas nulla obscuritste Yd'Y5 
nubis ob'egitur. Meoque seniper prstsenifutn dold- 
vert contunelirs pro rihilo habuerunt, sciéiutés se 
hi^ paucis. vexatos, in: inulüis béiié. disiionendos. Et 
ob hoc quisquis ille est , qui iti isto agóie contendit, 
meta non terretur, posáa' nofi solvitur", dófóre non 
fringitür, ut tantum illà' seternat^ jucundliaris δήϊο- 
nliste cuin efeciis Dei perffut mereatur : sicut riültos 
fecisse novimus d& sanctis viri, qoordni nuric. vítà 
tractatur aut legitur. 

E dgiuf Lupicinds quidar ringast senetitads, 


mío post tridusin ab hoc szxculo liberandum. Voca 
nuüc fldeles quosque fratres et filios, quibus sum 
vale diclurus, ut veniant ad nos visitandum. filuüce- 
Scente autem die tertia, confluentibus Íratribus, os- 
tium quo4 clàusum erat aperuit, atque ingredieüti- 
lus, cunctis qui aderant consalutatis, deoscelatisque, 
otatiónem fudit ad Dominum, dicens : Graiias tibi 
sgo, Domine Jesu Christe, qui me salvari jussisti ab 
hujus muridi inipedimieu'is, et ita me fovere diguatus 
e$ ih lioc szecülo, at. ει] suum in me auctor cri- 
míuis inveniret. Et conversus ad plebem, ait : Magni- 
fícate, qua'so, dilectissimi, Dominun mecum , οἱ exal- 
fetus. nomen ejus in'cominune (Psal. xxxn, 3), qui 
nre erectum de stereore, crutum de teneb: arum 


fortissimugque in operibu& Bet ( An. 100, .... 2& B opere, amicorum suorum fecit esse consortem ; qui 


J'an:), qui primutü eleethosyneni per dómidk" devu- 
tiifüin deposcens, qui acquirere: povulkel sihi 51:π|- 
Htus erogaliat : id. extretilau jac ritediam: labews 
sbatem, ad vicuti Détrbereuseid, qui iidite' Lipidíaco 
dieitur 4, veniéris, parietes atitiquüs: reperit, illii(ub 
vetlüsus, ab'ouinitti 58. liomium! aspectibus itti" 
bebat : δὲ per médicain feudstéllam! rdrü mper pahils 
wel agow accipiens, quud el aliquUties, cum esset 
valde esigüum, usque ad'diemi' Certiuti perdurabat. 
Aqua eniti per cánalém' parvulugi inferebatur, fe- 
mestella veru velo operitbatur^ utriu&que tamen rei 
editus ita dbtectus erat, ut nullus béztuin éjus vul- 
turh pàs:ei advérlere. Et dürh ibidem die noctuqüe 
in Dei laudé psalmórumi modulis detectatur, tormeri- 
ἔυ sibi quod corpusculdui ptus gravaret adhibüit , 
pon immemor illius Apostoli dicli, quia non sunt 
eondigne passiones hujus tentporis ad futuram gloriam 
que revelabitur in. nobis. ( Kom. vin, 18). Lapidein 
naniqiie gradden, quei duo homines vix lévare po- 
terarit, ccervici impositum tota die, duih. Dco caneé- 
ret , per ceflulam deportabat : nocte autem ad! addi- 
tamertum injurie, in virga quam thànd gerebat, 
duas defixerat sudes, desufler acumina paratis, qua 
δὰ wentum. suum ne somtum caperet $upponebat. 
Denique ad extremum vit:e tempus, corrupto pectoré 
8 pondere saxi, sanguinem per os ejicere ceyit : 
quem per parietes przeseutes projiciciis spuebat. Sed 
et plerumque fidelibus virís nocte ad ecllulam clam 
appropinquantibus, quási vox multi psallentii 5 reso- 


misit arigelum suum ad me accersendum ab hac 
mundana statione, et pollicitus est me in requiem 
sempiternam perducere, ut collega amicis ejus ef- 
fectus, mérerer regno ejus ascribi. Ὁ beatum virum 
qui ità cohsolari meruit in hoc corpore, ut prius 
cógnosceret quod erat fruiturus in codo, quam mi- 
grarét a szculo, meruitque liic obtinere apud divi- 
nami potentiam quod David szpius decàntabat : No- 
Qum (ac mihi , Domine, finem meum, et numerum dierum 
tüeorum , uI sciam quid desit mihi (Psal. xxxvi, 5, 
6). Dehinc humo incumbens, spiritum ccelo ibtentum 
praemisit ad Doninum. Tusc omnes in fletu. pro- 
sirati, alii plantas osculantur, alii fiinbrias vesti- 
menti diripiunt, alii de pariete beatum sanguinem 


€ qui' ib ejus fuerat ore projectds, inter se certautes 


excudunt : miserum se quisque dicebat, si immunis 
3b ejus piguoribus discessisset. Testis est hodieque 
et ipse paries, qui tdt fossulis pdtet, quot ab ore beati 
Coufessoris sputos emeruit : testis est ipso canalis 
de quo vir beatus aquam sumpsit ad usus, de quo 
fideliter osculantes hauriuht &auiiatein. Nam vidi ego 
müllos, qui evulsos a pariete sacrati 35217 oris 
sputos, in diversis infirinitatibus posili merucrunt 
accipere medicinam. | 

1. Denique lioc , ut. diximus, defuncto, adfeit 
quidam matrona, qu;e. ablutum diguis induit vesii- 
iéntis, ét cum eum ad vicum' Transaliceusein * in- 
ferre vellet', restitit ei populus pagi Lipidiacensis, 
dicens : Nostrum hunc solum | fovit, nobis corporis 


Dabat : sed ct mulios inflrinás, e( prisertiin ab ac- D ejus gleba debe(ür. Matrona autem respondebat ad - 


eessionibus 1416 frigoriticis vel pusuli$ malis op- 
pressos, tactu tantum, vel signo salutári imposito, 
ganitati restituebat. 

I1. Com autem jam' sétilo inclitistu$ esset , voca- 
vit ministrum suum, ditvdn$ : Pr:eteiito témpore oc- 


4 (gnotus nobis est sub wiroque nomine hic locas, 

b £d., miritorum psalfentiunt.—— 

* Colb. hie Transiliensem, e& infra bis Transnlia- 
censem. Laud. et ljad., Transaliensem , et infra Tran- 
saliecensem. Bell., Transsaliensem. Sur. semper Tran- 
saliaceusem, et Gon. Transiliensem. Supra, lib. n de 
Slirac. sancti Martini memoratur vicus Transaliensis 
in page Arvern:co situs, ubi erat, si bene conjicimus, 
eccle»ia Treselliaci (de Trézay, seu Trésel), in veteri 


ParROL. LX XI. 


hic : Si aliqua de victus ejus expro^ratis  necessi- 
Ut, siepius οἱ ego el triticum misi, et bordeum, 
«uod vel ifle sumeret, vef aliis ministraret. At illi 
diceliant : Nostri geueris homo effectus est, nostri 
fluuntinis aquas Bausit, nostra euin terra ccelo trans- 


Claromontensis dieecesis beneficiorum catalogo lau- 
data. Hane ecclesiam Trenoicliiensi monasterio sub- 
jecit Fuico de Jaligniaco am. 1056, ubi Guillelmus 
ejusdem Fulconis frater Trenorchii abbas monachos 
iustituit. Hinc Henricus 1, auao 1052, inter alia qux 
eidem mona.terio conlirinat, occurrit. monasterium 
Tresdl in. comitatu. Árvernensi. llaberur quoque apud 
Bituriges locus Transaulz dictus. An. alteruter, auf 
neuter ex istis hic memoretar, incertum. 


3 


1007 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 1008 


misit. J&quumne ergo est ut tu de terra al ena. ve- A mittimus debitoribus nostris (Ibid. , 19). [lie igitur 


niens rapias eum de manu nostra? Noveris enim 
quia non hoc sustinebit quisquam nostrum, sed hic 
sepelietur. Matrona respondit : Si germen stirpis 
ejus inquiritis, ex aliis hic regionibus adventavit , si 
aquas fluminis ingeritis, parum sitim ejus mollierunt, 
quam potius e coelo manaus fons ille restinxit. Cum- 
que h»c. et hujuscemodi inter se verba proferrent, 
et Lipidiacenses effossa humo, et deposito sarcophago 
eum sepelire niterentur, convocatis matrona solatiis 
[Ed., auxiliis], fugatis pageusibus, rapuit sanctum 
corpus, ac ferre co»pit in feretro ad vicum Transa- 
liacensem , dispositis iu. itinere psallentium turmis 
eum crucibus, cereisque, atque odore fragrantis 
thymiamatis, Quod illi cernentes, poenitentia moti, 
imiserunt post. matronam, dicentes : Peccavimus re- 
sistendo tibi, profecto cuim cognoscimus in hoc esse 
Domini vo!'uutatem; nune. autem. petimus ut. non 
abjíciamur ab hujus funeris ob-equiis, sed admitta- 
mur officiis 61:8. llla. quoque permittente ut. seque- 
rentur, conjunctus est uterque populus; el sic pa- 
riter usque ad Trausaliacensem vicum veuientes, 
celebratis missis, beatum corpus cum summo lio- 
nore gaudioque sepelierunt. In. quo vico s:xpius se 
beatissimus in virtutibus declaravit. Sed el Lipi- 
diaco, ut 1918 supra prafati sumus, plerumque 
epus ejus sanctum ostendilur, utcrque enim locus 
unius Saneti prisidiis conmunitur. Et fortassis quo- 
rumdam incredibilium latratus de his co»atur ob- 
strepere, noverint a me visum Deodatum presbyte- 
rum, summam oc:ogenarii xvi ferentem, qui mihi 
hzc ut scripta sunt contulit, confirmans sacra- 
mento nihil se de his admixto mendacio enarrasse. 


CAPUT XIV. 
De sancto Martio abbate. 


Magnum nobis divina pietas largitur augmentum, 
cum delictis nostris fleri precepit de remissione re- 
fugium, si ignoscamus negligentibus, «i indulgeamus 
Izedentibus, si odientibus nos e contrario commodum 
benedictionis impertiamur, dicente Domino Jesu 
Christo : Diligite inimicos vestros, benefacite his qui 
oderunt! vos, el orate. pro calumniantibus et persequen- 
tibus vos, ut. sitis filii Patris vestri qui in calis est 
(Mutih, v, 44, 45). Ecce quam magnum thesaurum 
congregat contemptus ire, reconciliatio damnati, 
reniissio judicati : filium te Doi Patris facit, cohz- 
redem Christi ascribit, ecelestibus te regnis habita- 
torem statuit. Unde manifestum est oblitterari delicta 
ejus in coelo qui delinquenti beneficium veniz im - 
pertitur in s:zeculo, Sic enim Dominici oris sententia 
prolata. testatur: Si, inquit, dimiseritis hominibus 
peccala eorum, dimittet εἰ Pater vester. celestis. pec- 
cata vestra (Matth. vi, 14). Cum vero supplices fa- 
inulos docet orare, ail : Sic enim dicetis ad Patrem : 
[mitte nobis debita nostra , quemadmodum el nes di- 


* Colb. munera... grata, Dal.,pro munere... nec 
liquis vilem velit reddere. 
ν Ed., cetlulam. Infra Doll., fesso corpuscula. 


C 


sanctus Martius beatus abbas, sanctitate praclarus, 
divinis eruditus studiis, hujus sententiae bonuu re- 
tinuit corde, ut libenter. dimitteret. delinquenti ; et 
nou solum ignovit noxam, verum ctiam munere 5 
prebuit gratiam, ne in aliquo vilem redderet culpsti 
personam. Sed ante 19/19 de conversatione ejus 
pauca locuturi sumus, priusquam ad hujus gratie 
beneficium accedamus. 

l. lgitur beatissimus Martius,.Arvern:e urbis ab- 
bas (An. 525, 15 April.), ejusdem territorii fu'sse 
incola fertur, et a pueritia sua relig:osam agens vi- 
tam, totum se Dei operibus dedicavit. Erat enim 
parcus in cibis, largus in eleemosynis , promptus in 
vigiliis, in orationibus valde devotus : totis viribus 
luxuriam abstinentie freno, ac parcitatis agoue 
coercens, ne sibi aliquid subrepere posset. Non im- 
merito Martius vocitatus, qui marte triumphali pul- 
lulantes actionum mortalium cogitationes gladie 
Spiritus sancti in ipso emicationis [ Ed., dimicatiou's] 
exordio succidebat, non surdus auditor Apostolicas 
exlortationis dicta commemorans : Accingite wos 
armaiura Dei et gladio Spiritus sancti, ut possitis 
ignita diaboli tela contemnere (Eph. vi, 14, 16). Cum- 
que ad illam aetatis legitim:e perfectionem ve: isset, 
et tanquam sidus egregium in hac urbe fulgeret, ad- 
huc aliquid sibi deesse putans, laud procul ab ea 
Secessil, acceptoque sarculo, montem lapideum cz- 
dere coepit, in quo cellulas sculpens , habitacula sibi 
parvula fecit : scilicet ut arctius sobrietatis catena 
constrictus, facilius Deo omnipoten:i | recumn thura 
laudationuzque holocaustomata super cordis mundi 
aliare proferret, recoleus Dominum dixisse per 
Evangelium : Jstra in cubicu'um, et clauso ostio ora 
Patrem tuum, et Pater tuus quividet in absconso red- 
det tibi (Matth. vi, G). Sciebat en m et angelica sibi 
visitationis consolatio.:em adfore si se »b humanis 
aspectibus longius amovisset. In hac ergo rupe cava:í 
montis, habitationis ut diximus necessaria przpara- 
bat, formans in antris ex ipso lapide scamuum, «t 
sellulam 5, sive lectulum, in quo post labore: mul- 
tum fessi corpusculi requiem indulgeret, Sed erant 
h»c immobilia, quia ex ipso lapide iueisa massae 
ipsi petrez * inhzrebant : nihil autein super cam 
cum quiesceret sternebat, nisi tantum. cum vesti- 


D mento quo indutus erat. decumbebat, nec alios ha- 


bens tapetes, plumellas aut stragula, quibus liae ope- 
rirentur, nisi cum ipse desuper consedisset. Nihil 
enim habebat proprium 1990 nisi Dei cultum, in 
quo indeficiens permanebat. Victum ei interdum de. 
votorum largitio ministrabat. 

ll. Deuique et aeternus Dominus, qui jugiter glo- 
rificat sanctos suos, ccpit cceleste famuli meritum 
terrigenis declarare, vel qualis esset cultor suse di- 
vinitatis ostendere, dum ei curationum gratiam di- 
gnatus est impertiri. Nam dewones de obsessis co?- 


- 


* Sic. Colb. ; at Boll. et plerique Ed., incisee masse 
ipsi petra. Da)., incisa v.alleo, eic. 


1069 


VITE PATRUM. 


1070 


poribus t1 nomine Jesu Christi verbo fugabat, vene- A humeris ejus, et aperto osiio. dimisit eum, dicens : 


num male pusule crucis signaculo opprim«ebat, 
quartanis, teitianisve febribus infuso benedicti olei 
liquore pellebat [Ed., medebatur], et multa alia be- 
neficia populis , «nnuente Doniiuo largitore bonorum 
eunuium, tribucbat. Ad tanu. viri famam coeperunt 
quidam ad eum coufluere, gaudentes ejus instrui 
discipliuis. Quid plura? colligit viros, format mona- 
clos, efficit ad opus Dei perfectos. Erat enim οἱ ma- 
gna patientia, tantamque adversus sustinendaruin 
injuriarum tela sumpserat bonitatem, ut putares eum 
loiica dulcedinis esse vatlatum. Erat autem mona- 
chis hortus, diversorum olerum copia iugeuti refer- 
tus, arborumque (ruetuum, οἱ amaenus visibus, et 
fertilitate jucundus : sub quarum arborum unibraculo 
susurrantibus aurz sibilo foliis, beatus senex ple- 
rumque sedebat. Quidam autem impudens et sine 
timore Dei, gulae circumscriptus desiderio, cff:a ta 
sepe horti, furtivo est ingressus accessu ^, sicut 
Dominus exprobrat in. Evangelio, quia qui mon in- 
trat. per januam, Lic. fur est et. latro(Joan. x, 1). 
Porro autem erat noctis tempus, nec enim poterant 
hxc nisi in nocte perpetrari, quia omnis qui male 
agit, odit lucem (Joan. 1u, 20). llic. vero cvllectis 
oleribus, cepisque, et alliis, sive pomis, oneratus 
fasce fraudis iniqua, ad aditum quo ingressus fuerat 
pergit ; sed nequaquam reperit ut egrederetir. Gra- 
vatur onere, conscientia 5 terretur, et inter labores 
ponderum alta suspiria ducit : sustentatur interdum 
super columnas arborum. Circuit iterum it«runique 
omnem ambitionem liorti ; et non modo ostium non 
ΓΘ ΘΓ, verum etiau nec. ipsum, quem inter noc- 
turnas tenebras patefecit, advertit ingressum. Tor- 
quetur enim duplici cruciatus dolore, ne aut 199] 
teneatur a ion: chis, aut a judice capiatur. Inter has 
cogitationum faces uox ei elongatur, jubar lucis non 
desiderate redditur : abbas vero in psallentio no- 
etem ducit, et, ut credo, revelante Deo, quz gere- 
bantur. agnoscit. Etenim. albescente jam polo vocat 
pruipositum, dicens : Accurre velovius ad hortum, 
bos enim petulecus ingressus est in eum, sed nihil 
lasit ex eo, accede nunc, et. impositis ne: essariis 
dimite eum. Sic euim legitur : Bovi trituranti os non 
colligabis (1 Cor. x, 5). Pricpositus quoque non in- 
telligens quie narraret, abiit implere jussionem. 
Quem cum vidisset. homo  appropinquantem, pro- 
jectis in terram. quie. sumpserat, fugere cepit, ac 
inter spinas et rubos caput. iminergit, et in niodum 
po'corum aditum unde egredere ur, ictu facili co- 
patur aperire. Quem monachus. appreheudens, ait: 
Ne timeas, fili, quia senior noster misit ie ut edu- 
cam te ab hoc loco. Tuuc collectis monachus. quie 
ille projecerat, tàis. poinis quam. oleribus, imposuit 


2 Plerique, ascensu. Bal., furtieum... ascensum, 

b fjol., gravata onere. Alii, gravatus... consctentic. 

* Destracto jam prideiu $aucti Martii. iouasterià, 
superest exiguum oratorium abbariz san. Ui Hltd:i sub 
prioratus titulo subjectuu, in quo sanc*i Martii cor- 
pus jacere cieditur, sed ignotus est ejus 1w:euli lo- 
cus. Ea ipsa cst sancti Martii ecclesia iu libio 11 de 


Vade in pace, et ne ultra repetas qum ignavia corni-- 
lante gessis!l. 


1. Ipse quoque Sacerdos, velut jubar veri lumi- 
n's in orbe resplendens, infirmitatum morbida virtu- 
tum e'ficaeia pellebat assidue, Nivardus quidam din- 
lurna febre de'entus, dum aquas aestuaus ab ardore 
haurit assidue, ab hydrope intuinuit, ita ut tam ven- 
ter quam stomachus in. modum vesica cerneretur 
extensus. In desperatione ergo pro tali infirmitate 
positus, deferri se ad Sanctum benelicio plaustri de- 
poscit. Denique a lectulo elevatur, imponitur supér 
vehiculum, atque ad cellulam sancti Martii perduei- 
tur, deprecans humiliter ut sibi Sacerdos Dei inanus 
imponeret. At ille prostratus in orationem coram 
Domino, conversus est ad infirmum, tactuque blan- 
dissimo ejus membra coutrectans, eum in conlem- 
pl»tione astantium reddidit sanum. Nam ita fertur 
tumor omnis ante digitos cjus aufugisse de corpore 
obsesso, ut nullum in eo ulterius zyritudinis hujus 
remaneret. indicium. Hxc 1949 autem a mci ge- 
nitoris relatione cognovi, eo quod ei fuerit hic Ni- 
vardus in amicitix conjunctione devinctus, Asserebat 
autem idem vidisse se Sanctum, his verbis : Cumesset 
adliuc puer, quasi annorum undecim, ab illo tertianse 
rum accessu febrium occupatür. Tunc amici apprehen- 
Sui pucrum, duxerunt eum ad Virum Dei. Erat enim 
jam senex et proximus resolutionis diei, caligabant- 
que ocu!i ejus. Posita vero manu super puerum, ait : 


C Quis est hic, vel cujus est filius ? Responderunt : Fa- 


mulus tuus est puer Florentius Georgii quondam filius 
senatoris, Et. ille : Denedict, inquit, tibi Dominus 
Deus, fili mi, αἱ sanare dignelur languores tuos. 
Àt ille osculaus manus ejus, et gratias agens absces- 
sit sanus. Asserebat autem nunquam deinceps se in 
0: ni vit: sua a5 hoc contagio füisse pulsatum. 


ΕΥ̓. Ipse vero jam ztate nonagenarius, bono de- 
sudans certamine, consummato cursu vitf&, servans 
in Deo fidem, ad illam coronam jusiitie quam in illa 
retributionis die redditurus est ei Doniinus, commni- 
gravit. Dehinc cum summo lionore ablutus, dignisque 
vestimentis indutus, intra oratorium monasterii * est 
sepultus. Quod autem be:tus ejus tumulus divinis 
virtutibus illustretur, ipsa quz astitit caterva poterit 


D contes!ari , quz cum inlirmos mittit ad tumulum, 


extemplo incolumes ΓΟ ΠῚ ad domum. Nam cuim 
de diversis partibus confluentes, deferentesque mor- 
borum genera, inibi capiunt medicinam, frigoritico- 
ruta tamen vibrantia tremore membra sxpius ad so- 
liditatem integram restaurantur, tribuente hoc Do- 
mino nostro Jesu Christo, qui glorificat illustribus 
miraculis sauctorum uunc tumulos, quondam inor- 


ecclesiis Clarom. meniesata eap. 16, ubi idem san- 
c'us requiescere in ea dieitur. Sita est aud procul ab 
urbe, ad radiees Waiferi castri, inquit Savaro, inter 
monasterium. [ubiacense ey. ecclesiam sancii Victoris, 
Saneti Marüui festum colitur apad. Arvernos. die £5 
Aprilis, Laudatur a Trithemio ct in variis sanctoruia 
'ndici*us. 


1071 


S. GREGORII. EPISCOPI. TURONENSIS 


1072 


toos reducens e tumulis. Ipsi gloria in $zcula szcu- A tis loculis, sed in pauperumi marsupiis eondebat, ἢ» 


lorum. Amen. 
CAPUT XV. 
De sancto Senoch abbate. 


Vanitas vanitantium *, dieit. Ecclesiastes, e! omnia 
vanitas (Eccle. 1, 2). Verumne 19.9.3 est ergo quod 
emnia quz geruntur in mundo cuncta sint vanitas ? 
unde fit ut sancti Dei, quos nullus libidinum :estus 
exussit, nullus concupiscentia: exagitavil stimulus, 
qnos nullum luxurie comum nec in ipsa, ut ita di- 
cam, cogitatione tentavit, astu tentatoris elati, visi 
sunt sibi essé justissimi, et ob hoe jactantiz cothur- 
nosae perílati supercilio, sz pius corruerunt : factuin- 
que est ita, ut quos nón valuit majorum criminum 


lud Dominici eloquii oraeulum szipe comniemoórans : 
Nolite tliesaurisare vobis thesaurum. super terram 
(Matth., v1, 19), quia. Ubi fuerit thesaurus. tuus, itfic 
et cor tuum (Ibid., 91). Dabat enim hie quae aecipie- 
bat pro Dei intuitu, in diversis necessitatibus indi- 
gentium. Unde factum est ut. in. víta sus de his zm- 
plius quam ducentos ἃ nexu servitutis debitique 
onere sublevaret. 

1. Cum autem nos ia Turonicum veénissemus, 
egressus est de cellula, venitque ad inquirctrdos nos, 
salatatisque ac deosculatis regressus est iterum. Erst 
eniti, ut dixinius, valde abstinens, sanans infirman- 
tunt languores : sed ut de abstinentia. sanctitas, ΜΔ 
de sanctitate vanitas cepit obrepere. Nat egressos 


gladius trucidare, levis vanitatis fumus addictos fa- p qe cenlula, jactantia cothurnosa ad requirendos visis 


cile pessumdaret. Sicut et ipse ille, de quo nunc no- 
bi$ sermo fuiuru$ est, cum multis virtutibus floruis- 
set, pene in illo arroganti:e barathro obrutus occum- 
beret, si eum non exbortaiio fratrum fidelium attenta 
recuperasset. 

l. lgitur beatus Senoch, gente Theiphalus, Pictavi 
. pagi, qoem Theiphaliam Ῥ vocant, oriundus fuit (An. 
" 576, 94 Oct.), et conversus ad Dominum, clericus- 
que (actus, uonasterium sibi instituit, lteperit enim 
infra territorii Turonici terminum parietes antiquos, 
quos eruderans a ruinis, babitationes ajtavit dignas ; 
reperitque ibi oratorium, in quo fercbatur celebre 
nosirum orasse Martinum. Quod diligenti cura com- 
positum, erecto altari, loculumque in eo ad recipien- 


tandosque parentes in pago Pictavensi, cujus supra 
meminimus, abiit. Regressusque, tumidus arrogantia 
sibi soli placere nitebatur; sed objurgatus a nobis, 
el accepta ratione quod superbi longe fiant a regno 
D.i, ita se purgatus jactantia' bumilem reddidit, ui 
nulla ia eo penitus radix superbia remarsisset ; ifa 
ut profiteretur, dicess: Vera mune 65:6 cognovi, 
quod beatus Apostolus sacri oris contestatur ele- 
quio : Οκὲ gloriatur, in Domino glorietur (1 Cor. t, 
91). Sed cui! per euin Dominus super infirmos ταῦ 
tas faceret virtutes, et ille ita se duxit iucludere, ut 
nunquam humavuis aspectibus appareftet, cousilium 
suasimi;s, ut noh. sc. perpetuo in liae conclus?ona 
constringeret, nisi iu illis duntaxat diebus, qui inter 


das sanctorum reliquias praeparatum, ad benedicen- C deposiiionem sancti Martini, ac dominici Natalis so» 


dum invitat episcopum. Adfuit tunc Euplironius bea- 
tus episcopus, qui, consecrato altari, diaconatus eum 
honore deuavit. Celebratis igitur inissis, cum cap-u- 
lam reliquiarum in loculo cuperent collocare, exstitit 
capsa prolixior, nec recipi ín loculum poterat. Tunc 
prosirátus diáconus cum ipso Sacerdote pronus ad 
otbtionem; làácrymas precibus mixtas effudit, obtipuit- 
qué pesi. Mirum dictu ! ita enim loculus divinitus 
amplifieates, cápsulaque cohstricta est, ut in eütm 
spstiosiss!ine uon sine admiraticne reciperetur. [n 
ho€ loeo * collectis tribus monachis, Domino assidue 
strvibbát, el in primis arcto vitz trari:e incedebat, 
exipüosQue cibos el teriues potiones sumens : diebus 
aütéln Quadrágesini» saneta addebstüt augmentum 


leninitatem babentur, vel in illis similiter quadra- 
giuaa 199 diebus quos ante Paschalia festa in 
summa dui abstinentia pa:rum sanxit auctori!as; 
reliquis vero diebus imlirmorum g:atia populis se 
preberet. Audito autem consilio nostro, libenter 
quie dieta suut accepit, implevitque siue ambigui- 
tate. 

lll. Denique, quia dé conversatione ejus pauca 
prolocuti sumus, ad virtutes quas per illain iuedies- 
b:lis divin: potentiz: dextera operari diguata est ac- 
cedanmus. Cxecus quidam, Popusitu: nomine, ad eem 
vevit ; erat enim tunc beatus Senoch. jam pre-bytet 
ordiuatus. Qui dum aliquid alimenti postulat, tactis 
ἃ saucti Sacerdotis manu oculis, ut signum salutare 


abétinentià ciborum diminutione. Nam esus illi pa- D meruit, protirus visum recepit. Alius quoque Picta- 


nis Uintiím liordeaceus 1994 erat, et a«u:, de utris- 
que' elémetitis libras singulos per dies singulos su- 
ines ; rigefétii vero hiemis sine ulle pedum tegmi- 
ne 4 cóliteirtus, nianibusque ac pediljus, sive et eolló, 
ferreà catena revinctus. Debinc a fratrum contein- 
platiotie deihotus solitarle se reclüsit in cellula, orans 
δϑεϊ δ᾽, atque iti vigiliis et orationibus die noctuque 
sine ambiguitate perdurans. Conferebat ei devotio 
tideliu:: plerutique pecuniam, sed nou eam in abdi- 

* Sic Mss. duo et ita legit Augustinus. Alii, vani- 
tatum. 

b Vide nitas in lib. iv lHlist. cp. 18, et cap. 25 li- 


bri de G!oria confess. 
* Biodieque exstat vicus haud. peocu' ab oppido 


* ^ ow 
[e 


. ψ 


vensis puer hujuséemodi morbo laborans, audita coe 
fessoris bujus opera, pro lumiuis perditi receptioae 
precatur. Nec moratur ille, sed invocato Christi no- 
miue, erucem oculis ezci imponit, statimque de- 
fluente rivo sauguinis, lux intravit, ac post v ginti 
angorum curricula, orbate fronti geininorum aide- 
rum jubar inclaruit. Duo pueri membris omnibui 
debiles, et in modum sphzerz in rotuuditate counira- 
cti, ejus conspectibus sunt delati : quibus. impositis 
Luccensi, noimnini ejus sacer, vulgo Saist-Seuon, uli 
vixisse creditur, sed nulla ibi visun'ur monaste ü 
rudera, quod jampri.lein destructum fuerit. 


4 Ed. addunt pati..... simul et collo. S..r. et Gon, 
pati contentus erat. lidem infra, semolus, 


1075 


VITE. PATAUM. 


414 


manibus, reintegratis artubus, ὑπ ΒΟΥ momento ἡ cjus accessi, sed nihil ab eo eollocutionis eliccre po- 


utrumque reddidit absolutum ; geminavitque deinde 
gemina virtutis beneficium. Puer,cum puella coram 
eo contractis manibus astiterunt, erat autem tune 
medium paschalis festum solemnitatis ; cumque pro 
sus direclionis mejlela Dei famulo supplicarent, et 
ille pro ea qux ad ecclesiam convenerat populi fre- 
queutia h:rc agenda differret, indignum se clamitans, 
per quem Deus inlirmis prebere henefjcia dignare- 
tur, supplicantibus cunctis, manus eoruin suis susce- 
pit in manibus, quibus attrectatis, directis digitis, 
sanos abscedere jubet. Sic et Benaia, hoc enim erat 
nomen mulieris, «culus deferens clausos, tactu salu- 
taris dexir.e benedicta, illuminata di-cessit. Sed nec 
Allud occuli puto, quod saepius ejus, aratjo virus ser- 


tui, erat. euim .valde defessus : dehipne, interposito 
quasi unius horae spatio, spiritum exhalavit., Congre- 
.gàtaque eat aj ejus. exsequias multitudo illa 1227 


redemptorum, quos supra diximus, ab eo vel ἃ jugo 
servitutis, vel a diversis debitis absolutos, quos vel 
alebat cibo, vel vestitu tegebat. Plangebant enim di- 


centes : Cui nos, ,Pater sancte, relinguis? Post hzec 
.sepulturze .Jocatus, sepius 86 manifestis virtutibus 
declaravit, Nam trigesimo ab ejus obitu die, cuni ad 


ejus tumulum qiissa. celebraretur, Ghaidulfus (Ed., 


(Caidulplius| quida: contraetus dum stipem postulat, 


ai ejus sepulturam accedit : qui dum pallam super- 
positam osculis veneratur, dissalutis Auembrorugm 
ligaturis directus est. Sed et multa alia ibi gesta 


pentium exinanire obtinuit. Duo enim tumidi morsu ;B comperi, de quibus bgec .taptum memoriz habenda 


hydri ejus pedibus prost- rnuptur, deprecantes ut vi- 
Fus quod dens malz: bestie artubus. moribundis in- 
jecit, sua virtute discnteret. At ille orationem fudit 
ad Dominum, 1226 iceus : Domine Jesu Christe, 
qui in principio cuucta mundi ,clementa creasti, et 
serpentem illum humanis dignitatibus :»nmulum sub 
maledicto esse sauxisti (Gen, 11, 14),tu. depelle ah his 
famulis 'uis veucni hujus ma'um, ut non anguis de 
bis, scd hi de angue valeant triumphare. Hzc autein 
eum dixisset, palpavit omnem,compacem corporis 
eorum, statimque compresso tuiore, virus mortife- 
rum rocendi perdidit vires. Dies dominicae resurre- 
ctionis adve:.erat, et homo quidam dum ad ecclesiam 
pergeret, vidit pecorum multitudinera suam segetem 
depascentem, inzemnitque, et 5t: 
annnalis mei laboris opera ita deperit, ut nihi! pror- 
sus ex ea remaneat. ΕἸ accepta. secure, amputatis 
ramis, aditum sepis claudere ccpit : coufestimque 
cOntracià manus invita retinuit, quod voluntarie 
eomprche:dit, Dolore ctiam. ipstigante. ad. sanctum 
"Confessorem moestus accessit, trahens post se ra- 
Ὅν quem mapu constrinxcrat, natravitque omnia 
sieut gesta erant. Tunc ille oleo benedictione sancti- 
.ficato manum manu perungens, abstracto ramo, sa- 
nitati restituit. Sed et deinceps multos a serpentium 
Amorsu, et à pusule maligne veneno, $;gno crucis 
Jocato desuper, reddilit sospitati. Nonnullos autein 
obsessos ὃ dainonis szvi livore, ut manus imposuit, 
extemplo fugatis demonibus mentem encrgia turba- 
tam ad integritatem intelligenti: reparavit. Omnes 
enim quoscunque per eum a diversis inlrmitalibus 
dextera divina salvavit, si inopes fuissent, ipse ci- 
" pum vestitumque dispen-alione hilari porrigebat ; 
lantaque ei cura de egeutibus fuit, ut etiam pontes 
saper alveos amnium diligenter instrueret, ne. quis 
inundaniibus aquis n.:ufragia δῶν lugeret. 

IV. 1 bis ergo virtutibus clarus in populis decla- 
ratus, cam essel annorum circiter quadraginta, mo- 
diva pulsatus febre, per triduum lectulo decubavit, 
nhuntiatumque est mili cum transitus esset propin- 
quus. At ego velocius illuc properans, ad lectulum 


2 Ἶ est, nonnullis... obsessis. 
» Prologus deest in Mai. m. b. 


V;e milii, quia € 


mandavi. ἢ 


CAPUT XVI. 
De sancto Venantio A^batc 


Solitarium atque multiplex donum ecclesiis popu- 
lisque terrigenis coejestis ^ potentia pr;cstat, .cupi 


largitur jugiter szeculo non inodo peccatorum suffra- 


gatores, verum etiam .vitze doctores x!ernz ; quad 


unicum ceruitur, duin ἃ majestate divina tribuitut 
multiplex ; 
affluenter indulgetur, juxta illud : Petite et accipictia 
(Joan. xvi, 24), et reliqua. Unde vigilanter. inceg- 


quia cunctis qui expetere voluerint, 


santerque debet investigare mens humana Sanctorum 
vitam, ut hoc provocata stjdio, accensa exenjplo, ad 
ea semper extendatur qu:e Deo novit esse acceptabi 
lia, ut ab ipso vel mereatur erui, vel possit audiri. 
Alec autem ab ejus inajestate quaerebant sancti per- 
cipere, poscentes jugiter ut ipse iusinuaret cordi, 
Ápse perficeret jn opere, ipse logueretur jn gore; que 
facilius purgata mens epgitatiope, elpqnio, actione, 


.cogitaret sancta, lugueretur justa, operaretur hone- 


sta. Unde factum est ut dum jn .his qu» Divini ati 
sunt placita famulabantur, obtinerent sibi remitti 
peccati debitum, eruereptur a,cceni serdentis conta- 
,gio, cole:te pro meritis invitarentur ad regnum. Po- 


Bebant 1998 etiam et precessorum exempla ante 
oculos suos. et omnipotentem Domiuum pro eorum 


Affectibus collaudabant, quorum, ut diximus, exem- 
pla sequi meditabantur. Unde et nos in praeconio 
devoti Deo famuli Venantii abbatis effari nitentes, 
Divinitati potius dona,sua referimus, quz dexteram 
ejus manifestum est effecisse quod sanctos constitit 
operasse ^, deprecantes nt aperiat os muti ad publi- 
canda opera Antistilis.sui : quia sient esse .nos re-. 
cognoscimus scientia tenues. ita novimus in con- 
scientia peccatores. 

l. εἴταν sanctus Venantius Liiturigi territorii inco!a- 
fuit, parentibus secupdum sseculi dignitatem ingenuis 
atque catholicis (An. 400... t5 Oct.). Q.i dum eseet 
juvenili aetate florens, a parentibus sponsali vinculo 
obligatur. Cumque, ut φίδι! huic convenit, amori 86 
puellari prasstaret affabilem, et cum poculis frequen- 


ε Ed., operatos. esse. Scripti. duo sanctis. ope- 
rasse. 


8 


4070 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


4016 


tibus ctiam exlciamenta deferret ^, contigit ut urbem A expediuntur, et nos segnes nec inchoare car pimus 


Turonicam, Domino inspirante, veniret. Erat enim 
tunc temporis monasterium b basilieze sancti Martini 
propinquam, in quo Silvi:us abbas gregem Deo de- 
votum regulari sceptro regebat. Ad hoc vir iste de- 
votus accedens, virtutesque cernens be:ti Martini, 
ait intra se : Ut conjicio, melius est servire impollu- 
tiim Christo, quam per copulam nuptialem contagio 
involvi mundano, Relinquam sponsam territorii Bi- 
turigi, et annectar catholic: per fideu Ecclesi.i, ut 
qui [Al. quz] credo corde, etiam opere merear effe- 
ctui coudonare. Hxc intra se volvens, advenit ad 
auntedictim abbatem, provolutusque ad pedes ejus, 
quid intimo corde gereret enm lacrymis patefecit, 
AL ille gratias agens Deo pro fide pueri, et addita 


hujus mysterii sacramentum. Vere, inqnit, dico vo- 
bis, quod ego audivi voces angelorum in ceaetis, San- 
etus, Sanctus in laude Domini proclamantes. Et dicto 
citius in monasterio missarum solemnia jussit ez- 
pleri. Sed nec illud przteribo, quod quadam vice 
dum juxta consvetudinem, ut 5 γα diximus, de ba- 


ilicis quas orationis gratia adierat repedaret, et in 


basilica ad missas Dominicez orationis verba decan- 
tarenter, cum illi dixerunt, Libcra nos a malo, at 
divit e tumulo cujusdam vocem dicentem similiter 


.Libera nos a malo. Quod n»n sine perfectionis 


1930 merito censetur, ut hec. meruisse: audire. 
Sed et ad Passivi 4 pre:hyteri tumulum veniens, et 
qualitatem ejus merit, et quantitatem refrigerii, ipso 


etiam przedicatione sacerdotali, juvenem totonJit, et D docente cognovit. 


gregi monasteriali ascivil. Ex hoc se in humilitate 
(fratribus exhibens, charitatem cum omnibus diligens, 
in tanto sauctitlatis apice evectus asseritur, ut. ab 
omnibus tanquam parens proximus summo stud.o 
coleretur. Un.le factum est, ut, decedente abbate, 
jm 1999 dicti monasterii, ipse in loco abbatis 
eligen!ibus fratribus substitueretur. 

11. Denique quadun die Dominica ad wi:sarum 
celebranda solemnis inii; ur, dixitque fratribus : 
Jam enim oculi mci caliziuc obteguitur, nec possum 
libellum | a-picere. Presbyter» igitur. hiec alteri 
agenda mnaudate. Dieeute igiuur presbytero , ipse 
p:oximus astitit, ventumque 65! ut sancium munus, 
juxta morem catholicum 9, signo crucis superposito, 
benediceretur. At ille iutuitus, vidit quasi ad fene- 
stram absidz 56} 1} positun, et quasi descendentem 
per eai virum senem, clericatus honore venerabi- 
lem , atque oblatum altario sacrificium. dextera ex- 
tensa benediceutem. Hxc enim agebantur in basilica 
rancti Martini, quod nullus videre meruit nisi ipse 
tantum, reliqui vero cur non videriut ignoramus. 
Ipse tamen deinceps fratribus retulit, nec enim est 
dubium hxc fideli famulo Dominum demonstrasse , 
cui. etiam dignatus est arcanorum secreta coelestium 


 tevelare. Nam idem dum de basilicis sanctorum die 


Beominica expleta oratione reverteretur super. bacil- 
lam sustentatus, in. medio beati Confessoris atrio ; 
erectis auribus, oculisque ad celum diutissime at- 
tentis, stetit immobilis : deinde motus a. loco, caepit 
dare gemitus ac suspiria longa producere. Interroza- 
tisque ἃ suis quid lioc esset, aut si aliquid. divinum 
fuisset intuitus enarraret, respondit : V:e nobis iner- 
tibus et pigris. Ecce jam in «celo missaruin solemnia 


* Gon^nus, et prater pocula. frequentia etiam luxu- 
r ose iidueretur. Sed nostram laudans. lectioneun in 
nolis, ait olim sponsum et sponsam sibi invicem it 
signum mutui amoris et fidei dedisse calccos, ita ut 
sponsus se ipsutu discalceaus, ca ceamenta Sposa 
traderet, quod et liec. vicissim sponsa faciebat. Po- 
cula vero hic memorata. quasdam fuisse catenulas 
&ureas vel argentess in modum poculorum fabre- 
factas putat. Vide infia, cap. 90, de sancto. Leo- 
ardo, et Alleserram in cap. 42 tih. 1 Mist. Gregorii 
Rostri, 
^ éModieque subsistit sub iurisdictione capituli 


IIl. Et licet ᾿ς magna. sint, ad illam tamen se- 
nitatum gratiam, quam per eum Dorninus itfirtnis 
protulit, libet accedere. Nou euim ambigitur quod 
per eum, sicut supra diximus, operata sit dextera 
Dei, cui ista quie memoravimus tanta voluit reve- 
lare *. Puerulus enim quidam, Paulus nomine, cru- 
rum poplitumque gravi dolore vexatus, Sanctum 
adiit, prostratusque genibus ejus, exorare cepit , ut 
ei medicinam oratione sua ἃ Domini misericordia 
obtineat imyertiri. Qui protiuus oratione facia, cum 
oleo hened.cio palpata f meiubra infirmi, eum super 
lectulum suum requiescere fecit. Quo paululum quies. 
cen'e, post unius hor; curriculum surgere jubet. 
Qui consurgens, sanus matri δ Sancti est manibus 


C restitutus. Faretri € cujusdam servus, infensus do- 


mino suo, liujus Saceruotis oratorium ex petivit : sed 
[ile elatus superbis, absente beato Viro, servum a*s- 
trahit, ceciditque. Sed mox a febre correptus spi- 
ritum exlialavit. Quartanarum, iertianarumve, vel 
reliquarum accessus 5 febrium ora:ione facta sxpius 
mitigavit. Venenum malx pusuke, imposito salutari 
signo, restinxit, obsessos d:»monibus, invocato Tri- 
nitatis nomin», emundavit. Nam et ab ipsis d:emoni- 
bus &xpius inipulsatus est, sed victor in certamine 
perstitit. Nam surgente eo quadam nocte de strata 
suo ad reddendum oflicium, vidit duos arietes ma- 
gnas suis furibus assistentes, quasi przestelantes ad- 
ventum ejus : quo viso furibundi ad eum cum impetu 
valido dirigun!, At ille signum crucis opponens, iilis 


D evauescentibus absque metu oratorium est ingressus. 


Alia nocie, regressus ab orstorio, invenit cellulam 
suam $Menam dzmoniis, dixitque eis : Unde venitis? 
A Roma, aiunt, hesterna die egressi, ad bunc locuni 


sancti Martial, jam dudum in collegium canonicoram 
conversum sub sancti Venantii titulo. 

c Nota morem catholicum, id est in Ecclesia uni- 
versa receptum , sacra iunera erücis signo benedi- 
cendi. 

4 Editi et Mai m. duo, Pagsini. Sur. et Gon., Bas 
sini. 

e Mai m. duo, tanti habuit. reve'are. 

f Sic Mss., pro palpalis mem^ris. Ed., palpans. 

€ Ed., Pharerri. Gorm., BHareiri. 

b Mss. plerique, accentus. Dad., ut passim hahent 
Scripti, accensus. 


1077 


VITAE PATRUM. 


42 


accessimus. Quibus ille : Abscedite, inquit, detesta- A centibus mihi : Tu cum sis junior, quomodo senio- 


bi'es, et nvlite accedere ad locuin ín quo nomen Do- 
mini invovatur. ας eo dicente 1931 sicut fumus 
cyanuerunt. 

IV. His et talibus virtutum magnarum gratia pol- 
lens *, impleto vitz? prassentis curriculo, vitam per- 
cepturus zlerpam emicuit b seculo, eujus beatum 
sepulcrum miraculorum illustrium effectu plerumque 
redditur gloriosum, Mascarpiouis servi ipsius mona- 
sterii mentem iniquus d.rmonu obsederat, qui per 
trium annorum curricula energumenus factus, ad 
sepulcrum beati viri debacchans, tandem ejus est, ut 
credimus, oratione ejecto d:&mone expurgatus, mul- 
tos deinceps mente integra viveus annos, Juliani 
conjux quartanz febris accensu laborans, ut sepul- 
crum beati viri attigit, compresso ardore ac tremore 
eorporali, sanata discessit. Simili sorte et Daudi- 
mundi uxor ab hac febre laborabat: sed ubi ad le- 
ctulum sancti viri prostrata fudit. orstionem, mox 
incolumitati restituta convalu:t. Multa quidem et alia 
de co audivimus, sed sufficere ᾿ς δὰ credulitatem 
Catholicorum qu.e scripta suut arbitramur 4. 


CAPUT XVII. 
De sancto Nicetio Treverorum episcopo. 


Si fides dictis adliibetur, relatoribus sacrorum 
eperuin pro fidei merito fideliter arbitror esse cre- 
dendum, quia non ounia qu:e in scripturis leguntur, 
obtut:bus propriis cerni. potuerunt : sed quzdani ip- 
sius scripturze relatone firmata, qu cdam aliorum au- 


rum gesta poteris scire? qualiter ad te eorum facta 
venerunt? Nempe non aliud nisi con(icia a te hie 
qua scripta 'sunt decernuntur. Qua de causa relato- 
rem hujus operis iu medio ponere neces-e est, ut bi 
qui veritati derogaut. confundantor. Noverint igitur 
a beato Aredio * abbate urbis Lemoviciuz, qui ab 
ipso Niceiio antistite enutritus, et clericatus ordinem 
sorlitus est, hxc quas subjecta suut me audisse * 
quem in boc non credo fefellisse, cum per eum Deus 
eo tempore, quando mihi ista retulit, et cecorum 
oculos illuminavit, et paralyticis gressum przestilit , 
et energuinenos ejectis d3emonibus sane menti resti- 
tuit. Nec credendum est eum mendacii uube obumn- 
brari posse, quem Deus sspius ab imbriutn tube 


D obiectum ita protexit, ut. imbutis sociis, ipse nu'la 


stillarum cadentium infusione madesceret. Denique 
si de tali relatore dubitatur, de beneüciis Dei diffi- 
ditur. Aiebat ergo memoratus saeerdos de ant«dicto 
antistite : Multa quidein, duleissime frater, de sancto 
Nicetio bonorum virorum testimonio divulgsta co- 
gnovi, sed plura tneis oculis propriis iusjexi, vel 
etiam ab eo vix. elicita eegnovi. Et cum mihi quaz- 
piam de his qux per illum Deus operatus est expla- 
naret, non cothurno jactautiz tumescebat, sed com- 
puuctus corde cum laerymis aieb.t : kleo tibi hxc, 
fili charissime, paudere videor [Ed., volo], ut et tu 
cum summa conversans innocentia cor.lis similia me«- 
diteris. Non enim ad excelsa virtutum Dei. eonten- 
dere quis 1933 po:erit, nisi fuerit innocens manibus 


ttorum testimonio comprobata, quzdam. vero pro» C et mundo cerde (Ps. xxm, 4), sicut canna ! Davidici 


prii intuitus auctoritate. ereduntur, Sed sunt, quod 
pejus est, qui perverso sensu ut scripta non credunt, 
j'a testificata reprehendunt, visa vero tanquain con- 
ficia fastidiunt ; uon habentes illud in sua creduli- 
tate, quod Thoras apostolus gestabat in corde, dicens : 
Nisi viderononcredam(Joan. xx,25). Beati quidem qui 
mon viderunt, et crediderunt. (Ibid. 99) 1939. Sed 
Íste ul vidit, statim credidit. Nam, ut dixiinus, molti 
videntes non modo non credunt , sed et derident 4d, 
Unde et ego aliqua de saucti Nicetii Treverici sacer- 
dotis virtutibus, virilitate, maguanimilate, sancti- 
tate, scripturus, reprehendi ab aliquibus vereor, di- 


^ Uterque Mai m., privilegiis pollens. 

b Germ., emigravit, et terminatur Vita his verbis : 
redditur gloriosum. De ejus saucii. sepulcro vide lib. 
de Gloria conf. cap 15. llodieque in ecclesia sancti 
Venantii in claustro 5801} Maruni sita, visitur crypta 
eboro ecclesi subjacens, iu qua tria habetur se- 
pelcra lapidea e terra levata, unu scilicel in medio, 
ευΐ altare superpositum est, ct creditur esse sancti 
Weuautá; alia vero duo hinc et inde sita sunt. At sa- 
cra ejus reliquis, tempore, u.i conjicinus, quo Nour- 
magui Qnia devastabant, inde wanslata sunt, ei de- 
posita apud Cuvinium icum in psgo Lomacensi 
prope Namurcum, ubi inonachi sancti Germani a Pra- 
tis inilio seculi x, teste auctore Vit saucti Gerardi 
Broniensis, in excubiis sancti abba is Venantii erant. 
At eodem sxculo exeunte, Cuvin.o excedere. coacti 
monachi Germanenses Parisios redierun:, secum de- 
f« e.ites ejusdem beati abbatis reliquias, quae hodie- 
«us iu sancu Germani basilica as-ervantur. 

* ἴῃ Mai m. a subjungitur caput 15 libri de Glo- 


carminis cauit. llec ergo de eo prsfatus relator 
eXOrsus est. 

l. lgitur sanctus Nicetius episcopus ab ipso ortus 
sui lempore clericus designatus est (An. 556, ὃ 
Dec.). Nam cuni partu fuisset effusus, oinne caput 
ejus, ut est consuetudo nasceutium infantum, a ca- 
pillis nudum cernebatur ; in eircuitu vero modico- 
rum pilorum ordo apparuit, ut putares ab eisdem co- 
runam clerici fuisse signataio €, Exiude a studiosi- 
simis enutrilus parentibus, litteris institutus, abbati 
cuidam in monasterio commendatur : in quo loco ita 
se devotum Deo exhibuit, ut migrante abbate ipse 


ria confess., quod est de eodem saneto Venantio, et 
in fine hzee addit: Hec Gregorius Turonensis sedis 
episcopus de se loquitur. 

4 Colb. et Laud., videntes modo non credunt. Unde. 
Ed., unum et ego. 

* Hic a sancto Nicelio educatus fuit, ut testis est 
ipse Gregorius lib. x Hist. cap. 29. Vide et vc;us Vl. 
tam, infra. 

€ Canna fistulam hoc leco designat. 

& Hoc est omnium antiquiu- testimonium , si Tho: 
massiuo credamus, quo evinci possit tonsurain cleri 
corum iu modum coron: prioribus s;culis faetam 
fuisse. Nam antea, ut ipse fusi:s disscrit, tondeban- 
tur quidem clerici , sicut et monachi, ut ex complu- 
ribus conciiiorum canonibus et l'atruin dictis patet, 
sed ab-que ulla coron.e configur tione. Illum consule 
in parte 1 Discipline eccles. (b. 11 cap. 59, et vide 
in Roni. subterrauea DBosii aut. Aringhi , Ciampini 
mus;vis, ac iu aliis antiquis monumentis ve'eres $a- 
cerdotum icones. 


4079 ᾿ 


S. eREGORII EPISCOPI TERONENSIS 


i650 


succederet. Jam vero essun.pto abbatis officio, tan- A ipsorum regum pr:esentium emendationem. Nam 


tum se, talemque aJ instructione: atque districjio- 
nem fratrum exhibuit, ut non modo agere, verum. 
etiam nulli liceret aliquid vel lo jui perverse, dicens : 
Cavenda est scurrilitas, dilectissimi, et omne verbum 
otiosum, ut sicut corpus omne purum exhibere de- 
bemus Deo, ita etiam et os non ad aliud aperire, 
Bisi ad iaudem Dei. Quia tria sunt ih quibus genus 
dilabitur humanum : aut enin cogitat, aut loquitur, 
aut agit. Ergo vos, dilectissimi, oportet vitare scur- 
rilitatem, malijiam, et omne opus pessimum. Multa 
et 2118 exhortabatur fratres, ut 608 dignos Domino 
exhiberet ac mundos. Venerabatur autem euni et rex 
Theodericus magno honore, eo quod s:epiys vitia 
ejus nudaret ac crimina, castigatus emendatior red- 


cum Theoderico decedente Theodebertus filius ejus 
regnuu. ambiisset, 3c mulla inique exerceret, et ab 
eodein plerumque corriperetur, quod vei ipse per- 
petraret *, vel perpetrantes pon acgueret : aiveoit 
dies Domiuieus; eL ecce rex cum his qui ap boc sa- 
cerlote corimupioni abesse jussi fyerant, ecclesiam 
est ingressus. Lectis igitur lectionibus, quas eaaoa 
sanxit antiquus 4, .oblatis ,mpneribus super altare 
Dei, ait Sacerdos : Non. hie 1925 hodie missarum 
solemnia .consummabuntur, pisi commupi ;ne privati 
prius sbscedaut. {τς rege renitente, .sybito.exelama: ! 
unus de populo arreptus a demone, puer juvenis, ' 
caepitque voce .valida jnter,supplicia tortura sug οἱ 
Sancti virtutes, οἱ regis crimina confiteri. Lieebat- 


deretur : et ob hanc gratiam, decedente Treverice ,B que Episcopam castum, regem adullecum; hunc ti- 


urbis sacerdote, eum ad episcopatum jussit. »ccersi- 
pi *: cumque dato consensu populi ac.decreto regis 
ad ordinaundui a viris summo cum rege [ld est, 
spud Regen] honore przgitis adducebatur. Verum- 
tamen cum propiugui ad urbem cadente .sole fixjs 
,tentoriis inansionem pararent, illi cosfestim, laxatis 
equitibus h, per segetes pauperum dimiserunt. Quod 
cernens beatus Nicetius mis-ricordia motus, ait : 
Expellite quantocius 399 eqios vestros a segete 
pauperis, alioquin reu.ovebo vos ἃ communione 
mea. At illi indignantes dixerupt : Quzenam est hinc 
causa quam loqueris? adliuc enim episcopalem api- 
cem «on es adeptus, et jam excommunicationem mi- 
maris? Et ille : Vere, inquit, dico vobis, quia desti- 


inore Christi bumilem, i]lum gloria regni superhum; 
jstum sacerdo:io Anpollutygm a De» in pssterum 
praeferendum, hunc ab auctore sceleris sui velociter 
elidendum. Cumque rex timpre concussus .peteret 
ut bic energumenus ab ecelesia cjiceretur, dixit Epi- 
scopus : Prius illi qui te secnti suut , id est incesti , 
homicid:e, adulteri, ab hac ecclesia extrudantur, et 
hunc Deus silere jubebit. Et statim rex jussit omnes 
hos, qui sacerdo.is sententia damno fuerant, 


egredi ab ecclesia. Quibus expulsis, jussit Sacerdos 


damoniacui foris extrahi. Sed cum apprehensa co- 
|unna ,evelli a.decem viris non posset, Sanctus Dei, 


Rub vestimento suo propter jactantiam, faciens cru- 


cem Christi e contra , demonem relaxari praecepit. 


havit rex, ut me avulsum ἃ mouasterio liuic oneri (ΚΣ Qui protinus corruens «um his qui eum zrabere ni- 
: ^ Qui, 


eonsecrari juberet. Fiet quidem xoluntas. Dei, nam 
regis [Sur., ullius] voluntas in omnibus malis me 
obsistente non adigplebitur. Tune cursu rapido 
biens, ejecit equos a segeje, et sic eum admiratione 
hominum illorum:ad urbem deductus est. Non enim 
bonerabat personam potentis, sed Deum tantum et 
in corde, et in operibus metuebat. Impvsilus itaque 
in cathedra, dum lectionum seriem auscultaret, sensit 
pescio quid grave super cervicem suam. Cunique bis 
.Mit ler manum clam ad tentandum injeci-set, nullius 
gei causam invenire potuit, quze hoc pondus iuferret ; 
divertensque caput ad dexteram et levain, odoratus 
est odorem suavitatis : intellexit qioque hoc onus 


,0580 Sacerietj) ipsins dignitatem. 


ll. Assumpto vero episcopatu (Ax. 527) tam ter- 
Mibilem.se prae»buit.ormnibus, si Dei mandata non ser- 
varent, ut imminere mortem proximam voce pri 
conis [A., prconia] testaretur. Quibus de causis 
pauca loqui placet ad roborandam sacerdotum cen- 
suram, vel ad imstructionem populi, sive eiiam ad 


2 Mss. duo Bad. et czteri, arceri. Sur., al. ecciri. 
Exempla consenaus civium et regii decreti habes iu 


anpendce. —. 
5 Id est, qquis. Ed , laxatos equos. —— . 
e Mujuym.tamen ἃ Gregorio laudatur lib. μι Hist. 


p 25. 
4 Ex hoc loco eonfutatur eorum sententia qui as- 
serunt Ordjonem Gallicanum a Mozarabico Hispano- 
tum prodiisse. Cum hic dicawr canon aniquus 


tebantur, post paululum sanus erectus est- Deinde 
post ac:a 3ojemnia requisitus punquamt reperiri potuit, 
nec ullus scivit unde venerit, vel quo abierit. Conji- 
ciebatpr (men ἃ plurimis eum a Deo missum, qei 
regis Sacerdoiisque opera non taceret. Unde factum 
est ut.Sacerdote orante rex mitior eret, pastor ἃ 
Domino remunerandus digue propbeticum illud au- 
diret , quia qui reddiderit pretiosum de vili, tanquam 
03 meum erit (Jerem. xv, 19). Quotidie autem pradi- 
cahat Sacerdos populis, denudans crimina singulo- 
rum, et pro reinissione deprecans assidue confiten- 
tium. Unde adversus eum saepius odii virus exarsit, 
quod tam veraciter mullorum facinora publicaret. 
Nam plerumque se persecutoribus ultro obiulit, cl 


D gladio exserto cervicem praebuit, sed nocere eum 


Dominusi non permisit; voluit enim pro justitia mori, 
si persecutor fuisset infestior. Aiebat enim : Liben- 
ter moriar pro justitia. Sed et Clotarium regem pro 
injustis 1996 operibus sepius exeommuniearit *, 
exsiliumque eo minitante, nunquam est territus, 


priusquam Mozarabieus , a sancto lsidoro editus, ia 
lucem prodiisset. 

* ld es, non permis ad sacram communionem 
accedere, aut ei eulogias denegavit, uti conjicio. Νι 
enim majori excomiuuicat one a fidelium societate 
segregatum fuisse ἃ Nicetio Clotarium existimo. 
Quam duplicem excommunieotionern apprime di:tiae 
guit Mapinius episc, Rbemoruinit epistula ad ipsua 
Nicetium, quam in appendice dabimus. 


1081 


VITA PATRUM. 


1. Quodam vero tempore, eum jam ad exsilium A Maximini antistkis accessit, in eujus atrio post 


ductus, ab episcopis reliquis, qui adulatoreg regis 
effecti fuerant, removeretur, atque ἃ suis omnibus 
derelictus , uni diacono, qui adhuc perstabat in fide, 
ail: Quid tu nunc agis? quage non sequeris fratres 
luos, ut eas quo vo'ueris sicut ille fecerunt ? Qui ait: 

Vivit Domiuus Deus meus, quia usquequo spiritus 
meus infra hos artus contentus fuerit, nunquam de- 
relinquam 16. Et ille: Quia, inquit, hec dixisti, dicam 
tibi que Domino revelante cognovi. Cras enim in 
hac hora, et honorem.recipiam , οἱ ecclesi: mes 
restituar; hi autem qui me reliquegunt cum magno 
pudore.ad me confugient. Prastolabatur itaque, dia- 
Conus rem promissam attonitus , quod postea est e:- 
perius. lllucescente autem die crastina , subito ad- 
venit legatus Sigiberli regis cwn litteris, nuntians 
regem Clotariuim esse defunctum, seque regnum de- 
bitum cum episcopi charitate de:ere percipere. Ic 
ille audiens ad ecclesiam regressus, potestati resti- 
tuitur, confusisque his a quibus derelictus fuerat, oni 
nes in charitate recepit. Jam vero quam fortis fuer.t 
ad praedicandum , quam terribilis ad arguendim, 
quam constans ad sustinenduu, quain. prudens ad 


docendum , quis evolvere queat ? Unis enim ei sem- - 


per er.t rigor in prosperis et adver$is; nec minitan- 
tem timuit, nec a blandiente delusus est. Nam vere, 
ut aiebat relator ille (sanctus Aredius) memoratus, 
parum fuit quin juxta Paulum apostolum (1! Cor. 
κι, 26) nou fuissel injuriatus periculis fluminuu, 
periculis latronum, periculis in civitate , periculis in 


B charius * sace:dos observat, 


multas debacchationes tres energumeni pressi so- 
pore quiescebant , cernensque 608 somno deditos, 


fecit signuu ciucis e.coutra : statimque expergefacti, 
elevantes in sublime voces, dato impetu ad νοι, 


emundati suot. Cum autein lues inguinaria Treveri- 


cum populum in circuitu civitatis valé/e.vastaret, et 


Sacerdos Dei pro ovibus commissis Duiini miseri- 


cordiam imploraret assidue, factus est sonus de nocte 


magnus, tanguam tonitruum validum, super pontem 


Amnis, ita ut putaretur urbis ipsa dehiscore. Cunique 


omnis populus exterritus in lectulis vesedisset, lethi- 
erum sibi interitum opperiens, audita est in medio 
rumpris vox una cateris clarior, dicens : £t quid 
hic, o socii, faciemus? Ad unam enim portam Eu- 
ad aliam Maximinus 
excubat, in medio versatur Nicetius ; nihil hic ultra 
praevalere possuinus, nisi sinamus hayc urbe eorum 
tuitioni. Hac voce audita, statim. morbus quievit, 
nullusque ab eo ultra defunctus est. Unde non am- 
bigitur vir(uje memorati Antistitis fuisse defensai. 


Invitatus autem quodam. t«mpore Sacerdos a rege, 


dicit suis : Quaerite nobis piscinm multi'udinem in 
abundantiam, 1238. ut euntes ad ocqursjin. regis, 


et nostrum qxphkatur opus, et amjcis miaistretur 


affatim. Dixeruntque ei: Labsus 5 guster, ip quam 
pisces decidere soliti sunt, prorsus desertus lhabe- 


tur : sed et maceriz ip-z de .!ocis suis amnis impetu 


evuls? no-cuntur. Non ,est qualiter jussio .vestra 
adimpleatur, ἀμὴν non est in promptu qualiter ca- 


falsis fratribus, et rel qua. Nam quada: die dum Mo- C piantur quie priecipis. Et ille hiagc aidiens, ingressug 


sellam üuvium navigio transnataret , inter pilas 
pontis fluctuum actus impulsu, palmis tantum pilae 
adhzsit, pede continens navem, et sic ab intpentibus 
ἦλι ad. demersionem paratus erutus est , quod non 
siye teniatoris insidiis se pertulisse ferebat. Sed et 
ipse auctor criminis plerumque se obtujibys ejus 
quasi nociturus ostendit. Denique dum quadam 
31297 die iter ageret, descendens ab equ^, inter 
vepres condensas ventris purgandi gratia est ingres- 
8Us : et ecce assistit ei umbra teterrima, statu pro- 
cera, crassitudine valida, colore tetra, oculorum 
Sscintillantium immensitatem in modum tauri petu- 
Jantis habebat, ore p:stulo quasi δά deglutiendum 
Virum Dei parata. Αἱ ilJo faciente | Al., facto] signuin 


in cellulam suam v: cavit peerum, et ait : 


Vade, et 
dic,coquorutm praposito ut exhibeat pisces ab amue. 
Qui jussa referens, derisus est ab homine. Reverso- 
que ait Sacerdos : Scio quia locutus es ea quz» prie- 
cepi, sed audire noluerunt. Vade, et dic eis ut 


eant. Cumque bis aut. trertjo hanc ordinationem dure 


susciperent, commoti landem abierunt ad labsum, 
et aspicientes invencruot eum ita refertum piscibus, 
ut decem viri quz repererant vix exhibere potuissent. 
Osteudebat eniu ei virtus divina s:epius qux ei op- 


poriuna erant. 


V. Sed nec hoc silendum putavi, quod eidem de 
regibus Francorum a Domino fnit ostensum, Vidit 
euim iu visu noctis turrem magnam, tanta celsitu- 


crucis e contra, in modum fumi ascendentis evanuit :;D dine praditatu, ut polo propinqua suspiceretur, ha- 


«quod non ambigitur ipsum οἱ sceleris principem 
fuisse monstratum. 

IV. in jejuniis autem valde, ut diximus, fortis 
erat. Nam cateris reficientibus, sgpe ipse, contec!o 
capi e a cucullo, ne agnosceretur- in. publico, cum 
wno tantum .puero »anetorum M basilicag circuibat. 
Bed et curationum gratia. data est ei a Deo. Dum 
autem bzc ip illo, αἱ supra diximus, ha'itu san- 
eorum labitacula circuiret, 3d templum sancti 


* [s primus fuis-e d'citur Trevirorum episcopus. 
Colitur die 8 Decembris. 

V Colh. οἱ Ed., lapsus. Infra Ms:. du» ma eria, 
Porro licet lapsus. nomine rete ut plurimum desiguari 


bentem fenestras multas, Do: inumque stantem su- 


per cacumen ejus, et angelos Dci per speculas ill»s 


positos. Unus autem ex. eis tenebat librum maguuin 
i» manu, dicens : Tautum temporis rex ille et ille 
vieiurus est ju &veulo.. Nominavitque.ouies viritim, 
vel qui eo tempore erant, vel deinceps nati suut; 
dix.tque et qualit3tem regni, et quantitatem vitm 


earum. Sed post uniuscujusque nomen seurper Ames 


e:eteri angeli respondebant. Sicque de his in poste» 


solea!, hic tgmen videtur locus exprimi in quem 
pisces confluentes faci'jus capiuntur, seu receptacu. 
lum, ia quo jam capti nutriuntur, 


4085 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


1081 


rum impletum est, sicnt Sanctus per praefatam reve- À Vidi Paulutn. apostolum cam Joanne Baptista mi 


lationem annuntiavit. Regressus autem a rege evectu 
navali, obdormivit. Et ecce commotus vento fluvius 
coepit fluctus in. excelsa porrigere, ita ut putaretur 
navis ipsa demergi. Sacerdos autem, ut prafati su- 
mus, dormiens somno nescio quo, ut plerumque 
dormientibus eveiit, quasi ab aliquo oppressus e:t. 
Excitatus quoque a suis fecit signum crucis super 
aqua, et cessavit 1939 procella. Deinde suspirans 
crebrius, interrogatus a suis est quid vidisset. Qui 
ait : Silere quidein. decreveram, sed tamen. dicam. 
Vide enit me quasi per universum orbe: retia ad 
capiendum extendere, et nullus erat adjutor meus, 
nisi tantum hic puer Aredius. Et merito eum Domi- 
uus retificem ostendere voluit, qui quotidie populos 
ad divinum officium capiebat. Venit autem ad eum 
hoino quidam, czsariem barbamque prolixam effe- 
Γ6..8, prostratusque ad pedes ejus, ait: Ego sum, 
domine, qui in maris periculo positus, tuo adjutorio 
sun) salvatus. At ille objurgans hominem, car de «o 
laudationis hujus proferret gloriam, ait : Dic qualiter 
te Deus ab hac necessitate eripuit, nam virtus mea 
nullum juvare potest. Qui ait : Nuperriino tempore 
cum navem ascendens ltaliam peterem, multitudo 
paganorum mecum ingressa est, iuter quos et ego 
tantum solus erain inter illam rusticorum multitudi- 
nem Christiauus. Orla autem tempestate coepi invocare 
nomen Domini , atque ut me intercessio tua eriperet 
flagitare; pagani vero invocabant deos suos, et ille 
Jovem, iste Mercurium proclamabat, alius Minerv;e, 


alius Veneris auxilium flagitabat. Cumque jam in € 


discrimine rnortis esseuius, aio ad eos : O viri, nolite 
hos deos inv.care, nou enim sunt dii isti, sed du- 
mones. Nam) si vultis de praxesenti interitu erui, :u- 
vocate sanctum Nicetium, ut ipse obtineat cum Do- 
tmiini misericordia vos salvari. Cumque una voce 
elevaia in hujuscemodi clamore dixissent : Deus 
Nicetii, eripe nos, protinus mare mitigatum est, ce- 
Cditque ventus, ac sole reducto, eo quo voluntas 
nostra fuit navis accessit. Ego autem vovi ne prius 
conim capitis tonderem quam tuis obtutibus prz- 
scntorer. Tunc jussu Episcopi tonsuratus homo Ar- 
vernum adiit, unde se esse confessus est. Innumera 
$unt etiam qua de lioc viro relata a 13940 memo- 
rato abbate coguovimus, sed finiendum libellum 
pu'o. 

Vl. Cum autem propinquum transitus tempus mi- 
grationis sux cognovisset, fratribus retulit, dicens: 


4 De his in lib. de Gloria conf. cap. 94. De eccle- 
δία vero et inonasterio sancti Maximini, ubi etiain 
nuuc servatur sancti Nicetii corpus, diximus in notis 
ad caput 93 ejusdem libri. Nicetius adfuit conc. Ar- 
veru. 1 3n. 575, Aurelian. v au. 549, ei eodem anno 
Arvern, P... Anno vero 535 Paris. n. Tullense ejus 
Occasione convocatum est an. 550, cui. interesse re- 
nuit Mapinius Bhbemorum antistes, quod eo iucon- 
sulto coactum fuisset, ut ex ejus epistola ad ipsum 
Nicetium patet. Laudatur a Foriunato lib. f carm.9, 
et ejus castellum supra Mosellam carm. seq. Carmine 
vero 1 T Magnericus ejus successor. et diszipulus ap- 
pellatur, S.ripsit ad Justinianum imp. ut eum ab 


tantem me ad requiem sempiternam, atque exhiben- 
tem mihi coronam coelestibus margaritis ornatam, 
ac dicentibus mihi viris : Talibus enim speciebus 
perfrueris in regno Dei. Hxc quibusdam fidelibus 
referens, post paucos dies modica febre pulsatus 
spiritum praemisit ad Dominum, sepultusque est in 
basilica sancti Maximini antistitis, cujus nunc tumo- 
lus plerumque divinis virtutibus illustratur *. 


CAPUT XVIII. 
De Urso et Leobotio abbatibus. 


" Legiferi vatis oraculum cum de principio princi- 
pium fandi sumpsisset, et Dominum extendisse celos 
dextera majestatis fuisset effatus, ait : Et fecit Deus 


B duo lum/naria magna et stellas, et posuit ea in firma- 


mento coli, ut praeessent diei ac nocti, et lucerent in 
firmamento celi (Gen. 1, 18, 17) ; sic nunc et in illo 
mentis human:e. ccelo, sicut priorum sauxit auctori- 
tas, luminaria magua dedit, Christum scilicet et 
Ecclesiam ejus, qu: luceant in tenebris iguorantiz, 
et illuminent sensus humilitatis nostr:e , sicut Joan- 
nes evangelista de ipso Domino ait, quia hic est luz 
mundi, qui illuminat omnem hominem venientem in 
hunc mundum (Joan. 1, 9). Posuit etium in eo et 
stellas, patriarchas videlicet, prophetas apostolos- 
que, qui vel doctrinis nos erudiant, vel mirabilibus 
suis illuminent, sicut in Evangelio ait, quia vos estis 
luz hujus mundi (Ma:th, v, 14). Et : Sic luceat [uz 
vestra coram hominibus ut videant opera vesira bona 
εἰ glorificent Patrem vestrum qui est in celis (Ibid., 
16). Hi enim Apostoli merito pro tota accipiuntur 
Ecclesia, qua non habens rugam aut maculam 
1941 impolluta subsistit, sicut Apostolus ait, quia 
ipse sibi exhibuit Ecclesiam mundam, non habentem 


- maculam aut rugam, aut aliquid hujuscemodi (Eph. 


v, 27). Ex horum ergo doctrina et usque 5 ad nostra 
fuerunt tempora, qui in hoc szculo quasi astrorum 
jubar, non solum meritorum radiantes luce, veruni 
eiiam dogmatum magnitudine coruscantes, orbein 
totum radio θυ: praedicationis illustraverunt, euntes 
per loca singula praedicando, ac monasteria ad di- 
vinum cultum locaudo, docendo liomines a curis 
secularibus abstinere, el relictis tenebris concupi- 
scentia Deum verum sequi, per quem facta sunt 


D omnia, sicut de Urso Leobatioque alibatibus fidelium 


fratrum relatio signat. 
(. lgitur Ursus abba Cadurcinze urbis incola foit 


hzxresi revocaret, et ad Clothsindam ad conversio- 
nin Langobardorum procurandam. Nicetium episco- 
pum auctorem lymni Te Deum laudamms (uisse ex 
ms. Cod. scripserunt nonnulli viri eruditi, sed ia- 
certum eis erat Nicetii Lugdunensis an Trevirensis 
fetus esset. Trevi-ensi diserte tribuitur in Martyrolo- 
gio ab annis sexcentis &cripto, quod ii monasterio 
Vallis Gregorian: in Alsatia vidimus. Verum hic 
hyunus utroque Nicetio antiquior est, qui laudatur in 
sancti Patris Denadicti regula cap. 11. 

b Labb. ex Cod. sancti. Albiui, wsque in nostris 
(uerunt. (ratribus, qui in hoc. 


4883 


VITE PATRUM. 


1056 


(An. 500.... 98 Jul.), ab ineunte :tatereligiosus et A tione mca, οἱ quod volueris repensabo. Cui ille: 


in Dei amore devoius. De quo egressus loco, Bituri- 
cum terminum est ingressus, fundatisque moanaste- 
riis apud Tausiriacum, Oniam atque Pontiniacum 5, 
stabiliti«que przpositis sanctitate honorifieis [ Lab., 
honoris ejus], dispensatione libratis, Turonicui ter- 
ritorium est ingressus, et ad locum quem Senapa- 
riam * vocitari priscus instituit auctor accessit. /Edi- 
ficatoque oratorio, monasterium stabilivit; commis. 
saque Leobatio przposit « sumta regule, monaste- 
rium aliud &tawnit, quod nunc Loccis * vocant, situin 
scilicet super fluvium Angerem in recessu montis, 
cui nunc castrum supereminet, ipso nowine ut mo- 
nasterium vocitatum. Ubi adjuncta congregatione, 
statuit apud animum suum, ne ultra alium pruficisce- 
retur in locum, sed in eu cum onini congregatione 
manibus propriis operari, et victum a terra in sudore 
vultus erigere, 1949 illud fiatribus inter reliqua 
predicationum | dona. commendans, quod Paulus 
apostolus ait : Labora manibus, ut habeas unde pos- 
gis ἃ retribuere necessitatem patientibus (Eph. wv, 28). 
Et illud : Quia quinon laborat, nec manducet (4I 
Thes. 11, 10). Dedit autem ei Domiuus et gratiam 
eurationis, ita ut iusufflatis energuwenis, protiuus 
daemonia ejicerentur a corporibus obsessis. Sed et 
alias per eum Dominus dignatus est operari virtutes. 
Erat enim abstinens ἃ cibis et potu, iuterdicens 9 
monachis sine cesaatione avertere oculum et cogita- 
tionem ab oimnni luxuria, 

ll. Dum autem lixc ageret, ac fratres molam inanu 
vertentes trit cuin. ad victus necessaria commiuuc- 
rent, pro labore fratrum visum est ei molendinum 4n 
ipso Augeris fluvii alveo stab.lire ; defixisque per flu- 
men palis, aggregatis lapidum magnorum acervis 
exclusas fecit, atque aquam canale collegit, cujus 
impetu fabrice rotam in magua. volubilitate vertere 
fecit : lioc opere laborein. monachorum relevans, at- 
que uni fratrura delegaus, opus necessarium imple- 
bitur. Hanc. autem fabricam Sich'arius f quidam 
Gotthus, qui magno cum Alarico rege amore dilige- 
batur, emulus morasterio concupivit, dixitque Ab- 
bati : Dona roihi hoc. molendinum δ. &t sit sub di- 


& Colb., id est Tausiriaco, Onia, atque Pontiniaco. 
Et habent Pontiviacum. Labb., Saysiriacum, Onia, etc. 
Tausiriscum est forte locus Tausiliacum, vulgo Toi- 
selay dictus, ubi hodieque perstat prioratus juxta op- 
pidi muros sub titulo sancti Theobaldi, Burgidolensi 
abbatie subjectus. Onia silva est cum vico cogno- 


mine apud Bituriges, vu'go (a forét d'Heugne, ubi 


forte exstabat Oni; monasterium. De Pontiniico ni- 
hil expiscari licuit. flabetur in diacesi Ditnricensi 
loeus Montiniacum dictus, a Sancergiensi (Suncierge) 
capitulo pendens. 

Vicus est Turonum inter Andriam seu Augerim, 
et Avdresium amnes situs, vulgo Séneriére, qui ho- 
dieque sauetuum Leubatium patronum. agnoscit, uli 
vulgo Saint-Leubasse vel Sainut-Libesse. appel] tur. 
Wunc locum sic a sinapi nomen habuisse vult. Va'e- 
sius in notitia Galliarum, quem ideo S.napariam 
prino dictum fuisse ceuset. 

* Laud. et plerique Ed., Locis. Dal., Locias... flu- 
riui Ligirim, et «sic. infra. Labb., Lucas; sed. is:e 
lucis. notus est, vulgo Lochnes : Monas erium. vero 


C quod Sichlarius fecerat, 


Cum grandi, inquit, hoc labore paupertas mostra 
statuit, et nunc non possumus ipsum dorare, ve fra- 
tres mei fame pereant. Et ille : Si vis, inqui', ipsum 
bona voluntate tribuere, gratias ago ; sin aliud, vi ip- 
sum auferam : aut certe faciam aliud, cujus exclusis 
aqua retrorsum couversa, rotam tuam verlere ain- 
plius non permittam, Abbas 19/53 respondit : Non 
facies autein. quod Deus non volucrit, nam a nobis 
ipsum penitus qon accipies. Tunc Sichlarius fervens 
felle, similem sub hoc fabricam adaptavit. Cumque 
aqua retrorsum. conversa sub hujus operis rotam 
inundans gurgitem fecisset, restitit prorsus, nec om- 
nino verli potuit. uL consueverat; venitque custos 
ejus ad abbatem media, ut. ferunt, nocte, ilo in 


B oratorio cum fratribus vigilante, et ait : Surge, abba, 


deprecare attentius. Dominum. Restitit. enim rota 
niolendini ab inundatione canal's alieni, quem Sich- 
larius fecit, At ille hz::c audiens misit confestim fra- 
tres singulus ad monasteria illa qux statuerat, di- 
cens : Prosternire vos in. oratione, et non sit. vobis 
opus aliud, donec iterum ad vos dirigam. Sed et ipse 
uon est egressus ab oratorio deprecans Dominum 41" 
tente, ac pr:estolans adventum. ejus. tmnisericordi:e, 
Sic fecit per integros duos dies totidemque noctes. 
Tertia jam illucescente die, accessit iterum mona 
chus ille qui custos fuerat, nuntians rotam fabrica 
8.8 juxta. consuetudinem priorem. in summa verti 
velocitate, Egressusque abbas. cum fratribus de ora- 
torio accedit ad littus, conspiciensque molen.!inum 
non reperit : accedensque 
ad littus, et fundum alvei intuens, indicium nullum 
de eo accepit. De quo non quidquam ligni, nou fapi- 
dis, non ferri, vel ullius unquam genus indicii potuit 
ostendi, nisi quod conjici potuit, ipso quo fabrica- 
tuu fuerat. loco, virtute divina deliscens ab oculis 
hominum est ablatumra. Tunc misit nuntios ad fratres, 
d cens : [tequiescite jan ἃ labore, auia ultus est Deus 
injuriam fratrum nostrorum. 


lif. llis et talibus virtutibus preditus, consum- 
matocursu vite, migravit ad Dominum : δὰ cujus 
tumulum * postea et energumeni sanati, et czci illu- 


jmpriaem excidit, cujus nihil superest prxter eccle- 
siam, qux hodie parochialis est, simul cum prioratus 
titulo, a vic'no moussterio Belliloci ord. Benedictini, 
conz. sancti Mauri subjectum. 

4 Colb. et Dell. laborate.. habeatis... possitis. 

e Editi, indicens. et infra Bal., sine necessitate. 

f Colb. et Bel., Silarius. Et quidem sic appellatur 
in libro de castro Ambhasia et ejus dominorum gestis, 
cap. 5 tom. X Spicilegii Acheriani pag. 522, ubi 
Alarici proximus et amicus appellatur. Ibique wo0na- 
sterium in secessu montis prope castrum Luccas su- 
per fluvium. Angerein situm fuisse memoratur, wbi 
multi religiosi su^ Urso abba'e degebant, Mud vero 
cenobium ÁAngeris nuncupat, describitque historiam 
molendinorum quam infra narrat Gregorius. 

€ Colb. et Laud., hunc molinum, et sic infra. Porro 
hodieque ibi visitur moleudinum, cujus molam eatu- 
deti esse quai D. Ursus fabricari. curavit , vulgus 
existimat, 

b Visitur ctiamounc in ecelesia Locciensi superius 
memorata, juvta majus alia:e. 1}. vero Ursi reliquias 


1087 


S. GREGORII EPISCUPI TURONENSIS 


1003 


minati sunt; post. cujus obitum praepositi, qui per A cantem : Dominus dedit , Demiuus abstulit, quomede 


)nonasteria eraut, abbatum officium, episcopis lar- 
gientibus, susceperpnt. Sed et Leopatius * apud Se- 
napariam monasterium, quod infra 1944 territorium 
Turonieutn erat, abbas instituitur, in summa sancti- 
tate ac. senectute perdurans, ibique et obiit ac se- 
pultus est. 
CAPUT XIX. 
De Monegunde ἢ relig'osa. 


Insignia divinorum beneficiorum charismata, quz 
hnmano generi ccelitus sunt indulta, nec sensu con- 
cipi, nec verbis eífari, nec scripturis poterunt com- 
prebeudi; cum ipse Salvator mundi ab illo rudis sz- 
culi exordio patriarchis se praestat videri, prophetis 
aununüari, ad extremum semper virginis intactz- 


Domino placuit ita factum est . sit nomen Domini be- 
nedictum (Job 1, 91). Et hzc dicens, exuta veste la- 


gubri, jussit.sibi cellulam parvulam praeparari, in qua 


uaam tantummodo fenestellulam, per quam maji 
cum lumen posset cernere, prz:cepit aptari : ibique 
contempto mundi ambitu, spreto viri consorüio, soit 
Deo, in quo erat confisa, vacabat, fundens orationem 
pro suis populique delictis, babens puellulain unam, 
cujus ei famulatu ministrabaptur ea quse necessitas 
exigebat. Accipiebat etiam et farinam  hordeaceam, 
infusosque lymphis cineres, ac diligegter colans, ez 
ea aqua mixturam masse conficjiebat, formatosque 
propriis manibus panes et ipsam coquems 4, post 
longa jejunia reficiebatur : reliqupm domus suz c- 


que Marie dignatur utero suscipi, et prepotens im- B bum pauperibus dispensabat. Facium est autem qu- 


iiorialisque Creator. mortalis earnis patitur amictu, 
vestiri, mortem pro hominis peccato mortui repara- 
tione adire, victorque resurgere; qui .nos gravium 
facinorum spiculis sauciatos, ac latronum .insidian- 
tium vulneiibus Δ{{0105, infuso meri olcique liquore, 
ad stabulum medicinx caelestis, id est Ecclesi: san- 
cte, dogma perduxit; qui nos exemplis sanctorum 
vivere incessabili przceptionis guxe munere c..horta- 
tur, nobisque non todo viros, scd etiam ipsum in- 
feriorem sexum, non seguiter, sed viriliter agonizau- 
tem przbet exemplum; qui non so'um viris l'gi- 
time decertantibus, verum etam feminis in lis prx- 
liis favorabiliter desudantibus, sid«rea regna part ei- 
pat : sicut. uuuc beata. Moucgundis, quie relicto ge- 
nilali solo, tanquam regina prudens qui audire 
sapientiam Salomonis adivit (114 Reg.x,1), ita 
hec nDeati Martini basilicam , ut ejus miracula 
quotidianis indulta mamentis miraretur, expetiit, 
bauriretque de fontc sacerdotali quod. posset adituin 
pemaris paradisiaci recludere. 

l. Igitur beatissima Monegundis, Carnoten;e urbis 
indigena (An. 530, 2 Jul.), parentum ad votum co- 
pulata conjugio, duas filias habuit, super quibus 
valde gavisa lx!abatur, dicens : Quia propagavit 
Deus generationem meam, ut mihi dug filie uasce- 
rentur. Sed hoc mundiale gaudium praevenit. &»culi 
hujus amaritudo, 19455 utin paella. modica febre 
pulsate metam natur:?. debitam concluserunt. Ex 
hoc genitrix maesta deplorans, orbatamque se lugens, 


dam die ut memorata puella, quae ei consucgerat 
famulari, et credo jnimici astu seducta, cpi semper 
bonis injurias irrogare mos est, se ab ejus famul.te 


,subtraleret, dicens : Non potero ego cum hac do- 


mina permanere, qux in tali abstinentia copunora- 
Jur, sed potius utar sxculo, ac cibum potumque ia 
abundantia summ. Quintus autem — jain. fluxerat 
abcessiouis ejus dies, quo-hzec.religiosa neque fuii- 
nam consuetam, neque aquani acceperat : sed per- 
stabat. jmmobilis, et.fixa mauens in Christo, in que 
quisquam; locatus * nec venti turbine, nec fluctuem 
impuls.one dilabitur; .nec sibi i'la de mortali cibo 
vitam, sed de verbo Dei, sicut scriptum est. (Dea. 
vin, 9; Matth. iv, 4), putabat. inferri, comaiemo- 


C raus illud Sapientiz Salumpniaca proverbium, quia 


non necabt. Dominus fame qnimam justi (Pros. χ, 5). 
Et 19 46 illu.!, quia justus ex fide viv.t (Rom. 1, Ai). 
Sed quon'am corpus humanu;n absque esu terreao 
sustentari nequit, prostrata in oratione, petiit ut qui 
manna. populo esurienti de coelo (Exod. xvi), lym- 
phasque sitienti produxit e saxo. (Num. xx, 14), 
ipse qnoque alimentum quo parumper .corpusculem 
fessuin ,confortaretur, dignaretur indulgere. Prot- 
nusque ad ejus orationem nix de caglo decidua ha- 
mum pperuit. Quod illa.cum grataru:n actione cer- 
uens, educta many per fenestram quo.| [al., qus] 
circa parietem erat ex ipsa nive collegit, de qva 
Aaquani exprimens panem solito f ifarmavit, queosque 
ad alios quinque dies victum corporeum mipietravit. 


non diebus, non noctibus a fletu cessabat, quam non D Habebat enim contiguum cellule. parvulum virida- 


vir, non amicus, non ullus propinquorum poterat * 
consolari. Tandemque in se conversa, ait : Si uullam 
consolationem deobitu filiarum capio, vereor neob hoc 
|zdam Dominum meum Jesum Cbristum. Sed nunc 
hzc lamenta relinquens, cum beato Job consolata de- 


elevavit aliquot ab hiuc anuis illustriss. Victor Bu- 
tieularius Turonum autistes. Hujus obitnm anno circ. 
0) cousignavimus , quod sub Alarico Visigothorum 
rege vixisse dicatur. 

.* ἢϊο oimnes Mss. Leopatius. Ed., Leubatius. 

l Colb. et Bell., Monigunde, eiiufra, Monagundis 
et Monegundis. 

e Mai un., amici... potuit... in se reversa. 

4 pal., et ipsa. Mai m. et 4]. Edit, ac ipsa co- 


rium : iu illud autem pro quadam rexelatione.6 pro- 
dire erat solita, in quod ingressa intuens herbas loci 
ac deznbalans, mulier quie triticum supra teetum 
suutn siccanduim posuerat, quasi de emipentiori leco, 
curis oppleta mundanis, importuoe prospexit, mor- 


ens. 
"T Ed. addunt vel fundatus. Mai. m. hahet, quisquam 
fundatus. 

f Mai m., colligit... expressit panem solite formavit, 

πὶ. 

1 & Bal., recreatione. Infra; Mai m. : Im quo ingreuc 
dum... l,ci, deambularet , mulier cunque. triticum.. 
siccare... cu ds oblita... (wwen carwit., 


1089 


VIT PATRUM. 


3090 


que oculis elausis jumine carnit. Cognoscens autem A bat po»set acquirere. Inchoat iterum iter. desidera- 


reatum snum, ad eom accedit, remque, ut gesta 
fuerat, pandens. At illa dejiciens se in orationem, 
ait : Vie mihi, quia pro porvitatis mex pe:sona pec 
ta:rice aliorum clausi sunt oculi. Et. consummata 
oratione imposuit minanum mulieri : confestim autem 
ut signum crucis expressit, mulier visum recepit. 
Hoo quidam ex pago illo, qui olim auditum perdi- 
derat, ad ejus [Al., hanc] cellulam devotus adveu:t, 
pro quo deprecati sunt parentes ejus, ut ei manum 
hac benedieta dignaretur imponere. Sed illa indi- 
gnam se esse proclamans, per quam Christus he 
operari diguaretur ; solo prostrata, et quasi ipsa do- 
minicorum pedum vestigia Jambens, humiliter pro eo 
divinam clementiam supplicavit; illaque adhuc solo 


tam, implorans beati Martini aux lium, ut qui dederat 
desiderium, tribueret οἱ effectum perveniendi € ad 
basilicam. Revertitur ad ccliulam illam in qua prius 
fuerat conimorata, in eo perstitit. inconcussa, nec 
est amplius a viro suo quzesita; ibique paucas colli- 
gens mon:chas 4, cum fide integra et oratione de- 
gebat; nou sumeus panem nisi Y9A4$ horde:ceum, 
non vinum nisi paruinper iu diebus festis, et hoe 
ipsum niuio latice *^temperatum; nullum babens 
siratum feni, pale:que mollimen , n:si tantuin illud 
quod intextis junci virgulis fieri solet, quas vulgo 
mattas voc:nt ; lioc superponens formule f, hoc sulg 
supersternens': hoc erat quotili mum scamnum, hoe 
culeitra, hoc plumella, hoe erat stragulum, hoc om- 


decumbente, aures surdi aperta»? sunt, rediiique ad B uis lectuli necessitudo, sic docens easdem facere 


domnum propriam, moerore ablato, cum gaudio. 

H. His signis glorificata inter parentes, ne vans 
gor is lapsun incurreret, sancli Martini antistitis bae 
silicam, relicto conjuge cum familia vel omni domo 
sua, fideliter expetivit. Cunique iter ecdepium carperet, 
venit ad vicum 19/47 urbis Turonice, cui nomen 
est Evena δ, in quo beati Medardi Suessionenci con- 
fessoris reliquix continentur, cujus et vigili ea nocte 
celebrabantur; in quibus illa attente excubaus in 
oratione, hera debita cum reliquo populo ad tnissa- 
vum accessit solemnia. Quz dum a sacerdotibus Del 
celebrantur, advenit quzdam puella, pusulz mal:x 
veneno conflata, proceditque ad pedes ejus, dicens : 
Subveni mihi, quia inors iniqua vitam conatur eri- 


pere. At illa, more solito in oratione prostrata, sug. C 


gessit [Ed., supplicavit] pro ea Deo omnium crea- 
&ori, erectaque signum crucis imposuit. Sicque in 
quatuor partes vulnere exzcrepante , puellam, pure 
decurrente 5, mors importuna reliquit, Post hzec ad 
basilicain sancti Martini Monegundis beata pervenit, 
ibique prostrata coram sepulcro, gratias agens, quod 
tumulum sanctum oculis propriis contemplari me- 
ruerat, in cellula parva consistens, quotidie orationi 
. 86 jejuniis vigiliisque vacabat. Sed nec ille locus ab 
ejus virtute fuit inglorius. Nam vidu:e cujusdam filia 
Eaanus contractas detulit, qux ut exorata s'gnum 
salutis imposuit, nranibus suis digitos puellze contre- 
etare coepit, extensis d gilis, nervisque directis, vo- 
las laxavit ineolumes. Dui autem hzc agerentur, 
audita vir ejus [AL., vir ille] fama beatae, convocans 
amicos vicinosque suos, perrexit post eam, ac reduzit 
sad propria, et eam in cellulam in qua prius habita- 
verat intromisit. At illa nou cessabat ab opere quod 
consueveral, sed exercebatur in jejuniis, obseeratio- 
nibusqne, ut tandem locum in quo habitare desidera- 


* [bi Perpetuus adificavit ecclesiam, cx lib. x [ἢ - 
storiz cap. 51. 

b Mai m.: In quatmor partibus excrepans. pus*ula, 
puellam putredine decurrente. 

e Mai m., effectum. Pervenit... ez hoc perstiti!. 

4 Hoe coenobium dictum est sanc:i l'eiri l'uellaris, 
«qood etiamnune nomen retinet, qu.invis iu. Colle- 
gium canonicorum sxcularium convcr-un, sub ju- 
riedictione capituli saneti Maitini. 

* Bal., modice. Mai in., εἰ hoc nimis acc:o. 


quas secum ascivit. Ibique in Dei laudibus degens, 
multis infirmis oratione faeta salutaria iupertiebat 
medicamenta. 

I[!. Mulier quzdam filiam suam exhibuit vulneri- 
bus plenam, et, ut quidam vocant, potae. liec. eausa 
genuerat 5. Tunc illa, facta oratione, salivam ex ore 
suscipiens, vu'nera szva perunxit, pu-llamque red- 
didit sanam , opitulante cjus virtute qui ceci vali 
oculos sputo formavit b. Puer vero incola !oci male- 
ficium in potione hausi', de quo medificatus, ut as- 
serunt, serpentes generati in intraneis pueri maguuin 
dolorem suis morsibus excitabant, ita ut nulla quie- 
scendi mora vel in mod:ecum momentum indulgere- 
tur. Sed neque cibum aut potum capere poterat ; el 
si post diu aliqui accipiehat , protinus rejiciebat. 
Qui adductus ad b atam feminam, petiit se ejus vir- 
tute mundari. Cumque illa reclamáret indignam se 
esse qux h.vc aere posset , implicita precatu ! pa- 
renium, ventrem (ueri palpat, et palina demulect; 
sensitque ibi anguium venenalorum nequitiam lati- 
tare. Tunc accepto pampini viridis folio, saliva liui- 
vit, lixitque super eum crucis beatze signaculum, quod 
ponens super alvum juveuculi, dolore paululum se- 
dato, obdormivit in scamno, qui olim doloribus in- 
sistentibus caruerat somno. Post unius vero hors 
momentum consurgens, ad purgandum veutrem egrese 
$us, pestiler.e generationis germen effudit, gratias- 
que referens ancillz Dei, sanus abs-es-it. Alius vero 
puer paralysi zgritudine contractus, 1949 anie 
eam inter manus delatus est aliorum, deprecans a 
beata sanari, Αἱ illa in oratione prostrata, precem 
pro eo fudit ad Dominum ; consuminata vero orse 
tione eonsurgens, apprehensa manu pueri erexit eum, 
sospitemque abire permisit. Mulier erat cca, quag 
adducta ad eam, deprecata est ut ei manus impone- 


f Ma: m., superponens Ghristi. femula, hoc. Mat- 
tam leetum monachis assignat sancti Patris Bened. et 
ceteri vitae monastica Patres, Forinula bic pro sedili, 
ye! scaimno. 

£ Sic Seripii omnes. Εἰ... pus eudem genuerat ; sili, 
genuerant. . a. 

à Bal., reformavit. Mai m., aperuit... libavit, de 996 
medicatus. 

i Mai m., hmpleta tamen prece parentum, 


4091 


S. GREGOlUI EPISCOPI. TORONENSIS 


4,22 


ret. At illa respoudit : Quid. vobis et mihi , homines À bic oculi recipies lumen; déinceps autem propera 


Dei? nonne sanctus Martinus hic babitat, qui quotidie 
illustrium virtutum opere refulget? Illuc accedite, 
ibi obsecramini, ut ipse vos vi-itare dignetur. Nam 
ego peccatrix quid facia n? [lla vero in sua petitioue 
perdurans, aieliat: Deus per omnes timentes nomen 
suum quotidie opus exercel egregium ; ideoque sup- 
plex ad te confugio, cui prastita est divinitus gratia 
eurationum. Tunc commota. Dei famula, luminibus 
sepultis manus imposuit , statimque, reseratis cata- 
ractis, wundum late ^ patentem. qu:e. fuerat. caeca 
prospexit. Multis etiam euergumenis ad eam ingres- 
&is, ut manus imposuit, fugato hoste nequam, sospi- 
tatem restituit ; nec morabantur ex his curari , quos 
ad *e Sancta permisissetl accedere. 

IV. Jam autem tempus vocationis ejus appropin - 
quabat, et defessa corpore solvebatur. Quod cum 
viderent savctimoniales quas secum liabebat, flebaut 
valde, dicentes : Et cui nos, mater sancla, relinquis? 
vel cui counendas filias, quas in locum lunc pro 
Dei intuitu congregasti ? At illa parumper lacryuihus, 
ai. : Si pacem sanctimoniamque sequamini, Deus erit 
protectio vestra; habebitisque sanctuin. Mart'num 
antistitem pastorem magnum. Nain et ego n»n disce- 
dam a vobis, sed invocata adero in medio charitatis 
vestrae. At illze rogab uit dicentes : Venturi sunt multi 
infiru:i ad nus, flagitantes benedictionem a te acci- 
pere; et quid faciemus cum te uon viderint esse sue 
perstitem? confus:e euim eos foris emittemus, cum 
(uim faciem non. contemplabimur. lhogawus autem 
1950 u!, quia hzc ab oculis nostris aUsconditur 5, 
saltem digneris oleum saleinque benedicere, de quo 
possimus szgrolis benedictionem flagitantibus mini- 
strare. Tunc illa benedicto oleo ac sale tradidit eis, 
qua suscipientes diligeutissime servaverunt. Sicque 
beatissiia obiit in pace , et seyulta est in. ipsa cel- 
lu!a *, :eultis se in posterum virtutibus repr:esen- 
tans. Nam de meinorata benedictione multi post ejus 
transitum groii incoluinitatis beneficia sunt experti. 
Bosonis denique diaconi 4 pes unus ἃ pusulg. mala 
conflaver:t, ita ut gressum facere non valeret, depor- 
tatusque ad ejus tumulum , orationem fudit ; puelle 
vero accipientes ex oleo memorato , quod Sancta 
relijuerat, posuerunt super pedem ejus, et extemp!o 
erompeute vulucre, defluente veneno sanatus. est, 


quantocius ad beati pedes Martini , et prosternere ἰδ 
compunctione animi coram eo. Ipse enim tibi resti- 
tuet alterius oculi visionem f. Expergefactus hono, 
unius oculi recepto lumine, abiit quo jussio impu'it 
imper.ntis; ibique iterum obsecrans beati Confesso- 
ris virtutem, depulsa cci oculi nocte, videns absces 
sit. Mutus etiam ad lunc Beatz tumulum prostraims 
accubuit, qui in tautum 5 fide compunctus est, ot 
rivis lacrymarum cellule inficeret pavimentutn.. Qui 
consurgeus absoluta lingua virtute divina regres- 
sus est. Alius denique mutus veniens, et in oratione 
decumbens, corde tantum implorabat, et non voee 
soluLili, beata feminz auxilium ^ : in cujus ore de 
memorata benedictione parte infusa, erumpente saa- 


B guine wixto cum pure, vocis officium meruit adi- 


pisci. Frigoriticus ! quoque accedens ad hoc mona 
inentum, ut. pallam 195] tegentem attigit, restia- 
cia coniagionis febre , convaluit. Contractus veru, 
Marcus nomine, manibus deportatus aliorum ad se- 
pulcrum Beatz, orationem diutissime fudit. Hors 
autem nona pedibus propriis stetit, domnmque re- 
gressus esi. Leodinus puer cum in valetudinem gra- 
vem irruens quarto agrotaret mense, et non solum 
gressum, verum etiam eiborum u-um, iusistente fe- 
bre, nimia perdidisset, ad ejus deportatus «cpulerum 
priemortuus , accepta salute surrexit e tumu!o redi. 
vivus. Quid de frigoriticis reliquis làquar, cum ple- 
risque hoc fuit beneticium remedii, cum pallam 
tumuli ejus sunt fideliter osculati? Quid eti:m de 
energumenis, qui adducti ad cellulam Beat, cuu 
limen sanctuni fuerint ingressi, integrae menti resti 
tuntur? Nec moratur larva egredi e corpore, cum 
Sanetxe liujus senserit adesse virtutem, operante hoe 
Domino nostro Jesu Christo , qui timentibus nomen 
suum praemia largitur zterna. 


CAPUT XX. 


De sancto Leobardo reclauso in Majori monesterie 
prope Turonum. 

Ecclesia fidelis zedificatur , quotiescunque sancto- 
rTUm gesta devotissime replicantur : et licet de bis 
teneat maximum gaudium, quod li qui ab initio 
zlatis reli?iosan] vitam ducentes pervenire merue- 
runt perfectionis ad portum, tamen et de his Domite 


Cacus quidam adductus ad ejus tumulum iu oratione D jubeute l:etatur, qui conversi a seculo opus inchos: 


pro-ternitur; irrueute. 2utem in eum sopore ob.lor- 
miivit, apparuitqne ei beata dicens : Indignam qui- 
dem mne judico exzquari * sanctis, sed tameu unius 


* Mai m.,, mundi lucem patentem. 

b Mai m., quia ab oculis nestris absconderis. 

* Sepulta est in ecclesia saucti Petri Puellaris su- 
perius laudata, ubi ejus sacr: exuvix in theca. pre« 
tiosa servata» sunt ad an. 1562, qu. Calviniani fu- 
reutes. eam diripuerunt. Pleraque tamen ejus ossa 
incendium evasere, qu:e semiusta cum ejusdein San- 
eto capillis in terra absconsa sunt ; ibique latuere ad 
. annum 1657, quo die nona Julii levato. fuerunt e 
térra, et fideliutn. venerationi exposita. Ejus festuin 
dio 2 Julii in variis Martyrologii- cel: bratur. Quidum 
Usuardi Codices Virginem appellant ; at Deo sucrata 


tum valuerunt perducere, divina opitulante miscri- 
cordia, ad effectum. 


l. Igitur beatissimus Leobardus Arvernici territorii 


dicitnr in nostro exemplari, quod videtur esse auto- 
graphum. 

4 Mii m., Basenus denique diaconus. 

* Mai in., quidem esse judico exequare. 

Editi, visum. Mai w., alierum oculum. Α visiont 
expergefactius. 

€ Mai m., incubuit, qui in lanta. Ed., occubait. 

^ Mii in, et non voce solo sibi bead [enmina amie 
implorabat, 

! dem, Feéricicus, et sic iufra, quidam ad hoc te- 
mulum. 


0053 


VITA, PATRUM. 


40 Í 


ludigena fnit (Au. 595, 18 Jan.), genere quidem non A su», predicare sibi ipsi exorsus est, dicens : Quid 


seuatorio, ingenuo tamen, qui ab initio Deum in 
pectore tenens, cum non floreret natalibus, gloriosis 
meritis pr::fulgebat. Qui tempore debito cum reli- 
quis pueris ad scliolam missus, quaepiam | Al., quem- 
piam] de Psalmis memori: commendavit, et nesciens 
se clericum esse futurum, jam ad Dominicum para- 
batur innocens ministerium. Sed cum ad legitimam 
Dervenisset ztatem, cogentibus juxta consuetudinem 
1952 humanam parentibus , ut arrham puelle, 
quasi uxorem accepturus, daret impellitur. Illo quo- 
que respuente, ail pater : Cur, dulcissime fili, vo- 
luntatem paternam respuis , nec te jungere vis con- 
mnubio, ut semen excites nostro de genere seculis 
sequentibus profuturum? Casso enim labore exercc- 
mur ad operandum, si possessor deerit ad fruendum. 
Quare [A/., vel cur] implemus domum opibus , si de 
genere nostro non processerit qui utatur? Quid man- 
cipia dato pretio nostris ditionibus subjugamus, si 
rursum alienis debent dominationibes suhjacere ? 
Obedire debere filios voci parentum Scripturz te- 
stantur divine (Ephes. v1, 1) ; et tu cum inobediens 
esse parentibus probaris, vide ne te coelestibus eruere 
nequeas av offensis. il»c patre loquente, licet haberet 
alium filium ^, facile tamea tali ztatul» persuasit 
voluptati propri: contraire. Denique dato sponsae 
annulo porrigit osculum, praebet calciamentum 5, ce- 
lebrat sponsalis | Ed., sponsalium ] diem festum. 
Interea genitor et genitrix mortis somno sopiti ui- 
graverunt a seculo, vitx: przsentis curriculo jam 


agis, anima? 1953 quid in anibiguo suspeusa te- 
neris? Vanum est enim szculum, van: sunt coneue 
piscentie ejus. vana gloria muudi , et ea qu.r in illo 
sunt omnia vanitas. M.lius est igitur relinquere eum, 
et sequi Dominum , quam ad ejus opera [Al., appeti- 
tum] prebere cousensum. llc eifaius cum diem 
terris reddere lux diurua coepi-set , ascenso equite 
[Ed., equo] ca»pit ad. hospitium suum reverti. Cum- 
que per viam jam alacris pergeret , volvere intra 56 
coepit quid agere!, quo abiret. Dixitque : Expetam 
Mortini beati tumuluin, unde procedit. virtus alwa 
super infirmos. Credo enim quod et mihi ejus orat'o 
iter reserabit ad Deum, qui deprecatus Dominum 
mortuos reduxit a tartaro. Et sic viam carp?n:, orae 


B one comite, sancti Martini basilicam est ingressus ; 


circa quam paucis diebus demoratus , tran:ito amne, 
ad cellulam Majori monasterio propinquam, de qua 
Alarieus quidam recesserat, devotus accessit ; ibique 
se, propriis manibus membranas faciens, ad scriben- 
dum aptavit 4 ; ibi se, ut Scripturas sanctas iutellige- 
ret, ac [Al., ad] Davidici carminis Psalmos, qui du- 
dum excesserant memoriz, retineret, exercuit : sicque 
divinarum Scripturarum lectionibus eruditus, cogno- 
vit verum esse quod ei Dominus prius inspiravit in 
corde. Sed ne hzc cuiquam fabulosa videantur 4. 
retulimus, testor Deuin quia ab ipsius benedicti Leo- 
bardi hxc ore cognovi *. At vero interposito pauci 
temporis spatio, humilem se tantumque przbun, ut 
honoraretur ab omnibus ; acceptoque sarculo, cellue 


peracto. Hic vero cum germano * tempore luctus C lam, in quam ingressus fuerat, incidens lapidem, 


expleto, oneratus donis nuptialibus, fratris pergit ad 
domum; quem in tantum reperit vino madidum, ut 
nec cegnosceret, nec reciperet propria in domo ger- 
manui. llle vero suspirans et lacrymans secessit in 
partem, venitque ad tugurium in quo fenum fuerat 
aggregatum, ibique colligato prebens equiti [Ed., 
equo] pabulum, decubuit super fenum ad quiescen- 
dum. Expergefactus autem media nocte, surgit de 
statu suo, erectisque ad celum manibus , gratias 
"Aagere coepit omnipotenti Deo, quod esset, quod vive- 
yet, quod aleretur donis ejus; et alia hujuscemodi 
prosecutus. Cum suspiria Jonga protraheret , atque 
laerytnis crebris genas ubertim rigaret, Deus omni- 
potens, qui illos quos pr:zscivit et przdesiinavit 
conformes (ieri imaginis Filii sui (Rom. vir, 29), 
compunxit cer ejus , ut relicto szculo manciparetur 
3d culium divinum. 

11. Tunc ille, quasi jam sacerdos custosque animae 


e Comp., alios filios. Vide infra. 

b Confer supra notas in cp. 16. Annulus et calcei 
sponsz porrigelantur , inquit Marollius, in posses- 
sionis ineunda -ignum. Sic enim quodammodo spon- 
se pedes et mauus. vinciebantur in viri. subjectio- 
nem. 

e Comp., cim uno germano... alterius fratris. — 

ὁ Hiec sola aí8 8 Majoris monasterii. nionachis 
exercebataür, ut te-ti!ur Severus Sulpicius in. Vita 
sancti Martini. Ejus laudes vide apud Cassiodorum 
libro n Institut, cap. 7; όσα. Vencrab., lib. 1, 


a» tv 9€ £ 


ampliavit. In qua cellula delectabatur jejuniis, ora- 
tione, psallentio *, leciione, nec unquam a divinis 
officiis et oratione cessabat ; scribebat interduui, ut 
se a cogitationibus noxiis discuteret. 

11}. Interea ut se tentator mauifestaret Dei servis 
semper inimicum esse ac iuvidum, cum aliquis de illius 
monaculis δ litem quemdam cum vicinis habuisset , 
ipmisit ei cogitationem, ut, 1954 relicta cellula 
illa, ad aliam transmigraret : cumque ibi ad oratia- 
nem solite ^ devenissemus, dolum nobis veneni gras- 
santis aperuit. Ego vero suspirans non minimo do- 
lure, iucrepare hominem co»pi, assereos diaboli es:e 
callidi:atem ; librosque ei et Vitas Patsum ac Institu- 
tionem imnonachorum, vel quales qui reeluduntur 68:6 


D debeant, vel cum quali cautela monachos vivere 


oporteat, abscedens ab eo, d rexi. Quibus relictis, 
non solum cogitationem pravam a se discussit, ve« 
rum etiam tanto sensum acumine erudivit, ut mirare- 


ὁ Hic desinit iste liber in cod. Rellov. Vox Leobardi 
in 80lo Com,. hab-tur. Idem : Ipse vero. interposite. 

t Comy., Sur., Gon. et Rip., silentio. 

& Sic Laud. ας vero, cum quidam, etc. Colb. ha- 
bet, cum aliquid de illius monacholi. Comp., cum ali- 
quid de ill us monachili habitu litem, etc, Sur. et Boll. , 
quidam de sanctis monachis. NE 

h Confer eum Vita ipsius Gregorti. Porro hi libri 
eiant Vitze. patrum. et Cassiani opera, qua iisdem 
ferme verbis sauctus pater Denedictus nionachis cog» 
ineindavit, 


40935 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS VITA PATRUM. 


4095 


wur facundiam locutionis ejus. Erat enim dulcis allo- A paulatim corporis infirmitate 4 destitui. Quadam 


quio, blandus hortatu, eratque ei sollicitudo pro 
populis, inquisitio pro regibus, oratio as-idua pro 
onibus ecclesiasticis Deui timentibus. Verumtainen 
non ille, ut quidam, dimissis capillorum flagellis, aut 
barbarum * demissione plaudebat, sed cerio tempore 
capillum tondebat et barbam. In qua cellula viginti 
et duos aunos in hoc opere degens, tanta Domini 
gratia confortatus est, ut pusulis malis saliva oris sui 
perunetis, vim veneni szvientis oppriméret [4f. re- 
primeret] ; frigoriticis vero per poculutü vini  chara- 
ctere crucis beate. sanctiflcatum , frigorein acceden- 
lem zstumque restinxit : uon. immerito discultiens 
incommodas febres ab aliis, qui in se exstinxerat ia- 
centivà criminis noxialis. Quodam aulem tempore 
' excus ad eum veniens, zrumnam doloris sui humi- 
liter deplorabat b, ac. deposcebat ut tactu dexterze 
εὐ: Sanctus lumina. clausa palparet. Quod ille diu- 
tissime reuuens, tandi fletibus hiomínis victus , 
in'sericordia motus, cum per triduum pro eo oratio- 
nem fudisset ad Dom'nutu, quarta die imponeris ma- 
num super oculos ejus, ait : Domine omnipoteus, Fili 
unigenite Dei Patris, qui cum eo ac Spiritu sancto 
regnas in secula, qui homini a nativitate czeco red- 
didisti lucem (Joan. ix, €), beati oris sputo, tu redde 


huic famulo tuo luminis visum , ut cognoscat qüia tu 
es Dominvs omnipotens. Et hiec. dicens , dt crücem 


1955 super oculos cieci depirixit, mox pulsis teüe- 
bris lucem de prxesenti restituit. Hujus viriuiis testi- 
monio Eustachius * alba astipulator astitit. 


|V, Denique bie de labore lapidis submontári , € 


quam assidué cxdebat, confractus, jejunii austeritate 
tonfeclus, oràátione indeflcienti corroboratus coepit 


* Sur. et Boll., verum tamen nec ile... asit barbe 
deinissibne. 

b Coinp., complangens, implorabat ac. 

€ Aliquot Ed., Eustathius. Erat abbas Majoris mo- 
nasterii , ut putant, Dicitur Eustochius ju auonymo 
f'ochelli de Gestis episc. Türon. , etc. Nou exstàt. iif 
Gallid Christiana. Majus monasterium! rupi. qitre ho- 
dieque ipst vicina est. adliserebat, ia; quac complures 
vrant caverna , uti habet Severus Sulpieius, sancto- 
rom virorum babitacula, qux exeisa rupe, aut ed 
spotte cadente, ut plurimtin destrutta sunt. SerVatá 
tarheu studiose fuit cella quam sanctus Martintis it 
habitasse dicitur, cum alia inferiori in qua fertur 


Briccius ejus succes-or pawuitentiam egisse. Utraque D 


ob illorum sanctaruni reverentíau iritra bbsilit:e rivi« 
joris uros incluss, in oratorium mutats est , zedifis 
catis ibidem altaribus. Haud procul in caveis iu ipsa 
rupe excisis visitur fons sancti Martini, dequo dictum 
est supra, sicul et de oratorio septein Dorimientiunm. 
llaud procul a monasterio superest antiqua ecclesia 
hodierni «icí parochialis, sanct? Radegundi dicata, 
quod ibi mansisse et in oratoriis in rupe cavatis qui- 
bus basilica ipsa adhzret eratieni sepius vacasse di- 


autem die dum uimiuur fessus haberetur, nos ad 
se vocari praecepit. Ad quem accedentes, post- 
quam funeris sui necessiiatem defl:vit , eulogias 
a nolis peccatoribds flagitavit. Quibus :eceptis, 
hausto mero, ait : Tempus meum jam ünpletur, 


jebente Domino, ut me ab hujus corporis vincu- 


li» jubeat relaxari, sed adhuc paucis diebus erit 
spatiam. Verumtameh anie diem. sanctum [4|., se- 


cündum] Pasce vocandus ero. Ὁ beatum virum, qui 


sic servivit Creatori owunium , ut suuin obitum reve- 
latione divina cognosceret! Erat enim mensis deci- 
mus quando lixc est effata : du: decimo autem men- 
se * copit iterum graviter 1956 xgrótatre. Advenit 
dies Domiriica, vocal ministrum suum , etait: Pre- 


É pará quiddam cibi quod accipiam, quia valle defes- 


sain me seritio. Iltó quoque respondente : Praesto est, 
dotiine, xit ad'euhi : Egredere foras, et aspice si 


jànt, celebratis soleiiinibüs, populus de missis egre- 


ditor. Hoc autemi dicebat, mon quod Cibu:u capere 
vellet, sed ut trans:tus sui uullus testis adesset. Quo 
egrediehte, et reveriehte, cur) ingréssus fuis et cel. 
lu'àm, invenit virüm Dei extensum corpore, clausi 
oculis spirituta exbalasse. Unde factum | manifestam 
6st eum ab angelis susceptuin, qui hóminem adessé 
poluit suum sacer heros ad' trausitum. {πὲ cernens 
minister ille, elevavit vocem in fletu. Sicque coneur- 
rentibus reliquis frairibu$ ab'utus, ac vestimentis 
dignis indutus , in sepulcro, quod ipse sibi in ante- 


, dicta cellula sculpserat, reconditus est, quem in 


consortio sánctorum ascitum 1, nulli fidelium habcri 
reor incertum. 


cütür. Vicinurii est hulc aliud sacellum sancto Cla;o 
nuireop tum, cujus inartyrium. in. fenestrae vitris ab 
annis amplius 400 depietum ceruitur, qua omnia 
sapetorum mouachorum et eremitarum qui. ibi, ie- 
stante Sévero Sulpicio , sub beati Martini disciplina 
vixere, et eorum qui eis succe-sere , hatntaculorum 
vestigia esse non dubitamus. ['eobardus vero orato 
rium liabet.suo nomini sacratum ad. ucliis muros, 
juxta castellum ibi positum, quod frequentare solent 
ii qui febribus laborarit. 

4 Editi, oratione indesinenii debilitatus... firmit.k 
destitui. 

9 Si vere ipsa die 18 Januarii obiit Leobardus, ut 
innuunt -Martyrulogia, hic Gregorius anum ἃ Jauua- 
rio incipiens Deceuibrem appellat meusem  duodeci- 
mum. 


- f Sic liabet Comp. : Adscitun, miraculis erebris pro- 

dentibus nulli; fidelium haberi remut incertum , pra- 
stante Domino nostro Jesu Chrisio, qui cum Putre d 
Spiritu sancto vivit εἰ gloriatur Deus per infiniia st- 
culorum secula. Amen. 


Explici! liber de Vitis Patrum, 








"SANCTI GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


FRAGMENTA COMMENTARII IN PSALMOS. 





Incipit explicatio Florentii Georgii Gregorit de Tilulis psalmorum. 


(Ex ms. Cod. Vaticano eruta a viro cl. Josepho Thomaso.) 





1957 Denique psalmi qui fugam persecutionem- ἃ Sabbati , in ipsa resurrectione. Priusquam 'nirctur, 


que David explicant, ostendunt persecutionem pas- 
sionemque dominicam. Illi autem qui [n finem in- 
scribuntur, perfectionem bonorum operum osten- 
dunt, quia hic finis dissimilis est aliis finibus ; cum 
illi babent terminum , bic replementum. Finís enim 


Legis Christus ad justitiam omni credenti (Rom. x, 4). - 


Pro torcularibus, pro :eternorum munerum fructibus 
hymnus est. Pro his qui hereditabuntur, retributionem 
sanctorum sive Ecclesiz, qux est corpus Christi, ut 
h:zreditatem capiant et regna ceelorum , docent. Pre 
Octava. Quidam hunc numerum Evangeliis deputant, 
eo quod continentur in his oeto beatitudines per quas 
venitur in regnum Dei ; sive illius arc: octo animze. 
In consummatione, vel dedicatione tabernaculi , perfe- 


ctio Ecclesi: intelligitur, Pro his qui commutabuntur. B 
Populi Judaici de gentili, vel de Synagoga Ecclesi: — 


eommutationem przdicit. Pro occultis. De adventu 
Filii Dei pronuntiat, qui Judzis occultus fuit. Canti- 
cum resurrectionis, id est , ipsius dominicze resurre- 
etlonis veritatis. Oratio Moysi hominis Dei. Ad Legem 
revertitur, eo quod ipsa nos Redemptoris 1958 
reaurreciioni sociari pronuntiat. Psalmus in Salo- 
mont. lioc eat, paeifico in Christo, qui est pax nostra, 
cantatus intelligitur. /n confessione vero docet ut ju- 
giter bomo Denm et voce fateatur et eorde. llli sane 
qui res gestas secundum littere narrant veritatem, 
spiritualem intelligentiam cognoscuntur habere. Psal. 
ws filiis GChore, per passionem Christi redimendum 
populum prafiguravit , quia Chore ínterpretatur cal- 
vitium , sicut Dominus noster Jesus Christus in loco 
Calvariz cruciüixas est. Pro verbis Chusi filii Jemini. 
Jioc est quod Chusi, relicto David, ad Absalon trans- 
lit, qui erat hostis patris sui, sicut Judas Christi. In 
assumptione matutina, quia Dominus resurgens mane 
assunptam redaxit captivitatem ab inferis. In prima 


Ῥλτδοι LXXI. 


antequam resurrectione clarificaretur. /n rememora- 
tione delictorum, utique suorum. Canticum graduum, 
namque coelestem de-ignat ascensuin. Psalmus ergo 
ille qui in medio canticorum graduum est , tanquam 
turris pulcherrima poni'ur. . 

Sed nec hoc sine mysterio arbitror esse , quod hio 
liber in tribus quinquagenariis const.t scriptus, quo- 
rum hoc, ut opinor, ratio est. Primus enim remis- 
sionem 19559 criminum prestat ; secundus ad sper 
regni celestis invitat; tertius nos ad reguum zeterna 
beatitudinis in civitatem mittit. 

Diapsalmse vero qua semper interpretantur, do- 
cent ut anime semper in his exerceatur fidells in» 


.tentio. 


FRAGMENTA DUO EX COMMENTARIO ΙΝ 
PSALMOS. 

(Eruta a D. 1. Mabillon ex vetustissima collectione 
de virtutibus el viilis in Cod. ms. sancti Martini Torua- 
censis.) 

l. In capitulo de cempunuctioue. Gago. TuRONENSIS 
in Comm, in 1960 Psalm. Si euim disrupta fuerint 
vineula delictorum uostrorum , et delectata faerit in 
Christo mens nostra, tunc nosmetipsos offerimus Deo 
hostiam vivam et sanctam, permanentes cum eo in 
coelesti Jerusalem. 

H. In ultimo capitulo de retributione Justorum. 
Gnzc. in Expositione Psalmorum. Et nos igitur si in 
preceptis Dei aures non obduramus, si sanctorum 
monita cum innocentia exsequamur, si nostrorum 
spitis facinorum non sffligamur, si mamus ab omnl 
sangaine immunes cum innocentibus abluamus; ho- 
Borabit nos Dominus Deus noster dignis przniiis, 
quibus saneti cam ipso perpetualiter collztantur. Ip:si 
gloria eum sterno Patre et Spiritu sancto in aer- 
num. Amen. 


325 





€—Ó————————HÓ€—] 


- OPERA 


SANCTO GREGORIO EPISCOPO TURONENSI 


ATTRIBUTA. 


SANCTI GREGORH EPISCOPI TURONENSIS 


PR/EFATIO IN LIBRUM MIRACULORUM 
BEATI ANDRE/E APOSTOLI. 


(Ex Cod. ms. Sancii Germani a Pratis.) 





-- 





1961 inclyta sanctorum apostolorum tropza nulli A — Mirmidonia acta sunt. lgitur post illum, etc., ut 


credo latere fidelium, quia quedam exinde evangelica 
dogmata docent, quzedam apostolici actus narrant. De 
quibusdam vero exstant libri, in quibus propriz 
actiones eorum denotantur; de plerisque enim nihil 
aliud nisi passionum scripta suscepimus. Nam re- 
peri librum de virtutibus sancti. Audrez apostoli, 
. qui propter nimiam verbositatem a nonnullis apo- 
ceryphus dicebatur. De quo placuit ut retractatis 
enucleatisque tantum virtutibus, praetermissis his 
quae fastidium genersbant, uno tantum parvo volu- 
mine admiranda miracula clauderentur, quod et le- 
gentibus praestaret gratiam, et detrahentium auferret 
invidiam. Quia inviolatam fidem non exigit multi- 
tudo verbositatis, sed integritas rationis et puritas 
menYis. 
INCIPIT TEXTUS 1PSORUM MIRACULORUJX. 


lgitur post illum dominice Ascensionis nobilem 
gloriosumque triumphum, cum beati apostoii przedi- 
care verbum Dei pcr diversas regiones dispersi fuis- 
sent, Andreas apostolus apud Achaiam .provinciam 
annuntiare Dominum Jesum Christum exorsus est. 
Mattheus autem apostolus qui et evangelista Mirtni- 
done urhi verbum salutis annuntiavit, etc., fere ut 
in eulyato Abdia libro 1 apostolice Historie. Quem 
ideo librum huc integrum referre visum non est. Satis 
[uerit capitulorum indicem, prout in ms. Codice habe- 
tur, hic exhibere cum duobus extremis. capitibus inte- 
gris; in quorum priori Apostoli murtem, quc paulo 
[usius apud Abdiam narratur, paucis exhibet, in altero 


sero de oleo ex ejusdem sancti tumulo manante loqui- C 


tur, quod Abdias non habel. Qua omnia brevi epilogo 
Gregorii concludun:ur. 
INCIPIUNT CAPITULA LIBRI! DE MIRACULIS DFATI 
ANPREZ APOSTOLI. 


Capvt Phiucs, De Mattheo apostolo, et que in 1999 


supra. 

Cae. Il. De ceco illuminato. Andreas autem recedens 
ab eo loco venit in regionem suam, cumque deaus- 
bularet, etc. 

Car. lll. De puero suscitato. Demetrio autem primo 
civitatis Amaseorum, etc. 

Cap. IV. De Sustrato puero cui mater crimen imyege- 
rat. Puer quidam, Sustratus nomine [Cod. Colber- 
tinus εἰ Edit., Sostratus nomine], etc. 

Cap. V. De Gratiano ac filio et uxore ejus. Gratiani 
quoque Sinopensis filius [Colb., Gratini ; Edü., 
Cratini... filius], etc. 

Cap. Vl. De septem demonibus α Nicea expulsis. 
Posthaec ad Nicxam proficiscitur, ubi erant , etc. 


B [Ed., Nicxam proficiscitur in Asiam ubi erant, 


ete.] Institu:t ibi episcopum nomine Coelestem. 
[Colb. et Edit, Calistuin.] 

Cap. VII. De mor:wo suscitato. Denique appropia- 
quans ad portam Nicomediz. 

Cap. Vlil. De commotione maris sedata. - Egre-sus 
iude Apostolus, ingressusque Hellesponticuin fre- 
tum navigabat ut veniret Bizancium, etc, 

Car. IX. De latronibus obstupefactis. Inde progressi 
ut venirent Thracias, etc. 

Cap. X. De his qui in navi crediderunt. Sanctus vero 
Apostolus pervenit ad Berintum, civitatetn Thra- 
εἰς, et invenit ibi navem qug in Macedoniam pro- 
peraret, ete. [Colb., Berintum; Editi, ad Perinthum 
civitatem Thracia maritimam, ut nave in Macedo- 
niam trajiceret, etc.] 

δ. ΧΙ. De nuptiis ptererum. Fuerunt duo viri in 
Philippis fratres. 

Cap.XIH. De Exiio.(sic)et parentibus ejus. Erat quidam 
juvenis in Thessalonica, Exohus nomine [Colb., 
Exuus; Ed. Exoos nomine , etc. 

Car. Xlll. De filio Carpiani debile. Rogabat autem 


11 


simul in Thessalonicam, etc. (Edit., lgitur cum 

multo tempore 19G3 apud Thessalonicam.... 

moraretur, etc.] | 

Cap. XIV. De mortuo suscitato. Unus. autem e civi- 
bus, e'c. | Ed., Accessit et alius a civibus, etc.] 

Car. XV. De filio Medie, et pueris ejus, aliisque in- 
firmis sanatis. Venit ad eum quidam vir de Philip- 
yis Medias, ete. 

Cap. XVI. De debili filia cujusdam | sanata. Denique 
Nicolaus quidam, etc. 

Cap. XVII. De daemone expulso. Sequemfü vero 
die , etc. : 

Car. XVIII. De Virino proconsule, et filio ejus, ac 
muliere suscitata. Dum haec autem agerentur, etc. 


CAFI'I3 ULA b XMBACLLIS S. ANDREE, 
adolescens beatum Apostolum, ut proficiscerentar A 


4123 
autem hac siga quidam, etc. |Ed., Hzc dum 
apud Patras.] 

Cap. XXXIV. De puero Stratoclei fratris proconsulis 
Cumque talia apud Pairas per beatum Apostolum 
agerentur, yenit Stratocleus, etc. [Colb., Stratocles. 
Ed., ex ltalia Stratocles, etc.] 

1968/4. Ca». XXXV. De proconsule αὖ itinere re- 
gresso. Omni enim die, etc. 

CaruT XXXVI. 
De passione sancti Apostoli. 


Posthxc comprehensus ^ beatus Apostolus ab Egea 
proconsule, positus est in carcere , ad quem onines 
couveniebant ut audirent verbum salutis. At ille non 
cessabat przedicare nocte et die verbum Dei. Paucis 


[Proconsul in Colb. dicitur Virinus sicut in nostro B vero diebus interpositis , eductus de carcere, et gra- 


Germ. ; in Edit., Quirinus.) 

Cap. XIX. De serpente interfecto, et moriuo suscitato. 
His ita gestis, etc. 

Cap. XX. De revelatione passionis beati Apostoli, Se- 
quenti vero nocte, etc. | 

Cae. XXI. De eo qui in mare cecidit. Multi autem ex 
Macedonia, etc., Patras Achai civitatem appulsi 
sunt, etc. 

Cap. XXII. De Lisbio proconsule et fide ejus. Deni- 
que cum eum multi rogarent, etc. 

Car. XXIll. De Trofima et uxore proconsulis. Igitur 
Trofima qu:e, elc. 

Car. XXIV. De multis mortuis suscitatis. Post deam- 
bulationem vero, etc. 


Car. XXV. De difficultate partus. cujusdam mulieris. C 


Erat autem mulier, Caliopa gomine, qu» homi- 
cidze conjuncta conceptum susceperat illicitum... 
et partum proferre non poterat, eic. 

Car. XXVI. De Sustrato εἰ servo. ejus. [In Colb. et 
Ed. dicitur Sostratus.] Cum autem multa signa... 
faceret in Corintlio, etc. 

Car. XXVII. De demoniacis sanatis ad balneum. Post 
dies autem paucos. 

Car. XXVIII. De Nicolao sene. Cum hzc agerentur, 
ecce quidam, etc. 

Car. XXIX. De Antiphane et uxore ac servis ejus. ln 
quo loco dum cummoraretur venit ad eum Anti- 

'phanus civis Merarensis. [Colb., Antiphanis.... 
Megarensis. Ed., Dum hzc apud Corinthum... 
Antiphanes civis Megarensis.] 

Car. XXX. δὲ Mazimilla uxore proconsulis Ege. 
Venit autem beatus Apostolus in Patras, etc. 

Cap. XXXI. De debili sanato. Inde descendens, etc. 
[Colb., inde discedens. Ed., Egressusque do- 
mum, etc. 

Cap. XXXIl. De tribus cacis illuminatie. Digressus 
vero in alium locum, etc. 

Car. XXXIII. De arido sanitati. restaurato. Videns 


vissime c:xsus cruce suspensus est. In qua cum per 
triduum vivens penderet, non cessabat pradicare 
Dominum Salvatorem, donec tertia die, populis fluen- 
tibus, spiritum exhalavit. Quod lectio passionis enam 
ejus plenissime declarat. Cujus beatum corpus Maxi- 
milla accipiens, conditum aromatibus recondidit in 
sepulcro, assidue autem super illum deprecans Do- 
minum, ut ejus beatus Apostolus memor essel exo- 
rabat. ΄ 
CAPUT XXXVII. 
De vir:&te sepulcri ejus. 

De quo sepulcro manna in iodum (erine, et 
oleum cum odore suavissimo defluit : a quo qua sit- 
anni presentis fertilitas incolis regionis illius osten- 
ditur. Si exiguum profluit, exiguum terra exhibet 
fructum; si vero copiose processerit, magna írw- 
etuum opulentia ministratur. Nam ferunt hoc oleum 
usque ad medium basilicze sanctse. decurrere, sicat 
in primo Miraculorum scripsimus libro (Cap. 31). 
Passionis quoque ejus ordinem prosecuti non sumus, 
quia hanc valde utiliter et eleganter a quodam repe&- 
rimus fuisse conscriptam. 

CAPUT XXXVIII. 
Epilogus scriptoris finem facientis. 

llzc sunt tamen qua de virtutibus beati Apostoli 
presumpsi, indignus ore, sermone rusticus, pravus 
conscientia propalare..Deprecor outem ejus miseri- 
cordiam, ut sicut. in illius natali processi ex matris 
utero, ita ipsius obtentu eruar ab iwferno; et sicut 
]n die passionis ejus sumpsi vitze hujus exordium , 
ita me sibi proprium ascire dignetur alumnuiu. Ex 
quia de majoribus meritis revocat nos pars wagoa 
facinoris, boc taptum temerarius presumo petere, 
ut cum idem post judicium dominico corpori com- 
formatus refulserit io gloria, saltem obtineat de im- 
mensis criminibus mihi vel veniam non negandam, 


* Abdias vulgatus narrat passionem sancti Andres ex Actis vulgatis, eaque librum suum concludit. 
Finit Gregorii Turonentis episcopi liber de Virtutibus ct Miraculis beati Andrew apostoli. 


«ἘΣ Δ 5:2 5-.5..55..5.5-..::-..::35::5333Ξ3553:.555533:3::..5.:5.5..........5......:......:..-:.:.:...::.5.....3.::5........:.5Ξ:5535355Ξ3:.535}55:...:: τ -Ξ όσον 
SANCTI GAEGORII EPISCOPI TURONENSIS 


LIBER DE PASSIONE, VIRTUTIBUS ET GLORIA 


SANCTI JULIANI MARTYRIS. 
(Ex Codicibus mass.) 





Incipit prefatio Gregorii episcopi Turonici in passione sancti Juliani martyris. 


1965. Magnum in nobis, etc., ut supra. col. 8&7, Α persecuGonibus se immitis gentilium furor contra 


audirentur. S.c et inclytus martyr Julianus, qui 
Viennensi ortus urbe Arvernis datus est martyr, ab 
hoc ig«e succensus, hzc concupivit ac mente tota 
desideravit. De cujus gestis et miraculis pauca juvat 
historieo explicare &Jylo. Sed dum copiosum egregii 
certaminis opus sermo succinctus aggreditur, pauca, 
. ut. dixi, peretringenti deprecor veniam condonari, 
quod re minus vel idoneum, vel peritum ad hxc 
narranda cognosco, nec imbutum grammaticis arti- 
bus, nec litteris liberalibus eruditum. Sed quid? facio 
quod * impellit me amor patroni, ut nequeam hac 
silere? Aggredi»r ergo ut possum, quia apud Deum 
Οὐ rcor de sanclorum agonibus requiri amplius 
quam vicisse; nec cucurrisse plurimum, sed eursum 


Christianorum genus Deo charum armasset, et im- 
mortali agricolz renitens pullulantem novelle plan- 
tationis vineam radicitus evellere manu inimica con- 
tenderet ; sicut impiorum rabies per diversas mundi 
partes callido inexsaturabilis sxvitiz gladio discur- 
rebat, urbi nihilominus Viennensi proximare, fama 
vulgante, nuntiatur. 

ltaque cum dubium non haberetur quin eximius 
Cliristicola Julianus, martyrii amore flagrans, nul 
latenus occultari se pateretur ; ceep:t sanctus Ferreo- 
lus omniinodis ^ agere, quatenus antequam rabies 
persecutorum illo 1967 pertenderet, predictus vir 
Dei occulte discederet, et ad superstitum Christiano- 
rum solamen ipse superstes, vesani furoris impetum 


consummasse propositum. Ipse enim licet perseve- B paulisper evitaret. Hoc -ergo consiliis suadet, hoc 


rantium puguas et victorias ad suam recognoscat 
pertinere laudem, similes tamen sive brevi sive 
longo przlio vincentibus parat coronas. Quare nihil 
lifferi quibus monimentis fortia triumphatorum facta 
pandantur, vel venerabilium rerum ordo memorie 
maudetur, dummodo constet ut sicut predicandum 
celestis athletze conflictum sub divini reimnuneratoris 
obtutu perpetuis litteris superna depingit historia, ita 
posteritati imitationis causa ad sequendam Christia- 
ne religionis fidem, sermo fidelis eumdem conflictum 
percurrat 5. 


INCIPIT PASSIO SANCTI JULIANI MARTYRIS. 
1966. Sancus ijitur Julianus Viennensi ortus 


precibus exorat. llle vero, quia virtute temperantiz 
przeditus erat, quamvis certamen martyrii toto cordis 
affectu jam dudum sitiret, tamen amicabilibus moni- 
lis parere non distulit. Videbat enim quia nec hoc 
sine divino mandato peregisset, quandoquidem tunc 
persecutio in Viennensi urbe ferveret. Legerat nam- 
que Dominum przcepisse : Si vos persecuti. fuerini 
in ista civitate, fugite in aliam (Matth, x, 25). Metue- 
bat enim ne ei parentes essent obvii, si inter eos 
hoc certamen inisset ; et perderet miles Christi coro- 
nam gloriz, si legitime non cerlasset. His vere om- 
nibus apud se collatis, propria quzeque relinquens, 
et carnales affectus solius Christi succensus amore 
parvipendens, juxta beati Ferreoli consilium clam 


urbe, Arvernis datus est martyr : prosapia qtidem C discessit, et in Arvernz urbis territorio divertens, 


illustris, ac morum probitate non mediocriter orna- 
tus, sed, quod május est, igne superni amoris vehc- 
menter succensus. Bealus vero Ferreolus tempore 
Crispini consularis jam Christi miles, ut necdum pro- 
ditus, officio tribnnitize potestatis, habitu non corde, 
specie non affectu, apud pr:efatam. urbem fangeba- 
tar. Cui videlicet sauctus Julianus, xtate jam. adul- 
tus, collega mos fuinrus in ccelo, providentia divina 
solatium praxebebat in seculo. Se enim ihvicem in 
contubernio militix temporalis constituti, plus fidei 
studio quam militari diligebant smplexa, et inter 
labores publicas Sanctorum societstem fidelibas vin- 
culis sacra dilectio nexuerat. Cum praterea assiduis 


^ Maj. m. duo, quo impellit me. 

b In Gem. hic habetur, explicit pree(atie, tum ca- 
pitnlorum. index, post quem : Incipit passio. iancti 
Juliani egregii martyris. Cap 1: Sanctus, etc, 


non alicubi nisi a4 Brivatensem vicum, in quo faua- 
tici erroris neniz colcbanuur, latitare disposuit. Unde 
manifestum est quia non metu mortis ab urbe Vien- 
nensi subterfugerat, sed ob hoc potius, ui Christi 
preceptum de civitate in civitatem fugiendo com- 
plesset, et suis nihilominus vel rebus vel parentibus 
sprelis, optati stadium certaminis liberius cucur- 
risset. 

Porro Crispinus consularis comperto quod Vir 
sanctas, clandestino discessu fugiens, in Arverus 
urbis territorio latitaret, ad hoc statim exitiale delit 
preceptum, ut ubi 4 reperiretur, insequens eum 
persecutor exslirgueret. Et quidem ille, juxta sui 


e Alquot Scripti, omui instantia. 

4 Maj. m. duo, Gein. et Germ. u, ubr wbi, id cst 
ubicungue, ut habet Gertu. c. Vide reg. sancti Bene- 
dicti cap. 46, Aliquot Codd., reperiret, 


σ΄ 


4tu5 


liliSTORIA SEPTEM DOR3.ENTIUM. 


1106 


furoris insaniam, qua totus Iu sanctorum eanguiiem À nesciendo fecerunt, ui videlicet fons sacro sanguine 


yrzceps invehebatur, de beati Juliani nece dietabat. 
Sed occulta Dei dispensatione agebstur, quod et ille 
damnationis eumulum sibi exaggeraret, ei gloriosus 
martyr ad Christum, sieut jam dudum desiderabat, 
celeriter perveniret. Festinus itaque, lictor, cum in 
loco qui Vinicella vocatur sanctum Julianum con:se- 
quenti aspectu imprimens contemplaretur, ille quo- 
(umdam senium quasi occultandua ingreditur tugu- 
rium. Sed quia nutu Dei adversarios insequi se 
senti bat, rec jam evocante Deo, qui ad coelum para- 
tum habebat ascensum, immorsri per divortium 
amplius ^ licebat, illico se detegi peposeit, cam vide- 
livel eum senes certatim oeculere vellent. Quibus 
nutantibus ac remorantibus, cum quidem ille minaci 


irroratus, futura salus inultis fieret, et pretiosius 
sanctos Dei, quos conjunxerat militare collegium, 
pariter etiam ibi retineret sepulture consortium. 
Nam sicut ei nulla discretione minor est in ccelo, ita 
maxima et przxeipoa corporis parte sociatur in tumu- 
lo. O quam felieiter beatissimus vir, quamque con- 
cito gradu ad summum meruit pervenire fastigium 1 - 
quim subito profectu pro Christo alacriter dimicans 
tyro rudis factus est emerit» militi:» veteranus! quod 
swenui cemmilitoges vix longo tempore nultoque 
labore percipiunt propositum victoribus prxuniutn, 
brevi conflictu fortis bellator obtinuit, immortalitatis 
stipendia percepturus, inexercilata principia vietrici 
auctoritate inclytis sanctorum finibus exaquavit. 


irrumpentium (errore pelereur, me quid periculi B Quibus itaque sicut przdicanda martyris patientia, 


excusantibus immineret, continuo foris exsiliens, 
inquit : Quem poscitis? quem quzritis?t En coram 
a lsuin ; in me convertite ferrum, optatas poenas jam 


mihi date, imperata sopplieia de me sumite : restum. 


apostasiz vestrae nulatenas aseribi pauentiz inno- 
centis sanguinis sinat effusio. At illi cum ad tautam 
constantiam beati Martyris 1968 obsuipescentes 
bsesissent, ille constantior subinde "adjecit : Nolo 
ultra cominorari in hoc $::culo, quia Christum tota 
animi aviditate sitio. Ecce occurro obvius, caput 
subdo intrepidus : habetis quod tota mente petistis ; 


ictus tantum exerite, el vestram devotionem ^ meum- - 


que desiderium implete. Et cum hujusmodi confes- 
sione Leatissimus vir animam studeret consecrare 
martyrio, subjuncta nibilominus religiosa oratione, 
commendavit Christo. Barbaram vero immanitatem, 
cruentosque insanientium animos non constantia pii 
propositi, non tam mira in &ui oblatione (iducia, ab 
effusione innocui sanguinis reflexit; sed eductam 
vibranti dextera frameam in cervicem ejus vibrant. 
Sanclun vero caput, deacoto gulture, abseissum in 
fonteut, qui forte propter locum elífusi sanguinis 
emanat, carnifices abluuut : et quia uec patrata nece 
perseculorum animus, ut pote insatiabillter a»stuans, 
parcere novit, corpus truncum relinquentes, ad san- 
ctum Ferreolum illud, quod parricidales manus 
,Abluerant, caput deferunt; quatenus non dubitaret 
cxsum, quem ense, veritate attestante, videbat de- 
$cctum, et agnosceret hoc excepturum se in morte, 
quod per passionem ejus cernebat in Corpore. 

Quod totum juxta divinam voluntateu carnifices 

* [n plerisque deest gmplius. 

* Maj in. duo et Gem., devorationem. 


consecratis, iia profana persecutorum  atrecitate 
peractis, in tribus, ut ita dicam, partibus gloriosus 
dividitur miles. Nam caput Viennz defertur, corpus 
a loco in quo percussus est Brivatim delatum est, 
felix anima a Christo conditore suscipitur. 
Beatissimi vero senes qui, succensi spiritali gratia, 
Sacrosanctum. corpus sepulturz mancipaveraut, ita 
redintegrati sunt, ut in. summa senectute positi, juve- 
nilis aetatis vigore (irati, tan:juam juvenes laberen- 
tur. llic igitur Christi mariyr et testis ibidem studio- 
se reconditus , lata quoüidie (idelium devotione 
veneratur : ubi tanta beneficia virtutesque patrautur 
assidue, ut eas bumana lingia 19699 nullatenus 
suffciat enarrare. Ia loco * autem illo, quo. beatus 


C martyr percussus est, foos habetur splendidus, lenis, 


et dulcibus aquis uberrimus, ia quo ἃ persecutoribus 
caput amputatum abluum esi, de quibus aquis 
mult: sanitates tribuuntur inris Nau szpe ceco- 
rum oculi ab bis taciti illuminat suni; tertianarum, 
quartanaruunve febrium accensi, ut potati qui patiun- 
tur fuerint, conquiescunt, Nam et si quis gravi labo- 
rans incommodo, inspirante mariyre, desiderium 
1970 habuerit hauriendi, protinus ut bauserit con- 
valescit, et ita velociter exstinguitur vis febrium, 
*ceu si videas super immensum rogum projectis undis 
incendia universa restingui. Semper enim de tanti 
patroni gratia, indulto supplicationis affectu [ Nonne 
leg. eífectu? ;, populus gaudet; et quos locus ille mos- 
rentes excipit, Letos remittit, regnante Domino nostro 


D Jesu Christo, cui cum Patre et Spiritu sancto est 


bünor, virtus οἱ gloria in secula szculorum. Amen. 


4 liac usque ad semper enim desunt in. Germ. b 
et Germ. u; in alüs vero Mss. ei Edit. est caput. 3. 








HISTORIA SEPTEM DORMIENTIUM. 





EPISTOLA SANCTI GREGORII EPISCOPI TURON: NSIS AD DEATUM SULPICIUM BITURICENSEM 
ARCIHEPISCOPUM IN VITAM SANCTORUM SEPTEM DORMIENTIUM. 


Beatissiuio *. patri. Sulpicio, Dei gratia Bituricensi archiepiscopo, Gregorius Turonorum | indignus sacerdos, in 
Deo salutari nostro salutem. perpetuam. 


Apud poetam sub figura apum sanctorum virtus et prudentia laudatur, cum dicit: 
* |izc epistola deest in Cod. Clarom. Lauda:ur in Patriarchio Bituricensi, 


8. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 4108 


Quo magis exhaustze fuerint, hoc acrius ones 

Incumbunt generis lapsi sarcire ruinas (Virgil. vw Georgic.). 
Hoe, Pater beatissime, in fronte epistolas praemisisse lieuerit, consideranti quanta predentia, qeaats sollt. 
citadine titubantis Ecclesiz statum firmare, et ejus ruinas resarcire eontenditis. Hoc ia te proprie exemplis 
lucentibus, hoc mellifluis exhortantium ^ sermonum verbis, hoe denique gestis przeedentium sanetorum ia 
modium prolatis, agere non cessatis. Hinc est enim quod inter csetera, qua parvitati mez vestra sublimitas 
imper.vit, urgens scilicet imperium est amici admonitio, quatenus Septem Dormientes, qui apud Majas 
monasterium dieuntur quiescere, quorumque fama percelebris longe lateque diffunditur, actus, vitam vel 
finem, si uspiam possem reperire, scripto mandarem. Tanc ego juxta poeticum illud, pro more meo, pro 

vestra reverentia respondi, 


1157 


..... Tuus est, pster alme, quid optes ! 
Exposuisse labor, mihj juss. capessere fas est (Virgil. 1 meid.). ᾿ 


Statimque vicino, ut dicitur, obedientiz:e pede, vestram prosequeas jussionem , perscrutatus ecclesiarem 
scrinia, et bibliothecas revolvens, tandem apud prefatum Majus monasterium reperi quod quareh3am. 
Servato igitur tenore 1271-1979 Ecclesiz, Paternitati vestrz,, ut. petieratis, transcriptam destinavi. De 
exiero vesiram est et promere, vestrum est et ob Christi gratiam quaerore, zedificare ecclesias, et amico, 
imo servo obedienti, Clristi Domini gratiam impetrare. 

INCIPIT VITi, VEL CONVERSATIO, SIVE. ET MORS SANCTORUM SEPTEM DORMIENTIUM P, QUORUM 

CORPORA ΙΝ MAJOR! MONASTERIO CONTINENTUR, ET NOMINA HIC INSCBIBUNTUR, CLEMEN-, . 
PRIMUS , LETUS , THEODORUS , GAUDENS , QUIRIACUS , INNOCENTIUS. 


jJ. Temporibus Diocletiani et Maximiani, crodeli- A Captosque duzit secum Romam, inter quos foerual 


(616 eorum exigente, deficere coepit et discedere 
pese universus orbis a Romanorum potestate : inter 
multos autem Hunnorum * regnum discessit, pra- 
.SiJente eis Floro rege streouissimo. Qui Florus, pa- 
tre suo Amnaro 4 nomine noviter viam universe 
carnis ingresso, regnum adeptus est, cum viginti 
esset annorum. liabebat autem idem Florus duos 
fratres. minores se, Martinum et Amnarum. Duxit 
autein przdictus Florus uxorem puellam pulcherri- 
mam, Brichildem nomine, filiam Cbut regis Saxo- 
uum, ex qua genuit tres filios : primogenitum Flo- 
rum, beati Martini Turonensis genitorem ; secundum 
Hilgrinum ; tertium Amnarum. Secundus siquidem 
flilgrinus quatuor filios genuit, Clementem, Primum, 


duo fratres Flori regis, Martinus et Amnarus. Filios 
autein nondum genuerat , nisi primogenitum suum, 
Florum videlicet trium aniiorum: alios autem duos 
post reversionem eaptivitatis genuit. Cum autem 
prasentati essent Diocletiano, misit eos in carcerem. - 
Post annum fere dimidium, recordatus Diocletianus 
probitatum Flori , jussit eum sibi praesentari, Videns 
autem pulchritudinem ejus ob fascem et laborem car- 
ceris emarcuisse, misericordia motus est, absolw- 
tumque remisit ad propria, permisso et regno suo 
in vita sua cum redditihus, sublatis vel saisitis [Ed., 
[raciis] munitionibus. Tali etiam pacto permisit eum 
regnare, ut post. mortem ipsius, filius ejus non sa- 
blimaretur in reyno, nec in consulatu, sed tantom 


L:etum, et Theodorum, Tertius autem Amnarus tres B, tribunus exsisteret. Quod cum ex utraque parte ἔτ- 


ge»uit, Gaudentem , Quiriacum et Innocentium. 
Florus igitur cum regno suo fere per decem annos 
feliciter potiretur, a Maximiano aggreditur. Qui fere 
per tres annos laborans, vix, et cum maxima diffi- 
eultate, primas partes regni ejus ingressus est, nec 
sine morte et sanguine suorum pugnatorum. Siqui- 
dein Florus cum eo bis terque confligens eum turpi- 
ter devictum fugaverat. Sed proditione suorum sai- 
sivit quoddam castrum , et inunivit contra euin, et 
ejus regnum; et sic seeundum et terlium. Tandem 
obsedit eum in quodam castro munitissimo cum omni 
fere nobilitate Hunnorum. Obsessus au(em per di- 
midium annum ad deditionem compulsus est venire, 
vita sibi cum membris suis atque suorum concessa. 


^ Cod. Vict., exhortalionum. 

b Clar. addit consanguineorum beati Martins. 

c Clar., Hungrorum, sed iufra eos, ut ceteri, ap- 
pellat Hunnos. 

4 Idem Cod., Asmarus, et sic in(ra. Victorin., ut 
plurimum, Aitarus. Albericus, qui ez:culo xii Chro- 
nicam scripsit, ex hac Septem Dortmientium Vita, 
quam Gregorio nostro attribuit, descripsit sancti 
Blattiui genealogiam. 


matum fuisset , recessit cum omnibus suis. 


MH. Reversus autem, eodeni anno genuit duos filios 
geminos, Hilgrinum et Amnarum. [Deus vero *, qui 
non accipit personam principum, et reprobat con- 
silia eorum ; qui quos vult indurat, et tradit in re- 
probum sensum, et adducit in stuporem; et impe- 
ratores ipsos, qui Ecclesiam persecutionibus gravis- 
simis diu vexaverant, in tantam amentiz et vanitatis 
devenire permisit mutationem, ut Diocletiauus Ni- 
comedix, Maximianus Mediolani, uno die deposius 
insiguibus imperii, post imperium privati viverent, 
quasi plebeii. Verum Maximianus baud multo post 
facti poenitens, cum dispositis insidiis geuero sue 
Constantino, jam regnum tenenti, mortem molire- 


4 Loco eorum qua hic ansulis includuntur, cud. 
Vict. curn Editis hab:t : « Diocletianus autem noo 
multuai post , privatam eligeus vitam, apad Medio- 
lanum diem clausit extremum. Maximianus vero cum 
dispositis insidiis, genero suo Constantino tunc re- 
gnum ienenli mortem moliretur, deprehenso dolo 
illius, apud Massiliam captus, uec post multum io 
carcere a daemonibus strangulatus, impiam vitam 
digna morte finivit. » 


g109 


HISTORIA SEPTEM DORVIENTIUM. 


tur, deprehenso dolo illius, apud Mbssiliaen captus, A nopolin venit cum filio suo Floro 4 parvulo, quem - 


nec post multum in carcere, fractis laqueo cervici- 
bus, est strangulatus : vel, ut quidam asserunt, ἃ 
d:emonibus suffocatus impiam vitam digna morte fi- 
nivit. Diocletianus vero et ipse eadem de causa, ei- 
dem Constantino factum se intelligens suspectum , 
hausto veneno sui ipsius effectus est punitor impius, 
et in villa sua secus Salonas oppidum diem vite 


clausit extremum, His ita et temporali et aterna. 


morte multatis, cum post tetram et horridam bello- 
rum et persecutionum caliginem , diu desiderata pa- 
eis tranquillitas divino nutu late per mundum splen- 
descere inciperet] Florus primogenitum suum Flo- 
rum Constantino, qui eisdem imperatoribus, Diocle- 
tiano el Maximiano, brevissimo tempore Constantio 


imperatori eommeudavit, qui eum secuu rétiuuit, et 
militem fecit 4. (Quem etiam adhuc adolescentulum 
Julianus Casar, ab eodem Constantio patruele suo 
in Gallias adversus Barbaros, qui l'omanorum terras 
infe:tabant, ignarus quid de eo disponeret, secum ad 
ferenda presidia adduxit, et exercitandum militia, 
quandiu praevaluit, iu. comitatu suo detinuit.] Sed 
vir sanctus magis elegit Deo servire coelesti, quam 
sub imperatore terreno militare. (Quia, ad hoc spe- 
cialiter effectus est, ut. triumphale sancte crucis 
vexillum in occiduis mundi partibus erigendum et 
adorandum deveheretur, et militi? sacramenta evan- 
gelicis mutaret edictis. Qui clarus avis, scd elarior 
meritis, sanctus ab infantia, devotus 39744 a pue- 


patre suo et Galerio Maximiano insimul tantuin 1ne- B ritia, perfectus in adolescentia, perenniter de die in 


diis *, successerat, 34979 educandum tradidit, 
quem semper charum et dilectum Constantinus idem 
habuit. Adultoque, et militi facto, uxorem dedit ne- 
ptem suam, filiam sororis sux, tribunumque consti- 
" tutum remisit ad patrem suum. Qui ex eadem uxore 
sna filium, vivente patre suo, genuit, quein Floróm 
vocari precepit. Qui [natus est quidem Constantini 
anno 17, sed] postmodum tempore [filii ejus] Cou- 
stantii a beato Paulo Constantinopolitano episcopo, 
Deo disponente, catechumenus factus, et baptizatus, 
Martinus est vocatus ^. [Venerabilis autem baptizá- 
tor ejus, idem patriarcha Paulus, ab eodem Con- 
stontio, qui patri in imperium succedens, in Aria- 
nam haeresim declinaverat, apud civitatulam quam- 


diem, de virtute. in. virtutem. proficiens, magnis in 
mundo claru t miraculis, et doctrinis Catholicis longe 
lateque resplenduit. Qui enim a tanta virtute, et mi- 
raculo tam grandi et stupendo, in initio viarum Del 
inchoaverat, quid mirum si et prosperos in eis sem- 
per excursus et beatos exitus haberet? Imo mirum, 
si post tam mirabilem, qua ad se Deus illum traxit, 
conversiouem, et visutum sublimitate arduam, et 
miraculorum claritate glorios:m, et religionis decore - 
splendidam, jugiter usque ad vite. termiBum non 
ageret conversationem. Quis enim non omni fere vir. 
tute et miraculo mirabilius ducat, infantulum vix de- 
cennem ab uberibus, ut sie dicam, cuim lacte ina- 
terno imbibitam erroris fanatici exhorruisse super- 


dam Cappadocir, Cucusam nomine, ob Caiholicain ( stitionem, parentibus, tutoribusque, atque actori- 


fidem pulsus exsilio, Arianorum insidiis crudeliter 
strangulatus, ad coelestia regna victor migravit *.] 
Florus autem antiquus senio confectus diem clausit 
extremum, terram suam primogenito suo dimisit, et 
duos fratres juvenes in manu ejus reliquit. Qui mor- 
tuo patre terram viriliter rexit, et fratres suos cum 
filiabus nobilissimorum pogi Hunnorum copulavit, 
ex quibus primogenitus suus, Hilgrinus videlicet, ut 
przdictum est, quatuor filios generavit ; secundus 
autem Amnarus, tres. . 


ΠῚ. Florus igitur tribunus, filius Flori regis, mor-: 


tuo Constantino, et regnante Constantio, Constanti- 


* Editi, eum Vict., brevi tempore Auxentio me- 
diante successerat, 

b Editi cum Vict. , vocatus. Natus est autem. Con- 
stantiui undecimo anno. Florus, etc. - 

* Qu: de sancto Paulo hic habet Codex Clarom. 
eseleri referunt in num. sequenti. Idem habet de ejus 
mar!yrio sanctus Athanasius. Ipsius vero festum ce- 
lebratur die 7 Junii. 

4 1d est, Martino. Sicquippe eum tunc appellatum 
volunt. 

e ScUlar. At alii, fecit : juvenem etiam secum ha- 
buit post mortem Constantii , sed vir sanclus, eic. 

f! Quz habet Cod. Clarom. inter ansulas inclusa 
proferimus, qua vero editi cum Cod. Vict. habent, 
hw: in. notis apponere visum est. « Quia specialiter 
: [f-ctum est, ut vesil:um sauctze crucis occiduas or- 
bis portaret in partes, et militiz:: sacramenta evange- 
licis mutaret edictis. Qui, ut diximus , a beato Paulo 
Constantinopolitano episcopo temopore Constantii , 
heo educaute, primo co*ecliumieuus. factus, et post 


bus, nunc minis, nunc verberibus, nunc. blanditiis 
insistendo dehortantibus, ad Christi fidem, et ad Ec- 
clesize, eujus sacramenta necdum perceperat, confu. 
gisse societatem? Quis non summis attollat przco- 
niis puerum duodennem, instar cordati et fortis viri, 
elatis teneritudinem non respiciendo, eremi squalo- 
ren, οἱ quidquid. ibi tolerare posset, ac sl delicias 
concupiisse ; et quod Interim pro corporis imbecilli- 
tate non valebat, sed postea impleturus erat, medi- 
tando saltem et desiderando in conspectu Dei, qui 
velle nonnunquam pro facto reputat, jam facere? 
Quis non insigni Jaude priedicandum censeat adole- 


non multum baptizatus. est. Qui beatus episcopus a 
Constantino impera:ore apud civitatem quamdam 
Cappadocie, Cuibiusam nomine, ob catho'icam fidem 
pulsus exs.lio, Ariauorum insidiis crudeliter stran- 
gulatus ad cglestia regua migravit. Beatus autem 
Martinus post sacri baptismatis mysterinm magnis in 
mundo claruit iniraculis, et doctrinis catholicis longo 
lateque resplenduit in orbe. Hic vir primo florem 
adolescenti: su: Mediolana transegit io urbe, sed 
exinde Arianorum sxvitia principum ex pulsus, Gal- 
licanas secessit in partes , venerabilique Pictavensi 
anüistiui Hilario est conjunctus , hujus se discipliuis 
sanctus Martinus post relictum miliije cingulum so- 
ciavit, lude. quoque sanctus vir divino adinonitus 
oraculo parentes suos, errore relicto, ad sanctse fidei 
professionem convertit; ei matrem qus illum mun. 
do genuit, ipse in Cliristo generavit , et exemplo 
avorum suorum Martini et Amnari, qui Christianis- 
suni eraut, et civitatibus, etc. » 


S. GREGORII EPISCOPI TUftONENSIS 


4112 


scentem in summis onautritum deliciis, juribus patris A urgeretur 1nnameris. Quid faceret, vel potles quii 


sxculari implicitum militi;g , quasi solitarium vel 
' monachum se exhibendo, non solum ab operibus 
malis, sed et ab omui concupiscentia nefaria conti- 
nuisse, et in medio fornacis Babylonies sulphure et 
pice ferventis se illibatui eustodisee; nter alios aliena 
diripientes, et eum irridentes, su» non modo-superflua, 
sed etiam necessaria pauperibus erogasse, et quidem 
pra:cepta quoque transcendat ( trauscendisse symtaxis 
postulat] , ut in divisa chlamyde patet fecisse? Dealtera 
quippe duarum vestium pro Christo danda, non deuna 
dividenda preceptum habemus, quod fecit iste, cujus 
, €or et sua et se ipsum Christo et pro Christo fratribus 
impendere paratum erat. In quo et illud quis 3975 
non cum stupore aceipiat, quoJ iater parentes ditis- 
simos, et inclytos, utpote regibas atavis ;editos, 
constitutus, quod et regis Constantii, et Juliani Cze- 
saris, nunc hujus, nunc illius, in diversis terraruin 
partibus comitatum sequi; et eis, ut pote materno- 
yum avunculorum filiis, in adolescentia adhzrere et 
obsequi coactus , quorum alter Arianus, alter apo- 
$iata, uterque persecutor orthodoxorum erat, in 
tanta rerum sibi oppositarum contrarietate, et fidem 
incorruptam servavit, et paupertatem terrenam sem- 
per amplexatus est, et humilitatem perfectam tenuit ! 
Quis et illud in eo inconsileratum praztereat, quod 
ea qua pauperem contexerat parte ehlamydis, Chri- 
stum videns circumdatum, et illam quasi ostentando 
apud angelos inde gloriantem , de visione tam grandi, 
tamque gloriosa, de qua alius gloriaretur, ipse glo- 


non faceret pro salute multorum, qui pro unius de- 
votione tantum tzxdii sustinuit, tam diuturnuin quie- 
tis suze dispendium pertulit? Quas cruces, quz sop- 
plieia, quas injurias, si inferrentur pro Salvave, 
non epulis omnibus quatuvis delicatis anteferret, qui 
pro amore bominis mortalis singularis gaudii sui 
unicum zque desiderium, pro cujus dilatione acriter 
cruciabatur, tamdiu adimplere distulit? Sed profecto 
sancti juvenis exercebatur pàtientia, probaba:ur for- 
titudo, experientia formabatur, et przediscebat in se- 
ipso 1976 spontanea charitate quod postea tem- 
pore opportuno, episcopus animarum positus, debita 
sollicitudine faciendum sibi esset de multis. lia do- 
ctus ἃ juventate, fecit hoc ipsum in senecta, ultra 


B fere omnes homines, et plus quam exigi deberet ab 


eo. In diebus Maximi imperatoris, quando seeun- 
dum charitatem qux sua non querit ambulans, non 
solum juxta Paulum fieri optavit, sed etiam anathe- 
ma pene 86 fecit a Christo pro fratribus noxiz com- 
munionis : non voluntate, sed necessitate conveo- 
tum iniens, ut his quorum cervicibus szvi regis gla- 
dius imminebat, Hispaniarum ecclesiis consuleret. 
'Sed sciens procul dubio ad implendam legem aiiorum 
onera alj aliis esse portanda, sciens dilectionem esse 
legis plenitudinem, sciens charitatem esse vinculum 
perfectionis, et principium fructuum spiritualium; 
sciens per ipsam serviendum invicem, ipsam vero 
nunquam excidere, et ambulantem in ea non errare 
nec deflcere, tantze virtutis fretus euffragiis, secure 


riatus non,est : sed magis bumiliatus, anhelanti de- C presumebat, quoniam quidquid aliquando detrimenti 


siderio istar cervi sitientis ad fontes aquarum , re- 
versus Constantinopel:m, percepto a beato Paulo urbis 
ejusdem patriarcha, ut pr:ediximus, baptismi sacrá- 
inento, quod sedulo volvebat pectore, et longo xsiu 
parturiverat, et jam quasi in partum maturitate na- 
turali ad fructum vitie erumpere gestiebat, ipse li- 
bens ad effectum perdageere instituit? Qui hoe, 
videlicet, ut calcatis omnibus sseculi lenocinantis oble- 
ctamentis, libere vacaret Deo, et absque interpella- 
tione cur:e exterioris caelestem erigens conversatio- 
nem, gustaret crebrius, οἱ videret quam suavis est 
Dominus? Quod unum eum juxta sententiam Do- 
mini maxime duceret necessarium, et ad hoc solum 
adipiscendum vehementer ferveret, quis non con- 


pro ejus conservatione incurreret, per ipsam quz 
operit multitudinein peccatorum facillime restaurari 
vel impleri possel. Nec obsecro cuiquam vel onerosi 
sit, vel otiosa judicewur ista ob admirationem, et con- 
templanda Martini in tate adhuc juveunili nerita facia 
digressio, cum totius opusculi hujus summa in ipsum 
respiciat, nec minus propter ostendendam et cbaritaus 
ejusabundantiam, qua semper totus affluxit, et originis 
nobilitatem 8 Severo, primoVitze ipsius scriptere, prz- 
termissam, quam propter prxedictorum consanguineo- 
ram ejus venerabilem cenversatiouem, vel obitum po- 
steris insinuandum, inertem licet stylum moverimus. 

IV. Sed ut ab bis jam ad suscepize narrationis se- 
riem recurramus, Martinus veleri exutus, et novo 


templari delectetur, quis non imitari conetur, quam D per baptismum indutus homine, tribuni sui, quem 


simplici οἱ germana charitate pro salute fratris dis- 
tulerit? O vere mirabilem sancti adolescentis beni- 
gnitatem ! qui cum hane partem optimam, quz nulli 
consequenti eam aufertur, nonnisi in foramine petrae 
et caverna macerie, obtinere $e posse cognosceret, 
ubi unica protectio, et singulare refrigerium confu- 
gientibus in umbraculum diei ab restu, et in securi- 
tatem et in absconsionem a turbine et a pluvia, voto 
tameu salvandi socium, contra votum bieunio mala 
mundi toleravit, stans foris quasi sine tecto inter 
procellas, nimbos et grandine» in lino profundi, in 
lubrico seculi, ubi non inveniret requiem pes ejus; 
ubi noun solum injuriis a(fligeretur, sed et periculis 


tantopere lucrari Christo satagebat, qui evoluto 
tribunatus sui tempore, inutatum vita οἱ habitu, 
serviturum se Deo pollicebatur, revietus suppli- 
catione, et dilectione quasi ligatus, per biennium 
non rapinis, sed sanciis, ul coeperat, insistens ope- 
ribus in cerzbitatu moralus est. Qua exspectatione, 
quam gravissime ferebat, exacta, conLinuo non ac- 
quievit, sed renuntiavit carni εἰ sanguini; et licel 
repuguante εἰ indignante Caesare, abjurata sacu.ari 
militia, abdicatis parentibus, prediis et. patria in 
qua natus et. notus, dives et inclytus, et ob. liuc re- 
verendus et magnilicus haberi poterat, Deo uobis 
illum in patronum destinante, in exteras has τὸ 


4115 


WISTORIA SEPTEM DORMIENTIUM. 


41114 


giones diflpglens, ubi incognitus et inglorius repu- A fratres paternam hereditatem dividentes,. sed sicut 


taretur, exsul et pauper lsudabilis, in argumentum 
su; mogne bumilitatis, doctrina et exemplis prz- 
stantissimi et speciabilis viri Hilarii, qui in diebus il- 
lis Ecclesi:: Gallicanz singularis et lucerna et co- 
lumua apparebat, erudiendum se subdidit, discipu- 
lis, ne in vacuum vel periculose curreret, si suo fer- 
retur judicio, el sc sibi magistrum constitueret ; eL ne 
incideret in eorum 1977 numerum, quibus dicitur : 
Vavobis qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobis 
ipsis prudentes (1sai. v, 21)! Cui cum in schola virtu- 
tuin desudanti juberetur a magistro celsiorem Levi- 
tici ordinis gradum ascendere, ipse in augmentum 
profectus sui, in in&imo exercist officio, eo sccurius 
quo lhumilius, eodem taudem magistru suo oonce- 


uno ortu gemini nati sunt, sic una domo, uno füude, 
una re communi cum uxoribus et (liis contenti 
sunt. Eodem autem anno quo bapiizati sunt, viam 
universz carnis ingressi sunt. Horum itaque praeno- 
minati septem filii 197& omnia predia sua venun- 
dantes, pretium pauperibus distribuerunt, servosque 
suos ingennos feceruut. Ipsi vero in quodam loco «6 
incluserunt, lectioni, orationi, et psalmodize vaean- 
tes, duobus tantum servulis contenti, qui eis ofli- 
cium consolationis impendereut. Vivebant in ccena- 
culo constituti sine querela, tam Deo quain homiríibus 
plaeentes, uxorum et liberorum grate eonsortio Cv- 
rentes, coelibemque vitam actitare satagentes. De re- 
liquiis autem ciborum suorum, ad qusscunque partes 


dente et miraute , subsedit. Quid igitur jum de hoc B deferrentur, vel a quibuscanque infirmis suineren- 


viro tanta humilitate fundato fleret ? Nou ut, secun- 
duin Scripturas, humilem spiriiu. susciperet gloria, 
et qui se humiliaverat, a summo buuillitatis doctore, 
quem pene sequebatur, exallaretur; quasque in :i- 
lentio subditus investigaveral, potens opere eL ser- 


mone, ei apostolico dignus iwinisterio, aliis notas - 


faceret vias vite? Sed quomodo ad ministerium ac- 
cederet, nisi assumeretur? et quomodo pr:edicaret 
nisi mitteretur? Propterea. cum apud magistrum in 
Bümma degens subjectione, et quiete instrueretur; 
nihil de se magni zstimnans, nihil alti disponens, a 
Domino, qui cor parvuli sui intuebatur et magni- 
peudeb.t, opus evangeliste per revelationem jube- 
tur exercere, et parentes, quos adhuc g-ntilitatis er- 
ror obligabat, ad insinuandam illis fidem Christi, 
monetur visitare. Oraculo itaque fretus divino, ex 
licentia beati Hilarii, nam necdum ab Augusto Con- 
$tantio pro fidei defensione in exsilium missus fuerat, 
quorsum jussus fuerat devotus proficiscitur : et cir- 
cunquaque verbum Dei spargens, multam ex conver- 
sione infidelium messem horreo Christi iuferre con- 
tendit, parentesque 8005s, cooperante gratia superna, 
δ Christian: fidei professionem convert, solo pa- 
tre, inscrutabili Dei judicio, in imagine et errore 
terreni hominis permanente, et ex sola veteris usus 
auctoritate male ab infantia imbibiti superstitionein 
fanatici cultus defendente. Matrem quoque, qux eum 
mundo genuerat, ipse ia. Christo regeneravil ; factus 
ejus spiritualis pater cujus carnalis erat lilius; et 


tur, qualicunque infirmitate tenerentur, protinua 88e 
nabantur. Quamobrem primo ex adjacenti provincia, 
postmodum ex omni regione illa pene universi ve- 
nientes, illos sicut prophetas Dei venerabantur. Ex 
quibus multi praedicatione eorum fidem ipsoruin imi- 


tantes, Christianitati subjiciebantur, et veterem ho- . 


minem exuentes, novum, qui secundum Deum crea- 
tus est, induebantur. Denique omnes eos ct obse- 
quiis et multis donativis venerabantur 5. Ceterum 
principes, tribuni et milites Christiani, Judaei et gen- 
tiles eos visitabant, reverebantur οἱ excolebaut, Qua 
de re servi Dei permoti, inani glorixs et ambitioni 
bujus szeculi subjici timentes , fugze latibulum expe- 
tentes, patri.m relinquere disposueruut£ : quippe cum 


C in μος exemplo eis esset Abraham, et recentius multi 


alii justi, et recentissime eorum patruelis ἢ beatissi- 
mus Martinus. [Qui sicut obtemj'eranter, et prxecepta 
Chri-ti audiens et consilia, nibil ejus amori prepo- 
Suerat, sed, omnibus relictis , assumpta cruce, et se 
sibi abnegato, ipsum ducem sequens, nrbitrioque 
ejus se committens, damnosam cunctis propria voe« 
juntatis facultatem abjecerat, ita Cbristus quoque 
pollicitationis su:e sententiam in eo liberaliter com- 
pleng, et miraculorum gloria et honore pontificatus , 
et divitiarum copia, illum quamvis ista fugientem 
illustraverat, et promissum sequacibews suis centue 
plum ei jam et hic reddiderat, in futuro servans illi 


plenitudinein intermins retributionis. Cumque de 


terra et de cognatione sua solus propter Christum 


praestans ei ut e:set initium aliquid nova mundo D exisset, maguiflcante eum eodem Christo duce swo, 


ereaturz, a qua ipse liomo ut exsisteret, post Deum, 
iuitium acceperat. Effecit autem ut et ista et czeteri, 
quos saluti conquisierat in Christo renascerentur 
per manus patruorum patris sui, suorum scilicet 
prepatruorum Martini et Aumarl, qui Christianis- 
simi érant, et civitatibus sibi deputatis episcopa- 
tus officio fungebantur, inter quus baptizati sunt 
etiam llilgrinus et Amáarus patrui ejus, cuni septem 
filiis suis, Clemente videlicet, Primo, L:to, et Theo- 
doro, Gaudeute, Quiriaco et Innocentio. Quorum pa- 


tres, Hilgrinus scil cet et Amnarus, non sicut. alü ^ 


* Clar., donariis honorabant. 
b Editi cum Vict. : Et. multi alii. justi, et maxime 


in terra peregrinationis sux , et ad verbum oris ejus 
faciente prodigia, mirum dictu! de lapidibus suscita- 
vit filios Abrahz, et mutabat corda hominum, erro« 
neosque et incredulos couducebat ad semitas justitiz, 
et ad prudentiam justorum. E vertebat delubra, füm- 
dabat monasteria, sedifcabat ecclesias ; et ita yaula- 
tim succrescens, factus erat in gentem magnam]. 

V. Audientes igitur praedicti famam sanctitatis et. ᾿ 
celebritatem nominis ejus, et quod in episcopatu 
Turonicz civitatis. esset subrogatus, consilio inito, 
brevi e»peusa, et exiguis sarciuis collectis, usque 


eorum couscbrinus beatus Martinus. Caeterum audientes 
[amam sanctita i», etc. 


1115 S, CREGORII EPISCOPI TURONENSIS 1116 


ad ipsum ventre et consilio ejus vivere stabiliverunt : 
14979 quod et factam est. Ven:entes aotem. usque 
ad Turonenseu civitatem invenerunt beatum Ma'ti- 
tinum in episcopatu more suo Dominico die missa- 
rum solemnia celebrantem, petieruntque more pere- 
grinorum benedietionem. Post eonsummata divina 
[AL., acta sutem| missarum solemnia, cognovit eos 
"beatissimus Martinus consanguincos et censobrinos 
8906; flevitque saper singulos, et osculatus est eos : 
ducensque eos trans fluvium secum, ubi multitudo 
eommauobat fratrum, invitavit ad prandium in com- 
mute cum fratribus. Sequenti autem die, omnein 
peregrinationis sua »eriem retexuerunt, voluntatem- 
que suam in hoc esse dicentes, ut limina apostolorum 
Petri et Pauli visitarent, ut et in Hierosolymis per- 


A scipiens ia commune cum fratribus altis singulariter 


eos diligebat, et spiritualiter revisebat et Gonfortabat, 

VI. Beatus autem Martinus post obitum suum usque 
ad diem migrationis eorum ssmpissime eis apparebat 
in visione, eonsolans eos et corroborans b. Vizeront 
autem cum eo in sancto proposito amnis sexdecim, 
post transitum ejus viginti quinque : videlicet sub 
Gualberto abbate primo annis viginti tribus ; sub Ai- 
cardo secundo abbate annis duobus. Hujus scilicet 
Aicardi sceundi abbatis tempore, contigit festivita- 
tem beati Martini de transitu Sabbato evenire ; se- 
quenti vero die, qua Dominicam celebramus, post 
peracta matutinorum solemnia, media nocte apparuit 
eis beatus Martinus, nuntians eis diem obitus sui, 
dicens : Crastina die summo mane vocate huc Aiesr- 


gerent, sepulcrum Domini visitaturi, et crucem Do- B dum abbatem ad vos: qui dum astiterit, intimate ei 


mini adoraturi, et per beati Jacobi sepulerum venturi, 
et sic ad ipsum reversuri. Quam viam. eum benedi- 
etione beati Martini aggredientes nudis pedibus, laneis 
utendo vestibus, pane et aqua, et crudis berbis con- 
tenti quinquennio peregerunt. hevertentes autem 
sani εἰ incolumes, beato Martino se presentaverunt 
cum multis reliquiis, videlicet de sepulcro Domini et 
ejus sanctissima cruce, de sepulcro etiam sanct: 


Maria: matris Domini et ipsius vestimentis, de reli- - 


quiis apostolorum Petri et Pauli et sancti Jacobi 
fratris Domini, et ex multis aliis, quas beatus Marti- 
mus reverenter accipiens in apsida majoris ecclesiz 
€um reverentia posuit. lpsi vero septem fratres beato 
Martino, et fratribus ibidem manentibus, tam in 


singuli omnem vitse vestrae seriem, οἱ actus vestros, 
confitentes omnia peccata. vestra. Dicite quoque illi 
ex me, ut in honore sancte Trinitatis missam cele- 
bret, coinmemorationem mei faciens, et sanctorum 
quorum reliquize in presenti altario a me consecrato 
continentur, ponatque singulas hostias pro vobis sin- 
gulis immolandas [A/., oblaturas], quibus consécratis 
singuli communicabitis. Peracta communione, viati- 
coque percepto corporis et sanguinis Domini nosti 
Jesu Christi, missaque finita, prosternetis vos ad 
orationem, viam universe carnis ingrediemini, tam 
ἃ dolore mortis extranei, quam a corruptione caruis 
estis alieni; sicque ab Angelis suscipiemini, et a 
meipso sursum conducemini, donec assignemus vos 


anima quam in corpore se dedentes, voverunt se C ante tribunal Christi : quod totum faetum est ut hea- 


de loco illo non recessuros. Statim autem beatus 
Martinus eos gratanter excepit, et mon chico habitu 
eos induit, et benedictione propria confirmavit, po- 
suitque eos in latere cavati montis in quodam specu, 
fecit quoque eis oratorium ^ in ipsa rupe, benedixii- 
que altare, ubi et reliquias proprias manu condidit, 
quas ipsi apportaverant. Ordinavit autem Clementem 
et Primum presbyteros, Lz:ttum et Theodorum dia- 
conos, Gaudeutem, Quiriacum et Innocentium sub- 
diaconos. Permanseruut autem in eadem cella sive 
oratorio, ubi et delectabantur jejuniis, oratione, si- 
lentio, lectione, quandiu beatus Martinus superfuit. 
lpse quidem per revelationem. obitum suum longe 
ante prz::noscens, ad Condatensem vicum ire dispo- 


tus Martinus imperavit. Cum autem communio .em 
[Al., viaticum] accepissent de mauu Aicardi abbatis, 
finita missa, genibus flexis, sani atque incolumes, in 
oratione prostrati viam universe carnis ingressi sunt, 
ut beatus praedixerat Martinus, tam a dolore mortis 
extranei quam a corruptione carnis fuerant alieni. 
Repleta est autem illico cella illa tanto odore, ac si 
multorum aromatum congeries ibi sparsa putaretur. 
Suscipiens autem eos non de morle, sed quasi de 
oratione abbas Aicardus una cum (fratribus, non mor- 
tuos putabat sed dormientes, cum facies eorum ut 
rosa ruberet, caro ut nix splende:sceret, Quam ob 
rem per sedilia illos disposuit, sicuti soliti erant se- 
dere in cella sua, poauitque eos 114 ut ab omnibus 


suit, ut pacem inter clericos ecclesi: illius dissiden- D inspici possent, solis necessariis, quibus ab injuria 


tes reformaret : cognoscens etiam per spiritum non 
se reversurum, convocatisque omnibus monasterii 
fratribus, singulos osculatus est, atque benedixit, et 
praefecit eis unum ex fratribus loco suo, nomine 
Gualber:um, abbatemque constituit, et benediciione 
sua confirmavit, cui et commendavit. septem supra- 
dictos 1960 fratres et patrueles suos, qui eos su- 


* [Toe ipsum esse aiunt quod liodieque prope. Ma- 
joris monasterii basilica.n visitur, iu. rupe imminenti 
cavatum, ubi eorum sepulcra, seu potius sepulcrorum 
reyrzsentatio in lapide excisa habetur. 

b Sic Clar., quo solvitur Marull:d scrupulus, qui in 
exitis legeliat : Vixerunt autem post obitum beati Mar- 
lini viginti quinque annis, tempore beati Martini sexde- 


irruentium defenderentur, inter eos et intrantes me- 
diis repagulorum obicibus. Patebani * etam limina 
uL omnes advenientes viderent sanctorum facies, nou 
sicut mortuorum, sed 8:cut durmientium : quia licet 
hominibus mortui esseut, 13981 Deo tamen cui 
omnia vivunt, dormiebant. l'er septem 2utem dies, 
quibus sper terram fuerunt, non defuit odor ille 


cim annis, tempore autem Galberti post beatum Marti- 
unum primi abbatis tricenis annts, teinpore vero Aichardi 
secundi  abb&is duobus annis. Tempore δὲ (wide 
* Aichardi, etc. 
€ Sic C'ar. ; alii vero, posuit 60. incd.oct:e απ τ μὴ 
rcp.igulo. l'atebant, etc. 


4117 


DE SS. MEDARDO ET GILDARDO. 


suavissimus. Tanta autem fuit adveníantum molu- A Brictiam una cum elero et populo : initoque censilie, 


tudo, quautum aut locus admisit, aut vi:e vel semita, 
capere potuerunt. Oines febricitantes vel frigoritici, 
qui adveniebant, sani revertebantur ; leprosi autem, 
Burdi, muti et claudi multi curabontur. Affereban- 
turque qui venire nou poterant in lectis et grabatis, 
et ex odoris fragrantia sospites revertebantur. Se- 
ptimo demum die a transitu ipsorum abbas Aicardus, 
congregatis fratribus sancti monasterii, ad funus ad- 
fuit. Misit quoque et accersivit sanctissimum senem, 
Turonice 19689 sedis civitaiis praesulem *, beatum 


* Sic Clar.; alii, archiepiscopum. Quo nomine Gre- 
gorii :»vo Metropolitani in Occidente non donaban- 
tur. Nec eo alias usquam usus est Gregorius. 

b Sic Clar.; alii autem, sepultique sunt. Ex his col- 
lige non semper depositionis diei notnine intelligi eum 
qui fuit obitus. Sacra eorum corpora in capsis ser- 
vaniur retro majus altare principalis basilicae Majoris 


Bicut erant vestiti, sepelierunt eos in »psa. cella vel 
oratorio, ante altare ipsius oratori4 a beato Mariino 
cum pignoribus sanctorum consecrati. Trausierunt 
autein pridie Idus Novembris, secundo die a festo 
quo celebratur transitus sancti Martini, et depositi 
sunt b xii Kalendas Decembris. Qui sepulti terris, 
in Christo se vivere manifestant virtutibus et mira- 
culis, praestante eodem Jesu Christo Domino nostro, 
qui vivit et regnat cum Deo Patre in unitate Spiritus 
sancti Deus, per omnia szcula seculorum, Amen. 


monasterii. Porro preter hos Septem Dormientes, 
sunt alii item celebres apud Ephesum, de quibus agit 
Gregorius cap. 95 libri 1 Je Gloria martyr. Septem 
item in. Germania Dormientes laudat Paulus Diac. in 
lib. 1 de Gestis Langob. cap. 4, qui ab istis post Ba- 
ronium Marollio alii esse non videntur. 


Esplicit vita et mors Septem Dormientium. 





INCIPIT PROLOGUS BEATI GREGOM!! TURONOBUM ARCHIEPISCOPI IN VITAM 


DEATI MAUBILM 


EPISCOPI ET CONFESSORBIS. 
(Ex compluribus Codd, mss.). 


Sanctissimo sanctae Parisiorum τ γα Ecclesie pr:sulum domino Germano, Gregorius Turonicz metro- 
polis bumitis episcopus, salutein. Petisti sane uti Vitas et miracula quz» Dominus per beatum Mauriliim at- 
que Albinum Andecavorum antistites operari dignatus est, quas Fortunatus presbyter luculento sermone 
descripserat, scriptorum vitiis jam pene depravatas, nostre auctoritatis peritia corrigeremus, vestrzeque 
Devotioni, qui priorum exemplis proficere cupitis, misissemus. Sed nos reculentes, si id egerimus, perfido- 
gum nos latratibus atque morsibus, qui doctrinam quzrere nesciunt sed invidere, dilaniari ; dupticis tzedii 
moerore concutimur, dum et vestris non parere jussionibus, ipsisque displicere metuimus. Fisi tamen Omui- 
potentis promissionibus, qui per prophetam suum loquens innotuit , quia qui seminant in lacrymis metent im 
gaudiis (Ps. cxxv, 6), vestrze satisfaciam voluntati. Sciimus namque quia si qua digna suut imitari, et alteri 
possunt szculo prodesse, sanctissimorum Christi confessorum Vitas atque virtutes stylo quis digesserit, cor- — 
rexeritque vel rustico, et sibi mercedem, et imitari volentibus conferet adusque salutem. Permaximas igitue . 
pretiosissimorum Christi confessorum Maurilii atque Albini virtutes non loqui, sive corrigere, quia memoria 
dignz sunt, crimen ducentes, plebeio, ut postulastis, utentes calamo, quo potius vulgaribus prosin!, de plu- 
rimis pauca, sed tamen, Deo teste, verissima corrigemus, omittentes plurima a Fortunato edita, quz fortas- 
sis iufidelibus incredibilia viderentur. (ux vero a nobis correcta sunt vestr:e Sauctitudinis petitioni dignius 
oflerenda putavimus, ut qui illos imitari gaudetis, illorum proficiatis virtutibus informati. 


INCIPIT VITA SANCTI MAURILII, 


Igitur Maurilius Mediolanensis oppidi indigena ex- (; tunato tribui solet, habetur hec clausula : Explicit Vita 
giirit parenübus splendidissimis, etc. (In Codice Pa- — beati Albini composita a beato Gregorio Turonicss 
triciacensi, de Percy, in Burgundia, ab annis circiter — urbis episcopo.) 
octingentis scripto, post Vitam sancti Atbini, quam For- 


noluerit Ruinartius, consule przfationem num. 80, 


* Melius diceretur in vilas beatorum Maawrilii et 
col. 65. EpiT. 


Albim. Has vitas qus sub Fortunati noinine alibi re- 
cudentur, si scire velis qua de causa lic exscribere 


MM M —— ——— ———————— - 


SANCTI GREGORII EPISCOPI TORONENSIS ANTIPHONA DE SANCTIS MEDARDO ET GILDARDO, EPISCOPIS 
ET FRATRIBUS. 


᾿ (Ez ms. Codice apud Surium die 8 Junii. ) 


Avete, magni toto orbe pr:esules, ortu gemelli, sanitate compares, sacrati simul, coronati pariter, juncti 
dicastis diem festuin : meritis sancte Medarde cum Gildardo inclyto, opeiu poscenti semper ferte populo. 


s 


PIDEN 
6. . - 





 "— 


. VITA SANCTI ARIDII ABBATIS. 


( Ex vetusto ms. Cod. sancti Galli & D. J. Mabilenio eruta.) 


1983 ιν xouxe pomi xosrgi Jesu Cusisvi, ixcr- A 


PIT PROLOGUS SANCTI GaEGoRIUI TuRONICI EPISCOPI, 
DE VITA BEAT! ÁRibII LEMODICINI ABBATIS. 


]. Quoties sanctorum gesta narramus, et in eorum 
aciibus οἱ exemplis mentem 6gimaus, vel imitatores 
esso desideramus, ne in bujus exsilii aerumna laqueo 


capti temeamur. Tantum igitur a superna gratia illu- 4 


siramur, quantum humiliato corde ad alta Dei con- 
teinplatione conscendere valemus. Ideoque libere non 
a'demus cum possimus, sermone vel tenui zdifica- 
lionis pandere hisioriam plebi : presertim eum apo- 
stolica admonemur aactoritate de sanctorum vita seu 
virtutibus nonnulla commemorare, at scriptum est : 
Laudemus viros gloriosos, qui viterunt regna mundi, wu 
sil memoria eorum in benedictione, et nomen illorum 
permaneal in &ternum (Eccli. χεῖν, 1); et illud : Me- 
moria sanctorum cum laudibus (Prov. x,^1). Cum ergo 
anniversario currieulo sanctorum solemnia celebra- 
mu:, aliqua ex eorum gestis ad zedificationem, eon- 
venientibus Christianis in laudibus Christi, rceitare 
debemus, Quomodo igiiur omnium pene miracula 
confessorum, et multiplices martyrum victori:ze jam 
1nonimentis litterarum habentur indit:» ; nos modo, 
juxta qualitatem ingenii, vel exiguum aptare tentavi- 
mus hunc libellum, iu quo de ortu, vel vita, seu et de 
glorioso sancti ac beatissimi Aridii confessoris obitu, 
adjuvante gratia Christi, explicare curamus, ut cujus 
est vita 1284 cum Christo, memoria ejus cum glo- 
yia celebretur in muudo. Sancti scilicet patres nostri 
stüduerun'! in szculo nihil amare, ut legaliter ac per- 
fecte proximos diligerent, ut in una cbaritate conglo- 
bati, coheredes Christi efficerentur et participes. 
Plerique vero a primzva xiate, nonnulli in adolescen- 
tia, vel in juventute, multi in senectute militantes ᾿ 
Domino adharere conati sunt : ut qui dudum tenta- 
Tnenta mundi toleraverunt, quandoque ad Christum 
fine macula remearent. Plus namque zdificat exem- 
plum boni operis cuin simplicitate vigoris, quam 
multa praedicatio cum tumore vanz gloriz. Przdica- 
tor vero egregius, Doctor gentium, perhibet dicens : 
Stulia mundi elegit Deus, ut confundat fortia (1 Cor. 
), 21); et illud : Sapientia hujus mundi stultitia est 
npud Deum (1 Cor. m, 19). Electi vero in prosperis 
mundi non elevantur, ut apprehendere valesnt post 
triumphum coronam. Quia si consideremus, qui el 


H. Igitur beaüssimus* Aridius Aquitapiz provin- 
ciz in ulteriore Gallia, quz ad plagam respicit occi- 
dentalem, parentela nobili generatus, Lemodize civi- 
tatis oriundus fuit, at esset lucerna cunctis fidelihus, 
Domino ceondonante militibus suis. Pater vero ejes, 
cognomento Jucundus», genitrix vero beata Pelagia 
voci;ta est. Quibus vita testatur esse religiosa, ut 
imitantes exemplum Zachariz et Elizabeth (Luc.1, 6), 
Disi quod Joanbes in medio non erat, incedentes in 
mandatis Dei, ut es-ent sine querela. Natus ergo Ari- 
dius atque 12855 nutritus est in fide recta, denique 
3 parentibus christiapis csiholica religione imbutus , 
jaw puerilis annos excedens, svum adolescentis 
cum magna industria gerebat. Cum autem cernerent 
parentes ejus im adolescentia filium salubrem viam 


B adeptum, studio religionis ornatum, tradunt litteris 


erudiendum. Qui mox in tantum divina gratia illustra- 
tus est, ut multi mirarentur ejus eloquentiam in ejus 
verbis, cujus sermo dulcis ore mellifluo flagrabat eun- 
ctis. Cor senile gerens, nulli animum voluptati dedit, 
ne Captus zerumna saeculi teneretur obnoxius. 

Hl. luterea regi prscellemissimo Thbeodeberto com 
mendatur, ut eum instrueret eruditiome palatina. Ia- 
venit ergo Aridius gratiam coram Domino et cosam 
rege, ei ferebatur ejus testimonium ab emaibus, i» 
tantum at cancellarius prior ante conspectum regis 
assisteret ; erescebatque honor eam magno (avere de 
die in diem ; omni ex parte probatus vernabet is 
aula ; a quo tanta famüiaritale babitus est, ut. pluri- 
mis felieitas ejus ingens gigneret odium. Oderat quippe 


C superbiam, diligebat veritatem : sed plage ilum boni 


odmirabantur. Seetabatur itaque indefcienter cha- 
ritatem, m»neaetudinem, et humilitatem. Diligebat 
enim Dominum ex toto corde, et ex tota anima, ei ex 
tota mente su». Erat quoque serenws conspecus, 
tranquillus moribus : semper opera bona factis am- 
plius quam verbis ostendebat, spem suam semper 
Cbristo cominittens, orationi frequenter incunibens, 
nihilque amori Christi przeponens, semperque mens 
ejus pr::cepta ecelestia meditabatur. 

IV. His ita gestis, non poet multum temporis, cum 
jam virilem ageret statem, cupiensse vas Domine 
exhibere sanetifieatum, ac metuens futura tremenda- 
que judicia, ut ne aliqua suum pectus delicta fusca- 
rent, emnia acta adolescentis δυ88 coram conspectu 


q'anta nobis promittantur in ccelis, vilescunt anitno D viri beatissimi Nicetii episcopi confessus est. Deni- 


qua cernuntur in terris. 


* Opusculum omnino mendosum ut legenti pate- 
bit, phrasibusque scaten: imperfectis. EpiT. 

" Vitam hujus saucti breviorem, qux istius vide- 
tur Epitome, habetur inter Acta sanctorum ord. 
ned:cüini, s&c. 1, pag. 349, sed et cap. 29 libri x Hi- 
, Storiz nostri Gregorii Turon. omnia fere qua hic 
fusius narrantur paucis verbis exhibet. 

b Roscindus d:citur in vulgatis Editis apud Grego- 
riui, lib, 5 de Mirac. sancti. Martini, sed mendum 


que commonitus interea divinitus per prefatum Ni- 


illud sustulimus ex Codd. mss. Pelagiam laudat idem 
Gregorius, potissimum in lib. de Gloria conf. cap. 104. 
C:esarium Arelatensem episcopum , et Aredium'* al- 
batem ex eadem stirpe prodiisse, qua postmodum 
exortus est sanctus. Geraldus, comes Aureliacensis , 
scribit sanctus Odo Cluniaci abbas in ejusdem Ge- 
raldi Vita. 


— 


* Sic etiam nomen ejus scribitur. Eprz. . 


4121 


VITA S. AIUDII ABBATIS. 


4123 


cetium, Trevirorum civitatis episcopum, s:eculi pom- A dius non poterat, donec sui pontificis. ingredereiue 


pam fug'ens, mundi oblectamenta, ac regalis palatii 
vanas superstitiones, et indisciplínatas sociorum fa- 
bulas declinando, se sub regule ceusura, ad con- 
templandam celestis patrizt palmam contulit; sicque 
sibi austeram imponens poenitentiam ctopit viriliter 
colluctationi carnis spiritus fer vore resistere. Propo- 
nebat namque sibi adversus praesentes carnis ardores 
futuri supplicii ignes : In laboribus scilicet, secundum 
Apostolum, in vigiliis, in jejuniis, ἐπ castitate, in sua- 
eitate, in patientia multa, atque in charitate non ficta 
(11 Cor. v1,5,6).Precabatur igitur Dominum pro do- 
nis ccelestibus, orabat Christum diebus ac noctibus : 
adimebat sibi saturitate.n panis , ut posset cale- 
stem sibi promereri panem. Ora quidem ejus jejuniis 


cellulam. Cmm vero declinaret dies ad vesperaiu, re« 
dibat ip:a qua venerat. Mane autem facto, revertente 
jam clero ad ecclesiam, ipsa super eaput ejus, sicut 
prius fecerat, descendebat. Qua per dies triginta, sicut 
ipse secrete locutus est, non cessante celumba, hane 
verecundiam vir Dei pertulit, datam supernam gra- 
tiam przesagiebat, ut aperte daretur intelligi, jam tune 
divina largitione semel super eum Spiritum descen- 
surum. Unde et Veritas discipulis testatur, dicens ? 
Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater 
meus dilige eum; et ad. eurR veniemus, et mansionem 
apud eum faciemus (Joan. xiv, 25); quia dignum erat 
ut innoceatíam mentis custodisset, ei visHatio Spiritus 
sancti adesset. 


pallebant , corpusque ejus valde aridum marcesce- αὶ Vl. Tum deinde audita vir beatissimus morte pa- 


bat ; sed mens ejus zternorum sstuabat desiderio. 
Semper autem przsentis vitàe terminum intuens, ac 
futuram. Domini $ententiain, seu. metuenda judicia 
foórmilabat, sciens quoc scriptum est : Beatus homo 
1980 qi est semper pavidus (Prov. xxvii, 14) ; nec 
non et illud, quod a Job dictuin est: Semper enim 
quas: tumentes super me (luctus timui Dominum (Job. 
xxxt, 25); et illud Apostoli : Cum timore et tremere 
sestram salutem operamini (Philip. n, 12). Ante Dei 


namque conspectum noctibus jacebat, manibus pectus : 


tundens, genas lacrymis rigans, oculis ad ccelum ele- 
vatis, illum semper respiciebat, quem fortasse vel in 


minimis delinquendo se o(fendiese timebat, ac eum - 


lacrymis Davidica voce hzc verba enixius deprecaba- 


tris, pro matris su:e consolatione Lemovicum regres- 
sus est. Igitur beata Pelagia, mutato sxculari habitu, 
induitur sanetimoniali vestimento, efficitur in Dei 
amore religiosa, filiam bene conversum Dei hortatur 
ad premium. Qui mox vir beatus eremum 1987 
petiit, δὲ in. concavum saxum 86 retrydens, ibique 
diebus ac noctibus sinecessatione Domino supplica- 
bat, et hostem invisibilem orationibus et precibus 
repellere jugiter eontendebat, pugnans ore, non gla- 
dio; precibus, non ferro; orationibus, non telo. 
Cunctis horis cunctisque momentis Dei flagitabat 
presidium, ut dignus post mundi laborem posset per- 
venire ad bravium. Cum per aliquot dies inibi esset 
cum magna abstinentia, auditis his ejns genitrix, ad 


tar : Tibi soli peccavi, miserere mei, Domine, secundum (ἡ) Pedes filii provolvitur, rogavitque eum exinde egredi, 


ngagnam misericordiam tuam (Psal. t, 6,1). Et semper 
ad illud tendens, quod Apostolus dixit : Nec oculus 
vidit, nec avris audivit, nec in. cer. kominis ascendit, 
quod pre paravit Dominus diligentibus se (1 Cor. 1,9). 

Hac igitur r,editando, quanto plus proficiebat, 
tanto amplius bumiliabatur, juxta quod Veritas in 
Evangelio dicit : Qui se humiliat exaltabitur, et qui se 
exaltat humiliabitur (Luc. xvin, 14). Quanto plus hu- 
miliatus fuisset, tanto amplius proficeret ; et ut etiam 
quanta fuit ei maestitia, tanta fleret venia. O profunda 
benignitas Domini ! o simplex poihitentia ! frequen- 
tique jejunio misericordiam quam poscebat a Domino 
impetrarat. De talibus quippe per prophetam Dominus 
dicit : Dedi ei timorem et timuil me, et a facie nominis 


ut monasterii cellulam, ubi prospere aspiceret. in 
villis amonis sedifiearet. 

Tunc et locum amanum vir Dei Aridius reperit, 
de eodem saxo, in quo erat reversus, fere trium 
millium, ibique monasterii cellülam xdiflcare cum 
magna industria coepit, quod coenobium nuncupatom 
Atano *. ]bique orationi intentus, et incumbens 
lectioni, quo vacabat, venerabilis mater ejus laborans 
per »gros, alimoniam corpori quxreba! : qu vero 
post conversionem vita acta sit... Deinde pollebat 
vir beatus magis magisque in vigiliis, et jejuniis, vel 
in orationibus , atque in charitate. Cepitque ejus 
fama divulgari, confluebantque δῇ eum undique viri 
religtosi, adven: vel monaclii. Multitudo etiam pau- 


mei pavebat (Malac. ni, δ). Hinc iterum scriptuin est : Ὁ perum, sicut apes ad alvearium, ita conveniebant ad 


Qui timet Dominum nihil trepidabit, et non puvebit , 
quoniem ipse est (Eccli. xxxi, 46). Et rursus : Ti- 
mor Domini ezpellit delictum (Eccli. v, 97). Inter ht 
sutem Dominum pleno vigore deprecatus est, ut ejus 
paenitentia snte Chrisii conspectum esset accepta. 
Deinde tris initiates-armis, in Christi militia se ar- 
etíus stringens, ad normam irradisbet Ecclesise. 

V. Quadam die dum cursum tewens purissimte 
eenscientiz, veniens :columba delapsa de camera, 
euasidens super ejus espet, pergebat com eodem co- 
 mitata per plateam, quam remevere a se vir Dei An- 


* jledieque subsistit apud Lomoviues, ead in «ofle- 
gium canonicorum conver»um, sub juri$dictione ca- 


eum, in tantum, ut quanticunque pauperes conflue- 
bant ad eum, uullus vacuus ab eo recederet. Quid 
plura ? quidquid ex possessioné parentum nobilium 
δρυΐ totum in pauperibus, vel in coenobiis, przci-- 
pue ad beati Martini Turonensis, vel ad sancii Ilila- 
rii Pictaviensis ecclesiam , seu per diversas ecclesias 
vel etiam monasterio suo omnei pessessionem distri- 
bnit ; auri vero argentique metalla in peuperibus dis- 
persit, sciens Apostoli preeceptum : Habentes autem 
vicium εἰ vestitum his contenti. suns (1 Tim, vi., 8); 
et : Qui volunt divites fieri in hoc mundo, incidunt in 


piteli sancti Martini Turonensis. Oppido nomen dedit 
quod vulgo Saint-]rier appellatur. 


(175 S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


14921 


tentationem et laqueum diaboli (I Tim. vi,9) ; et : Desi- A Viri ad aures pontificis civitatis illius 4, qui illico cuu 


deria multa inutilia εἰ nociva, que mergunt hominem 
in interitum et perditionem (Ibid.). Considerans quippe 
quod scriptum est, Date elcemosgnam, εἰ omnia ntínda 
sunt. vobis (Luc. x1, 41). Et Veritas ait : Centuplum 
accipiet cl vitam clernam possidebit (Matth. xix, 29). 
Et alibi scriptum est : Eleemesyna a morte liberal ; et 
qui eam fecerit , non. ibit. in tenebras (Tobie xu, 9). 
Hzc autem quotidie adimplebat ; semper ad eleemo- 
synam largus, in vigiliis sedulus, in oratione devotus 
in humilitate protusus, in. charitate períectus. Nun- 
quam otio indulsit , quo non aut lectioni vacaret, aut 
opus Christi perficeret, aut. certe mauibus opus ali- 
quod ageret, aut denique sacros Codices scriberet. 
Maxime autem decreverat, ut in vicinas diceceses 
sacros Codices, quos ipse manibus suis scripserat, 
distribueret; memorans illud quod Apostolus dixit, 
quia Otiositas inimica est anime, Ad ista igitur omni 
tempore non cessabat. Cum autem jam monasterii 
cellulam zdificasset, 19868 quo opus ceptum per- 
egissel, necesse esL ut de ipsius miraculis aliquid 
Christo auxiliante explicare valeamus. Qualiter elee- 
mosyuis , vigiliis ct orationibus se Dei servus indul- 
serit, przdicanda miracula publicaverimus alacriter : 
de quibus multis brevissime credimus pauca narrare. 

Vil. Accidit homini Dei Arvernis iter ut ageret, 
eo irruente nocte, aquam non inveniret, ut ad ma- 
nendum $e conderet. Cumque quaererent ministri ejus 
huc et illuc, et non invenissent , tuin Aridius defixit 
in arena baculum; Quo retracto, de terra foramine 


suis sancti Viri vestigia prosecutus, et mox ejus [»- 
dibus provolutus, coenit ab eo peiere at tandem ad 
tumulum sancti. martyris remearet, et sacras ejus 
reliquias deportaret. Tunc ille ait: Hoe quod mihi 
omnipotens Deus largitus est niunus, curn eodem 
iturus, ipso comitante pergam. Nam Creator omnium 
Dominus duo virtutum miracula in eodem loco osten. 
dere dignatus est. Cumque Vir Deisuum chrismarium 
aperuisset, reperit diversos pretiosos lapides de saxis 
quas de fonte abstulerat, ot mira virtus sancti mar- 
tyris per diversa terrarum loca declarar-tur, et V.ri 
Dei fides probaretur, et multis ostenderetur. Cumque 
ad locum liunc , ubi Vir Dei orator uin condidera:, 
Sacrum mutuus cum magno gaudio condidit, ibi quo- 


B que omnipotens Deus multà 1989 sigua et mira- 


bilia declarare dignatus est. 

VI. Nec non pretermittendum est. quod Christi 
famulo collatum est. Quadam die viator dum iter ar- 
reptum incederet, flante ventorum turbine, cum plu- 
via talis circa Aridium sic fremeret, ut rivis imber 
efülueret, et ipsum agmen ac suos ministros gula 
nec una perfunderet : quo, divisa tempestate, alicubi 
turbo se verteret, οἱ ipsa nubila aerem fusárent, dum 
pavescunt viatorem. Si igitur conditori omnium mare 
et venti obedierunt in fluctibus, et facta est tranquil- 
litas magna, imo et fideli suo jussit banc virtawem 
cunctis videntibus ostendendam. Quodam tempore 
cum ad maturitatem segetes aristas armassent , et 
jam se aggravatz meti poscerent a cultore; enormi- 


fons abundans exsilivit, ut fluenta aquse undantis suf- G tas erupit pluvit, ne quisquam fruges colligeret, nt 


ficerent, et in tantum postea irrigarent, ut illic pe- 
cora biberent. Sic vir iste magnus fuit in miraculis, 
et Moysi typum gerens, qui perculiens petram aquam 
populis in solitudine proeboit. 

Dedit deinde operam, comitesque sui itineris, quos 
religio claros reddebat, elegit. Colleeto sane coetu, 
omnium orationum suffragia postulat, ut venturo iti- 
peri sulamen largitor pietatis tribuat; et sic cum eis- 
dem, Ch»i-to duce, ad locum ubi sancti Dei martyris 
Juliani membra sancta fuerant sepulta, accedit, agui- 
tis qui secun clementis judicis voluntate adessent. 
Cumque ad eum locum perveuissent, postulat ut reli- 
quias sancti martyris votiva mente sua ipse imerere- 
tur. Sed custos. basilic:e beatissimi martyris petenti 


in suis spicis grana latentia germinarent. Imre 
suggeritur ipsi a populo, facit vigilias interce-sor. 
Sequenti igitur die reliquiis sanctoruim appreheusis, 
opportune ei venerabiiiter coopertis de palliolo se- 
rico; diacones in albis exeunt ad processum : ylebe 
clamat pro nimborum incursu. Quibus Vir sapcetus 
respondit : Qui jussit aquam creari , potens est hunt 
imbrem sedare. Tunc mox de templo progressi sunt, 
subito nubes excisa sunt, sol in claritate reducitur, 
serenitas cceli mundo redditur, ad opera cultor tra- 
hitur, οἱ ad manipulos colligendos messor Irugibui 
invitatur. Nec illud praetereundum esi in δὲ}! causa 
quod gestum est. Dum Noniaco colonica sua in b» 
nore beati Juliani martyris oratorium cunderet 5, e 


denegavit. Moratus ibi paululum, et quarens, nec D iwmber gravis irrueret ipso vero orationem Domini- 


prorsus inveniens, progressus exin, accedit ad locum 
ubi venerabilis martyr a persecutoribus, transactis 
jam longzvis temporibus, decollatus fuerat, et cum 
plenissima devotione de eodein loco parvissima saxo- 
rum, quod vulgo sabulum dicitur, in chrismarium 
quod collo suo gestabat lzeto animo pro sacratis san- 
cti martyris reliquiis condidit. Cumque de eadem 
provincia remeare ca»pisset, tanta horum multitudo, 
qui a malignis spiritibus vexabantur, ejus vestigia 
cum maguis clainoribus prosequebautur, ut tantorum 
vix &cribantur tot nomina. Pervenit érgo fama beati 


* ldest ad episcopum Arvernensem, in cujus dic- 
cesi tunc exstabat Drivatensis eccle. ecclesia. 


cai memorante , nimbus impetum detorsit , tempe- 
Blas repulit turbinem , pluvia abscessit, locum vd . 
sanctum virum Aridium cadens gutta non tetigit. 
IX. Addatur hoc in pagina, quo rerum creseusi 
miracula. Quadam die, eodem sancto viro in oratori 
orente, Arciardus quidam, Nivardi filius adolescens, 
exanimatus deportatur, et ante sacrum altare in ort- 
torio beati Juliani martyris deponitur a pareatibes, 
Rogatur ut vivus reformaretur a Domino. Tunc vit 
reverentissimus, pietate scilicet motus, lacrymis vua 
ingerens, aspiciens 4d coelum Dominum deprecaur. 


b Confer librum de Mirac. sancii Juliani cap. ὁ). 





4:15 Vra 5. 


AftiDil ABBDAT.S. * 


0.28 


Uchinc appellat. infantulum, sed. corpus. jacet exa- A exlia'aret. spiritum, ingressus vir Dei A:idius do- 


*nime. Hora fere transacta , exsuscitatur puerulus , 
clausos aperit oculos, et loqui posse inccepit redi- 
vivus. Sic fidelis miles tantis virt.tibus polleus, et 
gratia divina accinctus, ut sicul Creator omnium re- 
ruiu filium vidux adolescentem resuscitavit de gra- 
bato, et reddidit matri sux illzsum, ita vir Dei Ari- 
dius valuit obtinere orationibus suis apud Dominum 
adolescentem esse vivificatum, 

Quidam mulier grande vulnus habens in facie oc- 
currit sancto Aridio sanari exorans. Tum illa vexillo 
Crucis signata , illico cireumstante populo, tumor 
vulneris aperitur, 13990 et in similitudine nucis 


minoris velut petra de ipso progreditur. Quz sine . 


dilatione sana domi revertitur. 


X. Adjiciatur operi res adjecta mysteriis. Filius B 


Dulcissimi quidam , Ingratius nomine, in grabato 
jacens, funeri exbibitus a patre, tantum distentus 
tumore, ut intra se sua lumina ablata fuissent. Tum 
vir Domini Aridius, oratione pro ee data , de oleo 
benedicto perungit oculos ejus : quos cum illiniret 
ex lile, mox quidquid morbi fuerat, tacto fugit ab 
unguine. 

XI. Dum ad profectum sancti viri , atque ad altam 
Dei contemplationem se sublevant quantum possunt, 
divinitus eos [agi] credendum est. Quodam tempore 
affectu pietatis Leiovicum civitatem veniens, audit 
complures nuper morlis sententia damnatos teneri in 
carcere vinctos. Aridius ergo memor verbi Domini 
diceutis : [n carcere eram et venistis ad me (Matth. 


xxv, 56) ; et : Quandiu fecistis uni ex. minimis meis , (4 si se crederet sanandam. quandoque. l]'a 


mihi fecistis (Ibid., 40) , cogitavit si quo modo possit 
liberare eos. Cumque ad requirendos reos appropin- 
quasset carceri, confestim divino nutu, velut magno 
ferientis impulsu confractz; serz, dissipati cardines, 
ostia carceris patefacta, et emnia vincula compedi- 
torum resoluta sunt. Eadem nocte quasi solis claritas 
intus apparuit, et lux in tenebris emicabat, custodes 
pressi a somno, et ad tumulum sacratissimum saneti 
Martialis antistitis ^ cuncti fugerunt de ergastulo. 
Sicque orationibus beati Viri de carcere vel de morte 
liberati sunt. 

XII. Prosit auribus populi Dei quse profuit lumini. 
Nivardi prefati filia, nomine Actefledis, lumen ocu- 
lorum perdiderat, ut nullatenus videre potuisset. 


mum , data oratione. pro ea, lxtificata domum 
adipiscendo remedium puella redit de traasitu. Ille 
eienim qui jussit filiam a:chisynagogi infra cuübicu- 
lum resuscitlari , mortuam petenti se tribuit, ut hzc 
de morte: reverteretur ad vitam. Quxsdam mulier, 
nomine Bessa , pro in(irmitate debilitatis membris , 
digitis attractis , incurvatis articulis, suis gressibus 
imbecilla, prona precatur se sanari. dévota supplex 
altenuata : mox Aridius cruce a sancta manu tacta 
crurum tendit 199] in pagina, nervi laxantur in 
orgaua, et diutius pr:zestolata tandem sese membra 
recognoscere meruerunt. Sicque orationibus sancti 
Viri sana facta est. 

Ascribantur przcconia quz Juste referuntur ad pal- 
mam. Quzdam mulier prope jam morti eredita vul- 
nus in collo gestabat : occurrit sancto Viro obsecrans 
ut super hoc sanct crucis armaret vexillum , mori 
timens. Cumque super vulnus Christi signum «epri- 
meret, repente mortui sunt vermes , femina rediit 
incolumis. 

XIV. Dum majora miracula sanctorum conspici- 
mus, et amplius in amore Dei enixius convertimur. 
Puella namque de urbe Petrocoria | Périgueux] ad 
Dei hominem veniens, taliter contracta, ut de sus 
calcaneis adhzesa sibi tangeret ^rura, longo jam tem- 
pore gressibus condemnata : quam Vir sacratissimus 
non prius dimisit quam languor eam dimitteret , el 
pedibus incederet, quee prius manibus ambulabat. 
Igitur sciscitans studiose an haberet i» Chri to $;em, 
autem in 
omnibus fidem date, fixit genua Aridius in terra, et 
prolixe oravit : deinde oculos pariter et manus ad 
ccelum tendeus, Dominum Jesum Christum lide ple- 
nissima promissiou:s sux: admonuit, quz d'cit * Quid- 
quid credentes petieritis, fiet vobis (Marc. xi, 25); et : 
Si habueritis fidem, non solum hay signa facietis , sed 
majora horum (acielis (Joan. xiv, 12). Cumque hzc 
pleno vigore ac devotione deposceret, conversus. ad 
pueliam dixit : Si fideliter eredis, in nomine Domini 
Jesu Christi surge, et sta super pedes tuos. Et mox 
surrexit, οἱ solidati sunt pedes et membra ejus , at 
8112 facia est ex illa hora. 

item de eadem urbe altera ad eum venit femina, si- 
mili infürmitate condemnata : eumque sancti viri manu 


Quadam die deducta ad virum Dei Aridiam ἃ paren- Ὁ attrectata fuisset, directa rediit ad propria ; et senior 


tibus suis, ut illuminaretur, exoratur. Cumque pro- 
sternerent se ad sacerdotis vestigia, tunc Vir sanctus, 
signatis ejus oculis, atque intra se Dominum rogans, 
. mx incolumis reddita, quae fuerat duce periracta, 
édueirix redit ad patriam. 

« Xil. Exempia quoque jistorum avidivs instruunt 
s0qu8ces, quam sermo praedicationis multorum. Cum 
quedam vice properaret vir Dei Burgundiam ad re- 
κ᾿ irem, pietatis pro causa, invitatur sedulo a duce Án- 
Testio 5, ut diverteret ad ejus domum, cui semiviva 
fia decubabat in lectulo. Qu: cum ad extremum 


e Vide Gregorium in lib. de Gloria conf. cap. 98. 
b ᾿ς est forias e Autestius qui a Guntramin» Ande 


cucurrit viam , quam non transcendit juvencula. 

XV. Quoties ad alta Dei omnipotentis animum 
elevamus, vilescunt animo qua in terris couspyicimus, 
ut accepia gratia. divinitus supernam patriam pene- 
tremus , ut puta vir iste qui tantis virtu. bus ador- 
natur, terreno contagio non offuscatur. 

Quidam vir cognomento Áddo, (lius eujusdam 
Proculi , ad beatissimi Viri venit presentiam sic de- 
bilis, ut de vestigiis calcaneum faceret, nec yotaiseet 
separari res infeliciter glutinata, tunc quaerens a 
sancto Aridio remedia. At ille signo erueis superim- 


gavum directus dicitur in Gregorii ilistoria, lib. vn 
cap 4o. 


1127 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENAIS 


1193 


posito, qui claudus genibus venerat, directus pedibus A — XX. Quzdaim mulier, Ricovera nomine, conjux 


ambulaus, basium suarum reductus est vestigus. 
XVI. Adjiciantur virtutes operum quibus vera esse 


creduntur. Vir aliquis de territorio Betorico, con- . 


tractis nervis, vestigio debilitatus oecurrit, ad mona- 
sterium concitus venit, eL ut sibi vir sanctus suceur- 
reret deprecabatur suffragia. Suscepit vir Dei Aridius 
causam mercedis, oratione pro eo fusa cum bene- 
dictione, 1999 rediit incolumis sancta manus quod 
tetigit. 

XVII. Acquiratur pagina , quod praestet gratia. 
Leonacter quidam insania corporis ita demens eífe- 
ctus, ut aliud uon esse crederetur quani rabies , cu- 
jus furor horribilis nimis non ferebatur, etsi nimis 
vinctus roanibus ac pedibus alligaretur in vinculis, 


Turonici monetarii, cum sancto viro mediam am- 
pullam cum oleo benedicendi causa fideliter obtulis- 
set, tunc Aridius, faeto erucis signaculo, et alteraa 
ampullam , in qua de oleo beati Martini contineba- 
tur 5, proferens de chrismario, superjecta gutta am- 
pull: medi, tanta. inundatione olei virtus 3994 
exsilivit, ut replete ampulla alibi oleuin tolleret, 
nec aliquid de redundanti benedictione periret. Qux 
utrisque beuedictio equanimiter profecit , et ille qui 
petenti dedit, et petens qux meruit. 

XXI. Hoc quoque paueis conceditur, ut tantis mi- 
raculis miles Christi ametur. Decreverat quippe Vir 
reverentissius , ut pro lucranda coelestis patrie 
palma, Turonos ad beati Antistitis festivitatem occur- 


ei violentia oppressus adbuc catenis constringere- B reret. Denique quodam tempore accidit ut ad prxfa- 


tur, boc superadditus dolor pene collideret, et sic 
erudeliter fremens tandem ad sanctum Dei Aridium 
perductus est. Nec mora aliqua, facto signo crucis 
fronte armatus, in momento ab hoste antiquo l.be- 
ratur simul vinculo, qui postea clericus eífectus est, 
οἱ ad meliora opera cum cantico Christo dependit 
servitium. Sed míra dispositione omnipotentis Dei 
agitur, ut quos przemia divina ad reeliora non invi- 
tant, temporalia flagella erudiant. 

XVII. Eodem vcro tempore quo miles Christi de- 
gebat in terris, Ferreolus pastor ad gubernandam 
plebem sibi commissam Lemovicum civitate praesul 
venerandus aderat ; sed quoties ipse pontifex febri- 
bus urgebatur, aut aliqua zegritudine in gravi dolore 


tam urbem Vir sanctus properaret. Igitur cum pon- 
tifex civitatis illius cum clero in ecclesia psallendi 
officium nocturno tempore enixius ageret , diaconus 
ejus dum in ecclesia caneret, somno gravatus est; 
cumque eum episeopus cerneret dormientem, ait ad 
eum : Quare obdormis, frater? Qui de somno evigi- 
lans, ait : Videbam te, domne mi, egredientem foras 
ecclesiam, et in. obviam beati viri Aridii properan- 
tem. Cumque disconus vix sermonem complesse, 
statim nequam spiritus in quodam homine exzclama- 
vit 8e sancti Aridii presentiam ferre non posse. (Quo 
audito , episcopus cognovit quod vir Domini Aridius 
adveuiret : moxque in obviam Abbatis episcopus cum 
cereis accensis prae foribus eeclesiz? occurrit, ac cum 


atterebatur, ad virum Dei Aridium dirigebat nuntios, (* magno gsudio et exsultatione in ecclesiam ingressi 


ui pro eo plenius ad Dominum intercederet. Qui 
celebratis pro eo vigiliis, obtinebat pro ,astore , ve- 
. nerabilis abba pro antistite, et abjectus et humilis 
pro sublime. Et quia crescens pagiua majora tegit 
miracula, proferatur in medium de quodam caeco 
elaro mysterium. Vir a'iquis lumine deceptus longo 
jam tempore tenebris pressus, crassa caligine nubi- 
lus, ad beati viri cellulam pede tendente deducitur, 
quem vir sanctus miseratus ut vidit, ei visum orando 
restituit, οἱ remeat ad regionem claro jam lumine 
illustratus. 
XIX. Jucundum est proferre quid gloriosum fuit 
memoris. Quidam vir, nomine Witrimundus ^, co- 
gnomento Atto, tam crudeliter dolorem dentium in- 


sunt , et pene tota nocte in divinis officiis perdura- 
runt. Nam multi :xgri, vel diversis infirmitatibus 
astricti, sano vigore, orationibus vel intercessionibos 
ejus, ad propria regressi sunt. Alio rursus tempore 
cum ad eamdem festivitatem Turonos occurrisset, et 
alicujus paralytiei * crura blanda adhibitione con- 
trectaret vir Dei Aridius, testabatur quod sancti Mar- 
tini manum vidisset, quaiiter debilia membra dirige- 
ret, et sic paralyticus Sancti dextera tangente se suis 
vestigiis protinus direxisset. Tanta vero curationum 
virtus divina gratia illi collata preemicuit, ut quisquis 
infirmus advenisset, pleno vigore sanatus ineolmis 
recederet. Energumenis vero tam celeris sales est 
reddita, ut ingentis multitediois non prsesecriberenter 


currerat, uL nulla intercedente venia dolor eum im- D tot nomina. 


minens non relaxaret. -Tune ad sanctuin virum, cum 
beato Martino occursum devote redderet , veniens , 
el interrogatus cur ejus una maxilla videretur infla- 
tior, et ille se torqueri dolore dentium gravissimo 
responderet; tum Vir Dei faciem turgidam palpavit 
tactu mollissimo , dicens : Sanaberis a Domino, ob- 
tinente Mertino famulo Dei fidelissiino. 1taque mox 
Δ à Justo inchoatus sermo compleretur, salus denti 
refunditur, dolor cum tumore curatur. 


δ Wistrimundum , | cognomento Tattonem , civem 
Turonicum appellat Gregorius libro x cap. 29; Guie- 
Mremondum alterius Vitae auctor. 

5 Confer caput 59 libri 11 de Mirac. sancti Martini ; 


XXII. Si per singula reoenseanter miraculo, valde 
incongruum non est ut credantur 1antse virtetis allo- 
quia, Quodam tempore Vir Dei egressus de besilies, 
peractis noeturnis vigiliis , vidit globum beminis de 
ccelo descendisse super ejusdem celluiam, eredensque 
splendorem ipsum ab homine üeri, interrogat Vir 
Dei a suo discipulo , quis est ille qui cum (aeula pet 
hortum hora tali ambularet. Interea cum adrirarciar, 
protinus globus ipse qui apparuerat desuper cella, re- 


cap. 24 libri 1n; et cap. 9 libri de Gloria eonfesso- 
rum. 

e |dipsum miraculum de paralytico narrat Grege 
rius lib. »v de Mirac. sancti artini, cap. 6. 





1129 


VITA S. ARIDII ABBATIS. 


1150 


volvitur ad sidera , ipse vero eum metu et tremore A Christus faceret euin coelostiam sibi regnorum coha- 


expansis manibus diviux potestati luminis gratiam 
deferebat, Scilicet inverrogatar ἃ monacho, qui hoc 
eum eodem videbat, quid esset ποι: miracutuui tauto 
claritatis visio, ut taliter revelareutur beatissimi. Sa- 
cerdotis mysteria. Cui respondit vir sauctus : Sile, 
sile, insipisns, cognosoe quia beutissiinus 1994 Mar- 
tings visitat banc cellulam digmatiene praecipua, «: 
ad eados reimeat cum lucis fulgida gloria. Sed quem 
divina gratia protegebat, dignum erat ut illastraute 
Spiritu saucto acciperet visitatione:n : sed amicus 
Dei cavens jactantixs vitium , pracepit discipulo ut 
nulli hanc visionem diceret quousque migraret «d 
Dotwinum. Sic fidelis miles regulam magistri Media- 
toris Dei tenüit, qui transfiguratus in monte discipulis 


redem, sciens namque scriptum qwod illa beua h:e- 
reditas, quss Doinino custode servatur. Ejus namque 
monita apud sues nihil 3295 fuerunt. aliud, quam 
divina magisteria, οἱ fandumenta sacrarum Seriptu- 
rarum. Dignum est enim ut eum boni diligant et imi- 
tebtur, noxii timeant, quem divina virtus illustravit, 
ut donum ἃ Deo perceptum cum doctrina melliflua, et 
sancto Spiritu condita, de Christi desiderio salsa , et 
de sierua beatitudine semper sollicita. 
XXIV. Bi consideremus qu» et quanta omnipo- 
tens Deus per Sacerdotem suum operatus est, pro- 
litior pagina styli promulgatur. Solent plerumque 
pessimi male blandieutes consiliis regibus terrenis 
corda subvertere, juxta Salomonis vocem : Colloqnia 


praecepit ut nemini visionem quam viderant dicerent, B maia corrumpunt bonos mores (I Cor. xv, $5). Quodam 


donec Filius hominis a mortuis resurgeret. Perpende 
igitur quanto igne amoris Dei et proximi vir iste ac- 
eeusus erat, qui tale revelante Sp:ritu divinitus tne- 
ruit accipere donum. Quia Deus ignis consumcns ei 
(Deut. iw, 24; Heb. xii , 29), Jacobo attestante, qui 
ait : Umne datum optimum et donum per[ectum desur- 
sum est, descendens a Patre lumiuum (Jac. 1, 17). 

. XXIII. llis ita ge:tis, vir sanctus jugiter intentus 
manebat divinis officiis. Non euim poterat in eo in- 
veuire humani generis inimicus, nec quod fraude de- 
ciperet , nec quod simulatione fuscaret. Erat quippe 
in eleemosynis largus, in oratione devotus, in vigili s 
sedulus, in. huinilitate profusus, in doctrina praci- 
peus, in sermone pacatus , in focutione cautus, in 
conversatione sanctissimus, iu duris passionibus for- 
tis, in bonis operibus. hilar:s, in tentatione tutissi- 
mus, in hospitalitate latissimus, iuter odia beneficus, 
in prosperis etium et adversis semper in coelum in- 
tentus, in charitate, quod est vinculum  per[ectionis 
Christi (Col. wi, 14), perfectus : siuceritatein quidea 
mentis «ullus serenitate monstralat, et pietatem cor- 
dis ostendebat in lenitate sermonis. Nihil ejus risu 
gravius , nibil prorsus tristia suavius , nihil quippe 
ejus animo clementius, nibil erga humiles blandius 
feit. Si pauperem vidisset, sustentabat ; si divitent, 


Sx bene agendum cohortabatur, Deum invocans tes-. 


ter pro ipsius nomiue cuncta hxc agere, illud jugiter 
saemorans , quod Veritas in Evangelio dicit : Beati 
misericordes , quoniam ipsi misericordiam consequen - 
tur (Matth. v, 1); necnon et illud : Verumtamen date 
eleemosynam, εἰ ecce. omuia munda. sunt vobis (Luc. 
x1, 41) ; et alibi : Sicut aqua. exetinguit ignem, ita 
elecmosyna exstinguit. peccatum. (Eccli. 1m, 35). Mac 
praecepta jugiter memorans enikius adimplebat, erat. 
que pes claudorum, et oculus cxcorum, orphanorum 
pater, viduarum consolator. Quei autem cocum pon 
suum vocavit hercdeu, aut quem debilem uon ejus 
sustentavit ma,.us? lloc "jugiter comitatus incedebat 
exercitu, in his etium Christum corspiciens se am- 
plectere gestiebat, atque. his indumenta. tribuens, 
Cürbisti sub inopis veste se tegere membra credebat : 
et ob hoc cuin Domino suo pecuniam dividens, sub- 
slantam suam gaudebat cum Christo sociare, ut 


ParRort. LX XI. 


tempore accidit ut populis tributa vel census a regi- 
bus fuissent descripta. Quae conditio universis urbi- 
bus per Gallias constitutis summopere es* adhibita. 
Scilicet pro hac re vir reverentissimus, pietate mo- 
tus, ad regis praesentiam properavit, ut suggestione 
daret pro civibus qui gravi censu publico fuerant 
edicto ascripti. Sel cum scriptum sit : Cer regis i4 
manu Domini (Prev. xx:, 1), quidquid petiit, sanctus 
vir a rege devotus obtinuit. Accidit igitur ut rever- 
tente eo do itiuere , quodam vico Catuliaco venieus, 
eodem scilicet die quo resurrcetionis dominica cele- 
brareutur sancta imnysteria, invitatus ἃ populo cupit 
sanetis vacare officiis. Celebrante autem eo divina 
soleninia, puella quedam, qu» ἃ dzemonibus graviter 


»^ urgebatur, exclamavit se sancti viri non posso suf- 


ferre presentiam, qux tamen nomen ipsius incoguita 
invocabat. Qui videlicet juxta inerem solitum exer. 
cens opera pietatis , peractis divinis mysteriis, διὶ * 
orationis portum profuglens, ut ne diutius ab anti- 
quo hoste puella vexaretur, intercessor assistit. Erant 
enim in ea septem nequissimi spiritus, qui dum ora- 
toni incumberet , statim quinque daemonis. expulit 
deprecando. Resideatibus adhue duobus, precepit 
vir beatissimus parentibus puella ut ab ecclesia. nou 
discederet, donec quod residuum fuerat maligui ad - 
versitatis expelleretur e corpore. Igitur veniens v r 
sanctus ad ecclesiam, ubi eam stare przeceperat, ad- 
lhibitis secun monachis suis, prostratus orationi , a 
Domino valuit obtinere ut duo d:emonia quz ieskde- 


D raut expulsa fuissent, qualiter mente sincera, sensu- 


que firmato, remearet ad propria. 


XXV. Alio quoque tempore curn vir Dei pro hujus- 
ceinodi conditione quasi occulto adventu regis expe- 
terot prxsentiam, properavit iünere. Cumque Pati- 
siorum civitatis claustra fuissel ingressus, populus 
urbis hujus gravi febre, dysenteria et morbo pessimo 
laborabat, ita ut nec numerus corporum prz multitu- 
dine morientium dicbus singulis, przecipue infantiua 
turba, zstimari potuisset. Quadam veio die dui a 
poniüce civitatis illius non iumerito venerabatue 
affectu, petiit ut cutn »ecum paucis diebus charitatis 
ollicio retineret, ut inlercessor. pro populu 399g 
evisterct ad Dominam, Igitur dum petitionibus cjus 


36 


41121 


S. GIRECOMi EPISOOP! TURONENSIS 


4122 


vir Dei Aridius obtemporarc voluisset , conugit ali- A quos. jam ante ipse predixerat, et eum magna fune- 


. quibus e suis in eodem tsedio pessimo graviter inci- 
disse. Scilicet vir beaiissimus confidentize tenore in 
Domino securus, solita preee pro plebe civitatis illius 
. exorabat, quos blanda exhortatione suis scilieet scr- 
monibus consolare non desiit, ut nullus de pietatis 
Dominicze misericordia desperaret. Qui videlicet jus- 
sit sibi oleum benedictum exhiberi , el :singulurum 
, cum crucis signaculo-mauu propria ora Baresque per - 
fudit, dicens ad eos : Consolamini in Domino, et si- 
eissim vos adhbortamiiui, fratres, omnes vos ineolumes 
re»tilnit dextera Christi, eL ad suosita locutus, dicens: 
Nolite,]1aso vos, fratres mei, nolite contristari, scd 
yotius vos viriliter confortamini, et de miser.curd a 
Domini enixius con(idite , quia omues vos divina po- 
tentia restituit incolumes regioni proprie; interca 
revolveus in animo suo ubi regis sciret esse prirscn.- 
tiam, ut scrulatus deberet expetere. Relic.is igitur 
fratribus in eadem civitate, ciim poucis comitantibus 
properaus, tenus [iocum]. cognomento. Brinna: o * 
carpelot iter. Dum. procul dubio viator. assisteret, 
sequeutibus se. dixit : Hegem. coguoesciie gravi febre 
perurgevi, et pene vitze ipsius liaotenus: finem iunni- 
acre, sed clementia Domini pro respectu pauperum 
ueb 5 eum salubriter vi-itantibus liberabit. Hoc ;,uo- 
que secretius. retinete. l'ost hos. vero paucos dies 
proles ipsius quie adhuc sospites esse videutur mi- 
grant a seculo. l'er Spiritum scilicet. proplietiz co- 
goovit vir Dci Aridius quod postea probavit eventus. 
Uii vero ad locum memoratum sanctus Dei famu'us 
pervenisse', cognito rex ejus adveutu, cub culum 
δῖ πὶ eem iatroduci pr.ecepit, credens se ejas oratio- 
nibus in Doniino adjnvanudam. Quapropter. cum | in- 
Iregressus fuisset, reddito salutationis ofticio , coepit 
eum maninus snis. pal;are, qui intra. se Dominum 
precibus postulabat , ut petitionibus suis rex pra be- 
ret assensum. Qui dum coumiodius de anxietate sus 
iyfirmitatis inter sacras. manus beatissimi viri caepis- 
seL babere, sue causam conditionis exposuit : sed 
laveute Deo, qui cuncta regit et omuia dispunit sua- 
viter, quidquid Dei Sacerdos apud regen poposcit, 
(acili obtentu petuit promereri. Adjiciensque rex ut 
libres ipses, quibus inscripLis pro gravi-censu popu- 
lus. regni ejus. tenebatur afllictus, sancti etiam. viri 
jro respects, vel stabilitate sua , manibus e;us tra- 
didit, ut ipsos sui- auctoritate incendio concremaret. 
June Aridius , receptis libris. jussit prunas. parari, 
Quo facto appreliensos manibus suis ipsss libros, 
multis etiaun circumstaptibus in incendio conicrema- 
vit. Obtenta ergo petitionis sux causa, post diei ter- 
tium principi valedixit. 
XXVI. Quodam vero die priusquau l'ari.ios 30997 
perveniret , hoc quod *uis comitibus non longe auc 
dixerat, illic comprobavit eveu' us. Re'erente procul- 
dubio nuntio cognovit vir Dei regis obiisse filios, 
^ Vide Gregorium, lib. v llistorie cap. 55, uhi de 
hac dysenteria, regis ejusque lil-erozum tnorb.s, cen- 
eualium librorum cotubustone , eic. , agit. Nil 1a- 


iien ilie habet de saneto Aredio. 
b Videtur esse vicus a,ud Bituriges, hodieque 


B 


C 


Γιδ turba Parisios deportandos. Qui dum aliquatenes 
ad przfíatam urbem redicns pervenisset, reperit pe. 
pulum civitatis illius jaa a dysenteriae morbo divine 
auxilio liberatum. Invenit etiam quemd:m de suis 
colegis, vomine Coustantinum, gravi mortis perieul« 
subjacentem. Nonnulio: vero quos mortuos [ἰδ 
comperit, orationibus suis incolumes reddidit. Ten 
de nde liortatur a suis, ut ille qui pessimo succubee- 


vat Uedio, in leco aliquo comrnendaretur tali personz, 
ul eum de hac luce transiret, cespitis hueni tumulo 


clauderetur : ita duntaxat jam. fuerat vicins moni 


propinquus, Sed vir beatissimus miseratione motu, 


solita pietate prompLus , al'eran« eum supra vehieu- 
lum quod δ’ γα eousueverat, ecg.tnine ducitur alieno. 
Qui cum videliect jam iu tertia die itineri insisteret, 
alflictus tàedio, mortis ic:u percussus, corruit ezani- 
τὸ in terram : quod dum certieret. bestissimus 
vir, compuncto .corde, cum genriu οἵ lacrynis 
eui .ius oratioui. vacare coepit. Qui cum ab oratiene 
surgeret, conversus ad corpus, dum m «nibuseuis eum 
palparet, coepit ocul^s suos apetire; et uon post len- 
guai liorarum spatium, prazda mortis eviet:, red.hitur 
luci jam. pri-tinz incolumis; qui fuerat de-peratus 
de vita, restituitur san tate continua : qui igirur lento 
sermone aquam sibi poposcit expendi, eum vagantes 
cuucti huc atque illac anxie quaerereat ,. tniniwme in- 
venirent., quia ille locus aqux erat. procu!dubio ste- 
rilis, sed eanctus.Dei Sacerdos paulisper se declinans, 
percutiensque ictu baculi terram , aqua prosilit 
abunde. Qui mox petenti iu vasculo deiulit. Sie sits 
ardor deprimitur, pallor a facie fugatur, vukusiin 
rubore mutatur, erigitur pedibus; et qui fucrat mor- 
Lis occasu dawmatus, so6pes pairiae presen a*mr.. Qui 
postea multoru » annocum duit curricala:n. 
XXVII. Aunectendumest virtutum miraculis, quod 
corda audientium illus'rentur exemplo. Cum jam e 
vicin» patriz jungereiur vico quodam Argentomao 5, 
ibidem Arteinius quidam, unus de monachis, oppor- 
tune suggessi!, ut aliuionia. fratribus parari. deberet. 
Cui ille ait: Qu«rite primum regnum Dei, et hec 
omnia adjicientwr vobis (Luc. x11, 54) ; et illam Psal- 
misi: vocem : Juquirentes. autem. Dominum mon dch- 
cient omni bono (Ps. xxxiv, 10). Sed liaec. ἃ mie 86- 
cipe, frater charissime, cum fluminis hujus alveum 


D perirausieris, leva. oculos in parrem. dexteram, op- 


p rumum invenies locum, ubi possumus nos vel ve- 
liculi nostri famis inopiam. tem;eraie.. Cemque sd 
locum eumdem sili precejtum venisset, tcp ri ibe 
dem duos inire mognitu.linis pisces, adhuc taximne 
vivos. Quibus a-satis, vir Dei Aridius ex ipis ij re 
fecionem 1298 parem. acce, it, ct. plerique ex 
"8:6 us juC. ad satieatem visi suot comiedisse. Sel 
Mie in cujas nomiue retia laxaverunt a postuli ia 
fluctibus, et. illa traliere nos. va'ebant. prae multitu- 
Argenton dicins, baud procul à. nionsster ὁ Sa'ens 
(Sutut- Denott du Sault) si.us, ub. Marcellus et Auasia- 


sius pro Ghristo passi dicur:ur , apud. Usuaizua 
r1 hal. Jai. 


11525 


Vi*A S. ARI ADDATIS. 


4158 


'fwe pis ium, et. his distribuit esurientibus cibum. A concremavit, οἱ arbusta eruta ventorum impelsie 


XX VIII. Dum iterantar virtutes sanctorum, fide- 
um mentes velut sitientes profunda Dei imysterio- 
rum satiari desideraut. Quodam tempore, dum po- 
situs in itinere carperet viam, appropinquans cuidam 
vico Árgentom30, Concionatus est se sequentibus, 
dicens ; Tacite trauseamus, ne nobis inducatur 
«ora itineris. Scilicet erat hic locus profanus, su- 
perstitionis antiqux daemonum cultibus consecratus, 
quo iu loco populus Christianus inhabitans non po- 
tuit ferre miseriam, quia infirinitatibus variis subja- 
cent, vel eti:m ab ipsis demoniis assidue agitantur. 
Cuinque voluisset vir Dei Aridius latenter fugere a 
populo, et ille secrete oraret, commota est infirman- 
tium multitudo populi, proprium nomen ipsius in- 
vucantes, quia prucax dainonum turba se a sancti 
viri adventu celare nun poterat. igitur dum euin. se- 
queretur populi με} itüdo languentiumn, respiciens 
pest tergum stetit, et protinus ad orationis studium 
se in terram prostravit, rogans pro illis Dominum, 
ut juxta fidem illorum essent salvati. Cumque ab 
oratione fuisset erectus, crucis vexillum iilico super 
singulus impressisset, tum li qui lai guoribus variis 
veriueban:ur, vel illi qui a spiritibus immund:s ve- 
. Xxabaniur, adjiciens oleum cum benedictione, Domino 
gratias referentes, sanitati pristinae ab infürmitatibus 
vel à daemonibus liberati sunt. ' 

XXIX. Quos elegit Deus anie consti'utionem 
mundi, hos despicit sublimitas reproborum. Ilic vir 
sancius abjectus fuit inter. homines, et minimus a 


prostravit. Sed tali timore qui cuim Dei bomine erant ' 
perterriti sunt, ut nullus se posse evadere credide- 
ri!, metuentes ut plaga Dci super eos descenderet. 
Inde frequenter horiabatur suos orationi iusisiere, 
et tota nocte in psallendi officio perdurare. Loeus 
enim ille ubi vir Dei Aridius ad manendum diver- 
terat, humiliori loco aliis videbatur, quo caeteri sua 
tentoria üxerant. lta enoraitate aquse cuncti sunt 
madefacti, ut uibil remansisset iu vestibus ubi aque. 
impetus non percurrisset : sed sanctus Dei Sacerdes 


. capsulam quam cun) sacris reliquiis collo suo ap- 


pensain portabat, cireumspiciens comites, superpo- 
sito palliolo et stratorio ubi requiesecre debuerat, 
tanquam si solis ardore attactus, ut nullum sensisset 


B locus ille bumorem. 


XXX. Neque silendum est illud, quod virtuti eon- 
gruit. Accidit quodam tempore, orto iuter duos 
principes bello, Lemovieum populus regionis civiiatis 
ipsius furmidantes meeuia rumpere, et in desolatione 
redigere et destruere : quibus direciis nuntius 8 rega 
missus, quorum ditioni populus subderetur, ei jan 
cepopulata urbs esset iu obsidione. Igitur quidam 
ex ipsis, Domaricus nomine, qui cuui aliis ad oceu- 
pandam civitatem venerat, sanctum Dei virum ag- 
greditur, solerti cura sciscitans eum, ut quidquid per 
revelatiouis spiritum cognoverat, futura przdiceret. 
Quibus silentio ita locutus est : Quanquam seiam 
vos regem metuere Theodebertum ^, bhoc-scitete 
quod regnum ipsius nuper auferiur, sed hacteaus 


s.culi couspectibus, sed maximus inter sanctorum (Σ citius interimitur. Rex autem vester multarum scili« 


ag.iiua pra latus. Quodam tempore in itinere posi- 
tus, die quadam declinante ad. vesperam, nec procul 
a vico, cui vocabulum est Meno, jussit ut. itineri 
leriuinus poneretur, et sarcinas quz juinenta vehe- 
lant loco congruo relaxarent ; cunique locum amos- 
pum, aspectuque delectabile manendi spatium vidis- 
sent, eognoscens vir beatissimus per spiritum pro- 
phetis qui essent. illi postmodum ventura, hortatur 
paterno alloquio collegas suos, quibus sciebat maxi- 


tiam injuriam imminere, et allocutus est dicens :- 


Vivi fratres et filii, multam credite. nos hac. nocte 
injuriam perpes-uros, sed confortamini, et confidite 
nos colesii auxilio liberari. Neo aliqua mora, cum 
ccelum sideieo splendore serenissimum cerneretur, 
subito in. ton truo commovetur terra, quasi a stabi- 
litate $ua pra sonitu-gravi in tremorem convertitur, 
denique conturbantur nubes in aere, apparent tetro 
colore per sidera ; et qu:e fuerant candore perlucidze, 


vertuntur in pluviam concitP, ciebrius inicat 1999. 


coruscus e collo quod fuerat offuscatum : videlicet 
mou longe ab ipsis erant tria idola cultu gentili di- 
ἐδ. cum aera fulgoribus urgereutur, iu impetu 
louitrui íta eversa sunt coelitus, ut nulla exinde ia 
crastinum fundamenta idolorum reperirent. Eodem 
ictu fulguris igne micante, silvam, qua ab ipsis 
eminus cernebatur, ingens ignis ex parte exustam 


* [s est. Tlieodebertus Chilperici filius, qui, Gun- 
dobaldo duce devicto, Lemovices εἰ vicinas proviu- 


cet gentium augmenta adversus illum commovebü , 
super quem victoria ei donabitur : obteuta videlicet 
pugna victoriz fraudulenter decipitur, sed a (ijs ne- 
potibusque suis, regnum ipsius traditur guberuau- 
duin. Ceteri vero. reges, quibus stabilitate regnum 
s$lare videtar, interveniente articulo tortis pre«i 
iu ignobilitate rapiuntur a szeculo, sed pra/fatus ἢ6- 
maricus ad bellatores regressus est, Nam quod de 
Dei Atídius pradixit, ita postea rei probavit eventus. ' 
Sed inter haec czelera. bona, sermo quoquo ei sa- 
pientiz atque scientize afflnenter collatus erat, cha- 
iitatem οἱ buv ilitatem super ounia possideb t, fu 
mulos quoque non ut servos affligebat, scd hen'gha 
charitate diligebat, Quid pluribus immorcer ? ln euni 


p conversatione sua quasi lucifer intra astra coeli re- 


fulgens instar 1300 magni. lampadis. ivicobat. 
Semper enim períectos amulabatur ad bonom, 
seinperque a'iorum virtutes sibi proponebat exzem- 
plum. Tardus erat ad loqueudum, et velox ad. an- 
viendum, eratque eleemosynis d.ves, cliaiitate lon- 
g nimis, humilitate sublimis, sermone subtilis, vigil 
ingenio, promptus eloquio, flagrans studio, utile 
nempe vas in Cliristi domo. 
XXXI. Plerisque sanctorum convenit esse cte- 
den 'um, ut futura propbetantes. per Spiritum pro- 
plieti:e aperta conaiderarjione divinitus gesta narren- 


cias diripuit, ut narrat Grezorius libro v Ist. ety 
48, et tandeul uccisus est a Sigiterti exercitu, cap. ας 


1155 


S. GREGORII EPISCOPI TLRONENSIS 


1156 


ter. ita et he vir Dei, illestrame superna. gratia, A dem, hic nihilominus hrreditatem ; postremo Abra- 


per revelationem saneti Spiritus anmuntialnt quz 
hominibus essent. ventura. Quidam vir ex. eivikus 
Lewwvicum civitatis, cognomento Neetsrius ^, 508 
inops rebus, sed locuples divitiis, unicam habens 
lilium, intelligeute beato Dei famulo subito illi mor- 
lis imminere incursum. Quapropter vir reveren- 
lissineas nuntium direxit parentibas sui«, ut antea 
quam morti peer occomb.ret, swo praesentaretur 
aspeciui. Tum audito genitriz. nuntio prorupit in 
laerymis pro sobolis internecione. Interea cum, 
paucis sibi famulantibus bcati viri obtemperat jus- 
sioni: cumque proficiseeretur viam, ut praedictoris 
veritas prebaretur, τὶ febrium ingenti attaeta paeri 
membra soleenir, εἰ demisso capite, clausisque 


ham quod habe t pignus exhibeit, Aridibs vero teium 
quod potoit babere in mundo, Domini seilicet arbi- 
trio jurique commisit. Soffciat ergo bzxee dixisse. 
Jam vero, ut spero, etsi rustico sen«u sermonem pre- 
lisum duvimus, quanquam ejus meritis digna praz- 
eonia nullatenus narrare sufüceremus. Nunc vere 
tam ad audientium zificationem dignum esse peto 
quam et legentium, si quomodo ex hae vita ad Dowi- 
num migravit, paucis verbis ezpliesre euravero, a4. 
juvante Domino nostro Jesu Christo , qui vivit οἱ 
rrgnat iu unitate Spiritus saneti per omnia saecula 
&zrculurum, amen. 


JXC:PIT DE TRAKXSITU S5A*CTI. AC. BFATISSIMI 
BATIS ET CuNFESSORIS. 


ARIDIl AB- 


oculis, pene mortous esse videbatar. Et cum vir αὶ XXXIII. lgitur eum jam νὰν Domini senilem are- 


s3ucius hujus rel exspectaret. eventum, cernentes 
adolescentem. esae exanimem, illico erumpentes in 
fletum vociferantes famuli, qui cum summa festina- 
tione venientes ad Dei hominem properaut. Scil.cet 
pietate motus susci, iens puerum exanimeni ad reli- 
(quias $acratas beati Hilarii antistitis vredidit expo- 
nendnm. Qui pre eo magnis orauonibus οἱ precibus 
Domino commendavit, ut qui quatridaanum Lazarum 
reddidit vivum de sepulcro, εἷς quo.,ue pucro sub- 
vemret propitius. Consummata igitur oratione, qui 
exauimis csse cernebatur, statim restituitut. matri 
incolumis : et quem crediderat mortuum tradere se- 
puliur:e, eum eodem magno gaudio exsultantes do- 
mum revertuntur alacres. 

XXXI. Il:xc igitur, sed et 3232 quamplurima his 
similia qux per singufa prosequi longum est, ..16- 
rumque vir Domini Aridius propbetiz gratia ornatus 
pr.caontiavit. Multa. etenim. sunt que per beotissi- 
mun virum omnipotens Deus virtutum opera decla- 
ravit, qux dum saepius revolvuntur, seniper accres- 
eunt qua miraculis intoeantur. Sed hzc, videlicet 
qux superius, pauca de pluribus compreliensa sunt. 
in terris degens ut. incola, postquam coelestem ac- 
quisivit palmam, ad Christum remeans ἃ szeculi la- 
queo eductus, non. minimum referendum nobis refi- 
quit exezpplum, quam vivens potuisset operari in 
mundo. 1301 Sed nunc longum est per singula 
virtutum ejus miracula verbis enarrare, prasertim 
cum liber jam supra modnm refertus postulans fl- 
nem serimouem rejiciat, et ariditas sermonis nostri 
attenuata, vel longo tramite peue  defessa succuin- 
bat: non quod emnia que de co narranda erant 
explicavimus, qui nec ad centesimum quidem cjus 
virtutum operum attingere potest, quanta iu. Virum 
beatum operum bonorum ornamenta, que sunt 
maxima et pretiosa supernze remunerationis contu- 
lerit prirogativa. IToc igitur restat, ut ad finem ter- 
inini valeamus pervenire. O vere imitabilem virum! 
ὁ quam preferendum omnibus ejus exemplum ! o 86- 
inen secundum Abraliam benedictum ! Nempe Abralize 
benedictio meruit. filium, Aridius vero benedictus 
transfertur in coeleste regnum ; Abraliam tradit hzre- 


ret ztatem, cum jam mundi adversa cunetosque la- 
bores zquanimiter tolerasset, postquam fdclissimz 
Uispensationis credite sibi undique merita cumula- 
vit, post multiplicia misericordi» opera, post mon- 
c€horwm canBobiorumque mancipatam, post dulcia 
vite exempla, post bonorum omnium et virtulus. 
miracula declarata : vergente jam aetate , cum autem 
esset anrbrum awplius octoginta, sciens jam disso- 
lutionem sui corporis imminere, dixit 3d suos mo- 
nachos : Scitote, charissimi fratres, quia me Domi- 
eius de laqueo bujus szeoli in proximo liberare di- 
gnabitur. Cun hsec audissent, ex eo sermone cuncti 
labelacti atque in angorem conversi, cceperunt ma- 
rentes dicere : Non contingat, domine, hoc famulis 


C iuis vidére, sed magis annis multis ad ornatum Ee- 


elesiz Beatitudinem tuam Christus hic vernare per. 
mittat. At ille cum lacrymis vel longis suspiriis dixit 
ad eos : Non nostra, sed potius Domini ex boc liat 
voluntas. Porro ad hzc vcrba eunctis. moerentibus 
ait : Nolite, quxso, fratres mci, nolite contristari, 
sed magis gaudete εἰ exsultate, quia olim hoc tem- 
pus desiderabam, hane remissionem percipere cu. 
piebam. illis itaque in angorem conversis, 3302 
21que suspirantibus , nibilominus et rei ambiguitato 
detentis, ἃ colloquio eessatum est. Igitur nec. mora 
»liqua, post πο levissima febri iufusa corpori ix- 
diari ccepit, Deinde vocato quodam puero pr:ecepit, 
dicens : Festina, fili mi, perge cito ad virum illus- 
trem Astidium, dicesqne ad eum ut celeri cursu vc- 


D niat, quia hujus ceenobii regiminis curam post dies 


obilus mei ipse recipiet. Et rursus ait : Qu^niam si 
moram aliuam fecerit, faciem meam in hac vita 
jam non videbit, Nuntius quippe jussa cemnplevit, sed 
praíatus Astidius veniendi ceusa tarde oecurrit. Cum 
autem adíuisset, virum Dei jam superstitem in hoc 
sseculo non invenit. aque ut vir Dei praedixit, ita 
postes rei probavit eventus. Interea, ut. dicere cec- 
peram, cum vir beatus ultimam decuniberet zgritu- 
dinem, nec quidem a Dei opcre cessabat, bonam 
hanc consutmimationeimn virtutnm suarum existimans, 
$i ad finem usque perduceret. Pernox euim in ora- 
tionibus ct vigiliis, membris fatiscentibus, Deo spi- 


» 
* ]s est, uti videtur, qui beati viri testamento subscripsit. 


1127 


"VITA S. ARIDII ADBATIS. 


1158 


ritui δὲ mentem servire. cogebat, et nimium fatus Α es, ltedemptor mundi, et educ me corpore mortis, οἱ 


cupitum iter exspectabat. lgitur cum jam propinquutu 
diem sentiret, congregatis ix Kalendas Septembris 
discipulis suis, quos jam corpore non spiritu inci- 
piebat relinquere, dixit ad eos ; Ulinam, dilectissimi 
fratres, parvittis mex audire sententiam [velitis ]I 
Si vere miei amatores. extis, Christi monita amate, 
Dei tremenda jud:cia jugiter formidate. Quales criti$ 
lu die judicii przsentaudi sollicita consideratione ca- 
vetc. Ego enim jam gradior viam meam, sed οἱ cgo 
cupio dissolvi, et, si Domninus. permiserit, csse in 
requie, [lis ita dictia, cum omnes flerent at eju 
reat, ait ad eos : Ecce hodie in manus vestras coum- 
mendo salutem. animarum vestrarum : memettote 
ergo admonitionem meam, et cogitate omaes. de 


$ilvum me fac in tuum regnum coeleste : tu ei pro- 
tector meus, Domine, in manibus tuis co:nmuendo 
spiritum meum. Suscipe erga me secundum tuageam 
misericordiam (uan, οἱ non. confundas me ab ex-. 
speclatione inea ; sei adjuva me, et auxiliare exitum 
auima inea. Aperi mihi, Domine, properauti janua 
regni tui, ct principes tenebrarum non. occurrant 
nuhi, sed clementi: tua. protegat et defeudat, 86 tia- 
nus tua perducat me in locum refrigerii et. cou*ola- 
tionis, et vel iu. ultimo. tabernacu!o quod praparas'i 
timentibus nomeu sanctum. tuum. inter. baec. etiam 
addidit, dice.s : Nunc dimitte servum tuum, Do. 
mine, sccundum verbum tuum in pace (Luc.11, 29). 
Ei his dictis inter verba orationis emisit spiritum, 


vobismetipsis. 11:66 quz: dico assidue agite, liec $2- ἢ XXXIV. (aun sancta. ilia anima earnis sarcina 


pite et. retexite, eL memoriam meam semper vobis- 
cum retinete. Jam ultra Aridius non erit in hoc 808. 
culo vobiscum. Cum hac audissent. omnes qui cir- 
cumstabaut, ingenti gemitu ct fletu levatis, consona 
voce omnes flebant, dicentes : Cup nos, paler, deseris, 
vcl, cur tam cito a nobis recedere 'cupis? Scimus 
quidem te desiderare Christum, sed salva tibi sunt 
iua przemis, nostri quoque miserere quos deacris. 
Alseutiam tuam ferre non possumus, quia similem 
tui nunquam postea habebimus. Doleat tibi, pater, no 
(am cito relinquas nos orphanos, Talia quippe eie 
deflentibus, piissimus ille pastor faciem uberüut la- 
erymis rigabat ; et cum esset pius, nec hos deserere, 
nec a Cliristo valebat diutius separari ; tandeiu ergo 


fuissct abjecta, statiuue cum esset hora. secunds 
noctis, visus est globus nimia claritate resplendeus 
super ejusdem cel'ulam de co!o descendis:e, el su- 
b:to ad sidera desupet penebrare. lloc. igitur. ordine 
sancia ejus anima terrenis coutag. is liberata, dedu- 
centibus angelis sanetis, ad suum — 'ctoremn revo- 
lavit leta. Vir quidem spiritum ermiserat, luctus et 
flctus ad ccelum resonabat. Compesitum quidem ex 
more corpus, feretroque impositum, ibidem in psal- 
mis et hymnis totam noctem pervigilem ducunt. Cum 
autem lux diei fuisset. exorta, convenit populi mul- 
titudo ; ctiam cum et ad notitiam p .ntificis urbis Le- 
movicinze pervenisset, quo audito, cum wagnoo fletu 
cclerique cursu occurrens, super corpus sancii viri 


inter amaras lacrymas resumens verbum, dixil : No- C diutissime flevit, quod eum vivum minime in saeculo 


lite ex hoc contrisiari , et ne,quxso, nolite amplius 
flctu vexari de absces ἃ meo; gaudere vos magis 
€ portet quam meerere, quie elsi corpore absens fuero, 
&piritu presens ero. Ego vero si quid agere potui, 
profectibus vestris μι πανὶ ; e quanquam ego infe- 
lix. sim, Dominus autem semper est. llli vos com- 
mendo, ipsique curam vestram 1303 commitio. 
ὃς o quidem quia inutilis xervus non gessi quod de- 
bui, Dominus autem scit quomodo volui. Post he 
quoque verbs, vergente jam die, subito procidit 
in pavimento, et elevatis ad collum oculis orabat 
suppliciter gemens aLque suspiraus : Commendo tibi, 
l'oiwine Jesu , oves quas mili credidisti. Commen- 
dans igitur Domiuo cum fenore quod ab ipso aecc- 


invenisset; et inox cum ad ccclesiam sancti Juliani. 
martyris, quam vir sanctius adificaverat, ubi corpus 
sacrum jacebat, deportare voluisset, nullomodo fe- 
retrum vel paucum levare potuerupt. Decreverat au- 
tem vir Domini 1904 Aridius in ecclesia saneti. 
llilarii antistitis, quam et ipse suo opere aedificaverat, 
corpus suum sepulturz tradere. Tunc tristis valde 
Ferreolus pontifex effectus, indixit jejunium tridua- 
num celebrare cum psallentio. Quod cum ita fleret, 
ipse cum suis indesinenter per illud triduum celebra- 
vit jejunium. Iuterea cum peractum est jejunium, 
sit : Si Domini est voluntas, aut sancti. hujus, «t 
illic est quo ego vel plebs hxc cupimus, sine ulla 
dilatione elevetur. Erat autem locus in secretiori 


perat talenti munere, jam. vero in extremis positus, D parte. Cumque accessissent ad feretrum, ut eum le- 


vocatis ad se discipulis, amplexusque per singulos, . 


flens, valediceusque omnibus, ait : Jam ultra non 
loquar ad vos, faciem meam amplius non videbitis, 
ideoque valete in pace, et jam me sentite quiescere. 
Mi itaque qui circumstabant audieptes, nullo quive- 
raut genere temperore a fletu. Vix tawen inter ama- 
ras lacrymas hzc verba solummodo resonabant : 
Dolemus quidem mostri causa, quod nos solatio abs- 
cessus tui destitois; sed tui eausa, Pater. optime, 
cousolamur; quis post mundi hujus Jaburem ad re- 
quiem vadis cmiernam. Tunc ille oculis ad. caelum 
elevatis i»citam pr«cem fudit, deinde cum laerymis 
ait : Meuiento inei, Domine, qui solus sine peccato 


vare conareutur, tanta mox celeritate levatum est, 
ut facile a duobus portaretur, quod antea nec a plu- 
rimis movebatur. Quod omnos qui aderant. cum eo- 
demo pontifice cernentes, cum magna exsultatione 
Christi gloriam magnificabent, dicentes : Magna et 
nirahilia sunt opers tua, Domine Deus omnipotens. 
Cumque jam deportatum fuisset corpus ad sepul- 
crum, omnes qui aderant nullo genere temperabant 
a fletu ; patrem se perdere ciamabent, ct iuter fletus 
et singultus vix hzec verba promeliant : Cur nos, Pa- 
Ler, deseris, et cui alumnos tuos tradis regendos ? 
lgitur corpore ex inere tradite sepulturse, prefatus 
episcopus reversus est ad proprio. Comparetur ita- 


413) 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


1140 


que, $i pracet, exse (uiis hujus sancti viri, non dicam A festinaret, oppidum Lemoviez regionis ingressus 


feneris, sed potius triumphi, inanis gloria saeculi : 
conferatur,si polest,etism virorum divitum pompa 
hnic sacerdoti defuncto zequanda. Mios confusis plau- 
sibus turbarum honorat insania, Aridium muudi 
zerumna exotum angeli cum coelestibus laudibus per- 
ferunt ad regna. perpetua. llli post szeculi pompas in 
tartara  truduntur, hic post mundi adversa sinu 
Abrahze letus excipitur. llli divitiarum opibus op- 
pressi et. defuncti przcipitantur in. gebennam, Ari- 
dius vero eleemosynis sublimatus cum sanctis resur- 
get in gloria. llli postremurn lugent in inferno dam- 
pati, Aridius laureatus exsultat Ecclesie eum euuctis 
a szeculo sanctis. Gratias tibi Deus noster, qui red- 
didisti ei magna pro parvis, et quiescere eum fecisti 


est. Quodam die in vico quodam, nomine Ricomago, 
viru magnifieum Neetarium ibidem reperit ; et 
quidquid petitionibus suis eventus przsstiterat, omnia 
patefecit. Qui dum interea percunctaretur ab ipso, 
capit sermonibus suis vacillare , menteqve lapsa, 
ae furibundo vultu, statimque prorumpens in vocem, 
causam sni operis silere non potuit, quod adulterii 
vitio fuerat 'ludibriose inquinatus. Qui dum freude- 
ret dentibus, et se suis morsibus laniaret , chris- 
marium quod vir beat:ssimus Aridius gestare consu - 
verat, et reliquias habere sanctorum, a se concitus 
excutiens, projecit in terram. Et dum furor ingeus 
illius sedari nullatenus poterat , vinctus custodi:e 
mancipatur. Interea unus e famulis prati viri, ap- 


jn gloria sempiterna, et illa evaugelica promissione, B prelienso chrismario quod a se projecerat, nesciens 


uhi ait : Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca 
fidelis fuisti , supra multa te constitmam (Meitth. xxv, 
21), hic meruit audire : Jutra in. gaudium Domini 
tui. Et sicut de talibus per Salomonem scriptum est : 
Justus de angustia. liberatus. est (Prov. £1, 8). Et per 
Jer. miam scriptum est : Benedictus vir qui confidit 
* in Domino, et erit Dominus fiducia ejus (Jerem. xvin, 
7). lline et David dicit: Inlege Domini voluntas ejus, 
et erit quasi ligmum qucd plantatum »st secus decursus 
equurum. (Ps. 1, 2, 5). Hinc etiam per lsaiam pro- 
nhetam Domiuus dicit : Ego vocari eum et benedizi 
ei, e! directa est via ejus. ([sai. xiv, 15). Hinc quo- 
«que in libro Ecclesiastico dicitur : Timenti Dominum 
bene crit in. extremis, in die defunctionis ejus benedi- 


inter vestimenta reposuit. Qui dum hoc ageretur, 
constipat.s in unnm rebus, onerare jumentum cepe- 
runt. Nam cum super ipsum onus elevatum fuisset . 
saero poudere congtipatus , in terra corruens cres- 
sum ulira movere non potuit. Quid plura ? supponi- 
tur in alio, qui scilicet suscepto pondere, pari con- 
ditione idemque similiter in terra procubuit. Qui 
dum multis stimulis eruentatus urgeretwr, nu!lateun; 
reddidit animos erigendi, quousque daretur eausa 
intellecti culpa facinoris patefieri. Igitur dum arctius 
furoris impetu sux vesanie ageretur, erclamavit 
qued chrismario, quod se indigne deportasse dice- 
bat, cum suis vestimentis esset astrictus ; et ideo 
velieulum non mo«xetur nisi hactenus tollatur , ubi 


enr. (Eccli. 1, 13). Hincet. alibi seriptum est : Bo- C Pot-us est negligentize οι. ρα. Quod videlicet serutato 


morum laborum ejus gloriosus erit. fructus (Sap. 1n, 

- 45), et:in perpetuum. corona ejus. triumphat (Sap. 1v, 
2). Hzc nos de obitu sancti viri sufficiat narrasse, 
ut ne legentibus fastidium ingeram. Verum et ejus 
3305 vita terminetur, noster quoque terminetur et 
Serin. 


INCIPIT DE MIRACULIS SANCTI ARIDIL ABBATIS. 


- XXXV. Nunc de multis miraculis quae ad sacratis- 
simum ipsius corpus Dominus assidue ejus meri:is 
operatur, vel pauca de pluribus, qua in calce ejus 
obitus ibi Jesus Christus declaravit, pro legentium 
oppertuBitate aggrediar, ideoque nen valet mens 
humana in verbis erumpere, quantis mysteriis milites 


marsupio 1908 illico repererunt, et pro veneranda 
devotione ac religione vir sublimis Nectarius puero 
innocenti cum reverentia honoris superimponi: ; sta- 
tin horarum solvuntur rpatia. Pezfatus niimqne 
Baudenus, cum antequam spiritu perturbaretur , ut- 
pote nec alio potest zstimari qui suo sensu non ie- 
gehatur, coram omnibus exteusis gressibus fugam 
iRijt, Qui dum in unius spatio horz pene duodecim 
millia suis pedibus velociter curreret , fatigato cor- 
pore, semianimis corruit in terram : cumque a custo- 
dibus assecutus fuisset, apponitur mansioni. Exacta 
namque nocte diluculo consurgerns, ad sacratissimum 
tumulum sancti Martialis cogente immundo spiritu se 
obtulit praesentandum ; ibique ut profes-ionein sui 


suos superna gratia illustrat. Quidam monachorum D operis patefeeit , expulso maligno spiritu, medelam 


de viri sacratissima cellula, uomine Daudenus, cum 
instrumentis chartarum, quibus monasterii possessio 
firmabatur, regionem Burgundis» adire non distulit. 
Qui igitur expetens venerabilem et egregium an- 
tistiten , Syagrium /Edus civitatis episcopum , 
eumque suis precibus imploravit, eo quod lionore 
digbissimus prae omnibus in regis palatio habebatur, 
ut ejus patrocinio a diversorum emuloruin insidiis 


cellula tueretur. Qui scilicet petitionibus prafati mo- - 


pachi annuens, que petivit vir reverentissimus nonu 
neg&vit : sed elisin auctoritate regali instrumenta 
munivit, οἱ ad regionem remeandi tribuit libertstem. 
Cumque transissent dies plurimi, ct obtenta petitione 


meruit recipere sauitatis. 

XXXVI. Sunt molta et alia, qux post transitum 
sancti viri omnipotens Deus operatus est. Ilujusce- 
modi causa populis exspectantibus, unus e fanilia- 
ribus ad virum magnificum antedictum velocissimo 
cursu perveniens, nantiavit conjugem suam gravi 
moflis periculo detineri, quem vero admonuit ut 
festinus adesset, si vellet eam reperire vivam. Qui 
interea. confidens de Domini miseratione , puerum 
qui clrisinariumn sancti viri seenm detulerat jussit 
concitus inantea properare. Cumque dorum fuisset 
ingressus, omnis familia in luctu et lamentatione 
vaca^an! , ee qu-d Lun repentna uortis articulo 


1111 


- 


VITA S. ARIDIE ABDATIS. 


1113" 


subjaceres. Quae scilicet oculis elausis judici. imo- A sermocinantur ad plebem. Electi quippe hoc in imu- 


ΓΛ ΓΙ ostentu gutturis apparebat , ubi gravissimus 
exortus fuerat nodus. Quse etiam jam vocis ofíleio 
ebserato, ac caligantibus oculis, nec virum suum 
agnoscere poterat. Αἱ ubi chrismarium sancti viri 
collo morientis suspenditur, mors illice fugatur, 518- 
tim- oeuli solvuntur in lumine, spiritus halitus saluti 
pristinze reformatur. Quse. eructans fortiter, ablato 
gutturis nodo, quod esu non acceperat revomuit, et 
restituitur vitx» cui mors imminebat in janu's. Ipsum 
veo clirismarium vocatis sacerdotibus venerabiliter 
&d monasterium sancti viri. deportatum est. 
XXXVII. Sed quis singilutim omnia mirabilia 
qus ad sanctum ejus :epulerum Dominus Jesus 
Christus. operatur assidue, verbis valeat enarrare? 
Quadam die decrever:t mulier se sancti viri praesen- 
tia esse videudam, ut referret gratias. Nocturnas vi- 
gilias celebrantibus monachis, l'abolenus quidam 
babens filium, no:wine Dabolenum, qui gravi fuerat 
membrorum vulnere addictus, deportatus a parenti- 


bus, ad tumulum sancti viri exponitur, qui dum in 


pavimento jaceret, nocte fere media puer prorumpens: 


Ín voce , sensit membrorum comp»ges locis quibus- 


fuerant dissolut:» adjungi, qui videlicet se erigens c 
pavimento, solidatis membris stetit. super. peJibus 
suis : et qui fuerat manibus exhibitus ad sepulcrum, 
gressu proprio eum ipso 8uo parente gavisi, gratias 
Christo referentes, revertuptur ad p opría. 
XXXVII. intuendum summopere est quanta om- 
nipotens Deus sanctis suis in hae 1307 vita gratie 
sud contulit dona , ut ad majorem glorise eamulum 
&d supernam patriam remurnerentur post triumphum. 
liaque- quidam ex monachis, nomine Gaudomeres, 
de monasterio Ambiacini , quod non longe ab utbe 
situm est , ipse vero a in«liguo spirita de'entus ,. ità 
ut Υἱοῦ quem. cerneret moren vellet decerpere, et in 
duabus vinctus catenis deducitur ligamin:bus quasi 
reus ad judicem. Quadam. »amque die ad tumulum 
sancti viri deductus est, ibique reddltus | sanititi 
pristinz, ab adversario hoste ἃ qt0-vexabatur erep- 
, Aus est, in servitio omnipotentis D.i plerosque cori- 
vertit. Nam catenis qnibus miser astringebatur , 
sponte solutze sunt, ut miraeulo duplici patelaceret 
quod in uno momento catene. constipat:e confringe- 
Fentur, atque a daemonio obsessum divina gratia ab- 
solveret, ut liber Deo scrviret, cui creatura omnis 
ingemiscit, Nam si quis exigerte eausa. quamcunque 
fuerit ob culpam vinctus, vel catenis astrictus, si 
contigerit ut per agrum publicum , qui basilic: ip- 
sius proximus est, ducatur lizatué, mox. ut. contra 
eamdem ecclesiain ventum fuerit, confestim disruptis 


omnibus vinculis solvitur reus, nec patitur ulierius - 


teneiri astrictus. 

XXXIX. Mirandis rebus plus adhuc miranda suc- 
cedunt. Quadam vero die duo muti venientes. ad tu- 
wulun saucti viri, licet lingua rogare uon valebant, 
ecd (de. Peruncti igitur oleo , niox. solvitur impe- 
rante Domine lingua mutorum, et loui. coeperint 
*dorautes, et q«i effecii fucrant. elingues , protinus 


nere acceperunt, ut quanto magis virtutibus polleaut, 
l2uto etiam indignos se Judicent, ne ad inanem glo- 
riam rapiantur , ut dono non priventur superno. fgi- 
tur quatuor viri de diversis provinciis venientes, una 
c:ecitate damnati, tunc prostrati in oratorio exspe- 
ctabant lumen , eventu quaerentes sancti. viri reme- 
dium. interea dum preces ad sacratum iumuluin 
offeruut , unanimiter postulantes, illico cxcorum 
oculos aperit, qui longo jam tempore fuerant clausi, 
claro lunine adepti, poscentes limina templi. 

XL. Multa quidein ct alia ibidem jubente supcerua 
gratia ejus meritis operantur signa atque virtutes : 
inter quie etiam et. cicindelus exundan!e ubertim 
oleo superfunditur. Ex quo etiam sancto liquore 
multi illic peruncti à diversis sanantur inürmitatibus, 
et bencdicitur ibi jugiter no:en Doinini. Dei zeterui. 
Sed et ad cjus uihi'ominus lectu:n, qui situs est iu 
monasterii sui pr::dio, multe virtutes similiter de- 
clarautur. Sed. οἱ per diversa loca ubicunque sacre - 
ejus reliquie deportantur, vel quo ctiam delatze fuc: 
riut plurima signa virtutum , ejus merita revelante 
gloria Christi, euixius efficiuntur. Qux omnia ct 
ordine onerosum duximus verbis prosequi, et idcirco 
ea lis jaucissimis sjllabis complexi sumus, quia 
,Am cessare a. coll.cutione festinamus. Qus vero si 
per singula, uL gesta constant, nunc 1368 eno.laie 
cucaverimus, et modum paucissimi voluminis exce- 
dimus, et pro ipsa forsitan prulivitate fastidium 16 - 
gentibus ingerimus. Qua vero nos minus enacrasi- 


C mus, pain omnibus fidem przstaut, conspicientilus 


illa multimoda viucu'a compeditorum , qu.e ad ejus 
sepulcrum in argumento rerum cernuntur appeus:., 
Ex quibus etiam uo» aut certe pauca, aut pene nulla 
commemoravimus, per id duntaxat quod in con- 

spectu. omnium apposita, velut nos locum, ita e 
omnes nos ambigimus nosse. Hic quidem «quam- 
plura infra pauco tempore constant acta. Illa scil cet 
qu.e deinceps j ez prol:xa spatia temporum  ageuda 
sunt, qualia vel quanta flant, quis modo zstimatione 
comprohendere valet, cum nunquam a Pruesulis 
tuinba hodieque restent fieri miracula. Sed quoiidie 
wgri ad tumulum sancti viri veniunt, et ibi excubau- 
tes sani efliciuntur ; cci veniunt, et illuminantur ; 
dxmoniaci veniunt , et liberautur; perjuri veuiunt , 


D et aut moriuntur, aut ctiam a diabolo veaantur ; ferro 


vincti confugiuut, et solvuutur; claudi carrucis ad- 
vecii, consolidatis gressibus, ad propria incolumes 
revertuntur. Mult? quidein aauitates ex 60, qui illic 
crescit, olei liquore perficiuntur. Quaoti rursus a 
fr:goribus vel diversis iuflrinitatibus detenü liberati 
sunt post transitum beatissuni viri, qui fuerant ab 
lioste captivi, Nam.libelli pagina siugillatiin non po- 
test adnecti, ut ne inlirmioribus fide fastidium pr.c- 
paret, et dubitantibus serio prolixior promulgetur. 
lizc igitur pauca de pluribus dixisse sufficiat, «t 
quasi de diversis floribus in sancte Ecclesize siuu 
redoleutes repleta multorum corda credem:es, ut 
carp«re perfectos fructus. valeant, quos mundial 


4,313 


S. GREGURII EPIS:OPI TURONENSIS 


. 4a 


delectatio non inquinat. Non potest enim el hic gau- A per nos peccatores 6560 ordinavit, aut inantea Deas 


dere cum saxculo οἱ illic regnare eum Christo; nec 
duobus dominis servire, Deo scilicet et mamimonax. 
Deponentes igitur opera tenebrarum induaimus arma 
lucis, quia Creator omnium est lux vera, qua illu- 
niiuat omnem hominem venientem in huuc inundum 
per Dominum nostrum Jesum Christum Filium 
suum, qui ia Tripitate perfecta vivit et. regnat Deus 
in unitate Spiritus sancti per omnia szcule 5xculo- 
rum. Awen. 





Testamentum sancti Aredü, licet in ms. Codice sancti 
Galli non habeator, hic tamen referre visum est potius 
quam in sppeadice, ut polliciti sumus in notis ad caput 29 
libri x Historie, ubi a Gregorio laudator. Datpr autem 
nune primum iutegrum ex archivio sancti Martini Turo- 
nensis. 


TESTAKENTUM SANCTI AREDHI AB2ATIS A'TTTANENSIS. 


In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti , sub 
die pridie Kal. Novembr., anno 34 ^ 1309 regni 
domini nostri Sigiberti regis, Ego Aredius presby- 
ter, et Pelagia, saua mente integroque consilio , ju- 
dices et arbitros rerum nostrarum, metuentes casus 
fragilitatis humanz, ne nos subito repentina mortis 
praveniret occasio, residentes, testamentum nostrum 
eondidimus, quem ego ipse Aredius manu propria 
seripsi, et testibus numero .cempetenti tradidimus 
subscribendum. Quod testamentum nostrum, si 
easu, jure civili out przetorio, aut cujuslibet legis 
novella eonseriptiene, vel veteris valere non potue- 
rit, ad vicem codicillorum et omnium scripturarum, 


ordinare jusserit, id est tam de ingenuis quam de 
servis nostris, tibi, domue Martine, fecimus. erdi- 
naundos commendamus ; ita ot si exinde, quod abeit, 
quisquam abstrahere de potestate vestra voluerit, 
qua tibi, sancte Martine, ad loca sancta amore Chri- 
sti et in tuo honore vel sanctorum :xdificata sunt, ali- 
quo male atque iniquo ingenio, quod Deus avertat, 
quem regendum gubernandumque dignus haberetur, 
absque procuratione sanctze vestra? basilicze ordimare 
aut subdere neglexerit *, sit per virtutes tuas 8ι8- 
theina. 

Portionem nostram de agro Sisciacensi f, lioe est 
domus et oratorium cum reliquis zdificiis, agris, sil- 
vis, pratis, pascuis οἱ accolis [Ed., areolis], cum 


B omni jure suo, sicut ἃ nobis przsenti tempore pos- 


sidetur, tua sancita basilica, domne Martine, sed et 
commendati monachi 1910 Atuanenses, quos sub 
tuo patrocinio vivere sancimus, et qualiter Deum 
propitium babeatis, et mancipiola vobis ex ipso 
fundo Sisciacum tibi, domne Martine, atque tuis ino. 
nachis condonaviimus, quod est ad partem basilica 
tux, aratores tres, Parminium, Talasium et Clau- 
dium, seu et reliqua mancipia nostra, vel quaecunque 
nobis debita servitute debenjur, exceptis illis qui jam 
liberi sunt, Clara scilicet et Marcia : Ursacium cum 
uxore et filiis similiter tibi ad servitutem donamus, 
ea vero eond.tione, ut quaternos aripennos vinea 
eolant. 

Cellam δ quoque nostram in bonore sancti Medardi 


quz firmHaHi eonsistunt valere jubentur b. Ut id (ἡ dedicatam, que sub Gaudomaro [A/. Gandomoro] sita 


fiat, detur, przstetur, illibatum in omuibus tenca- 
br, secundum tenorem infra scriptum, quem Christo 
Domino adjuvante constituimus. 

ltaque te, sancte Martine Turonensis, judicantes 
eonstituimus * ita ut per przpositum sanctz? ordina- 
fienis tux» basilicee. Quod vero tibi, vel quidquid 
wnicnique donavimus, aut quod fieri rogavimus, h:ec 
omnia potestate et sancta. deminatione tua post obi- 
tum nostrum ut fiat et permanet supplicamus. Ideo- 
que donamus tibi, sanete Martine, per hujus tcsta- 
menti paginam inedietatem Griciensis 4, aliam vero 
medietatem cum aedificiis, vel cui& omni jure suo, 
Attano consistentes monachi nostri in perpetuum te, 
sancte Martine, defensante possideant : ea videlieet 


esse videtur, et vulgo Exidolium appellatur, cum 
omnibus suis pertinentiis monachi Attauenses, fe, 
domne Martine, defensante, possideant. Nonniacum 5 
domum nostram cum zdificiis, vineis, silvis, pratis 
et paseuis, vel cum omni jure $00, 'similiter :» La- 
ciaco, Marcomonte, cum vineis, vel omni jure suo, 
secundum quod a nobis est Deo propitio posscssum, 
monachi nostri Attanenses ut per te, sancte Martine, 
habeant volumus, et, te defensante, ut possideant 
rogamus, cum mancipiis, his nominibus, Parminio 
eum uxore et fÁliis, Leomere cum uxore et filiis, Ar» 
medio cum uxere et filiis, Rustico cum uxore et fi- 
Itis, Claudio, Silvio cum uxore et flliis, Hi enim simi 
liter quaternes aripennos vines monsehis colant, 


ratione, ut ad monasterium, quem Domino inspirante Ὦ uxores vero eorum decenos argentos singulis annis 


et adjuvante nes fecimus, et monachos quos ibi Deus 


8 Alii xvit, scd. mendose; non enim tot annis 
regnavit S gibertus. Ad. ejus. autem regnum, id est 
Ads!rasiam, Lemovices pertinnisse, non ex hoc so— 
luni loco probatur, sed etiam ex utraque hujus san- 
eti Vita, et ei irso Gregorio, lib. x Hist. cap. 29, 
nhi in aula Theodeberti regis educatus fuisse Are- 
dius dicitur. Quin et idem patet. ex pactione que 
lib. ix cap. 2", integra refertur. 

b Mab., firmiter consistunt , valere jubemus. Mart. 
b, ed invicem quod cancellorum et firmitate jubentur. 

ε Mos. , indicantes heredem in titmimus. Infra 
Biab., sancte erdinetur tue basilice... quod tero, 
eic, Porro ex hioc !eco. et sequentibus pitet. origo 
suhjection:ss monasteri. Attanen-is. (quod hodie co!- 
kegiuni est canonicorum secularium) basilic. saweti 


monachis suprascriptis nostris A!tanensibus de:ol- 


Martiui. 

4 Mart. b., Griciensis cum omni jure suo; aliam in 
Attano consistentes. In. Mari. ἃ deest ín. Atteno. 

ὁ Mss., dignare haberetur ,. et tun piae sanctas pro- 
eurationts, vestre prepositus sanctae basilica ordinare 
aut studere neglexerit. 

( Mos. semper Fisciacensi. 

ε Hic articulus deest in Mart. o. Exidolium, vulgo 
Ezideuil, easirum est vicinum Attanenst monasterio, 
quod passim memerat Gaufridus, prior Veosiensu,u 
Chronico. 

h Sic mss.; at Mos., Hemacum, Mab., Mewarsum. 
Me mac locus est monasterio ordinis Bienediciiai il 

ustratus. 


4145 


VJTA S. ATUDII ABDATIS. 


1146 


vant, et nihil amplius ab eis ullus ulio tempore exi- A Aveneia, Mauriclo cum uxore sua Margaridia, Sa- 


gere presumat. Peculiaria vero corum, campellos 
et vineolas, nullo inquietante possideat, es vero 
co.:ditione, ut nec vendere, nec alienare przesumant. 
Bcouriniaeum * vero domum nostram, qz portio 
astra dicitur [Al., debetur], prseter id quod. dedi- 
mus, vel id quod vendidimus, cum vineis, pratis, 
silvis et'pascnis, medietatem basilica tua, domne 
Martine, heres instituta recolat P, et inedietatem 
monachi nostri Attanenses per te ut babeant, bumiii 
supplicatione deposcimus, Eufrasium et Meroalidum 
vinitores vines [Al., basilice] tw»  deputavimus , 
domne Martine, ea vero eonditione, ut quaternos 
arpennos vinea colant et deligant [Al., dirigant]. 
Valentinianum pariter monachis supra scr.pus 


deputamus, ut et ipse quatuor arpennos vineze colat B 


monachis, et nihil amplius. Uxor 1311 sua Sub- 
[ronia , et (ilios, si habuerint, in libertate perma- 
meant. Basiliea sancti domni Martini dedimus portio- 
nem nostram ex fundo Rofiaco 6, domum nomino 
Juliaco 4, cum omni jure suo. Similiter et dono 
Genullacum cum zcdi(iciis, pratis, silvis et pascuis, 
vel omni jure suo, sancto Martiali volumus esse do- 
natum. Et de Scauriniaco, vinesx cult» arpennos 
quinque, quos Provincianus vinitor colsit, et in Ne- 
gi»co vines eultie arpennos quos pro oblata nostra 
donamus, ut servientes saneto Martiali vel matriculz» 
su:.per sanctum h:xredem nostrum accipiant. Area 
cum domo nostra intrimuranea Leiovicinz civitatis 
cum ingressu et regressu ejus, basilica tna , sancte 


nieldo cum uxore soa Marcella, Leontio cum uxore 
su3 Euminis, Urretia, Eulia $, quam redeuikmue 
captivam, Romana curn filiis, filios Burgoneri, Fron- 
tasio eum filiis. lildemodum eum uxore et flliis libe- 
ros esse jubemus, cum campellis et vineolis eorum, 
vel quantumcunque peculiaria babent, aut habere 
potuerint inantea volumus esse concessum, ea taineun 
conditione, ut de campellis vel vineis vendere nee 
donere liabeant potestatem. Proculai et Macedoniam 
siuiiliter ibidem deservire jubenius, necnou et ian- 
cipiola hzc, et agnitio ^ eorum inferius compre- 
hensa, decernere servi nostri jubemus, Solemio cum 
uxore sua et filiis, Maurenciano cum uxore sua Va- 
leriana, Aligilio cum uxore sua Basilia, Aliasonio 
cum uxore sua Florentina, Specia cum uxore sua 
Eugeria (Al., Eugenia], Lupicino cum uxore sua 
Hoctorecia cum filiis, Francardo cum uxore 1319 
sua Orogia cum filiis, Amareto cum uxore sva Sa- 
vina, Frangomere cum uxore sua Leoboda, Parteuio 
cum uxore &u3 Mariosa, Sonulfo |AL., Ronulfutn] 
cum uxore sua Animia et filiis. Agnitiounem eorum 

diximus , sed et aliquos ex ipsis liberos fecitnus : 
hi vero cum campellis eorum, et vineolis , vel quid- 
quid habere ! videntur, aut adhuc venire potuerint 
babere decernimus, ita ut singulis annis terna pondo 
carrz inferant nostro, et singulis mensibus culogias- 
vicissim ad missas nostras rexoceut, et. inferant in 
altario quinos argenteos, et donent exenio } secuu- 

dum quod paupertas eorum parare potuerit : nihil 


Martine, et monachi nostri Attanenses squali suc- (; amplius ab eis aut a basilica sancti Martini, auta 


cessione possideant. Similiter in Issaudone castro 9 
aream intramuraneam eum domo nostra simili zequi- 
tate possideant [Al., possidete]. 

Eustriaco portionem nostram Florenti et filiis 
Suis volumus esse donatam, et liberi nostri, quorum 
nomino sunt inferius comprehensa, sub defensione 
tua, sanete domne Martine, consistant ; id est Casto- 
rio cum uxore sua Limpbasia, Octardo cum uxore 
sua Exsuperia, Aquilino et Pascentio cum uxoribus 
eorum et filiis, Malloste cum uxore suas, Antedia 
eum filio suo, Leotchardo cem uxore sua Gaudiosa, 
Garisbaudo €um uxore sua, Faustino cum uxore 
sua Ermentaris, Joanne cum uxore sua οἱ liis, 
Marometo cum uxore sua Saoeton:dia, Frontuino cum 


monachis nostris requiratur, quam quod scriptum 
est implere debeant. 

Et istos liberos nostros et liberas nostras, quos 
nobis bonz memoriz genitor noster Jucundus * per 
testamentum »uum cominendavit, similiter et illos 
quos pro remedio [anima] bonx: memorie (rairi& 
[Al., filii] nostri Eustadii liberos fecimus, tibi, sanete: 
Martine, defensandos commendamus. Et si quis eis. 
amplius przter hoc quod cis injunctum est, iu quo- 
libet inquietare aut. domipare voluerit, tu, sancte 
Martine, defendas. Nam et mulieres istas, quas infe- 
rius ascripsimus, id est Daudounidia ! cum filiis suis, 
Habenda, Allovera, Fraterna, Amosonia, Arteinia, 
Susanna, Proba, Probatia, Frotauia, ut singulis an- 


uxore sua et filiis, Ántonia t , Nimasio cum uxore D nis singulos trientes monachis nostris diss$olvant, et 


sua Maria, Majoriano cum uxore sua Geroniia, Leo- 
neto com uxore sua Bajola, Basu!o eum uxore sua 


86 Mab., Cauriniacum. Mos., sanctum Caurimacum. 

lis Mab., Murtine, habeat. [sicut] instituto. hoc reco- 
r. 

4 Mos., Rosiaco. Et quidem hic videtur designari 
Monutier- Rouseil, ubi monasterium exstitit. jurisdi- 
ctioni sancti Martini omnino subjectum, uti hodieque 
sebeistit, licet in eollegium canouicorum conversum, 
εἰ Albussonium nuper trauslatuim., 

4 Sic Mart. et Mos.; alii Viliace. Mos., infra, Ge- 


ΜΝ. 
* Castrum est ad Viscram situm, vulgo [ssasdon. 
f Alii, eifiliis Antonia. 
& Alii, cnt uxoribus snis Cumina, Ursccia, Lucia. 


nullus eis magis requirere prxsumat, ne incurrat 
quod supra comprebeneum est. Caballos et jumenti- 


à Sie quoque pro Agnotie scribitur in legibus Vi- 
sigothoruin. 

! Alii, aut adhuc habere potuerint, et possidere de- 
Cernimus. 

) Alii, terna pondo ἰ rra inferant, afferant nostia, 
εἰ in singulis mensibus singulos condomas vicissim mis- 
sas noslyas revocent. Mabillonius legendum suspiea- 
Lur, terra pondo cere inferant monasterio, 80u camerae 
inferant monasterü. 

k Sepultus esl iu ecclesia sancti Michaelis Pisto- 
riensis in suburbio Lemovicensi, quae i le» 
que sancti Martini jurisdictioni subjecta eet, 

| Al., Lindonidia... Abenda. 


41}1 


S. GREGOlUI EPISCOPI. TURONENSIS 


LET: 


cula mosira, reu vaceme, oves et boves, et porcos, Α solidos quadragiuta. l.em in domno Maximino velols 


lecturia, utensilia per domos, vel quidquid per cel- 
I:ría aut areas nostras post obitum nostrum invenerit 
ordimator sancti. Martini , medietatem pauperibus 
eroget, ct aliam. medietatem imonachi nostri supra 
scripti percipiant. 

Addimus etiam mancipia, quxe colonaria appellan- 
tur, et nobis vributaria esse perhibentur [Al., deben- 
tur] inedietas ad basi icam tuam, domne Martine , et 
alia medietas monacbis nostris proficiat, et reddant 
omnes singulis annis trientes. lloc est Eulodio cum 
liliis qui nobis esse debentur, fenchard» cum filiis, 
Friardo cum filiis, Amanda cum filiis, Gundemero 
sine [Ed., cuim] filiis, Dominica cum filia. Idcirco 
-prafata mancipia his sanctis locis donaviims, ut 
ipsorum terces nos peccatores [liberet]. 


Quo unusquisque locus sanctus constütutus ibi 
habeat ministerium ^ declaratum, 13139 recium 
duxi us inserendum : id est turres quatuor, cooper- 
turiolos holo-ericos tres, calices argenteos quatuor. 
Duo sunt ansati, comparati solidis tricenis. Nam ille 
medianus prz auro fabricatus valet solidos tricenos, 
et ille quartus valet solidos tredecim. Patenam ar- 
genteai valentem. solidos septuagenos duos. Co- 
opertoria holoserica quatuor, unus valet solidos tri- 
ceno-, alius solidis sexdecim, tertius solidis quinde- 
cim, quartus solidis quadragenis quinis. Duo ex ipsis 
auro suut fabrivati. Item coopertorium lineum orna- 
tum valens solidis quatuor, pallas corporales quatuor, 
coopertorios ho'osericos tres, minores quinque, et 
palas, tribunalia (AL, tribune] in basilica valentia 
solidis duodecim, et alia quotidiana valeniia solidis 
$vXx, Οἱ alia quotidiana qua: sunt ante altare valentia 
. S$0lidis quinque. Vela ornata de ostio majore valentia 
solidos tres. Alia vela de ij so ostio valentia solidos 
tres. ltem velum ad ostium minus valens solidos 
duo. ltem vclum  pietum valens solidos quinque. 
Siiniliter in oratorio sancti llilarii coronam cum cruce 
argentea deaura!la cum geniis pretiosis, plena reli- 
quiis sauctorum domnoruin, et suo ornatu, valentem 
ad :wstiimationem solidos centum, habeus corona illa 
in se pendentia fulia ex auro et gemmis facta numero 
octo ; et in illa cruce similes facte duz, et mimitat;e 
gemiwia. grande circumcirca auro, et subtus crucicula 
ex auro, et gemmulenas octo. Pallam holosericau 
cum suo ernatu valentem solidos duodecim. ltcui 
pallam super altariolo sancti llilarii linitam auro, et 
margaritis fabricatam, valentem solidos triginta. 
Velola per ipsius orotorii par.etes tria holoserico 
ornata, valentia solidos oeto. ltem pallam super alta- 
rio domno llilario quotidianam, valentem solidos uo. 
liem. velun in. domo llilarii dramioserico, valens 


* 8 {ἡ est, supellectilem sacram, 

b Sic Mus. ; "1 Ms., nostro; et infra Mos., quinque 
&uro exornaias. Sanctum Maximinum Aredius suis 
patronis accensebat, quod diu Treviris fuisset i10- 
patus. 

* l'etierat Aredius corpus suurm in oratorio sancti 
Hilarii sepeliri, ex ejus Vita, cap. 54 

4 Mss, : Altanenses nobis vivis monachi Vosidcnsi 


tria. Aute altare unum vermiculum, valentem solides 
duo, et illa alia duo, valentia solidos tres. Et item 
pillam vermiculam iun domno Juliano, valeutem 
solidum ununi, Pallani quotidianum in domno Maai- 
mino holoserieo ornatam, pa las corporales it domne 
llilarie vel velola ad ostia quotidiana. Rem ad pallas 
super sepulcro sancto ^ holoserica duo, valentia solidos 
scx. ginta. Item pallas super sepulcra quincue Aehaica: 
exornatas, valentes solidos qu'udecim. ltem pallam 
profedstau [Al., prosericam], valentem solidos duo. 
Item aliam profedatam, valentem solidum unum. Vela 
ante iysa sepulera duo, valentia solidos quinquc. {58 
omnia et ornata sanctorum, vel quidquid super se- 
pulera nostra martyrii Attanensis sanctorum, id et 


B Scipionem diaconem et Aventiolum, quos instituimus. 


ipsis custodiendum et studendum ante sanctos, εἰ 
domuo nobis Nicetio diacono sancti Martini consi- 
guaviuus, simul et de Sisciaco oratorio tribunalia 
duo valentia solidos quatuor, vela ad ostia tre, 
valeptia solidos sez ; turres, calices, pallas ct 1314 
coopertoria predictis mariyrariis ad eustodiendun 
tradidimus. 

Nam et adhuc adjuramus przpositum sancti Mar- 
tini et monachos nostros Attanenses per corpus et 
sanguinem Domini nostri Jesu Christi et merita om« 
nium sanctorum, ul in oratorio sancti llilarii *, ia 
cella mea, quinta ferif, omni tempore, 1naturius 
imatulina eL missa sanctorum domnorum a monachis. 
ibidem revocetur. Et tectus sanctorum reparari, cum 
necesse fuerit, jubeatis, hoc cst ALtano et Sisciaco, 
adimonentes et mornacbos, et liberos el servos ei 
accolas nostros, ut ipsa loca sancta omui tempore 
sint munita, sicut mos est, lioc videlicet compositum 
Si ut reliquerimus, sic etiam conservetur ut oportet 
in Domino Jesu Christo. [}}} vero qui nobis vel wo- 
nasterio atque congregationi nostr:e deserv;re nolue- 
rint, a rebus omnibus nostris, tav nobis superstiti- 
bus, quam post obitum nostrum laceautur extranei, 


Altaneuses 4 si nobis vivis, monachis Vosidensibus 
solatia, sicut. placuerit, pr:ebuerint, Fexjtoialo por- 
lionem nostram οἱ centum arpennos terrz in Six 
ciaco prona voluntate donamus; sin vero renuerit ; 
solatia pra:bere, quod eis a nobis donatum est, basi- 
licze tuze, sancte Martine, ct monachi Attanenses Ul: 


D comimendata. omnia revoces iu perpetuum — possi- 


denduiu. 


Quidquid vero in hoc Te-tamento nostro fortasse 
uon couiprebieusum est, aut ut poni debuit, excessit : 
si terrula, aut aliqua res mobilis inventa. fuerit, ah 
hzrede nostro domno Martino omnia sibi vindicauda 
revocet. Si mancipiola remnauserint, et iaveula fuc- 


solatia sicut placuerunt prabuerint. Locus est omniua 
corrup'us. In exemplari Vosidensi plura interseruuntur 
ab Aredio et P'elagia Vosidensi monasterio data, qux» 
videsis tomo 1l Analect. Mabillon., pag. 66. Vosi- 
deuse monasterium, vulgo Vigeois, ad Vigennau apud 
l.emovices olim abbatia, tuin prioratus sancti Martia- 
lis Lewovicensis, cui praxfvit Gaufridus  Chrounid 
Voside:sis auctor. 


OPERUM APPEN?IX. 


14156 


mis testamentum, tam qui ebartulas libertatis A — Anspivs, in Christi nomine peccator presbyter, 


lerint, quam qui non habuerint, defensante 
) Martino, in itbertate permaneant, Et quieun- 
er chartulas nianus nostra? subscriptione fir- 
dedimus, omnino valere precepimus. Si quis 
contra hoc testamentum nostrum venire vo- 


, aut. aliud quam quod delibera:ione nostra 


'rilur, ire tentaverit, et hic et in zeternum per 
es sancti et beati domni Martini sit excommu- 
s et anathematizatus, et veniat ei illa maledic- 
iam psalmus cvi continet in Judam Scariotis. 
& litteratur:: aut caraxaturz inventz fuerint, 
i$ fecimus, dum testamentum nostrum szxpius 
nus, idque emendare decrevimus. 


testamentum nostrum scripsi, relegi, et subnotavi, 
die et anno quo supra. PgLAGIA Lesiamentum nostrum 
relegi et subscripsi die et anno quo supra. ALsribDIUS, 
rogante domno ineo Aredio, et 'elagia, testamentum 
nostrum abipsis factum subscripsi. 3915 CatPunNus, 
rogante domno meo Aredio et Pelagia Testamentuti 
lioc sübscripsi, die et anno quo supra. Leo rugatus a 
domno Aredio et Pelagia Testamentum hoc confir- 
mavi,'die et anuo quo supra. NEcrARIUs 1316 boc 
Testamentum conürmavi, rogante domno Aredio et 
Pelagia. 
Sign. 1 Aidelfi subdíacono. 


B Sigo. f Nectari testis. 


APPENDIX AD OPERA 
(NCTI GREGORII TURONENSIS., 


COMPLECTENS ANTIQUA MONUMENTA QU/E AB EO LAUDANTUR, 
AUT EJUS OPERA ILLUSTRANT *. 





N SANCTI DAMASI PAP.E DE SANCTIS MARTYRILUS 
CHRYSANTIO ET bARIA *. 


(Ex Sarazanio.) 


votis paribus tumulum duo nomina servant, 
Urysanthi, Dari, nunc venerandus honor. 
τῷ quein rabies, neglecto jure sepulcri, 
anctorum tumulos prz:eda furentis erat. 
peris ex censu me'ius nunc ista resurgunt, 
ivite sed voto plus piae'tura Deo. 

"ge tuum gens sva nefas, periere furores, 
revit in his templis per tua danma decus. 


BIPIIO IN ABSIDA SANCTI PANCBATII ^. 
(Ex Aul. Mabillon, tom. IV.) 


INS'GNE. MERICUM, ET SINGVLARE. DSATI. PAN- 
MARTYRIS. BENEFICIUM. BASILICAM. VETUSTATE. 
CTAM. IEXTRA. CORPUS. MARTYRIS. ENGLECTI. 
DiTATIS € EXSTRUCTAM. HONORIUS. EPISCOPUS. 
"AMULUS. ABRASA. VETU*TATIS. MOLE. RCINAQUE. 
TE. A FUNDAMENTIS. NOVITER. PLED!. Drt. coN- 
IT. ET. CoRPUS, ManTYHIS. QUOD. EX. ODLIQUO. 
JACEBAT. ALTAR!. INSIGNIBUS. ORNATO. METAL» 
960. EROPRIO. COLLOCAVIT. 


"STAMENTUN PERPETUI TURONZNSIS EPISCOPI 2. 
(Ex Spicil. Acheri, t. V.) 


/|17 In nomine Jesu Christi, Amen. Ego Per- 
s peccator, Turonicze Ecelesiie sacerdos , abire 
$ine testamento, ne fraudentur pauperes iis 
superna gratia mihi non merito liberaliter et 
ler contulit; et ne, quod absit, trauseaut ad 
quam ad Ecclesiam sacerdotis bona. 

sbyteris , diaconibus et cl.ricis Ecclesi: me: 


IJ. lib. 1 de Gloria martyrum c. 38, in (ine. Eprr. 
b lib. 1 de Gloria martyrum, cap. 39, not. 
44 . E». 


anc appendicem ex integro recudere non su- 
'erii. elsi nonnulla in aliis Patrologi.e locis 
jun vel edenda contineat. Lectori eniin graus- 


pacem Domini Jesu Christi do, lego. Ameu. Confir- 

ina hoc, Domine, quod operatus es in nobis ; ne- . 
sciant schismata; stabiles in fide permaneant ; qui- 

cunque regulam Evangelii fuerit secutus, sit bene- 

dietus omni benedictione spiritali in supernis pcr 

Christum Jesum, amen. Et Dominus Jesus occidat. 
impium vento oris sui, amen , a:nen. Pax Eccesie, 

pax populo, iu urbe, in agro, a Deo et Patre Do- 

inini Jesu Christi, amen. Veni , Domine, et noli sus- 

tinere, amen. Vobis itaque presbyteris, diaconibus 

et clericis Ecclesie ine, cum con-ilio Agilonis 

comitis , sepeliendum cadaver umortis hujus ubicun- 

que elegeritis, permitto; scio quod Redemptor meus 

non moritur, et in carne videbo Liberatorem mein, 

amen. Tamen si indigno mihi feceritis misericordiam, 

quam seup,lex postulo, optarein ad domni Martini 

pedes in diem quiescere judic.i : videritis , judicabi- 

tis, eligetis ; volo, statuo. Ratum jubeo quod vobis 

doininis et fratribus ineis placuerit. 

In primis itaque ego Perpetuus, volo liberos esse 
liberasque lom,;nes el feminas quotquot habeo in 
villa Sayonaria, quos emi de med pecunia, ut et 
pueros quos in die discessus mei non mauumisero 
iu Ecclesia ; ita tamen ut libere serviant, quandiu 


D vixerint 1318. Ecclesi: mes, sed »bsque ser- 


vitute ad. haredes. transmissibili et ghebatica. Do 
eliam Ecclesi. ine agrum, quem Aligarius mihi 
vendidit in dicta villa Saponaria , cutn stagno. Tte 
molendina supra Carum prope dictam villam , uec 
non pecuaria, et prata ipsi Ecclesiz mee do , lego. 
Villam de Berliniaco cum silva et omni reditu, ea 
couditione, qua mihi a Daniele diacono vendita est, 
Ecclesi:& mex pariter do, lego; ita tamen ut de eo- 
rum proventibus oleum paretur pro domni Martini 
sepulcro iudeficienter illustraudo : quod si fuerit 
neglectum , et voluntas mea, quod non spero, 


€ Forsan, Antiquitus. 
4 Vide lib. x Hist. Franc. cap. 31, in fiue num. 
6, col. 567. Ep. 


simum fore duximus, si uno tenore sul oculos habo- 
ret. Gregorii opera necessariumqr eorum supp e- 
uentum. Epi. 


41154 


S. GREGORII EPISCOPI TURONENSIS 


413). 


cAM43 , dicia villa de Bertiniaco cum adjunctis, hxe- A Ecclesi: mex do, lego. M tu, frater οἱ ξοπαδοδεάμ 


redibus meis mox nominandis cedat, volo, statuo, 
jubeo. Quidquid et quoquo in loco, et a quacunque 
periena fuerit mihi dehitum, quo die abscessero, 
debitoribus ipsis do, lego. Exigere quod dimitto 
nullus przxsumat, volo, statuo, Tibi fratri ct con- 
sacerdo!i dilectissimo Eufronio thecam ex argento 
de reliquiis sanctoram do, lego. llam intelligo 
quam deferro solebam. Nam doauratam aliam , que 
in capsario meo cum daebus. calicibus aureis, οἱ 
cruce similiter anrea, quam Mabuinuus fecit, Ecc'e- 
fi: me» do, lego. Simul et omnes lihros mcos , 
prater Evangeliorum librum, quem seripsit Hilarius 
quondam [l'ictaviensis sacerdos δ quem tibi Eufron:a 
fratri et cons»cerdoti dilectisstmo cum praefata 
theca do, lego, volo, statuo, Memor esto mei, 
amen. 

"Ecclesie sancti Diony-ii de Ambasciaco 5 calicem 
argenteum , et crucem similiter argenteam , in cujus 
in3snihbrio est reliqnia de eodem saneto Dionysio, 
do, l: 70. 

Eccl six de Proillio similiter calicem argen:ceum 
e! urreos [ Forsan, urccos] argenteos do, lego. 
Simili er et Amalario ibidem presbytero cassulam 
3319 unam commnnem de serico, item periste- 
riui , et columham argenteam ad repositorium, uisi 
malucrit Ecclesia mea illam qua utitur eidem Ama- 
lario transmittere, meam retinere : tibi Ecclesiae 
mex eligendum permitto , volo, statu». 

Serori mez Juli: Perpetu:e crucem parvam au- 
ream cx emblasma!e, in qua sunt de reliquiis Do- 
mini, do, lego. Quam tamen obnixe rogatam velit, 
ut si forte , jue. te Domino, eam contingat migrare 
ante Dadolenam virginem, Ecclesi:e ies ei possi- 
dendam relinquat. Te etiam rogo , soror Dadolena , 
"t moriens cam Ecclesi quie libuerit addicas, ne 
veniat ad indignos. Quod si transeat Dadalena ante 
te, sit tihi llherum, clarissima soror Fidia Julia 
Perpetua, pr dictam crucem cui volueris Ecclesie 
relinquere, volo, statuo. Memor esto inei, dilectis- 
sima , amen. 

T'bi Agiloni comiti oh egregia tua in Ecclesiam 
meam. et pauperes lilios mcos merita, ct uL pergas 
eorum defensionem robuste suscipere sicut coepisti, 
equum meum parabilem, et mulum quern elegceris 
4o, lc:o. Memor esto mei , fili dilectissime, amen. 

Eccle i: sancti Petri peristromata, quz ci ad uten- 
«uim in vatali cjusdem smpe concessi , omnino οἱ ab- 
solite do, lego. Tibi fratri et consacerdoti charissimo, 
de quo Dominus providebit regend:ze post discessum 
&aicum Ecclesi: , nunc mex , tunc. tie ; aut. potius 
vec me: nec (ue, sed Christi, do quidquid ad usum 
episcopalem de rebus meis volueris cligere in camera 
«€t sacrario vicino. Quod nolucris, 1 xeredum meo- 
vum nominandorum esto. Presbyterum de Malleio, 
€umque de Orbona ad gradus, unde merito dejecti 
$unt, nunquam restitue. Sportulam tamen habeant 
«quandiu vixerint super parte redituum meorum de 
l^reslaio. Quod supererit , cum parte illa quam uten- 
vlam fruendam ilis concessi, postjuam obier nt , et 
tibi utendum fruendum relinquo, post discessum tuum 


* Nidimus nuper in bibliotheca cathedralis ec- 
clesie Turonensis codicem litteris Saxonicis ante 
annos mille scriptum, quem occasione, ut conjicere 
licet, hujus l^ci aiunt. manu sancti Hilarii exara'um 
fuisse. At tantze antiquitatis non esse prater cla- 
racteris formam probat inscriptio codici prafixa, 
qui codicis tempus videtur designare. In ea quippe 
laudatur sancii. Innocentii ex Thebzorum legione 
martyris inventio, qux , ut ex Surio ad diem 22 
Septembris patet, contigit teinpore Protasii Octo- 
dureusis seu Sedunensis .cepiscopi , qui concilio Ca 
hilonensi anno circiter 650 interfuit. Quin et in Co- 
dicis fine scriptor nomen suum prodit, Sic habet 
prima inscriptio litteris majusculis exarata : Deus , 
innoccutig verus amater, longe post pas ionem sacra- 


charissime, presbyteros, di:cono«, clericos , virg- 
nes, meos, tuos, ama, exemplo juva , benevole. 
prevveni. Fao nt *eiant se tibi Rlios, non servos: Ὁ 
illis natrem, tian dominatare:mn, rogo, volo, stato, 

Αἱ vo, viscera mea, fratres dilectissimi , eorom 
mea, gaudium meum, domini mel, filit mei, paw. 
peres Christi, egeni, mendicl, agri, vidur, er. 
phani. Vos, inquam, heredes meos scribo, dies, 
statuo. llis qua supra detractis, quidquid in hoaü 
labeo, sive in agris, pascuis, pratis, nemoribes, 
vineis, mausi«, hortis, aquis, molendimis ; sive i 
auro, argento, ei vestibus, cmerisque rebus ὧν 
quihus me disposuissc non constabit, heredes ess 
vos jubeo. Et. ut omnia per discret onem . adminis 
trentur, volo ut distrahantur qu:immprimum  o'iere, 
BL lieri poterit, et in recuniam reilizantur, exje 
tres partes fiant, Hominibus egenis dux distribu. 
Uir, tit placuerit Agrario presbytero et comiti Agi 
lani ; tertia viduis et pauperibus feminis , uti 123 
placuerit. virgini Dadolen», distribuatur, volo, re 
g^, ftatuo. 

Testamentum hoc manu propria scriptum reles 
et subscripsi ego PrngerTUcs Kalend. Maias pei 
consulatum Leonis minoris A. lllud tu, Delmati Gli 
apud !e depositum servo, οἱ cum alio siuili mà 
pariter manu scriptum et subscriptum, quod apsl 

adolenam deposui, Agiloui comiti coram fratribus 
meis presbyteris, diaconibus οἱ clericis aperiendum 
οἱ legeudum trades, in nomine Domini vola, rogo, 
$(iatuo, fisum ratumque sit. Denedic, Domine; veni, 
Christe Jesu. Ego PEnPzTUUS in. nomine 00. Aues. 





«ὠὰ. ERI 5 A—Á—— Áá— — Q— A —X 00011100 EBLEBEEEEEEEERHBÉEEEEEEEEELIEEEEIEOIQRGIUI4 


Epitaplium ejusdem. 


Culmiua sublimi tollunt qn: vertice cristas 
Eximius meritis l'erpetuus dederat 

Domuo Maitiuo, cujus eub inarimore pausait 
Ossa , v neratur quie pia plelis precibus. 

ll:eredem seripsit Chrisuum , atque aurea multa 
Sacrando Dowini vasa eruore dedit. 

Trau-misit coolo qu:e plucüna cessit egenis, 
Fecit et ante suas scandere divitias. 

Clarus avis , atavisque potens , fuit atque s^nat»r, 
Clarior at $ua dum pauperibus tribuit. 

Sed ncque Martino soli tam grande sepulerein 
Cons!ruxit , tumulum fecit et esse suum. 

Et licet ante pedes Martini contamuletur, 
]u caelo sini!i gaudet uterque loce. 

ltesp.ce de superis super lioc, bone pastor,ovili, 
Perpetuusque tnani perpetua patriam. 


EPITAPHIUM SANCTI] ABRAHE C. 
( Ex Apoll. Sidonio, lib. vu, epist. 07.) 


Abraham sanctis merito sociande patronis , 
Quos tibi collegas diccre non trepidem. 

Nam sic prxcedunt, vt inox tàimen ipse sequare, 
Dat partem regni portio martyrii. 

Natus ad Eupliratem, pro Christo erjzastula pas-u, 
Et quinquennali vincula laxa fawe, 










tiss mea legionis Innoseusii, undas. Rodani flumini, 
famulante, revelavit martyris Inwosentii inclyta mem. 
bra. In (iue autem : Ego [lolaindus, mi^i Tris 
misereatur, amen, Precor vos omnes Christiavi,ut pe 
me communionem Domini diprecemini peccatur, e. 
Ex hoc autem Cdlice patet Protasium Sedunensem, 
Domitianum Genavensem ei Gratum Augustam, 
qui sancti Innocenti inventioni interfuisse mons- 
rantur, in vulgatis barum sedium catalogis esta 
s&uun ordinem locatos esse. 

b flodieque s*uperest hzc ecclesia Ambacirssi 
( Amboise ) sancto Dionysio sacra, cum parechil 
titulo et prioratu, monasterio. sancti Juliani Tufe 
neusis &uljecta. - 

« Vide Gieg. Vil. l'atr. cap. 5, in finc. Es. 


OPERUM APPENDIX. 
A . 


reg! truculento Susidis οὐ ^, 

iun properas solus adusque solum. 
essorem virtutum signa sequun:ur. 
busque malis fers, fugitive, fugam. 
renis , lemurum se elamat cedere turba , 
nas ire jubes exsul in exsilium. 

js cunctis , uec te capit ambitus ullus , 
bi delatus plus onerusus houor. 

i$ relugis Byzantiuosque fragores , 
sagittifero moenia fracta Tito. 

lexandri te uon tenet , Attiochique , 

is Elisse:e Dyrs'ca tecta domus. 
ludieol:e tennis pepulosa HRaveun: , 

Ὁ lanigero ^ de sue nomen habent. 

; iste placet, pauperlinusque recessus , 
ja cui culmo culmina pressa forent. 

5 bic ipse Deu venerabile templum , 

)ei templum corpore facte prius. 

Finiti cursus isthic vitzeque visque, 

4 superest dupla corona (uo. 

'irceumstant paradisi millia sacri : 

jam jai 1e comperegrinus habet, 

riam ingrederis, sed de qua decidit Adam, 

»otes ad fontem fluminis ὁ ire tui. | 


 —— Ὁ 


4 THEODERICI REGIS AD CLODOVEUM. GRATULATUR 
BEPUDTATAM ΙΝ ALEMANXOS ΥἹΟΤΌΒΙΑΝ ^. 
(Cassiod. 1. "1, epist. 44 ) 
in regi Francorum Theodoricus rex lta'iz. 
ἃ quidem vestros virtutis affinitate gratulaumr, 
mtem Francorum prisca atate residem, feli- 
nova przlia concitastis : οἱ Alamannicos po» 
ausis fortioribus inclinatos, victrici dextera 
»tis. Sed quoniam semper in auctoribus perli- 
ecabili3 videtur excessus; quia et primarieruim 
lis culpa omnium debet esse vindicia, mulus 
in fessas reliquias temperate : quia jure gra- 
enitur evadere, quos ad parentum. vestrorum 
»nem respicitis confugisse. Estote ill. remissi, 
stris finibus celautur exterriti. Memorabilis 
xu$ est Alamannum acerrimuui sic ex pavisse, 
'uni cogas de vite munere supplicare. ufliciat 
sgem cum gentis sux sup-rbia cecidisse; suf- 
nnumerabilem nationem partim ferro , partiun 
| subjugatam. Nam si cum reliquis coufligis , 
cunctos superasse non crederis. lu talibus eau- 
ipe frequenter expertum. lila mihi feliciter 
rovenerunt, 488 moderato fine peracta. suit. 
1 viuCit assidue , qui novit oinnia teinperare , 
icunda prosperitas 1.lis potius blanditur qui su» 
Ι6 nimia uon rigescunt, Cede itaque suavitet 
»08!ro 400. sibi gentilitas commuui remittere 
yit exemplo. Sic enim fit ut et meis petitioni- 
lisfecisse videamini, ne sitis solliciu ex illa 
quam ad nos cognoscitis pertinere. Quocirca 
ies gratis, lionore et alfectione, qua dignum 
um et ilum legatos nostros ad excellentiam 
iu cousuota. charitate. direximus, per quos cl 
Qus vesirie indicium, οἱ sperane petitiuuls con- 
nur elfectum. Quad.un. vero qua ad. uos. pro 
; utilitatibus pervenerunt, per harum porlitores 
iusinuanda cominisimus; ut cautiores effecti 
poussius v.ctoria. eoustanter expleri. Vestra si- 
wu salus nostra gluria est: et toties reguum Ita- 
licere judic.mus, quoties de vobis lota cogtio- 
$. Citlhargedum clin, arte sua doctuai, pariter 
avinu» expetitum, qui ore qianibüsque ceusona 
cantando, gloriaw vestre. potestatis. oblectet ; 
ideo tore credimus gratum, quia. ad Yv$ cuin 
i» tnaguopere dirigendum. 


[^ nmnsmmumd 


J1 et, Pers a. 

Mediolamum. 

Euphrates ex Eden paradiso fluit. 

vide saneti Gregorii Historiam Francorum lib. 


C 


ἣν 4151 
EXCERPTA PX EPISTOLA AVITI. VIENNEN:IS EPISCOPI 
AD CLODOVEUM RECEM 5, 

(Ex Sirinondo.) 


1322 Vestro subtilitatis acrimoniom quorumcun- 
que, cic. Siquidem el occiduis partibus iti rege nou novo 
, novi jubaris lumen effulgurat, cujus spleudorem coa- 
grue Redeniptoris nostri. nativitas inchoavit : ut. eon- 
sequenter eo die ad salutem regenerari ex uuda vos 
pareat, quo natum redempltioni sug celi Dominum 
mundus accepit. Igitur qui celeber est n:talis D nini 
sit et vestri. Quo vos scilicet Christo, quo Chrigtus 
ortus est muudo ; in quo vos animam Deo, vitam prie- 
sentibus, famam posteris consecrasiis. Quid jam de 
ipsa gloriosissima regenerationis vestrae solemnitate 
dicatur? cujus ministeriis etsi corporaliter non accesi, 
gaudiorum tameu communione non defui, Quando qui- 
dem hoc quoque regionibus nostris divina pietas gra- 
tulationis adjecit, ut ante baptismum vestruai ad nos 
subliuissimas huwil.tatis nuntius. perveniret. Uade 
nos post banc exspectationem jam securos vestri sa- 
cra nox reperit. Conlerebamus namque, nobiscumque 
tractabamus quale esset illud , cum adunatorum nue 
inerus pontifjcum , manus saucti aubitioue servitii 
membra regia uudis vitalibus coufoveret, cum »e Dei 
servis inflecteret tineudum gentibus caput, cum sub 
casside crines nutritos salutaris galea sacras uuciionis 
induere!, cum intermisso tegmine loricaruu iminacu- 
lati artus simili vestium caud ire fulgerent, ete. Qua- 
propter radiante perpetuum. priesentibus diademate, 
absentibus majestate, successus felicium triumpüo- 
ruu, quos per vos regio illa gerit, cuncta concele- 
braut. Tangit etiam uos felicitas. Quotiescunque illic 
pugnatis, vimcimus. Inter. hzc tamen catholica reli- 
gionis affcetum servat in vobis cura miserendi, et i 
apice rerum omnium gubernacula continente uon ini- 
nus eminet sauclitas quam potestas, Ex qua utique 
[actum est ut. dirigi ad vus servi vestri viri illustris 
Laufenüi lilium princiyali oraculo juberetis; quod 
apud domnuu ineum, suz quidem gentis regem, sed 
militem vestrum, obtinuisse tué Suggero. Nihil quippe 
e»t in quo servire non potest. Comuendat directum, 
Cougaudi misso, invidi vos visuro. Cui miuus com- 
puiandum est ad utilitatem parenti pr«prio restitui , 
quam p-tri omnium prazsentari. 

Gratwlalus est. eliam hac. occasione regi Chlodovee 
Anastasius pontifez Romanus , cujus epistola edita est, 
Qui tuuc quoque, ut quidem existimant viri eruditi, beae 
tuii. lRemigium suum in Francorum regno vicarium in- 
stituit, quumvis epistola eu de re dato, quam Hincwua- 
rus reiulit, Hormisdee nomen prasJerat. 





EXCERPTA EX COLLAT!ONE EPI:COPORnUM CORAM 
hEGE GUNDEBALDO f. 
Ex S,icil. t. V.) 

Providente Domino Ecclesi:e sua, et inspirante 
salute totius gentis cor domni 1329 hewniyii, qui 
ubique altaria destruebat idolorum, et veram tideum 
potenter cuin muliitudine signoruu amplificabat, fa- ᾿ 
cium est ut. episcopi plures non couwadiceute rege 
cougregarestur, οἱ liori posset, ut. Ariani , qui reli- 
gionem Christianam scindebaut, ad uuiiatem possent 
reverti. Quod ut melius (jeret, videreturque id non 
consilio accidis»e sed occasione, domnus Steplianus 
scripsit ad episcopos multos , et invitavit illos ad fe- 
stivitateui sancti Justi qua instabat, in qua ob fiequen- 
tiam tniraculorum fiebat concursus. plurunus populo- 
rum, Venerunt, itaque de Vienna. Avitus, de Arelate 
4&ouius, de Valeutia......... de Ma:silia........ jus, el 
piures alii, omnes catholica: professio«is et laudabilis 


D 


, vite án Dowino. Qui omnes ad. »aluta-ioneimn. 1eis 


cum douiuo Stepliauo ad Sarbiuiacuu, t bi tuuc etat, 


Il, Cap. 90. Ep. 
* Vide ibid., cap. 51. Ep. 
t Vide ib:d., cap. 55, col. 259, not. ἡ. E». 


1195 S. GREGORIE EPISCOPI] TURONENSIS 
profecti suut... Erant quidam inibi de. potentioribus A cum ab oinnibus episcopis observatum fuis: 


Arianis cum eo, qui si potuissent, prolibuissent no- 
sirorum accessum àd regein, Scd, Douiiuoccoperante, 
nihil profecerunt. 

Post saslutationcem factam domuus Avitus, cui, licet 


non esset senior nec dignitate, nec zelate, tamen plu- : 


rimum deferebatur, dixit ad regem : Si Escellentia 
vestra vell«t procurare pacem Ecclesiz, parati sumus 
(idem nostram tam clare deinonsirare esse secundum 
Evangelium et apostolos, quod nulli dubium erit il- 
lam. quam retinetis, nen esse secundum Deum et Ee- 
clesiam. Habeus hic de vestris qui sunt instructi in 
omnibus scientiis, jubeatis ut nobi-cum colloquantur, 
et videant si possit respondere rationibus nostris, et 
parati. sumus respondere rationibus eorum. Ad qux 
rex respondit : 8: vestra fides est vera, quare episco- 
pi vestri non impediunt 5 gem Francorum, qui mihi 
bellam indixit, οἱ se cuni inimicis meis sociavit, ut 
tue destruerent? nam non est fides ubi est appetentia 
alieni, et sicis sanguinis populorum ; ostendat (idem 
per opera su3. Tunc lumiliter respondit domnus Avi- 
tus, faciet habens angelicam ut et sermonem : Ilgno- 
r-mus, o rex, quo consillo el qua de causa rex Fran- 
coruin facit quod dicitis ; se : Scriptura nos docet quod 
propter deielictionem legis lei sape subvertantur 
regna, et suscitantur inimici omni ex parte, illis qui 
se inimicos adversus Deum constituunt, Sed. redite 
cum populo vestro. ad legem lei, et ipse dabit pa- 
cem in finibus vestri, Nau si lhaberis paeem eum illo, 
habebitis et cum caeteris, ΟἹ non przvalebunt inimici 
vestri. Cui rex : Nonne legem Dei profiteor? sed quia 
nolo tres deos, dicitis quia non pruliteor legcin Dei. 
In. Scriptura saneta. non legi piures esse deos, sed 
uuum, eic. ^. 

Crastina die factum est. Nam rex per Sagonam re- 
diens ad urbein, smisit 3d domnos Stephauuin et Avi- 
ium, ut. venirent apud. illum : qui cum venissent, 
rex dixit ad illos : Habetis quod postulatis. Nain sa- 
cerdotes mei parati sunt volis ostendere quod nullus 
potest esse cozeternus et consubstantialis Deo. Sed 
nolo ut id (íat coram otuni populo, ne 399A turbze 
excitentur; sed tantum coram senatoribus neis, et 
aliis quos eligam, sicut vos eligetis ex vestris quos 
volueritis, sed nun in maguo nutiero, et id fel d.e 
crastina iu lioc loco. Quo dicto, episcopi, salutato rege, 
discesserunt el reverii sunt, ut omnia intimarent aliis 
episcopis. Erat autem vigilia colemnitatis sancti Ju- 
sti, et | cet optavissent quud lioc fieret die solemnita- 
tem sequenti, noluerunt tamen. propter tantuin. bo- 
uum anmplius procrastinare. Sed unanimiter decreve- 
runt apud s2ncti, Justi sepulcrum  pernoctare , ut illo 
intercedente obtinerent a. Domino petitiones cordis 
sui. Evenit autem ut ea nocte cum lector secundum 
morem. inciperet lectionem a Moyse, incidit in illa 
verba Dormini : Sed ego indurabo cor ejus, et multipli- 
cabo signa el ostenta mea in terra /Egypti, εἰ non au- 
diet tos (Exod, vu). Deinde cum pest pealinos decan- 
tatos reciiaret ex. prophetis, occurrerunt verba Do- 
mini ad Isaiam dicentis : Vade et d ces populo huic : 
Audite audientes, εἰ nolite intelligere; εἰ videte visio- 
uem, eb uoliie cognoscere. Excaca cor populi ejus, et 
aures eju» aggrava, et oculos ejus claude, ne [orte videat 
eculis suis, et .uribus uudiat, et intelligat euo corde et 
convertatur. et »aucim eum (Lsai. vi). Cumque adhuc 
psalini fuisse.t decantati et legeret ex Evangelio, iu- 
cidit in verba quibus Salvator exprobrat Jud:eis incre- 
duluatem : Ve tibi, Corogain, vo tibi, Bethsaida, quia 
δὶ in Tyro et in Sidone virtutes facta? [uissent, qug sunt 
("cte n vobis, jam dudum in cilicio εἰ cinere peciten- 
tiam egissent (Math, xi). Denique cum lecto fieret ex 
Apostolo, prenun.iata su.t verba illa : Án. divitius 
bonitatis ejus eb. patienti et longanimitatis contemnis ? 
Ágnoras quoniam sustinentia Dei ad yanientium it; ad - 
ducit? Secucdum «autem duritiam tuam et iimpanitens 
cor thesauri&as tbi iram in tempore τι (Bom. 1). Quod 


verunt lectiones illas s.c occurrisse volente 
ut scirent. in-luratum esse cor regis, Deum 
in sua impen tentia relinquere, d estender 
tias justitie suz; unde valle tristes effec 
in lacrymis trausegerust, Non destiter.nt 
ritatem nostre religionis contra. Arianos 
lgitur tempore. quo. rex jusserat convenit 
yiscopi, et simul ad reg am vadunt cum 
cerd^tibus et diaconibus, et quibuadam de 
inter quos erant. Placidus et. Lucanis, qu 
przcipuis militis regis. Venerunt etiam A 
suis. Cum cr;o scdissent coram rege doami 
pro Cauio'icis, Bonifscius pro Arianis, : 
habuerunt. SeJ postquam domnus A vitus 
lidem nostram cum testimon.is sacrz Seri 
erat alter Tullius, et Dominus inspirabat grzt 
bus quod dicebat; tanta eonsternatio cec 
Arianos, ut qui satis amicabiliter audientiat 
rat Bonifacius, nihil omnino re:pomiere 
rationes domni Aviti, sed tantum quaestiont 
proponeret, quibus videbatur ve!le regem fai 
cum ab Avito urgeretur, 139945 ut respond 
tedicta promittens seciiam respousurum adt 
posucrat, non popit respondere ad unaim de 
qu: fuerant a domnno A vito propositz, nequ 
defensione suc. partis allegare ; 56:} tautum 
conviciis aperieb.t, et dicebat Catholicos esst 
tores, etcolere multitudinem deorum. Quod 
d ceret, videretque rex confusionem sue se 
xitde sua selle, dicens quo in crastinum m 
Bonifacius. Discesserunitergo omnes. epi-en 
adhuc dics non erat iuclinat», iverunt δ᾽ πε e 
catholicis ad basilicam demni Justi, coufite 
uui quoniam bonus, et laudantes eurn, qui 
lis talem victoriam de iniuiicis suis. 


Sequenti vero die iteru:n ad regiarm pr 

his qui in precedenti aderant. Cumque iungr 

C invenerunt Arediutu, qui eis pers.adere 
regredereutur, etc. 


Cum itaque sedissest, domnus A v:tus 
probavit quod Catholici non plures deos : 
ut s»pientiam ejus tài (Δ: ΒΟ! οὐ quam 
cum stupore mirarentur, ld. autem fecit, i 
derel conviciis qux» Bou;facius iu. nostram 
cerat. Postquan: ergo conticuit, ut locum 
sponsionibus Bonifacii, nihil aliud potuit il 
quam quod przcedenu die fecerat : et ea 
dens convicia, tanto impetu clamabat, ut | 
late non posset amplius loqui, et quasi su 
Quod cum rex vidisset, et satis diu exspeet 
dein surrexit vultu ind guationem. pr:etendi 
Bonifacium. Tunc domnus Avitus dixit 3 
Si sublimitas vestra vellet jubere ut hi res 
propositionibus uestris, ut. posses judicar 
[i-es esset retinenda. Sed nibil rex resyom 
ceteri. Ariani, qui eraut cum illo : adeu 

p erant de doctrina et sapientia domni Aviti 
videret eorum si:entium, subjunx:t : Si 
possunt respondere. rationibus nostris, q 
cur non omnes simul. conveniaimnus m 
Tunc wurmurontibus illis, de sua fide : 
Domino, aididit : Si. rationes. mostri. no 
il οὐ convinicere, nou dub.to quin Deus fidei 
mi: aculo co..lirimet ; jubeat sublimi'as ves: 
ilià quam 50s eunus ad sepulcriuin bomiuis 
el iiterregemus. illum. de nostra (ide. si 
bouifacius de sua, οἱ Domiuus. pronuntial 
servi sui iu quibus ceumplaceat, Bex at 
nuere. videbatur, sed inciamare casperunt , 
dicere se pro lide sua. uianifestanda iacere 
fecerat Saul, et ideo. maledictus fuerat; 
currere ad incantationes et ill.cit1 , δι δαὶ 
habere Scripturam, quie sit fortior onnubu 


& Vidc 32ucli Giegorii Historiam Francorum, lib. 1, cap. 52. Εν. 


41197 TP 


OPERUM APPENDIX. 


4154 


siis. Et hiec. semper repetentes, et be:ntes. potius A von sentiat. Cum juvenibus joca, eum senibus '1a- 


quam voci'erantes, rex qni jam surrexerat, accipiens 
peor δ 9 domuum Steplianum et domnum Avitum, 
duxit eos usque ad cubiculum suum, et cum intraret 
amplexus est eos, dicens ut 1326 Orareut pro eo. 
Cognoverunt. quidem illi perplexitatem et angustias 
cordis ejus, sed quia Pater eum non traxerat, non 
potuit venire ad Filium, uL veritas impleretur : Non 
est volentis, neque fesinautis, sed misereutis Dei (Rom. 
IX). Et ex ea die plurimi Ariani ad poenitentiam 
venerunt, et post aliquot dies baptizati fuerunt. Et 
magnificavit Dominus fidem nostram per interce-sio- 
nein domni Justi in conspectu omniam. 





EPISTOLA SANCTI REMIGH AD CLODOVEUM REGEM δ. 


Domino illustri «nerítis Clodoveo regi, Remigius 
episcopus. Angit me, et satis me angiL, vestrze causa tri- 
stitiz, quod gloriosa: memorizx σα γι δὴ vestra transiit 
Albochledis; sed consolari possumus quia talis de liac 
luce discessit, ut recordatione magis suscipi debeat 


4juam lugeri. llius enitn. vitze fuit, quod assumpta 


credatur a Domiuo, quz a Deo electa migravit ad 
eoelos, Vivit vestri fidei, etsi est conspectus deside- 
río recepta. Cliristus implevit ut benedictionem vir- 
ginitatis acciperet : qua» sacrata non est lugenda, 
quae fragrat iu conspectu Domini flore virgineo, quo 
scilicel et corona tecta, quam pro virginitate susce- 
pit. Absit ut a fidelibus lugeatur, qux? bonus Chrisii 
odor esse promeruilL, ut per eurn cui placet auxilium 
possit conferre poscentibus, Dominus meus, repelle 
de corde tuo tristitiam, animo rite composito re- 
guum sagaciusgubernante,erectiora sumente — sludio 
serenitatis consilia : leto corde membra conforta, 
maeroris torpore discusso, acrius invigilabis ad sa- 
lutem. Mauet vobis regnum administrandum, et Deo. 
auspice procurandum. Populorum caput estis, ct 
regimen sustinetis. Acerbitate ne te videant in luctu 


' aflici, qui per te felicia videre consueverunt. Esto 


ipse tux» animz consolator, vigorem illius providen- 
His continens ingeniLe, ne tristitia candorem tue 
menti subducat. De cjus presente transitu, qua 
ehoris est juncta virgineis, ut credo, rex gaudet iu 
celo. Salutaus gloriam vestram, commendo fami- 
liarem meum presbyterum Maccolum, quem direxi. 
Quaso ut tanti. habeatis ignoscere, quod qui oceur- 
sum debui, exhortatoria destinare verba praesumpsi. 
Tamen per harum bajulum, si jubetis ut. vadam, 
conteupta hiemis asperitate, frigore neglecto, itineris 
Jabore calcato, ad vos, auxiliante Domino, pervenire 
contendam. 
ITEM ALIA AD EUMDEM b. 


Domino insigni et meritis magnifico Clodoveo regi, 
Remigius episcopus. ltutnor ad nos magnus pervenit 
adiiiuistrauionem vos secundam rei bellica susce- 
pisse. Non est novum ut coperis esse sicuL parentes 
tui semper luerunt, lloc in primis agendum, ut Do- 
sini judicium a te non vacillet, uli tui meriti, qui 
per indusiriami 1397 humilitatis ute ad. suimmimun 
culminis pervenit : quia, quod vulgus dicitur, ex line 
3ctus ho:uinis probatur. Consiliarios. tibi. adhibere 
debes, qui famam tuam possintornare; et beneficium 
tuum castum ct honestum esse debet, οἱ sacerdoti- 
bus tuis bonorem debebis deferre, et ad eurum con- 
silia semper recurrere. Quod si tibi bene cum illis 
convenerit, proviucia tua melius potest constare. 
Cives tuos erige, alllictos releva, viduas fove, or- 
phisnos nutri, $1 potius est quam. erudie- , ut omnes 
te 2ainent el timeant. Justitia ex ore vestro procedat, 
bibil sit sperandum de pauperibus vel peregrinis, 
ne magis dona, aut aliquid accipere velis. Pranorium 
iuum ombibus pateat, ut ullus exinde tristis absce- 
dat. Paternas quascunque opes possides, captivos 
etinde liberabis, ei a jugo servitutis absolves. Si 
quis in couspectu vestro veneri!, peregrinum se 6556 

ὁ Vide sancti Gregorii llistoriam Francoruin, 


lib. i1., cap. 51 , iu fine, Eo. 
b ibid., eap. 51. E» 


cta, si vis regnare, nobilis judicari. 
CLODOVEI REGIS EPISTOLA AD EPISCOPOS €. 


(Ex Ed. et Ms. Coib) 


Beminis sanctis et apostolica. sede εἰ guissimie 
episcopis, Clodoveus rex. Euuntian e !ama, qaed 
actum fuerit vel praceptum omui evercitu: n sro, 
priusquam iu patria Gothorum. ingreidleremur, Heati- 
tidini vestrze praterire non potuit. Ui primo quoque 
de tuinisterio Ecclesiarum omnium precipimus , ut 
nullus ad subripiendum in aliquo conaretur; neque 
d« sanctimonialibus, neque de viduis, qui se in 
religione Domini devotas esse probarentur. Simili 
couditione ei. de clericis, vel hliis supradictorum 
tam clericorum quim viduarum, qui cum illis in 
domo ipsorum consistere videantur. ld vel de scere 
vis ecclesiarum, quos de eeelesiis tractos per epi- 
$coporum saeraunenti constiterit, preeeptum est 
observare, ut nullus ex ipsis aliqua violentia vel 


B damuum pateretur. Sic ita ad integrum est aguu- 


scendum, ut ex liis su, ra d ctis, si aliquis vim capti- 
vitatis pertulisset, sive iu ecclesiis, sive extra eccle- 
sias,omnino sine aliqua. datione reddendos esso 
praecipimus, De cxteris quidem captivis laicis , qui 
extra pace suut. captivati, el fuerint approbati, apo- 
stolia cui volueritis aibitrii vestri est nom negandum. 
Nam de his qui in pace nosira, iam clerici quam 
laici, subr. pti [u:sse «t, 5} v. rac.ler «gao:citis vestras 
epistolas de annulo vestro infra signatas, sic'ad nos 
omnimodis dirigantur, et ἃ parte nostra p.secept.o- 
pem latam noveritis esse (firmandam. Sie tamen 
populus noster petit ut cuicunque epistolas vestras 
przetare fueritis dignali, cum sacramento per Deum, 
el benedictione vestra dicere non tirdetis, reuittam 
quas poscitur veram esse : quia multoruni var e:ates 
vel faisitates invoutao suit, ut comprelendatur, sicut 
scriptum est : l'erit justas cum impio. Orate pro 
me, doiini sancti, et apostolica sede dignissimi pepe 


DIPLOMA CLODOVEI MAGNI DE CONDITIONE COENOBII 

MITIACENSIS APUD AURELIANOS. 
(Ex Spicil. tom. V.) 

Clodoveus Francorum rex vir. illuster. Tibi, vene- 
rabilis senex Euspici, tuoque Maxim.no, ut possitis, 
et hi qui vobis in sancto proposito succedent, pro 
Dostra dilectzque conjugis et lilioruin  sospithte 
divinam — misericordiain precibus vestris — impe- 
trare, Miciacum concedimus, et quidquid est fisci 
nostri intra fluminum alveos per sanctam confarrea 
tionem et annulum inexceptionaliter tradimus, οἱ 
corporaliter possiJendum przbemus absque tributis, 
naulo et exactione, sive infra sive extra Ligerim el 
Ligerinum, cui Querceto et Salicto et utroque m»o- 
lendino. Tu vero, Eusebi sancte, religionis catholi- 
c: episcope, Euspicii senectam fove, Maximino fave; 
el tam eos quam possessiones eorum in [88 parochia 
ab omni caluunia et injuria prasta liberos. Neque 
enim nocendi sunt, quos regalis affectus proseqvitur. 


Ὁ Idem agite, o «os omnes sancte catholic:e religionis 


episcopi. Vos ergo, Euspici et Maximine, desinite 
iuter Francos esse peregrini; et sint vobis loco pa- 
tri: jn perpetuum possessiones, quas donamus iu 
nomine sancLe, individue, equalis e& consubstan- 
tialis 'l'rinitatis. {πὰ fiat ut ego Clodoveus volui. Eu- 
seblus episcopus cuulirmavi. 


EPISTOLA LEONIS EPIRCOP) BENONENSIS AD CUILUEPER-- 
TUM REGEM, NE MELEDUN! IN DIOECESIS SUA PAM .- 
ClilA , Ub NUNQUAM FUIT , NOYUS FIAT EPISCUPATUS 4, 

(Ex EJ. et Ms. Corb.) 

Dcanno illustri, gloriosissimo domno, et iu C'risio 
filio CuiLvEsERTO regi Leo episcopus. Litteras ceis;- 
tudinis vestre honore quo dignum ext me indico 
suscepisse, ubi spersre diguannni, ut ad ordinandum 

e [bid., Ep. MM 

4 [biJ., lib. vi, cap. 51, not. c col. 337. Ep. 


4152 


S ΟΒΕΟΘΙΙ ΕΡΙΒΟΌΟΡΙ TURONESNSIS 


(160 


Mecedosinskim episcopum aut prxsentia. nostra A et populus per peccatum declinet ad mortem, moetes 


adesse debest, aut. consensus. Quam rem valde ad- 
miratos uos gloria vestra cognoscat, quod primum 
sine jussu gloriosissimi d.mui principis nostri, tilii 
vestri Theodober!i regis, cujus sumus regni ordina- 
wone subjecti, injungitis, ut ea quae anteacto tem- 
pore fscta. non sunt, nunc prasentia nostra aul 
consessu debeant inchoari. Praecipue nunquam nec 
suspicaii, nec credere potuimus, quod banc aut. or- 
dini uostco, aut. etiam temporibus vestris velletis 
injuriam generari, ut digecesim nostram a Deo nobis 
commissam, et u-que nunc pont/ficali ordine Do 
propitio custoditam, tauquam negligentes ac desides 
2d slierius permittamus potestatem transire, aut sol- 
licitadinem — irratonabili deliberatione transferri, 
Uude sslutautes digno ac debite in Deo charitatis 
affectu, rogamus et contestamur, ne ullus pontificum 
conira si&tota. Patrum audeat facere, unde. possit, 
synodali examinatione convictus, de il'icita prasum- 
ptione culpari. llla 3999 tamen vestris debeat fic- 
ri, Deo iuspirante, teurpuribus, uade et pax inter 
Sacerdotes esse possit, et plebs non permittatur 
a pastoris proprii custodia. per novam et. illicitam 
ordinationem divelli. Custodite, quiso, statuta Ρ.- 
trum, el canonum severitale coustricli, mon patia« 
mini, sicut »cribitis, ad pe:itienem cjus. plebis, su- 
per»stite proprio sacerdote, alterum episcopum ordi- 
Bari. Quia si hoc petunt, quod nefas e.t eredi, ve- 
sertores polius judicandi suut quam fileles. Et non 
eorum preces fa:ile audiri debent ἃ principe, que- 
rum petiiionibus potiua genereatur scandala, quain 
pax Deo amata servetur. Quia sicut beuti sunt pedes 
pacem portantes, ita νὰ his dictum est, per quos 
venit. scandalum. Qui si fortasso. ob hoc alterum 
episcopum s:bi fieri rogant, quia nos, interclusis iti- 
neribus, ad eos nec. visitatorem imitlere possumus, 
mec venire, ista culpa uos nou respicit; quia οἱ iter 
a vestra parte, sicut optime nostis, interclusuim 
tanto. tempore non fuisset, quamvis senes aut in- 
lirini, populum nobis ecclesiastica disciplina com- 


missum requirere potueramus, aut cerie visitato- C 


reu, sicut canones statuunt, destinare. Nam Gloria 
vestra optime debet ei credere et scire quia si 
contra staiuta canonum quicuuque episcoporum sine 
consensu nostro Mecledone episcopum voluerit ordi- 
nare, usque ad pape notitiam vel synodalem audieu- 
tiani, tam bi qui ordinaverint, quam qui ordinatus 
fueril, a nostra erunt communione disjuucti. Leo 
Cliristi servus suscripisi, 


INCITIT EPISTOLA CLEMENT 158141 KT BEAT! REGIS SXIOSTRI 
CHLUEDERTI, DATA PER ECCLESIAS SACERDOTUM, VEL 
ΟΣ POPULO 5. 


(Ex ed Et Ms. Corb.) 


Credimus fioc Deo propitio ut ad nostram oierce- 
dem, et ad salutem populi pertiuete, si populus Cliri- 
stiavus, reliciam. idolerum culturam, Dei, cui inte- 
gram promisimus liJem, in quaeluu inspirare digna- 
tus fuerit pure deservire debeamus. Et quia necesse 
e»t ut. plebs, 4: sacerdotis. praeceptum. non ita ut 
operiet custodit, nostro etiam corrigatur impcrio, 
lianc chartam generaliter per omnia loca decrevimus 
emittendain, yriccipientes, ut quicunque admoniti de 
ajro suo, ubicunque fuerint simulacra constructa , 
vel idola d:etoni óedicata ab hliominibus facta, non 
statim abjecerint, vel sacerdotibus hoc destrueutibus 
prohibuerint, daus tidejussoribus nou aliter disce- 
dant nisi in rostris obtutibus prasententur, Qualiter 
in saciilegos Dei injuria vindicetur nostrum est per- 
traciandum, ei quia lides nostra ut verbo de altario 
sacerdote laciente. quiecuique de Evangelio, pro- 
plietis vel ^pustolo [uerit annuntialiu, i quatum 
Ueus dat. intellectum, δὰ nos. quaiimonia prucessit 
iiulta sacrilegia iu populo fieri, unde Dcus Ledatir, 


pervigiles cum ebrietate, scurrlitate vel canticis, 
eliam iu ipsis sacris d.ebu:, l'a««ha, Naule 13330 
Domini, et reliquis festivitatibus, vel advenienuie die 
Dominico bansairices per villas awbulare. Hzec otunia 
unde Deus agnoscitur Izdi nullatenus fieri permitti- 
mus. Quicunque post commonitionem sacerdotam, 
vel nostro pracepto sacrilegia ista perpetrare pra- 
sumpseril, si servilis persona est, centum ictus fla- 
gellorum ut suscipiat jubemus. Si vero ingenuus aat 
honoratior fortasse persoua est districta inclusione 
digna, sunt hi autem in penitentiam red i. αἱ 
qui salubsia οἱ 8 mortis periculo tevocantia audire 
verba contemnunt, cruciatus saltem corporis ees ad 
desiderandam mentis valeat reducere sanitstes.. 

Constitutiones & subsequentibus regibus factas habes 
tomo | Capitularium regum wri clarissimi Stephaxi 
Baluzi. . 


FORMULE AXTIQUE. 
(Ex tom. m Anal. MabiXon.) 


Formula solemnis de dole. — Mit est testamentem, 
quarto regnum donni nosiri Childeberto reges, quad 
fecit missus i'le Chestantus. Curs juxta con-uctadi- 
nem Andicavis civetate, curia puplica resederrt ia 
foro, ib:que vir tnaguificus ill. proseemtor dixit : 
ltogo te vir laudab.lis ill. defensor, ill. curator , ill. 
magister inilitum , vel reliquum caria pupliea utique 
obticis [codices] puplicis palere jo*eat:s, quis habes 
quid apud acta prosevere debiam. Defeusor pri eips- 
lis simul et omnis curia puplica dixeruut : latent tibi 
€otecis puplici, presequere qu:e optas. Obedire illa 
per mandato suo pagiua wihi injunxit, ut prusecutor 
exsistere deberit, qual.ter mandatum, «quam in dul- 
cissimo jocali eo ill. fíci pro omnis causationis suas, 
tam in paco, quas et iu palaciu, seu in qualibet loca 
accidere faciat illa porciones 11.6.8, quem ex alote 
pareutu:n meorum ei legibus obvenit, vel obvenire 
debit, aut justissime ei est reddebetum. Vcontra γ8- 
rentis suis vel contra cujuslibet homiuem :ccitere 
vel aJimallare s«u el liticare facias inspecto illo maa- 
dato, quem iu dulcissemo jovali meo ill. fici, cestis 
municipalibus adlegare debeaiv, Curia vero dixetunt : 
Mandzto quein tibi habere dicis, accipiat vir venera- 
bilis ill. diaconus et amanueusis. I1. prosecutor d xit: 
Kogo domno meis omnibus puplicis, ut sicut iuanda- 
tum istum legebus toguovistis esse factum, ut do- 
tem, quem pra manibus tento, vobis przsenubus iü 
foro puplico jobeati« recitari. Curi: vero dixeron : 
Dotei quem te. dicis pra manibus retemire, ul. dia- 
conus el amanuensis Audecavis civitate nobis poc- 
sentibus accipiat relegendum , quo acc. pto divi. 

Mandatas. — Domno wihi jocali mco ill. rege aJ- 
que supplico dulcissima gratia vestra, ut ad vice 
ujeam ouis causotionis nostri$, (ami in pago quau 
et ín palacio, seo iu qualibet luca accidere faciatis, 
ct illas portiones nusifas, quem ex alute. parencag 
meorum mibi legibus obvenisse vel obvenire debit , 
aut, justissime nobis est redebitums , hae ceatra 


D 1331 parentis tedus, vel contra cujuslibet ποὺ» 


nuam, accidere vel admallare, seu adliticare faciaus, 
ei quidquid exinde «d viceu uostraui egeris, fecens, 
gesserisve, etenim me habiturum esse Cuguo$Ca» re 
ctum. Juratum wandatum Anudecavis civit.te, cura 
purlica., 

Cessio. — Dulcissima et cum integro. amore dile 
genda sponsa tea, filia ill. nomcu ill. eg.» ill, Et qua 
propit-o Domino juxia consuetudinem uma cuw vo 
luntate parentum tuorum spotisavi, proinde cido tbi 
de rein paupertat.s uiex, Lad pro b5puusaluig, qua 
pro largitate tux: , hoc est casa. οὐ curte. circus 
ciucta, mobile et. iumiubile, silvas, p.Aut$, pascuss, 
aquas, a ;uaruuve decursibus , jusc 4s et gutj uncis, 
etin oturija superius nonunata, tu dalc.ssima poii 
i4 2d die lilicizsimo ucupeiarum εὐ pee hage ver 


^ Vide sancti Gregorii [listoriam Franco. uin, Lb. iw, cap. Z2, Eb. 








ftl 


OPERULM APPENDIX. 


4152 


sione dileeo adque transfnndo, ut ih tu jure lióc re- A. 6. Aliud. — Breve sacramenti... iu basileca ἀδιυμ 


ceyere dibeas. Cido tibi bracile valente solidus (an- 
tus, toueneas tantas, lectario ad 'ecto vestito va- 
lenta solidus tantus,  inaures aures. valente 80- 
lidus tantus, annolus valentes solidus tantus. Cido 
libi cabslius eum sambuca et omnia stratura sua, 
boves tantus, vaceas cuin sequentes tantus, ovis tan- 
lus, solidis t:ntus. Hsec omnia subseripta rem in 
tie jure et domenacione hoe recipere debias, vel 
posteris tuis, si inter nus procreati fuerunt derelin- 
quents, salvo jure sancti ill. cujus terrs esse vide- 
tur, Et si. fuerit ullo umquam tempore, qul contra 
hane cessione ista, quem ego in te bona voluntate 
conscribere rogavi, aut ego ipsi, aut ullus de here- 
dibus meis vel propinqnis nieis, aut qualibet. homo 
vel extranea, aut emissa persona veni e voluerit , 
3ul agere vel repetire presumpserit, ante lite ingres- 
sus duplet tibi tantum, et alio tantum, quantum (65- 
$io isla eontenet, aut eo tempore ineliorata voluerit, 
et iepetitione sua non obteniat effecium : et hac ces- 
$io ista atque voluntas nos fa omni tempore firina 
perinaneat. Post hiec curia ait : Se adbuc aliquid abis 
ex liac causa, aut agere debias, dic tu in jrsente. 
lii.. proseeutor. dixit : Gratias agemus. fmagiitndinc 
vestrae , quod dotem sua scripta, quein prosequi, 
gestis niunicipalibus ut habuit caretas vestra. alle- 
gsse...... fecisse vohis ex more conscrij$v. 

Alia cessio. — 9. Quod bonum faustum. sit, lex 
feliciiatis ad satis adsentit, et lex Romana edoeit, 
et consuetudo pagi consentit, et. PPrin-ipalis rorestas 
non prohiliet, ut tam pro se iutercldentem, quàm ad 
die fillicissitno nuptigtum obtabile evenientem. I4 
circo ego in Dei nomine, ill. nomen, aute proscribo 
ad sponsam meam, nomen illa, fi ia illius, transeribo 
ad ipsa per hanc epistola atque cessione, hoc est 
€2s5a Cum curie etc. 

Htem cessio. — 5. Dulcissima cte. Ego ilt. filios iff. 
dum noa habetur incognitum qualiter te sécumlum 
Fege Romana spousatam visus sum habére été. ha- 


beas concessum dut advixeris perpetualitet ad usum ἢ 


fructuario ad possedenduw ete. 

Judicius. — &. Veuiens homo nomen ill. ante ve- 
nerabile 183934 vir ill. abhate, vel reliquis viris ve- 
nerabilibus adque magnificis, quorum nomina subtus 
tenuntur inserti, interpellabat aliquo liomine rtomine 
Wl. quesi servicium ei redeberit; et ili tatitérf de 
praesente aderat. et hoe fortiter denegabat quód ser- 
vitium numquam redebebit. Interroyatunt fnit ipsius 
ill. de sua agna ione alius homines in soum servi- 
eium habebat an. no» : et ipsi ill. taliter locutus fuit 
ut lioc. non redeheliat, nam ipsi ill. servitium el non 
redebebat, at de agnatione aut de eonparsto ut. loc 
inler se intenderent ut dum ipsi ili. z1ius homines 
de sua aguacione "06 redebebat. Sic visum fut ip- 
sius abbati vel quibus in. eus aderant, ut ipsi horn 
aput houines Xi. manu sua ΧΗ]. ia basteca domne 
illius in uoctis tautis conjurare deberet, quod de an- 
DUS XXX. seu amplius, servicium ei numquam rede- 
bebat. se lioc. facere potebat, ipsi ill. de hac causa 
conira ipso ill. conpa:cere deberit : sin autem non 
potuerit hoc immendare studiat. 

Sacramentum, — Notitia sacramenti, qualiter vel 
quibns priesentibus ingressus est. ill. apud homines 
Inutus ingenuos super altare ill. Andecavis civetuie, 
pre eo quud homine nomen ill. ipso pro serviciuu 
interpel aliat ad vicem genetore »uo, seu et genetricc 
sus. juratus dixit, juxta quod judicius ex boe loqui- 
tur, per lieuc lovo sanctio et divina. omnia quod hie 
aguntur de annis. xix. seu amplius sub. ingenuctate 
momen resed. nam el ipsi superius aomenatus ser- 
vitium nen rededi, nec redebio pro reverentia luci. 
ld su..t quorum praesentia. 

5. Almd. — [ἰδ ποι *»acramenti.... Jwatus 
dixit : Per hunc loco saneto et divina omnia sanctu- 
gum patrocinia, qui hie reqviescunt,eic. 


(e) Ibid., lib. vit, cap. 25. 
PATROL. LXNMI. 


ill. Jucátus dixit : Per hune loco saneto et divirid 
omnia qua hie agurtur, qu:e liie Deo plenius offc- 
runtur, unde ruihl hono, nomeu ill. lutérpellabat, 
eo qued eaballo δυὸ farassit ὄϊς. 

T. Solsadia, — Notiti: solsadii qualiter vel quibus 
praesentibus ill. heo plaéetum suum adtehndit An- 
decavis civetate Kalendas ill. per judicio intustti itl. 
comite, vel auditores suls ac eoutra liomines bis no- 
minibus i!l. et ilt. vel genitrici eorum nomen (1l. uia 
cum abunculo eorum ill. dum dicéril quisi aliqua fe- 
mena nomen ill. genetore eorum nomen ill. pro ma- 
leicio eum interfecis-et. Qui ipsi Jan superius (a) no- 
wenati placetum eorum legebus a mane usqite ad ve- 
sperum visi fuerunt castodi-se. Nau ip«a fénmeha nec 
ad placetui advenit, nec misso ad prefsona addirezit, 
qui sonia redebuissit. propter ea uecesse füerit prz- 
dictis hominibus ut. hauc notitiàn bonorum hóini- 
num manibus roboratas prosequere deberént, qui- 
liter et visi sunt fecisse. 

8. Appennis. — Quicunque sd latruncolus sceléra- 
ι ribus, sediliogis seu incendiariis iu qua právinctá 
vim aut damnum pertulerit, oportet hoc. eidem re- 
ctores civium seu Curiales provincie, 1893 i qua 
perpetratum fuisse perhibetur, palam ostendere, et 
pablica denuut'atione mavifestare. Jyitur cut. pro 
utilit»te Ecclesi. vel Prinsipsle. ne:otio. apostolicué 
vir, illi episcopus, necnon et inlusier vir illi comcs, 
in civetate Andecave cum reliquis venerabil bus atque 
magnificis reipuplic:e viris resedissit, ibique venieus 
liomo, nomeu ill. palam suggereret ceu casa sua in 
loco nuncupante iilo. bomines adveuissent, et osti 
sua frigissent, vel re& suas, aurum, argentum, dpe- 
€iea, vestiment im, fzbricaturas suas, vasd xrea, vel 
reiiquas res quamplurés, cum struntentd Coríacui 
vinditionis, eauti»nis, cessionis, donztionis, duti-, 
conposcionalis, coutulatioui-, canmiutatiouis, pactis, 
conveueniiis, securitatis, vacuaturiis, judiciud ét fro- 
titias, oblecations vel reliquas res quainplures, quam 
longum  e-t per singula. iminustiré, ad furtis ésusié 
deyorüassent. Uude per ipsas cartás yiuras (erra; 
post se dicere veuditum, et in erasiemufmi locale aé- 
cessione una cum bonas extranés$ personas viéinis 
circa manentig in ipso loco manibus eorum robora- 
15 accessisse : el ob hoc cognila relitioue ante sá- 
prascriptus seniofis presentabant ad relegendudà 
per quem ipsum seniores cognoverumt, quod ipi i 
causa taliter acta, vel perpetrata fuisset, dura taliter 
dilizentia uquirere videtar sub lectum. luit ad. ips. 
bonas straueas personas vicinis circa manvutes, quí 
beue optiine ex hoc comperti aderant, quid exindo 
cognuscibant, veraciter enarrare deberem, se ipsi 
lomo toliter przbuerunt testiinonium : ut. inspecta 
illa epistola quem illi presentabat, sua denuatia- 
Lione veraciter corcordabant. Dum sic in. onibus 
devolgaia claruit sí suprascriptus pontifeg et ipsi c- 
mi-, vel qui cum «Ὁ aderant , denuntiaverunt ipsius 
Hi, ut quiequid. per. aunoru;n spatis de eo teinporo 
usque nunc récie et legiliter pos-eder.«t, in antea οὐ- 
solve princ pale negotio, recto tramite, testala lega 
servit, rés suas ipsi aut he;edis sui tenire et posse 
dire facizut. Et pro praesente et futura tempora coa- 
veult, ut hanc cartola, qui vocatur appenuis, pracfa- 
toruii seniorum, vel reliquorum civ.um eorum tii 
uebus roboratas acciperet, a-ifirinare deberet, quod. tà 
et fecit : it:at duo appenuis cogqua:is ex hoe. altlir- 
uratus aecipiat. unm, quem ipsi apud se retineat ; et 
alium quem i. foto popli: o suspenditur. Faeioappenui. 

9. Inciyit epistola quem pater et. iater facit ní 
filio. Licet unicuique de rebus suis, quas in praisen e 
seculo habere videtur, tati. ad. sicta loca seu. pa- 
remum mehurgre, et iex manet, et consuetudo lon. 
giiqua pereurrit fácéié'quod voluerit, Idciveg ez ii 
Dei notnen illi εἰ cojité mea illa dulcisslm , et à 
nobiscutn integra ainóre diligendv filio illu. Dum in 


37 


11 δ 


S. GREGORII EPISCOPI TLRONENSIS 


116 


emnibus et per umnia, et super totum nobis fideliter A prosperitatem regno vestro et repraesentationen o». 


servire videris multas penurias et injurias per di- 
versa loca ro nostra necessitate suscepisti; οἱ in 
utliitate Dominorum partibus Britanici seu Waseonici 
L.ostiliter ordine ad specie mea fuisti : proinde cou- 
venit nobis ut eliquid de facultaiis 1.3.3 Δ. nostr ie 
emeliorare debererit. quod ita et fecerunt. Ergo tran- 
scrivimus tibi etc. 

40. Netiria [de Matrimonio servorum ].Notitia qua- 
l:ter ill. et ill. Non habitur incoguitum qualiter servus 
nomen ill. aucilla ad ill. nomen ill. extra voluntatem 
ad conjugium κ6 conujunxerunt, sed modo nos una 
pacis concordia. conveuit , ut de agnatione, qui de 
ipsis procreati fuerint, ill. ad ancilla »ua duas pertes 
recipiat, ego et ill. ad servo suo ill. 4ertia , οἱ quod 
rpsi aliquid stante conjugio convenerunt ill. servo suo 
de ipso peculiare duas partes recipiat : similiter ei illa 
ad ancilla sua illa tertia. Proinde ut in postmodum 
pu' la altercatio inter nos non debeat esse, ut manus 
nosira exinde per duas epistolas uno tenore con- 
seriptas facere deberimus, quod ita et fecimus, et 
pro rei totius. firmitate modo adfirmavimus , ut. uec 
nos ipsi nec ullus de heredilus vel de propinquis 
nostris, aut inilitans stranea. persona, qui contra 
itas epistolas venire voluerit, ad dupla. pecunia 
ieneatur obnoxius, et illa petitio nou obteniat elfec- 
tum , ei has conveutias inconcusso et incouvulso ie- 
piat lir.iiltate. 

DE LEG!BUS FRANCORUM. 
(Ex Capit..1. Baluz.) 

Theodoricus rex Fraueorum, cuit esset Catalaunis, 
elegit viros sapientes, qui in regno »uo legibus aui- 
quis eruditi erant. 1pso autem. dictinte jussit cons- 
cribere legem Francorum et Alamannorum οἱ DBaju- 
variorum , uuicuique genti, quie in ejus poles'ate 
erat, secunium consuetudinem suam. Addidit qua 
audeuda erant, οἱ improvisa et incomposita rege- 
cavit; et 4085 erant seeundum consuetudinem paga- 


lestis Dowini per indultam pietatis gratiam augeatis. 
Unde reverentissime , ut dignum est, supplicantes 
quasumus , ut lioc nostre petilioni divino intmitu 
pietas vestra non deneget, ut tam rectores ecclesia- 
rum quam universi clerici, atque. etiam. 5xculares 
sub regui vestri conditione manentes, nec non a 
domnorum regum patum vesteorum doininium  per- 
tinentes, de quod in sorte «e-tra est extraneos, de 
q.od habere proprium semper visi sunt, non per- 
miLtatis existere, ut securus quicunque proprietatem 
suam possidens, debita tributa disaolvat domino, in 
cujus sortem possessio $ua ; ervenit. Quod et thes.u- 
ri» vestris omnino utilius esse censemus, si per p:e- 
tatem vestram salvata possessio consueiudinariam 
intulerit funclionem ; et. uus peculiarius vestra cle- 
imentia conaolatur, si obtentu hujuscemodi petitionis 
nos quoque Celsitudo vestra fecerit gratulari. 


EXCERPTA EX ! P!'STOLA AURELIANI £éIS8COPL ARELATI.NSIS 
A9 THEODELERLUM LEGEN. "^. 


(Ex Freh. et Chesn.) 


Domino inclyto et ubique g oiiusissimo atque in 
Christo piissimo domino et Filio, Theodeberio regi 
Aure.anus episcopus. Licet tam sera scriptorum 
officia justissime trepidatio comitetur, tamen nequa- 
quam reor sermo evasa cffen-ione judicabitur, si 
apud aures clementiz sola tantum devotione animi 
perpendatur. Minc precipue quod  ambientibus 
cunctis Cel:itudinem vestram, ncc metum trahunt 
ex privilegio culminis, ucc tepulsain. imetuunt 
de prajudicio tarditatis. Vestra euim erectio ita s0- 
lenis est, ut. etiam humilium amore tangatur, ae 
dignitatum cumulum onerata. fasiigia vernularum 
sdiuc rudium primitivis eultihu. praesumantur. No- 
'is namque nuuc. studiis in obsequia religiosi priu- 
cipis informamur , et cum testimouio perfecta: di:ee- 
tionis ad prsseuntiam sacrate mentis adinitlimer. 
llac ergo ex parie amoris nostri fiduciam , princeps 


norum , mutavit secundum Jeyem Christianorum. Et C optime, metieris, cum miuisteriis tuis, nec territi 


quidqu:d 'Theod::ricus rez propter vetustissim&m pa- 
asnorum consuetudinem emendare nou potuit, j ost 
hac Childebertus rex inchoavit, sed Clotar.us rex 
perfecit. lla c oinnia Dagobertus rex. gloriogissimus 
per viros illustres Claud.um, Chaudum, Indomaguu, 
et Agilulfum renovavit, eL ouimnia veiera legum in me- 
lius transtulit, et unicuique genti scripta tradidit, qua 
usque hodie perseverant. lloc deeretum est apud re- 
g met principes ejus eL apud cuuctum populum Chri- 
^tiauum, qui iufra regi. um Merwungorum consistunt. 
| PISTOLA SYNODI ARVERNICA AD TIEGDEBERTUM REGEM. 
Ut clerici aliive qui regum «liorum dominio subjaceu! , 

possessionibus quas in ejus reguo jure obtineut. non 

fraudentur. 

Domino illustri atque przcellentissimo domno et 
fil.o Tlieodeberto regi, Honoratus, ete. , episcopi. 
Dum in Arverna urbe ad replicanda canonum iustituta, 


el studio elucidandz legis ecclesiastice, bis 3985 D 


qui dubitatione regenda vite. yropri:e forsitan pre- 
mebantur, cultores vestri, ecciesiarum vestrarum 
e;iscopi pariter sederent, plurimorum ad nos sud 
desperationis remedium flagitantium turba confluxit, 
»perantes, ut non minus pro regni vestri felicitate 
quam pro $ua consolatione pietatem vestram nostra 
humilitas exoraret, et per suggestionem nostram 
justitio: et pletatis vestre. auribus intimaretur, ut 
nullutu 46 rebus vel possessrunculis 1 ropriis alienum 
pietas vestra permitteret, et dum unius regis quisque 
potestati ac dominio subjacet, in alierius sorte posi- 
taup, cujuscunque, ut assoleL , inmpetitione uon 
umitteret facultatem. Quod nog de vestri culminis 
justitia ct pietate fidentes , not. credimus denegan- 
dum : ut dum plurimorum necessitatibus justa, ut 
credimus, et Deo placente suggestione consulimus, 


pro tarditate subtrahimur, nec verecundia pauperis 
Ingenii refraudamur. 1396 Suscipeigitur benigne de - 
volionis studio tirocinia famulantum et gremia venia 
largioris expande supplicibus. Quia cum omnes ge- 
neraliter bono cordis inclyti perfruantur, nos tamen 
etsi exigua portio obsequii vestri, plenitudinem nobis 
principatis indulgentise ad integrum  viudicamus. 
Etenim cum de te loquimur, adest gratia et.i elo- 
queutia decst , et &olo ornatui nostro μια γί suflicit, 
quanquam doctrina uon adsit. Qua cum itasin, 
praciaram indolem laudis vestre votis potius ee!e- 
brabo quam litteris. Quoniam semper quz »unt 
maxima, conscientiam potius :equirunt quam lin- 
guam, digniusque committuntur toris judicio 
quai sermonis. Ac perinde non mihi in. votis. hoc 
commemorandum est , quod tempora celebrant, scd 
quod a:ternitas probat, etc. 


EPHNTOLA THEODEBERTI REGIS AD JUSTINIANUM JXPE£- 
MATOBREM. 


(Ex Freh. et Chesn.) 


Dormnino illustri et. przcellentissimo domno et 
patri Justiniano imperatori Theodebertus rez. Thce- 
dorus vir exspectabilis cum Soluneui veniens pariter 
liueras, quas imperii vestri clementia destinavil , 
integra animi charitate et devotione suscepimus, 
quia cum de nobis cura geritis, »ic latius per di- 
versus gentes Atque provincias Dei amatam auiti- 
tiam propagamus. ld vero quod digaamini esse sdl- 
liciti ut quibus provinciis habitemus, aut quz gentes 
nostr: sint, Deo adjutore, ditioni subjeciam, bei 
nostri misericordia feliciter subactis Thuringis, εἰ 
eorum prov;uciis acquisitis, extincti ipsoruui twut 
temporis regibus, Norsavorum gentis nobis ptacaia 
majestas colla subdidit , Deoque propitio Visi- 


* Vide sancti, Gregorii Historiam Francorum, lib. 1.1, cap. 26, notamque / cul. 361. E». 


1155 


gothis , qui 
plagam, Pannoniam cum Saxonibus Euciis, qui se 
uobis voluntate propria tradiderunt. per Danubium 
et limitero Paunouiz , usque in Oceani littoribus , 
custodiente Deo, dominatio nostra porrigitur. Et 
quia scimus augustam Celsitudinem vestram de pro- 
fectu Catliolicurutn, sicut etiam litterze vestr:e tes- 
tantur, plena animi jucunditate gaud:re, ideo cst 
quod secundum voluntatem vestram, qux Deus nobis 
concesserit situplici relatione inandamus : desi-leran- 
tibus animis exoptantes , ut felicibus profectibus 
gloria vestra ita valeat, ut antiquam retroactorum 
priucipum amicitiam conservetis, οἱ gratia, quam 
$zpius promit itis, in communi utilitate jungamur. 


EPISTOLA THEODEBALDI REGIS AD EUMDEM. 
(Ex Freh. et €tiesn.) 


Domino illustri , inclyto, triumpliatori ac semper 
Augusto Justiniano imperatori Theodelaldus rex. 
Accedentibus ad nos legatis vestris, Jeanne el 
Missario , non mediocriter liificali suscepimus , 
dum eorum relatione felicitatem — imperii vestri 
divinitate fundatam crescere, et perimnero 1337 
cognovimus inconcussam. Salutautes igitur sereutta- 
tei. vestram debito ,— indicainus munera vesti ἃ 
prx fatis. deportauntibus, eo ἃ nobis excepta auimo 9 
quo ἃ vebis affectu constat esse transmissa. Ideuque 
tun pfo largitate muneris, quam pro delectatione 
aninorum ,: quam. indicastis vobis prasstitaut, pro 
eo q.od vos in solium genitoris vestri, ut dignum 
eral, superna potentia residere przcepit , inexs-lu- 
bilem gratiarum actionem impendiuus. lllud namque 
inier omnia valde ani «i8 nostris molestiain. genera- 
vit, quod tantuui ac talem principem , ac diversarum 
gentium domiturem , post imortein pagina decurrente 
videmiui lacerare, qui vivens imperatoribus ac rezi- 
bus, vel gentibus universis lidem  immaculalam , 
promissasque semel amiciüaa lirwis conditio nbus 
conservavit, et Chr:suang religionis intuitu, nou, 


uPERUM APPENDIX. 
icolehant Francie septentrionalem A accedere uon debere, quia causam conditionemque 


,tu66 


nos constabat ignorare , iteratis scriptis edocuit Bea - 
titudinem vestram, dum al:quos Francórum pro zeio 
divini timoris corripit, ac pro incest s conditionibus 
a communione ecclesiastica cemovit , seandala seu 
anxietates multimodas 1338 sustinere. De qu» re 
non mediocriter iugemiscimus , quod nos relatione 
vestra scire non feceritis utrum ex canonica leciione 
damnentur, an pro pastorali diligentia de mediocri- 
bus reatibus corriga :tur. Licet nibil novi vos de hí« 
rehus invenire posse cognoscimus , quod prisca Pa- 
truin solertia nou potuit reperire ; tamen absurduw 
esse videlur, uL a nobis recipiantur, qui a vobis se- 
cundum seriem canouum ecclesiastica severitate ab- 
dicantur. Novimus enim , si scie:ter hoc geriinus, 
quod eriminibas aliorum niisceamur; si ignoranter, 
reatui non subdamur. Quapropter salutantes charitate 
debita indicauus, simulque suademus, ut nos in om- 
nibus participes tam tribulationum vestrarum inconm- 


T modis, quam prosperitatum commodis fieri studeatis. 


iNain nus, mediante capite nostro, quod est Chieistus , 
nullis adversitatibus 4 vestra anxietate divellimur, 
nullisque asperitatibus a vestra charitate divi.limur. 
De qua re si tam pr:esumptuosi non exsistimus, iudi- 
care prassuiminius. Decuerat ut. vestra consolatio pmo 
hujusinodi conditionibus potius quam regix voeatia- 
nis nos conserere debuisset : quia pari inodo, si nobis 
aliquid simile, quod in posterum arbitramur pos e 
fieri, contigisset, statim ad vestram fraternitatem 
scripta direxissemus, ut nos cougruo tempore vet 
loco coram positi videremus. Quauquam parere nog 
regiis preceptis iu bonis rebus et conveniat et libeat, 
tamen uon vesiris minus scriptis studio charitatis, 
non supplicio (Forsan , supercilio] dirigant;r despe- 
ctionis : quia auiaritudo vesira du:cedo nostra esse 
non poterit, nec abjectio vestra abs.jue nostra de,e- 
ctione constab.t, et veneratio vobis debita impensa a 
uobis non dignoscitur procul posita. Atque utii.am, 
ut pr:efati euius , cliaritate suadente , ac pagina de- 


ut scribitis , loca sacrosancia destituit, sed magis (* currente, vesira nobis patelierent. Decrevistis anim.;- 


paganorum eousumpta excidio, suis, Christ» auctore, 
temporibus in meliori culim.ne revocavit. Nam qua- 
lem prefatus princeps , in cujus voS opprobrio tauta 
dixistis, cunctis gentibus fidem servavit , iniumera- 
bilium triumphorum, Deo volente, victoriis decla- 
ratur. Auiciia8 nostras , quas delectabiliter requi- 
tilis, siabil.ter rogamus habere studeatis, et quo 
melius fvedere inviotabili permaneant, ab auiinis ves- 
tris, nullis intercedentibus causis obsistan:. 


EPISTOLA MAPINII EPISCOPI RHEMENSIS AD NICETIUM 
TREVIRENSEM *. 


(Ex iisdem.) 


Domino saucto et in Christo beatissimo fratri Ni- 
cetio papz Mapiuius episcopus. Evaugelice lectiouis 
doctrina testatur flegnum in se divisum stare mon posae. 
Si hoc de mundi amatoribus et iu terrena cupiditate 
i wnentibus recte el nou. immerito credatur, indubi- 
lauter rectius de sacerdotum personis seniitur, si dis- 
cordautibus votis ac studiis inter se dividui coupro- 
bentur. Aut qua fiducia Conditori nostro, qui nos in 
unitate compagis, quod est corpus sue Deuatis, vi- 
vere praecepit, preces oblaturi sumus, »i n0» vicis -im 
inutua charitate seponimus? ut quodam loco Deiticus 
sermo dox et: Studere nos convenit, μὲ frater (ratriadju- 
tans, sicul civilas munita et [ortis inconcusso [undamuine 
stare. possit, Scilicet ut unius fratris nioestitiu oumes 
aequanimiter compatiendo participeiuus , mutuisque 
uos laboribus subleveius. Pre qua re, piissiuie ac 
multum diligende. Douiine et. (rater, indicamus nos 
litteras filii uostri duiniui regis The «debaldi excepisse, 
ut in Tulieusium urbe die Kalendarum Juniarum 
adesse deberem ; et nuliatii συ" 41 evocatigois dec.a- 
1aute», reciprocante pagiua inJicavimus nus illuc 


ὁ Vide -aneii. Gregorii lib. de Vitis Patruin, cap. 
17, m fiae, uotamque e col. 1032. E». 


rum molestiam, coguoveramus utrum comparimue 
molestiis vestris, au. delectauur? Nam tacente, ut 
ipsi scitis, divina . sola loquente viro humanitas in - 
telligere potest. Hoc tameu plenius noverit. vestra 
perfectio, sí ad nos iterata scripta domini regis aute 
quinque vel sex dies Kaleudarum Juniarum perve- 
uisset, in die prefata prissentiam buunlitatis nostras 
in locum habuerats constituta. 


EXCERPTA EX EPISTOLA NICETIL EPISCoPI. TUEVIRENSIS 
AD CHLODUsINDAM b. 


(Ex iisde.) 


Dominae clementssimas in Christo fii» Chlodoe 
sinda regina Nicelius peccator. Cuin legatos per 
Francorum reges germanos tuos ire conspiciuus, de 
prosperitate vestra so!liciti sumus. Sed illa inde au- 
dunus quod quam semper sonare etiam el senare 
couliteimur, quam nmagaa, quam alta, quam laudab.- 
lis, quaui utilis, quam humaua, vel inutilica ; quo- 


D niodo de. pauperibus sollicita, quomodo de rel:gione 


astuta , quomodo in cuncto populo pia couversatione 
splendida. Ile hoc concedat , qui tibi 1339 spiri- 
tum sapientie et iniellectus jam dedit. Gaudeamus ex 
hoc, gaudere uos Christus faciat de Albeinu rege 
quem habes, et de felicita;e sua triumpliare. Stupen- 
les sinus, cum gentes. ilum tremunt, cum. reges 
venerationem iupendunt, Cuni potestates sine eessa- 
tioue laudant, cutu etiam ipse imperiis * ipsum pr«- 
ponit, quod anim:e reiedium ion. festious. requirit. 
Seriplum legimus ; Quaerite primwn reqnum Dei, et 
omnia bona apponent.r. Qui eic, quemadmodum ille, 
fulget fama, miror quod de regno Dei et animz gue 
salute niliil] invest:gare studet; sed ilios recipit , illia 
acquiescit, qui potius auima:i in geliennau pe duni, 


b Vile sancti Gregorii lib. 1v Hist, Franc, c. ὃ. Ep. 
€ Ga lauf, »pse unperster suts. E». 


41 7 


dicant, alium in Deitate Patrem, alterum in Deitote, 
sed pro cereaura, Filium ; cuin Seriptura dicat, Ego 
sum Balsator, et non est alius preter me. Te, do:vina 
Chlodosinda , per tremendum diem judicii conjuro , 
ut hane epistolam et bene legas, et bene ilii et fre- 
quenler expenere siudeas , et αἱ ipsum interroges , 
Quis est Salvator? Patrem dicunt esse Salvatorem , 
ap Filum? quoniam * duos esse, cum unus est, et aliu- 
non est, denuntiant. Si dicent, Filium, ergo Pater 
Salvator non est, etc. Quid nos ire per singula ne- 
cesse est ? ad duolecim discipulos quo: habuit venia- 
mus, quia ipsi Gothi hodie ipsis veuerationem im- 
pendunt, et reliquiis eorum... furtim tollent ^, sed 
1} ibi habent, quia fidem eorum adnullare przsa- 
munt. Quid est quud in basilicis eorum corpora ipso- 
rum bodie venerantur, non ingrediuntur? Quid est 
quod nihil ibidem praesumere audeut, nisi furtive, ut 
ences a foris, animas decipiunt? cum illos suos fide- 
les rex Alboinus sibi demitat, et ad domini Petri, 
l'au'i et Joannis, vel reliquorum sanctorum limi-.a 
perducatur, * ibidem missas facere, si sudent, delibe- 
rent : sed non audent, quia domini Petri discipuli 
non apparent, ei contrarii Christi esse probautur; 
quia quod per crucem ipse redemit , destruere infe- 
lices inveniuntur. Qua eausa venena eorum talis rex, 
et talis 2ctas percipit? Hic si jubet [lubet] ad domnum 
Martium per festivitatem suain, quam undecima die 
facit Novetnber, ipsos mittat; et ibi , 5i audeiut, ali- 
quid pr.esumant, ubi ezecos hodie illuminare! conspi- 
cimus, ubi surdos audituin et mutos sanitatem reci- 
pere. Nam quid dicam de leprosis, aut de ali; 
qu. mpluriinis, qui quautacunque debilitate percussi 
sui, ibidem per sivgulos annos alij et alii sanantur ? 
Fortasse dicunt, Confinguut vel caos qui caeci a 
nativitate esse videntur. Quid dicam euin | inde illu- 
mánatos conspicimus, et ad propría, Deo miserante, 
$aneg reverüi videmus? Nain. quid dicam adhuc de 
domno Germano, llilario vel Lupo episcopis : ubi 
tanta inirabilia hodie apparent, quautum nec. dicere 
verbis valeo : ubi tribulantes, id est d einonia haben- 
tes in aera suspensi torquentur, et douiios quos disi 
esse confitentur? Numquid in ecclesiis eorum 1340 
sic faciunt? Non faciuut, quia Deum et domnos sau- 
cios ibi habitare non sentiunt : daemon daemonem 
non exorcisat. Nam ubi sancti habitant, daemon va- 
gari non dimittitur; ideo fiv ut δὰ: ubi Deus est 
ostendatur. Quid de domino lteuigio, et domiuo Mc- 
dar'lo episcopis, quos tu, credo, viuisu ? Non possumus 
tanta exponere, quanta mirabilia per illos Deum vide- 
mus facere. Audisii ab avia tua domina bouz memo- 
rix ltodhilde (Clothilde) qualiter in Franciam venerit, 
quomodo dominum Clodoveunm ad legem catholicam 
adduxerit, el cum essel homo  astutissimus , noluit 
acquiescere antequam vera ag :osceret. Cut ista quie 
supra dixi probata cognovit, humilis ad dou Mar- 
tini limina cecidit, et baptizari κα »ine mora permisit, 
Qui baptizatus quanta in üreticos Alarcum vel 
Guudobaldum reges fecerit, audisti;- qualia bona 
ipse, vel {{Π| ejus in s:eculo possederunt, uon igno- 
(atis. Talis ornatus, talis vir, iualis Alboius rex 
esse dicitur, talis fama, queni mundus sic prasponit, 
quare ion convertitur, dul quare (ardus ad requiren - 
duin viam uaiutis apparet? Deus bone, qui es Sancto- 
ruin gloria, et omnium salus, tu te in illuin mitte. Et 
wi, dewina Chlodosinda, cum verbuw facis, solatium 
wibue, uL omnes de tali stella, de tali gemma sic 
gaudeamus , qualiter. Beo placere possinius, Saluto 
tantum quantum valco, deprecor ut otiosa non sis. 
incessanter clama, iucetsanter canta, Audisii dicium, 
Sanabitur vir. infidelis per mulierem fidelem. Nam 


* Caillandus legit. interrugative : Quomodo... de- 
munia! ? kb. 
allaudus uno tenore Jeg t, reliqui - 
lim tollunt. t.p. “δ΄ reliquias eurum [ur 


S. GREGONII EPISCUPI TURONENSIS 
quam ad viam salutis adducant. Duos deos esse prz- A scias, prima salus prima remiss.o est, 


4 68 


ui converü 
fecerit peccatorem ab errore suo. Vigifa, vigila, quia 
Deu propitiuin liabes. Rogo ut sic agas, ul δὲ gen- 
tem Langobardorum fortem super inimicos faríias, 
δὲ nos de salote tua vel viri tui gaudere concedas. 


DE FX'Sc0PATU DUNENSI *, 
(Ex 9, et Msy. Corb.) 


Tenor suggestionis libelli synodo eblati à Papiae 
epi-copo. Domnis semper suis atque aposto'ica di- 
guitate colendis, omnibus episcopis, qui ín sancta 
synodo nune Parisios convenerunt, Pappolus Carne- 
tinz? civitatis episcopus humiiis vester. ita uos cane- 
nica institutio admonet, ut quoties alique excria 
fueiiut. ju. Ecclesia cause, *ynedali boc couvenin 
debeat pulJicari. ldeo, piissimi domni, in vestra pie - 
1118 no itia baec quaze coutra nos gesta suo! per pra- 
sentis libelli nostri tenorem studuimus delerend:.m. 
Ergo cum me ante aliquod teinporis , elericorum vel 
civium Carnotin:ze civitatis voluntas per consensum, 
cum conniventia etiam metropolitani wei , fieri epi- 
scopum elegisset, quod annuente Domino factum cát, 
post aliquot dies, quidam ex ipsius Carnotinze civita- 
tis territorio presbyter, numine Promotus , qui reli- 
querat sine litteris antecessoris inei cellolam snam, 
illicita pr:ssumptio;e paroeciam meam, cui vocabu- 
lum est Duno, cuasi sub nomine episcopa us vi-us 
est pervasisse. Etam et faculiaticulam ecclesiae , cui 
presse 1951 viueor, quantum in ipso pago esse 
Conslat, nescio per cujus ordinationem, simili cond:- 
lione pervasit. Pro qua re supplex vester Sanctitati 
vestrae suggero, et per Spiritum sanctum , qui in vo- 
bis habitat, et diem judicii futuri, et per remissionem 
peccatorum vobis, doinnis meis, coujuro , ut hoc ita 
qualiter vobis fieri non vuliis, emehdari jubeaiis : 
quatenus ucc per callidam pr..sumption»m quis au- 
deat in posumodum per tumorem superbix similia 
p:;rpetrare, et simultas ecclesi , vestro &tudio ei 
orduritione jam, Christo prop:tio, couquiescat. Cu- 


C jus suggessione synodus sancta. spiritali favore εἰ 


canonico ritu respondens, bie cuntra lemerorius 
scripsit oblatis. 


(Epist. Synodica ad Egidium.) 

Dono &uo atque heatissimo, et meritis aposto- 
lico fratri, Egidio episcopo Philippus, etc., ephcupi. 
ὕω pro causis publicis, privatorumque quereis 
Parisios morarewur, vir apostolieus frater nosler 
dumnus Pappolus epiacopus mediocritati nostras. de- 
wulit in. querelam, in castro Dunensj, paroecia de- 
nique Carnotina, quod castrum nec ad terriioriun 
civitalis vestr.e, uec ad vestram provinciain tuani- 
festum est pertinere, a vub.s contra omnetn rato- 
nem, et Contra eunonicam disciplinam episcopum 
consecratuin. Et licet secundum prisca beatissumo- 
rum Pauum decreta ponit. hujusmodi excessus uu 
vestra injurias acerbius coerceri : sed nos charitas 
jura servantes, Beatitudimi vestre indicamus, ut 
presbyterum ipsum , nomine Promoiuim , qui oniss4 


D severitate cauonica a vobis dicitur 4am temere cou- 


seCratus, ul jusie debeat de gradus ipsius dignilate 
deponi, sicut canouum constituta sanserunt, ad vos 
cvocelis, vel vobiscum retineatis, ut. injuiiau uec 
Ecclesie, nec sacerdoti su » ulterius deb. at irrugare. 
LA quia a fratre vesuro domuo Germauo episcopu, 
ad petitionem domui Constituti metropolitani, ut ad 
syuodum venie deberel, est praseutanesa invila- 
tione commoyitus, quod quoque domnum Constitu- 
iur , ej domuum Germanum constat ia Synodum re- 
tulisse, et ad synodum venire distulit, ideirco no- 
verit Beatitudo vesua hoc apud universum prasenu 
leupore concilium. coustitutum, ut si. tucmora:us 


* Galland., perducat ut ibidem. Ep. 
4 Gallaud., illuminari. Eb. 
* Vide 8. Gregoril Hist. Franc. lib. vit, ca;. 17. ΚΔ. 


1149 


LA n dstetitalione iti predicta Dunensi ecelesia 


présumpserit sali haju« sübrepti. honorís argamen- 
tátione vlterius residére, vei res ecclesiis ipsius 
eserpate, aut áltaris benedicere, infántes confirmare, 
vel órdinatiGües pet quascunque paroecias fecére, 
aut eyistono suo; ftitr! vestro domno Pappolo resi- 
stere prava inténtione przesampserit, ab omhi ecetu 
epiteoporum, vel a cotmmunionis consortio, perpe- 
(t zhathemate feriatur: et frater noster. domnus 
Paprolus episcopus, vcl eeclesis Carnotima pareeciss, 
quas huc wsque habnit, snb sua ordinatione debeat 
suxiliante Domino guberriare. Statuentes etiam ut 

wtennque de populo illo benedictionem memorati 

romu'i presbyteri post 18/44 hune edictum maui- 
[κι τι! vel pubfieatum;ant expetierit, aut sceipere 
eonteirtus fuerit; 8 commuoüiohis consortio vel ah 
ecclesi: liminibus arceatur. Data constitutio die 
t rtio Idnam Septembrium anno 19 regirm domno- 
run nmostrorutn ; indictione 6, Parisiis. πε ρου in 
Chri-ti noniine Viennensis Ecclesia episcopus hane 
const tationem nostesm subscripsi, ete. Subscripta 
constitutio In basilic domni Petri indictione supra- 
acrip:s, Parisiis. 

(Altera id SIgibertum régeni.) 

Domino gloriosissiinó atque sánctze Ééclesiz catho- 
liet& filio Sigiberto regi Sapaudus, etc., épiscopt. 
Quantàm ineffabifi gaudto synodali cóncilio nuntiatu£, 
quandoquidem a catholico principe és μονα pró di- 
lectioné Chrísti concipitur; tàntum lamentabile ex- 
$ecrindumque censetur, Cüm in Ecclesia sancta 
coritra Déum et éantra canonum disciplinari dissérisio 

eneratur. Nuper éténim non absque éonnivémtia 
floris vestr.r, sicut credimus, évocati Parisios ve- 
n'eütes, novam inauditamque ordinátionem in castro 
finneusi, parecia denique Carnólinam , factam 
fuissé cognoviwus. Quam rem licet víx credere pos 
sumus οὐ consensu Gloriz vestra fléii potilsse; 
tadieá si cüjuscuuqde prava snggessione prasvériti in 

sc ἰδ ἡ obséena et Ecclesi: universai contraria cón- 
seiiistis, ab hujusmodi scandali defenslone sificéri- 
tatis Vestra conscieutiam expletis, quin satius est ut 
hfe quf ambitionis instinctu. rerà tam nefariaii dó- 
luda ambitione competit, per satisTactióiém' ραθηΐ- 
tete reatum süum ablueré compéllatur, quam 
Vesfrá puritas, quod avertat. Divinitas, huj'.s facjio- 
di$ ofi agiórie maculetur. £t quia nobis necesse füit, 
m de cávorium constituta personz temerari:xi de- 
Wereét praesumptio coerceri; ideo selutis obsequium 
digno in Christo officiosit:tiS et reveremtis cultu 
pra bentes, imus ut vos, quo$ Deus et cuhtiine 
pfecipuo$ dt sincerilate jraelaros esse praecepit 
ndn quocutique aut qubruricunque temérario conkilio 
ad defensandà hujusiuedi scandala mis-eaiis, quia 
Deu suflicit dosse nós ríequaquam penitus velle 
conrra τὸν divinam iracundiam promovéri. Anus 
mtis gloriam regnt vestri poténtia divina cum omri 
felicitate cohservet, donuié glóriosissimé, ét pre- 
ecllentit&ime donné, *«eneratof vester Shpaudus 
Siistopas salue prsumo, étc. Data epistola sub 

6 iti! Mud Septéwhriua ahno 12 regüm dómuo- 
rui nostrolum, Parislis. 


AUCTORITAS QUO» EX ANTIQUO MORINENSI* [ Maurienna| 
BCCLESIA VIENNENSI NMKTROPOLE SUBDITA FUIT *. 
(Ex Edit.) 

lii" dielis praicelléntis-imi regis Guntramnl , dir 
fiet quaabi Tygris nbmine, ex territorio Maurigi- 
mensé orla, dppido quod nominatur Volacis, nobi- 
liter nata, el satris literis éducata, quide curain 
sacerdotum el peregrinorum adventadtlum non par- 
vipehdeb» : s^ eo, ut. faculthi ministrabat, hospl- 
wiitatem: 855. ᾿ οἱ ihdigeritibus υἱεῖ né- 
cesiria! imbdidere eurabat. Habebat altéin sibi δύ- 


* Vide lib. de Gloria martyr. cap. 14, notamque 
d eel. 719. Ep. 


OFERUM APPENDIX 
tr dii progrid contumacia, 48t. enjuseunque A clam sororem, Pimeniam nomiue, quas conjugi sá- 


D hier porrigeutes, sicut ! 


1410 


ciáta fuerat : sed in viduitate devota permanébst, 
jam dictse sorori in omnibus obsequiis divinis, Im- 
rum erant opera in jejuniis, vigili:s et orationibus, 
et loca sanctorum visitare nocte ac die indesinentet 
et snllicite studioseque curabant. Accidit bouorarà 
virorum monachorum re iglosa facultas ex Hieroso- 
mm partibus Scotiam pergere. Hi nutu Del ad ha« 
amulas Dei hospitalitatis gra'ia persistentes, Ibique 
tribus diebus re (orantes, et de servitio Dei inter se 
gratulantes in vigiliis seu jejuniis perseverabaut; a 
quibus illa audivit venerabil.s Tygris de beato Joanne 
fi»ptista cojus feliquias anxia quivrebat, quod mem- 
bra illius fuissent bumata in civitate Samaria, quse 
nune Sebayle vocatur; ac tempore pr:ecedetite 
Alexandriam missa, caputque ejns Pheoeuice peria- 
tuin. His instructa. Dei famula dedit. operam usque 
ad inventionem venerabilium pignorum , et secundum 
quod desiderium habebat in veneratione beati Joan- 
n:$ Biptiste in Morienna ecclesiam zdificáre dispo- 
suit. Audiens autem gloriosus Guntramnus reg de 
re'iquiis beati Joannis, ei de miraculis qux ibi Dn- 
ininus ostenderat, legatos suos Morlennam direxit, 
q'i ecclesiam inibi fabricarent, cum circumjacenti- 
bus episcopis οἱ comitibus, ubi reliquias beati Joan- 
vis Baptiste. repoueret, eamque perfectam epi-copb 
Viennensi, ad cujus diccesim  perlinebat iocus, 
sancto lsyebio saerare precepit. Synodum vero post- 
modum in civitate Cabillonis congregaré sanctorum 
episcop-ram fecit, et ibidem sanctam Feimssium 
eyiscopum Morigeunz ab episcopo Vienvensi ordi- 
natum primum coo-tituit, οἱ civitati Viennensi ipsa 
Morieunam ecclesiam cum conse:;su épiseoporuu 
subjectam fecit. Ad qnam ecclesiam Morigenneusem , 
uhi beati Joannis Baptist: reliquias posuerat, Seu- 
siam civitatem jamdudum ab lialis acceptau! cum 
omnibus pagensibus ipslus loci subjectam fecit, et 
consensu etiam Bomani pontificis Vieunensi ecclesise 
jure pereuni, episcopum civ*atis et vici Maurigenna 
sulditum esse decrevit. 


EPI TOLA SANCTI GERMAN LPISCOPI PARIS. AD BAUNI- 
CIMÉDEM REGINAN, 


Doming clementissima atque pr.ecellentissime, 
et nobis semper piissimze, etc. 

(Vile tom. seq. inter Opera S. Germani. 
CHILDEBÉRTI RÉGIS I/ DE BEBUS ITALICIS, ETC., AD !MP., 
ÉT ALIOS EPISTOLE b. 

oa vu 0X Freli. et Chesn.) 

, 355-1346 1. Domino glorioso, pio, uo, 
inélyto, triumphatori , ac semper augusto. patri Maue 
rivio Amperatori , Childebertus rex. Clementissima 
Sfrenitati, vestras elegimus aduwiri per faslera, et 
illum, qui placet Domino, impendere vobis affectum, 
pacate gentis ex vi«culo, quod proficiet communiter 
utrisque partibus, expedijum pacis compendium. Qua 
propter clementissime Tranquillitati vestr.e, lionore 
summi culminis vestri delito, walutis oflicia fidueia- 
tariis vestris pradiximus, 
ut nostras dirigeremus, Divinitate propitia; iinplere 
eliberaviuus. Adeo illusui viro Sennodio optim:te, 
»riponem spatarium, Radanem cubicularium et Eu- 
sebio notario, quibus pro certis articulis aliqua ve- 
siro principatui verbo commisimus intimanda, quos 
intere reserantes ad nos prospere remeantibus iilud 
redd:uis eloquiis, quod inspirante Domino proficiat 
rés communis. mE E 

, 9. Domino glorioso *, atgue ineffabili desiderio 
noimiaando, dulcissimo nepoti Atbanagildo regi Bru- 
Bichildis regina. Accessit iihi, nepos charissime, 
vóliva magnis felicitatis occasio, per quara cujus as- 
pectum ferventer desidero, vel pro parie, relevor, 
cuin directis epistole, smabil illis ocglis repre 
sénlór, ,n' quo mibi, quam peceata subduxeruut, 


» Vide lib. x Hist. Franc. cap. 2, not, acol. 534. p. 
* Videibid. Ev. : - 


S. GREGOIUI EPISCOPI TERONENSIS 


M3 


dulcissime filia revocatur, nec perdonatam ex inte- A vestram confiaimus, gratumque vohis esse, quod pro 


gro ! Forsan, perditam existimo], si, prestante Do- 
Dino, mihi proles edita conservatur. Quapropter 
dulcissimam Celsitudinem vestram salutantes, oflicia 
devinctissime persolvimus, et ut me divina Clemeutia 
de tua. precipiat innocentia gratulari ac refiei in- 
stanter exoramus. Significo piissimo imperatori per 
nostros leyatarios, de quibusdam conditionibus ali- 
qua verbo intimanda mandasse. Per quos de his quae 
disponenda suut poteritis agnoscere, si Christus pro- 
pitius przeceperit dignanter implere. 

$. Domino gloriosissimo et ubique pr:ecelso, 
dulcissimo nepoti Atbanagildo regi Hildebertus rex. 

ntis opportunititis relevamur compendio, per 
quam quod parentillze redhibemnus ex affectu, saltem 
epistolarum reprzsentemus eloquio. Quapropter prz- 
celsa Glorim vesirz 88}:.1}5 officia jure propin- 
quitati« desiderabiliter exsolventes, et contidenter 
Oplantes, ut de vestra nos lxtificare incolumitate 
precipiat, qui singulorum desideria, et secretorum 
novit arcana, significandum curavimus ad serenissi- 
mum principem Romanz reipubliee praesentium 
Jatorem nos, Christo propitisnte, pro communi uti- 
litate legatarium direxisse, quibus praedicto Augusto, 
το} felicier vos guberuante D.anino przesentatis, po- 
tritis sollicite requirentes agnoscere quid pro vestris 
couditionibus deliberare nos certum est ei optare. 
Superest ut effectum pacificatis partibus [A/., paci- 
ficatus] tribuat, 133/47 bumana consilia et rerum 
condita qui gubernat. 

Ezstant. et alim epistole Childeberti et Brunichildis 
de eadem re, quas videsis apud. Freherum aut. Ches- 
nium tomo l. 

4. De domini, id est Childeberti, nomiue δά 
Patriarcham. Laurentium. Beate opinionis ubique 
eursum ineritis extendentes, certantes beatum mar- 
Iyrem sequiparare, sicut noinine sic mercede, ut per 
vos totus hic ille redeat , cujus adepti estis vocabu- 
lum, qui sacrosanciz: Ecclesix sic dispersit numi- 
suala, vt census effusione per pauperes augmen- 
taret. talenta, ad nos usque bonum anti operis di- 
volgante, gratias referimus superna clementi», qux 
vohis illud contulit, quod multis hic est in munere, 
et vobis singulariter futur: glori.? tempore proficiat 
ad mercedein. Quapropter saucto. Aposiolatui ve-tro 
salutationis officia dependentes, cominenda'ioue pra:- 
lata, et ut nostri in sacris intercessionibus vestris 
memores esse dignemini, fiducialiter obsecran!es, 
speramus ut quia diviua Clemeutia ea nos atate 
eorroborat, ut catholicae parti nostre non desint so- 
Intia. [Id est, auxilia], juxta votuin. Raroano reipu- 
blicse vel sacratissimi patris nostri iinperatoris, in 
Italiam direximus adversum gentem Langobardorum 
religioni ac lidei iniquissim:ze perfidam. Vestra solli- 
citüdine ad virum przcelsum Smaragdum Ravenna 
jubete. celeriter nuntiare, ut et pars reipublice in 
Quo per ipsum valet, solatium armatorum inferre 
super hostes festinet, et quantum Dominus przce- 
perit. quod potest fleri in prasenti non moretur. 
Quod fuerit vero residuuui, si Christo placuerit, ad- 
veniente anni futuri teu pore optamus exercitum in 
causa dirigere, quatenus manus Domiui gentem ex- 
9ecrabilem vobis exorantibus dignetur elidere, qux 
injuria sanctorum, et morte suorum fidelium, sau- 
guinis effusione crudelitatis manus armavit. lloc 
etiain. sperantes, ut ipsi prace!so Smaragdo de no- 
siris legatariis jubeatis pariter nuntiare, ut tam ve- 
ira quam ejus ordinatione, quam ceieriter ad locum 
destinatum imperialis urbis festinent accedere, et ad 
nos, Christo prasule, que oppor!una mandata sunt, 
reuuntiantes velociter, si qua restant, pacis studio, 
divinitate propitia, commnniter explicentur. 

δ. Domino excellentissimo aique pracellentissimo 
Childeberto regi Francorum «4tomanus. (Quantum 
Christianitas regoi ventri exquirit quotidie quid ad 
placandum Deum debeat exhiberi, tantam de Chri- 
guanorum liberatione cogitare et facere Excellenti«m 


ipsorum. remedio prosperitatem divino favore con- 
Stal es-e concessam , ut. talia tantsque Deo auctore 
promissa, tam manifesta Dei misericordia invitet 
Przcellentiaim vestram ad participandam mercedem, 
et laudem maxinam 3cquirendaw. Olim 30tem vos 
audisse credimus de 1348 Moutena, Alino, atque 
Manta civitatibus, quia sancta suut. reipubliez re- 
formate. Prscedentibus autem scriptis r.ostrís de- 
signasse vob.s meminimus, quod dum ad ebsidendum 
Parmam, vel lthegium, atque Placentiam civitates 
proficisceremur, duces Lan;obardorum ibidem con- 
süituti, in Mantuana civitate nobi» cum omni festi- 
natione ab subdendum se sancte reipublicae occurre- 
runt. Quos postea.;uam in servitio sancte reipublieze 
suscepimus, filios eorum in obsides accipientes, Ra- 
venuam remeantes in Istriam provinciam contra lio- 
stem  Grasoulfum deliberavimus ambulare. Quam 
provinciam venientes, Gisoulfus vir magnilicus, dux 
lilius Grasoulfl in juvenili atate meliorem se patre 
Cipiens demonstrare, occurrit nobis, ut cum Οὐ: ἢ 
devotione sancta: reipublicze se cum s«is prioribus 
el integro δυο exercitu, sicut fuit subderet. Nam se 
et gloriosus Nordoulfus pairicius cum douiinorum 
nostrorum gratia iu lalia [Forsan, Italiam] veniens 
Uunes suo» liomines a t serviendum serenissimis no- 
stris dowinis recollegit, diversasque civitates eum 
Ossone viro glorioso et ltomauo suo exercitu, nostro 
cum consilio reparavit. Et quia Excellentism vestram 
in eamdein. promissionem et devetionein , quam se- 
mel piissinis patfibus vestris, dominis nostris, pso- 
misistis, perma».ere non ambigimu:, maxime dum 
displicuisse vobis constat, jussiouibus vestris nun 
impletis, duces fuisse reversos, eo-que in ve-ra 
iracumiia constitutos. Pracipiat Excellentia vestra 
omni eum celeritate implere ea quie patribus vestris, 
piissimis nostris dominis, promisis!is, ut de effectu 
prom.ssionis digna gratia augeatur, eoque tenipore 
dirigantur, ut fiuges cunctas inimicorum foris inve- 


C riaunt. Nobisque designare jubete, quibus. itineribus, 


vel quo tempore exspectentur ἃ nobis : sperantes 
pra omnibus, ut duin feliciter Francorum exerciiss 
descenderit, Honian., pro quibus auxilia vestra po- 
scimus, in depradationem et. captivitatem non per- 
ducantur; $ed el eos, quos transacto tempore abstu- 
lerunt, relaxari et proviucie restitui jubeatis, ut 
praeterita eimendautes, quid iu. futuro. custodire de- 
beant, demonstretis. Se. nec fabricas incendi pra-- 
ciyite, ut agnoscatur quia pro defensione ltlise auxi- 
linm Christiauz gentis liabuimu-. 

6. In nomiue Domui Dei nosui Jesu Christi 
imperator Cesar, Flavius Mauricius "Tiberius, Fi- 
delis in Christo, Mausuetus, Maxiuius, Bene..cus, Pa- 
cificus, Alumannicus G-thieus, Anlicus, Alanicus, 
Vandalicus, llernl cus, Gepidicus, Africus, Pius, Fe- 
lix, In: lytus, Victor ac triumphator, semper Auau- 
sius ChilJeberto viro g orioso, regi Fraucorum. Lit- 
terz vestrae. glorie per Jucunguu episcopum et 
Cothronew  cubicularium nobis directze, amicaulem 
quidem voluntatem et paternum  alfectum circa ios 
alque sacratissimam rempublicam nostram couser- 
vare vos indicaut, hocque et per alus legatarios 
multiplicibus verb:s ad nostram pietatem 1343 
conscriptum invenitur. Et mirum nobis v.deinr, δὶ 
Γοσ babere meu.em atque pr.scau gen:is Fran- 
corum et ditioni Homana unitatem esse comprula- 
tam aflirinaus, niil operis usque adhuc amiciiia 
congruum Eininentia tua ostendere visa est, dum in 
»criptis potlicita, atque per sacerdotes lirmata, et 
terribilibus jurarentis roborata, tauto tempore ex- 
cesso nullum effect.m perceperunt. Et si hoc ita est, 
quid per tauta spatia terr: atque waris inamter sino 
responso necessario vestros legaiarios fatigatis, ju- 
venili sermone, qui nibil utilitatis iuduxerunt jactatis? 
Nos tamen imperialet bencvolent.am sequentes, et 
praefatos legatarios vestros susCepimus, etiamsi co- 
gioviinus eo» cum veritate a te uon LFaBSmissos ese; 


ns 


OPERUM APPENDIX. 


[17 


atque his 40 nuntiata ab eis snnt, placidis aurih«s A gint: millibus residente, ad obsien um Autharit vd- 


intendentes , competens eis dedimus responsum , 
quod et per alios legatarios vestros man:festum tuz 
glori» jam factum es*. Et optamus vos, si amicitiam 
nostram appetere desideratis, valide atque incunc- 
tanter omaia disceptare, et non solum dictionibus 
enarrare, sed enarraia viriliter, quomodo regem 
oportel, peragere, atque similiter nostram piam be- 
nevolentiam exspectare. Decet igitur gloriam tuam, 
ea quoque qua scriptis inter nos placita sunt, vel 
eiiam nunc ad effectum perducere, ut per hanc occa- 
sionem magis magisque vestrae gentis unitas atque 
felicissimx nostrie ,reipublieze conficiatur, et nulla 
inter nos controversia oriatur, Non enim pro inimi- 
citia memorate conventiones a nobis facte sunt, sed 
ut amicitia firma et illibata permaneat. Divinitas te 
servel per multos aunos, parens Christianissime at- 
que amantissime. Bata Kal. Septembris Coustan!i- 
ΠΌΡΟΝ imperatore divo Mauricio Tiberio, perpetuo 
Augus.o, ei post consulatum ejusdem anuis.... 

. Litter:e de inperatore directe ad domnum Chil- 
debertum regem. Cum bona omnia dignis operibus 
eonferantur, quantum tbi pro amore orthodoxae 
fl!ei, tantum pro ereptione quam geris eripiendi 
Christiani sanguinis, merit s tuis jure collatum est, 
ut de solio uude alii summum decus percipiunt, vestra 
"Gloria ipsi regno ornamenta , non solium de ineffabi- 
libus dispositionibus vestris, sed de filiis et nepoti- 
bus ministravit, Scientes enim quia Divinitas Celsi- 
tudinein vestram summis ad se co'endum benetíiciis 
provocavit, augere nos credimus studium , per quod 
regni vestri stabilitas majora fundamenta suscipiat, ut 
[iiorum et nepotum vita servetur , et yloria regui, 
que tibi duplicata videtur per filium , tripl;cata ré- 
fr'ando nepotes, muniatur Dei mandata coroplendo. 

chiente itigue Andrea viro magnifico, illa qua nobis 
de Chri-tianitate vestra opinio detulerat. vera, ejus 
relatione cognoscendo majora, velut prosentes et vi- 
dentes qu: narrabat, amplius quam pridem vene- 


niremus, eoque capto, maxima pars fuerat acquisita 
victori:e ; et tunc demum, si forte aliqua eum eis 
loquenda vel facienda essent, omnia prius ad vestram 
notitiam deferrentur. Quam retn et Francorum floren- 
tissimus credemus quia facere volebat exercitus. 
Quibus antem modis eos rogabamus et horiabamur, 
epistolarum exemplaribus vestra gloriosa Christia- 
nitas poterit informari, dum nos contra inimicos Dei 
et communes siue ducum vestrorum consilio aliquid 
loqui vel agere non pertulimus : illi , sicut diximus, 
ab initio cum ipsis locutionem habentes, in omnibus, 
nobis omissis, pacem cuin ipsis decem mensium fa- 
cientes, habentes revera et pred: copiam, et salus 
dum comitaretar exercitum pro suo ducis arbitrium 
sequenie jam exercitum subito discesserunt. Et hac 
re& qualem vohis et laudem et mercedem abstulit, 
considerare vos credimus et dolere. Quia si adhuc 
modicum tempus sustinere voluissent vel audire, ho- 
die ltalia a gente Langobardorum nefandissima libera 
habuit reperiri, et universa nefandissimi Autharit 
regis ad vestram E«xcel'entiam habuerunt deferri ; 
vestraque , et si tardius fuerat, completa est 1351 
promissio re vera , dum neque inira muros Lango- 
bardi tutos se esse putabant, nec Francis przsume- 
bant obsistere. Unde salutationis officia cum honore 
dignissimo persolventes, speramus, ut vel nunc, sient 
regui vestri Christianitas habet cogitare, jubeatis de 
ereptione Christiani sanguinis, et de ecclesiarum re- 
seratione , pro eripiendis sacerdotibus, qui de eorum 
immolatione evadere potuerunt, convenienti tempore 
dignos duces, qui przxcepta vestra impleant, et exer- 
cum dirigere : ut quam patri vestro fecistis, implea- 
tur promissio, antequim gens ipsa nefandissima pos- 
sit fruges colligere, waxime duin non solas, quas su- 

erius diximus , civitates, sed et alias, id e«t Parma, 

liegio, atque l'lacentia cum suis ducibus atque plu- 
ritnis Langobardis Deus sancte Romane reipublie.e 
reparavit, ut. in tanta. talique mercede, maximam 


raudo egppimus exsultare. Ex hoc ergo que ad C partem, sicut capit, regni vestri gloria consequatur. 


mercedem anim: vestire pertinent, posci minime 
exspeciatis, sed inagis vos credimus 13350 volunts- 
tem petentium prz venire. Exposuit ergo uobis quam 
promptissimo animo vel devotione integra florentis- 
&imuin Francorum exercitum ad liberationem ltaliae 
g'oria vestra direxerat. Qu:e omuia de devotione et 
christiani-sima voluntate vesira, vel instantia , qua 
desideratis Italiam liberari, clementissimo principi 
meo douwino , et sorori vestrz:e serenissimae Augustae 
specialiter, sicut Andreas suprascriptus vir magni- 
ficus nobis retu'it, nuntiavi. Ante. vero quam lines 
lt3lix vesiri duces ingrederentur, Deus pro sua píe- 
tale, vestrisque orstionibus, et Mutinensem civitatem 
nos pugnando ingredi fecit, pariter et. Altinomaim et 
Mantuauam  civitatin. pugnando , et rumpendo mu- 
09, u' Francorum videret exercitus, Deo adjutore 
sumus ingressi : festinantes ne genti. nefandissima 
Langobardorum se contra Francorum exercitui 
adunare liceret , et uno viro magnifico viginti milli- 
bus prope Veronensem civitatem residen e, ad quein 
gecessa: jum duximus sine mora dirgere , sperantes 
ab eo ut nos videremus in cominus , et qua: essent 
utilia 3d delendum gentem perfidam disponereinus 
communi consilio, Sed, ut cognovitnas, jum ad. Aa- 
tbarit Chenus suam legationem transmiserat , et de 
pace aliqua eum eo [verat jam depactus, antequam 
ad me duces vesiri venirent. Leufredum tamen, Olfi- 
gandum et Randingum, viros maguilicce duces ad nos 
direxerunt , quos, sicut decuit, propter gratiam Glo- 
fue ve-tr:e , cum omni bonore suscepi, quibus etiain 
et munifici fuimus. Et hoc habuimus in tractu , quia 
Autharit se in Ticino ineluserat, aliique duces, on- 
nesque ejus exercitus per diversa se castella recluse- 
raut, ut nos cam Romano exercitu et Dromonibus et 
Cheno ab alia. paite in vicino, sicut diximus , in vi- 


Pr.eter ea. quod ex se Gloria vestra facere consuevit, 
imp'enda deposciinus, ut Romanos, quos pr:edavit 
Francoruin exercitus , pro niercede vestra , et fili;- 
rum 3c nepotum vestrorum, relaxare prcipiaiis. 
Quia et alia. sunt in pactis posila sacramentu wt 
captivi debeant relaxari, et patris vestri Christianis- 
simi principis hasc est intentioy ut. quotidie de aui- 
marum liberatione vobiscum mereedeim acquirat. 


APPENDIX AD CBROXICUM MARII DE MORTE BRUNICHILDIS δ. 
(Ex Chesn.) 


Hujus iinperatoris (Ieraclii] temporibus ad deci- 
mum quartum usque imperii sui aunum, et Chlotha- 
charii gloriosissimi Francorum priucipis, quadragesi- 
uum regui sui. annum , multa. reipublice partibus , 
ubique pene a diversis gentibus dispendia illata fue- 
runt, Hujus tempore Persi Calcidoniam usque per- 
venerunt : luni murum longum interrumpeutes ; et 
ad monia Constantinopolis peraeceden es, cum prz- 
dicto imperatore , mutuo in murostantescolloquun- 
tur; qui acceptum ab eo paeis preuam , ad tempus 
recedunt. 

Per idem tempus divisa in tribus olim regnis Fran. 
cia in unum a przefatorege Francorum regnum conjun- 
gitur : atque persequente Theuderico rege germanum 
suum Austrasiorum regem Theudebertum, viucentes 
Franci in Burgumdiam moventes Austrasios , ad ex- 
tromum ipsum occiderunt. Nec mora victor Theude- 
ricus Mettis cum obiisset, Sigoberto filio parvulo cum 
avia sua Brunibilde , regnum male usurpatum reli- 
quit :. qui vivente adbuc germano sio, nepotem pro- 
prium ad petram in albis elidi jussit. l'er idem tem- 
pus victi tilii sui a rege praefato Chlothachario 
capiuntur : ac praefata regina presdictorum avia, ah 
eo capta, diversoque poenarum genere afilicta, deinde 


ὁ Vide Fredegarii Ghronicum, cap. δὲ, notams(ue f col. 653. Eb. 


31$ 


5 GREGORH EPISCOPI TDRONENSIS 


1155 


eamelo imposita , multis suis spectscnlam przhuit : A gisili [Al., Ansgili] veniens de Austrasiis sucecessil 


postremo (eracissimo colligáta pedihus equi tergo, 
extremum spirium exbalavit : eujusque deinceps 
rorpusculum incendestes populi, sepuleru » igni: 
fmit, ac judicium paternum sine misericordia 1352 
ut germano, οἱ gepote quondam datum, in liliis re- 
dundavit, eosque a quibusdam, ut aiunt, inLeremptos, 
moparcbiam przznuneupatus rex in tribus regnis ob- 
tnuit, quam. feliciter religioseque gubernans, qua- 
dragesuo nunc cnm prioribus regni sui anno vitam 
ducit, Fiunt igitur ab exordio mundi usque in zram 
przsentem, id est xiv Heraclii et. x1 Chlothacharii 
tegi, δι NNMMNUCCCXXH. 


BPISTOLA SIGIDERT! 111 AD DESIDER:UM EPISC. CADUR- 
CENSEM. 


(Ex Edit.) 


Domno sancto e' apostolico in Christo patri Desi- 
derio Ῥγξαί τινι rex. Duup fabula eurrente a pluri- 
bus et fidelibus nostris cognovimus quasi vocari vos 
ah Wl'uledo episcopo, eodemque parre nostro , &vno- 
dali concilio Ka!. Septemb. ip regno nostre, igsoca- 
nius in quo loeo uoa et reliquos fratres comprovin- 
ciales vestros debeatis conjuugere. Licet nos statuta 
eanonum, οἱ eccles'asticas regu'as, sic iL. pareotesg 
Dostri ia Dei nomen conservrunt, ita et nas conser- 
vare optamus; tamen dumad nostram antea notitiam 
yc n fuit perlatig, sic nobis cum nostris proceribus 
Convenit, ul rine nostra. scientia syuodale concilium 

600 nostro nou agatur. Nec ad. dictus Kalendas 

eptembris pulla corjuncetio sacerdotum ex bis qui 
ad, nosiram ditionem pertipere noscuntur non Datur: 
postea vero , opportuno tempore, si tiobis antea de- 
nuntiatur utrum pro statu ecelesiastico,, an pro regui 
utilitate, sive etinm pro. qualibet rationabili condi- 
t19)q conventio esse decreverit, non abnuimus; sic 
nep, ut diximns, ut in nostri prius deferatur cogni- 
tionem. Proinde prxsentia, scripta Sanctitati vestri 


in principatum majorum domus. 

Ex hinc reges nomen, non honorem babere coppe- 
runt. Quibus (amen, ubi constitutum fuerat, vielus 
fuerat exuberans, eustodiaque jugis erga illos babe- 
batur, ne aliquid jure potestatis agere posein!. Illis 
namque temporibus ae deinceps Gotefredus dux ΑΙ:- 
mannorum , ceeterique eireumquaque duces noluerunt 
obtemperare dueibus Francorum, 60 quod non po- 
tuerunt regibus Meroveis servire, sicut antea soliti 
fuerant. ideo se unusquisque secum iennit, donec 
tapdeim aliquando post mortem Gotelridi ducis, Car- 
lus, czeterique principes Fraucorum paulatim ad se 
revocare illos arte qua poterant studuere. Ch!odo- 
veum adhuc puerum filium "Theodorici constituunt 
regem, qui tantum regnavit anpos duos. Major domos 
Pippinus, qui supra. 

Childebertum filiam Theodorici, fratrem Chlodovei 
statauut in regnum, qui regnavit annos septen:decim. 
Major domus constituitor Grimoaldus fllius Pippini, 
quia ip-e Pippiaus *Pgrotare σαν γαῖ, qua infirmitate 
e moritur, et interim Grimoaldus oeeiditur. 

Dagohertum fllium Childeherli regem statuunt, qui 
reguavit annos quinque. Major domus Theoaldus 
fihus Grimoaidi, pos! quem Regnifredue | Af., Ragin- 
fredus]. filis temporibus Carlus tius Psppini ex con- 
cubina iu custodia a Plecirude matrona ejusdem 
Pippini tenebatur : auxiliante Domino vix eva-it. 
Ban helem quendam clericum, exsarie capitis ere- 
scenie, regem Franci eonstiiuunt, quent Chilpericum 
Runcupant : quia deficiente prosapia regum, illuni, 
quem propinquiorem Meroveis invenire poteraut, 
slatuere, quia Merovei, ut aiunt, sicut antiquilus 
Nazarei, nullo capitis crine inciso erant, regnavitque 
aunis sex. luterkn przdictus Carlus princeps ad Αι 
strasios paternarum sed:um aufugiens, ibique prinei- 
patur arripiens. regemque sibi, nomine Chlodbarium, 
corslitueus, multa bella cum Cbilperico rege, et «uo 
majore domus, nomine Reganfredo commistt, eosque 


estinare curavimus , per quz. jetimys ut pro nobi- (Σ ur voluit superavit, et thesaurum patris sui a Ple- 


orae digneus, et ad i tup coojunctionem, priusquam 
nostram cognoscatis volu tatem, penitus accedere 
nop debeatis : et ut certjusccedaiis , linac. indiculum 
manu propria subterseripsimus, SvociBERTUS rex sub- 
sceripgj. 


ERCHAMBERT] BREVIARIUM REGUM FRANCORUM ET M4JO- 
RUM DOMNUS. 


(Ex Freh. et Ch«s.) 


Chiodliarius rex de Austris, postquam Theodericus 
et Theodebertus reges e1 germani mortui sint, rece- 
pit reggum eorum, copsjio et adjutorio Pippini 
eeniori$ , qui tunc t^mporis major domus erat : el 
sortitus est. pra fatus rex trium regnorum monar- 
chiam sexdecim annis, sicuL illi *anctus Columbanus 
ahhbas'n, prophetico spiritu antea pr.edixit; quia; ille 
Theotericus rex, in-tiganje Brunihilla avia. sua, de 
&uo monasterio illum expulerunj, Quam etiam.s!gtim 


ut. comprehendit Chlodharius, vitam | ignominiose C 


fínire fecit. Wajor domus tnnc Gundolaudus, vir egre- 
gius. erat. Post non multum rex prafatum Pippiuum 
in. Ausjris cum filio suo jam adulto, Dagoberto misit, 
ibdrm eum reg m constituendum, ipsumque ei in 
niajerem domus ac pedagegum consiituens. Dago- 
hertus rex post mortem pairis regnavjt annis sexde- 
cim. Bic magnificus ecclesiis in Dei larg.tor aq 
distributor fuit, Major. domus ejus Erchanoldus [4A/., 
Erchauba]dus] vjr illuster, Pippino interim iu Auster 
duce, ac noun. post mujtum moriuo. Post, mort.m. 
Dfagoberti regis Chlodoveus rex, filius Dagoberti re- 
gnavit sexdecim apnjs, qui omni spurcite deditus 
fyit, Major. dorus qui supra. Chlodharius rex, filius 
Chlodovei, aubuc in puerli atate, sug juventutis 
mortuus, est, regnavijque annis quatuor. Major domns 
Ebroinus. Theodoricus rex - (iius Culouovei , fiater 
Chlodbarii, regnavit aunis noveiudecim. Major domus 
Bertharius. Quo occiso , Pippinus junior lilius Anse- 


ctrud:s recepit, suusque rex Chlodharius post n^n 
mulum obiit. Theodericum filium Tagoberti junioris 
Fian.i in regem sibi statuuut, qui nutritus in Cala 
miorasterio erat, regn:vitque annis sex. Major domu- 
ac princeps Carolus, qui jam uwraque regna viriliter 
gubernaus, circumquaque cum regibus ac 1354 
ducibus bella semper superando committens, donec 
eum omnes vincendo, qui ei coutrarii fore videb .n- 
tur, vincere constabat. 
INSTRUMENTA ELECTIANUM. 
Consensio civium pro episcopatu. 
(Marculf. Jib. 1, n. 1.) 

1. Suggerendo piissimo ac przcellentiss:mo domina, 
illi regi, vel seniori, commune. illius a. servis vestris, 
quorum subscriptiones vel signacula «ubtus teneutgr 
insertz. Principalitatis vestre, ete. Quoniam saneta 
memoris vir apostolicus ille, illius urbi$ episcopus, 
fine appropinquante ab hac luce nigravit, tempore 
natur: complenii, ne destituta sint, quod absit, oves 
decedente pastore, in loco ejnsdem, suppliciter po- 
stulainus ut instruere d;gnemini illustrem virum il- 
lum, aut venerabilem. illum, cathedrze illius sucees- 
sorein, in quo est. przespicuitas sublimis, ingenuilas 
nAtionis, eleg»ntia refulgens, diligentia. castitatis, 
charitaiis locuples, voluntatis irrefragabiliter. M. nu 
Hostra bunc consensum decrevimus roborare. 


Praceptio regis pro episcopatu. 
(Ex Ed. et Mss.) 

9. Dagobertus rex Erancorum episcopis et ducilius, 
cun toque populo Galliarum finibus constituto. Cun- 
decet clementiam principatus sagaci indagatione pro- 
sequere, et pervigili cura uractare ut electio vel dis- 
positio nostra Bei et hominum; voluntati debeat 
concordare ; et dum nobis regiones et regna in potes- 
tate ad regendum largiente Domino noscuntur esse 
collata, illis committantur privilegia Jignitatum, quos 


11} 


UPERUM APPENDIX. 


1179 


vit& laudabilis et morum probitas, vel generositatis A debeat essc consecratus. Illud etiam ante omnia sup- 


nobilitas attulit. Et quoniam virum illustrem Desid»- 
rium, thesaurarium nostrum, cognovimus religionis 
observantiam ab ipso pueritize sus tempore in owmnt- 
bus custodire, et sub babitu szculari Christi militein 
gerere, ac mores angelicos et sacerdotalem conver- 
sationem babe:e; ut non solum in contiguis, se 
etiam in longinquis regionibus fama bonitatis ejus 
evulzata crebrescat : ideo. credimus eum merito ad 
sacerdotium debere proveli, quem, sicut. diximu:, 
ornatis moribus videmus jugiter ad caelestem patriam 
anhelare. Kt. dum civium abbstumque Caturcoruin 
consensus hoc omnimodis exposcit, ut euin  episco- 
pum liabeant, et. nostra devotio similiter consentit, 
absque dubio credimus nutu Dei id fleri, ut duw satis 
nobis est in palatio nostro necessarius, ipsi nobis 
quodammodo violentiam inferamus, et eum ab zedi- 
bus nost:is profectu vestro procuremus. Sed dum 
nobis, ut diximus, eum et ab zxdihus nostris aufleri- 
mus, quibus regiones et regna a Deo sunt commissa, 
quamvis nobis inferamus dispendium, tales debemus 
procurare pastores, qui seeundum Deum et aposto:ica 
dicta plebes sibi a nobis cominissas debeant regere, 
unde nobis merces amp!ior possit accrescere, Quamo- 
lrem juxta civium petitionem 13585. uostram qu. - 
que coaucord«ntem in omnibus voluntatem, decerni- 
mus ac jubemus, ut adjuvante, ac clamante laudes 
ipsius clero vel populo, vir illustris et verus Dei 
cultor Desiderius, pontifex in urbe Caturci debeat 
consecra: i, et nostra civiumque voluntas quod decre- 
vit in omnibus in Dei nomiue perficiatur ; et ponti- 
ficali benedictione sublimatus, dum Christo propitio 
vere ac religiose protitemur, quod vita et conversatio 
ejus digna et probata ab universis habetur, pro nobis 
et p o universis ordinibus Ecclesie debeat exorare, 
et acceptabiles Deo hostias studeat offerre : quia ex 
hoc vitam nobis longiori vo, auctore Domino, cre- 
dimi propagandam, si ille in sacerdotio eligitur et 
sub imatur, qui pro nobis et. pro vobis sibi commis- 


plicamus, ut nos in sanctis ac Deo placitis orationi- 
bus vestris Domine commendetis, et ad explenduns 
hoe negotium nullam moram faciatis 1356. Quod 
vero indicimus manus nostre subscriptione , ut 
mos est, decrevimus roborare. Dagobertus rex sub- 
scripsit. 

Electio ; quomodo a clero et a populo eligitur episcopus in 
prepria sede, cum consensu rcgis, archiyresulisque. om- 
nique populo. 

(Ex Morin. et Cod. Corb.) 

4. Domino Fran: orum«me meritis cosquando Patri 
patrum domno N. przsuli summo, cuuctus. clerus, 
omnisque populus sancte ill. ecclesi , multimodam 
in Domino optamus salutem. igirur quoties aliqua 
plebs vestr:e ditioni subd:ta a proprio fuerit. vi.lnata 
pastore, non aliunde nisi a vobis est implorandum 
auxilium, quem ad hoe divina praordivavit Majesta:, 
ut non solum vestros specialiter pascatis fllios , sed 


B etiam rectores non habectibus, et spiritali pabulo 


indigentibus pastores tribuatis. Quapropter ad ves- 
trz? sanctitatis pateruitatem fiducialiter nostras fun- 
dimus prece:, poscente- videlicet, ut hunc ill. summas 
houestatis, humilem vestrum famulum, nobis ponti- 
ticem ordinare dignemini. Cujus conversationem et 
mores in quantem cognovimus Iu.lamus, ct ad tam 
dignum opus idoneum testificanus. Et. quamdiu ad 
benedictionem episcopali immunes sumus, ejus do- 
ctriua et exemplo roborati ad viam salutis, Domino 
miseranie , quasi perdita onus [ 06. ovis] et inventa, 
redituros nos credimus. Quod decretum nostris ma- 
nibus roboratum ill. ecelest:e vestrz vobis dirigere 
statuimus. Auno Incarnationis Domini οἱ episcopatus 
vestri, et regis ill. ann. illuruun, indictione tale, da- 
tarnm tale. 


Staiula Ecclesi antiqua, qui B,iscopus ordinandus est. 
( Ex cod. Colb. ) 
Ante examinetur sí natura prudens est , si docibi- 


sis securus anie tribunal Christi preces offerat, et in C tis, si moribus temperatus, si via castus, si sobrius, - 


futuro judicio, ut culpaa excuset peccatorum, assi-!at. 
Qua de re praseati auctoritate decernimus ut saepe- 
dietus Desiderius episcopatum in. Caturcensi. urbe 
presentialiter susc piat, et Christo propitio ejus tein- 
poribus teneat. Et ut. hiec. deliberatio voluntatis 
nostr:e lirmier habeatur, manus noste subscriptione 
subter eam decreviinus roborare. Clirodobertus obtu- 
lit, Dagolier.us rex subscripsit. Dato. sub die [dus 
Aprili , anno 8 Dagoberti regis. 


Indi. ulus ad metropolitanum. 


$. Domino san to οἱ apos:olico demno patri Sul- 
picio Dagobertus rex. Deo et vestra Sanctitati credi- 
mus esse compertum qualiter fidelis noster vero 
Wlustris Desiderius thesaurarius nobis adolescenti:e 
tempore fideliter deservivit, nos devotissimam ac 
monasticam coaversationem ejus habemus bene com- 
perta: ; ideo nos cognoscite taliter decrevisse, ut in 


si semper suis negotiis , si humilis, «ffabilis, si tnise- 
ricors, si litteratus, si in lege Domini instauratus, si 
in Scripturarum sensibus cautus, sí. in. dogmatibus 
ecclesiasticis exercitatus; et ante omnia si. fidei do- 
cumenia verbis simplicibus asserat, id est Potrem et 
Filium et Spiritum sanctum unum. Deum esee con(ir- 
mans, totamque in Trinitate deitaiem coessentialeim 
et consubstantialem et coxternalem, et coomnipoten- 
tem przdicans; δὶ singulam quamque in Trinitate 
| ersonan, plenum Deui, et totas tres personas unum 

eum, Si incarnationem divinam non in Patre neque 
in Spiritu »ancto factam, sed in.Filio tantum, ut qui 
erat in divimtate Dei Patris Filius, ipse fleret in ho- 
mine hominis. matris filius : Deus verus ez Patre, et 
homo verus ex nisire, carnem ex matrem [Leg. ma- 
tris] visceribus babens, et animam humanam rato- 
nabilem. Simul in eo »mbx: naturz, idem hoa et 
Deus, unus Filius, unus Christus, usus Dominus, 


civitate Caturca, ubi germanus ejus domnus Rusticus Ὁ Creator omniam quas sunt et. auetor, et Dominus et 


pravit, in locum ípsius honorem episcopatus in Dei 
uomine debeat accipere : quia divina inspirante po- 
tentia, talis nostra devotio manet , ut eos quos mo- 
ribus ornatos ex sanctis operibus dedites perspicimus, 
sicul est iste (idelissimus Dei et noster Desiderius, 
hos ad episcopale culwen prevehere debeamus. Quia 
sic decet regi«m celsitudinem, ul quo$ cognoscit. in 
Dei timore conversari, et. dem catholicam integre 
custodire, vel evaugelica precepta, omnimodis ad 
pontificale officium studeat promovere. Proinde dum 
vos arcem metropolitani [Al., vos archimetropolitani| 
scimus tenere, presentes apices cum deb:to saluta- 
tionis officio, Almitati vestra studuimus destiuare, 
pe eutes, ut 3d eum benedicendum. propersre debea- 
tis, et litteras. δά comprovinciales fratres vestros 
dirigatis, ut et illi adesse debeant, ut canonice et 
io apostolicam institut&ionem sub vestri tia 
0 sancta Paschali solemuitate pontificali benedictione 


creator 1357 cun Patre et Spiritu sancto omnium 
ereaturaruu; qui passus sit vera carnis ione, 
moriuos [14 est, moxvtuus] vera. corporis sui morte, 


e resurrexit vera carnis suae resurrectione et vere ani- 


mue su: resurrectione, inm que ve.iet judicare vivos 
ei mortuos, Qu:rendum ab evo si novi et veteris Te- 
stameuti, id est legis et prophelarum οἱ apostoloram, 
unum euimndeinque. credat. auctorem 6586 Deum; St 
diabolus non per conditionem, sed per arbitrium facius 
sit malus. Quzrenduin. etiam. ab eo, si. credat. hujus 
quam gestamus el non alterius carnis resurreetioneim , 
si credat judiciom futurum, et recepturos singulos 
pro his qux in hac carne gesserunt vel pasnas vel 
glorias. Si nupiigs non improbet, si secunda matri- 
monia nau. damnet, si earnium perceptionem »ou 
culpet, si ponnitentbus reconciliatis communicet , si 
in baptismo omnia peccata, id est tam illud originale 
contracium, quam illa qua voluntarie admissa suni 


8119 


dimittantur, si extra Ecclesiam cathol:cam nullus A 


salvetur. Cum lis omnibus exam natus, inventus 
fnerit plene instructus, tuuc consensu clericorum et 
laicorum, et conventu totius popsli, provincie epi- 
$coporum Gaximeque metropolitani vel auctoritate 
vel orzseutia, ordinetur episcopus. Suscepto in no- 
mine Chiisti episcupalu non sui delectatione, nec suis 
moribus, sed his Patrum defimtonibos acquiescal. 
Explicit sententia. 


SPECIMEN LITURGLE GALLICAN.£ EX. ANTIQUIS MONU- 
MEXTIS. 


Liturgwue Gallicane ordinem (use Mabillonius noster 
exposuit in iraciatu ea de re singulari, quem occasione 
Lectionarii (sallicani a se in. Luxzovicnsi monasterio re- 
perti edidit anno 1685, ubi et tria Sucrumen!aria exhi- 
bet, que. sub prima regu nostrorum stirpe in. wsu 
eraut, Quarium habes e Codice Bubiensi ab. eodem eru- 
tum in appendice ad tomum | Musei ltulici. Ex his 
loca illustriora seligimus ad concinnandum | istu | Gal- 
licana misse specimen ; nonnulla ex Gregorio uliisque 
ejus cvi monumentis supplebimus, 


Abtiphoua seu introitus. 


Ab antiphona imcipit missa jn omnibus Liturygiis. 
Quod de Gallicana innuit concilium Agath^nse, canone 

« Quenam vero illa fuerit ignoratur, quod nondum 
wilum  inreniri potueril. antiphonarium  Gallicanum. 
Eam ez Mozaralico supplemus. 

Alleluia. Beuedicius qui venit alleluia, in nomine 
Domini alleluia, alleluia. 

Dcus Dominus et ifluxit nobis. In nomine Donum 
alleluia, alleluia. 

Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, ez Gregorii 
libro vi, capite 40. Sicut erat in principio et nunc et 
semper et in. saecula szeulorui ainen.. Ez. concilio 
Lasensi i1, can. 9. In nomine Domiui alleluia, alle- 
uia. 

Kyrie eleis»n. Frequenter repeti debet ex conc. Va- 
Sensi 11, cau. 9. 


Lectio Isis prophetse. 
(Lit. Gall. Mabillon. p. 107.) 


1358 Tempore illo locutus est Dominus ad Achaz 
dicens : fete tibi signum, etc. Ex capite vis, 10, ad 
versum ὃ capitis sequentis, sed omiss s passim mulis 
gersibus. [n sanctorum natalitiis legebatur loco prop^e- 
tio, nti. dizimus in. nostra prefatione, sancti passio, 
aut Vita, cujus fesium celebrabatur. 


Collectio post prophetia. 
(Lit. 190.) 


Ortus es nobis vegis Sol. justitiz, Jesu Christe. 
Venisli de coelo humani generis Redemptor. Erexi- 
δι: nobis cornu salutis : et celsi Genitoris Proles per- 
petua, genitus in domo David propter priscorum 
oracula vatum, propriam volens absolvere plebem, 
et vetusti criminis delere chirographum, tt ern 
vitae panderes triumphum. Ideoque nunc te quisu- 
wus, ut in misericordi:e tuas viscera no-tris appareas 
mentibus, salus aeterna; et nos eripiendo ab iniquo 
hoste, jusiiti:e cultores efíicias ; omnique mortis er- 
rore »preto, pacis viam recto itinere gradientes, tibi 
recte servire possimus Salvator mundi. Qui eum Pa- 
ire et Spiritu sancto vivis, dominaris et reguas Deus 
in secula szculorum. 

Boniel eum benedictione. 
(Lit. 107, 139.) 

Benedicite omnia opera Doinini Domino, Hymoum 
dicite et superexaltate eum in sa1:cula. 

Benedicite angeli Domini Domino. llymnum dicite 
et superexaltate eum in ssecula, eic. 

Benedicamus Patreuiet Filiumet Spiritum sanctum 


Dominum. fiynimum dicauius el sup-resalteuus eum 
in saecula. 


S. GREGOIMI EPISCOPI TLRONENSIS 


Collectio post precem, 
(Lit. p. 190.) 

Exaudi, Domine, fam.liam tibi dicatam, et 1n tux 
Erelesize gremio in hae hodierna solemnitate nativi- 
talis tuse tam, ut laudes tuas exponat. Tri- 
bue captivis redemptionem, cxeis visum, peceanti- 
bns remissionem ; quia tu venisti, ut salvos fseias 
nos. Aspice de casio s:ncto tuo, et illumina pogalum 
tuum, quorum animus in te plena devotione coufidit 
salvator mundi, qui vivis. 


Epistola Pauli apostolt ad Hebrzos. 
( Lit. p. 107.) 
Fratres, Multifarie et multis modis, etc. Heb. s, 1-15. 
Hic, uti conjicimus, canebatur psalmus responsorius, 
de quo Gregorius libro vini cap. 5, ac inter m diaconum 
procedebat ad locum ubi Evangelium legi solebat. 
Lectio sapcti Evasgelli seeundum Lueain. 


8. Gloria Deo omnipotenti. Ab omni populo re- 
B spondebatur ex lib. «ii Hist. cap. 4. 


(LK. p. 108.) 
1359 Factum est autem in diebus illis exiit edi- 
ctum a Czsare Augusto, ete. Ex Luc. 1, 1-19. 
Si homilia ad populum habenda esset, tunc fiobar, 
ez Vita sancti Eligii per ποίαν Audoexsum, libro u, 


cap. 23. 
Apologia sacerdotis, 
(Lit. p. 251.) 
Ante tux. Immensitatis conspectum, et. ante [25 
ineffabiliiads oculos, o Majestas mirabilis, scilicet 
ante (uos sanctos vultus, inagne Deus, et. maxiusm 
pi-tatis et potestatis omnipotens Pater, quamlibet 
nonu sine debita reverentia, attamen nulla officii di- 
g»iiate, vilis admodum precator accedo, et reus con- 
scientise testis assisto. Quidne rogabo quod non me- 
. reor? atne pie (non sine Dei pace d.ctum sit) quod 
peecati magis est accusator, qui pro peecatis debuit 
esse iuterventor? Accuso ergo me tibi, et noo ex- 
cuso : et coram testibus con(lteor injustitiatn meam 
tibi Domino Deo meo. Con(lteor, inquam, confiteor 
sub testibus injustitiam impietatis me:e, ut remittàs 
impietatem peccati mei. Confiteor, quod nisi remii- 
fa:, recte me punias, Ilabes me conlitentem reum, 
sed (scio) nisi verhis non emendantem. Verbis enim 
p/aco, operibus offendo. Culpam sentio, emendationeu 
differo. Subveni ergo, subveni p:elas ineffabilis. Iguo- 
sce, ignosce, inibi, Trinitas wirabilis. Parce, 
parce, supplico, Deitss placabilis. Exaudi, exaudi, 
exaudi me rogo, his verbis iilius Filii tui clamantem: 
Pater :eterne Deus, peccavi in ccelo et corain te, jam 
non sum dignus vocari filius tuus, fac me ut unum de 
mercenariis tuis. Et nunc, Pater misericors, unicum 
misericordix tuz» portum, Christo favente, peto, at 
quod per me vilescit, per illum acceptum ferre 4i- 
gneris, qui in a'ternum tecum vivit et reguat, 
Diaconus silentium indicebat, μὲ mise auscaliaren- 
tur. Ex Gregorio libro vn Hist. cap. 8. 
Prefatio miss. 
(Lit. p. 190.) . 
Sacrosanctum beat:e Nativitatis diem, in quo na- 
. scente Dowino virgiualis uteri arcana laxata sunt, 
iucorruptorumque genitalium poudu« saeculi jeva- 
men effusum est, sicut exoptavimus votis, ita vene- 
remur et gaudiis. Hic namque ortu- die splendidior, 
luce coruscantior est. In. boc omnipotentem Deum, 
qui terrenam fragilemque materia:n causa nostr re- 
demptionis assumpsit, fratres dilectissimi, supplices 
deprecemur : uti nos, quos ortu corporis visitavit, 
societate conversationis edocuit, pto praedica- 
tionis instituit, statione mortis redemit, partici 
patione mortis amplexus est, divini Spiritus infu. 
sine ditavit; sub perpetua devotione custodiat, et 
iu his best. (amulatus studiis permauere concedat. 
Qui eum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus 
in szcula s: eulorum. 


C 


Collectio, &&&t mi«s^, scu ante nomina. 
(Lit. 191, 325.) 

1960 Deus qui dives es in misericordia, qna 
mortuos nos peccatis convivilicasti Christo fllio tuo, 
vt formam servi acciperet, qui omnia formavit : ut 
qui erat in deitate, generaretur ia. carne; ut. invol- 
veretur in pannis, qui adorabator io stellis; ut ja- 
ceret in przsepio, qui regnab:t in coelo : invocanti- 
bus nobis surem majestatis tus» propitiatus accome 
moda, donans lioc per. ineffabilem (1128 misericordiz 
charitatem, ut qui exsullainus de nativitate Filii tui, 
qui vel ex Virgine natus, vel ex Spiritu sancto re- 
generatus est, pareamus preceptis ejus, quibus nos 
edocuit ad sslutem. Przsta per Dominum nostrum 
Jesum Chri-tum filum tuum, qui tecum. 

Post hanc. collectionem, ejectis ex ecclesia excom- 
etenicatis, omnibus diebus Dominicis, wt habel con- 
cilium n Matisconense canone ἃ, altaris oblatio pauis 
et vini ab omnibus viris el mulieribus offerebatur 


tam panis quam vini, quod fidelium voluntati aliis die- ἢ 


bis permiitebaiur, ut ez Gregorio colligimus. Interim 
dum turrim. afferebat diaconus er sacrario, in qua 
Dominici corporis inysteriumn Áabebatur, cantabaniur 
psalmi, wii licet conjicere, quorum hodieque antipho- 
nam sub offertorii nomine retinemus. Facta oblatione, 
wiunera aliari imposita velo seu palla, ut passim appel- 
sat Gregorius, tegebantur: recitabatur nowen domni 
papa, qui t c apostolicis sedi praeerat, ex canone ἡ 
concilii u Vasensis; ac deinde offerentium nomina, 
tum defunctorum, quorum nomna in scheda descripta, 
ut ex litteris societatis inter canonicos Laudunenses et 
monnchos l'emigianos palet, in sacro altari tempore 
sacrifi-ii deposita remanebant, saltem in aliquot eccle- 
giis. Diptycha sacra legebantur, id est catalogus epi- 
scoporum qui iu communione catholiea decesserant , 
qualem ex Arelatensi ecclesia edidit noster Mabillonius 
tomo lli Analect. 1d in lemensi ecclesia u subdiacono 
prestabatur, ex Folcuino in Chronico Laubiensi. Dip- 
iycha ejusdem ecclesie in. duobus Codd. mss. inveni- 
suus, uno scilicet metropolitang bibliothecae, et altero 
archimonasterii  ltemig ani, quibus hi premittuntur 
tersus : 
Nomina pontiflcis cujusque hic cerne Rhemersis, 
Quos intra est inedius sol quasi Re:nigius. 
Saneii'icantur euim dum sacrae oblatio mensae 
Horuin ita dicuntur nomina pontificum. 

Sixti, Sinicii Amansii, etc. 

Sed ei aliorum quoque memoria fiebat, benefacto- 
rum scilicel et amicorum, ut patet ex [formula ha- 
betur in finé regula sancti Aureliani in codice legula- 
rum, a nostro Mabillonio edita, Simulque precanies 
(Lit. 45), oramus etiam, Dawine, pro animab:s fa- 
mulorum taorum patrum atque in-titutorum quo- 
ru : dam nostrorum, Aureliani, Petri, etc., Childe- 
berti, Ultrogoth:e, vel omnium (frairum nostrorum, 
quos de hoc loco ad (6 vocare dignatus es. Cuncio- 
rumque etiam hojus loci memores fidelium pariter- 
que parentum nostrorum, 136] tque servientiun 
hujus loci ; et pro animabus οὐ fidelium .. .. 
in pace Ecclesie defunciorum : ut eis tu, Domine 
Deus noster, peccatorum tribuas veniam, et requiem 
largiar:s seternam, meritis e: intercessionibus sancto- 
rum tuorum, Marie geu tricis Domini nosirl Jesu 
Christi, Joannis Baptistze et pr:cursoris Domini no- 
stri Jesu Christi, Stephani, Pelri, Pauli, etc., Ma- 
thiz, fi... Hilarii, episcopi et confessuris.... 
C:esarii episcopi bxc propitins prestare et exaudire 
digueris, qui vivis et regnas in unitate Spiritus san- 
cti Deus in ssecula scculorum amen. 

Collectio post nomina, seu super oblata, 
(Lit. 290.) 

Ufferentium nominibus recensitis, (ratres charis- 
simi, Dowuiinum deprecemur, ut eorum oblationem 
mter sanctorum dona suscipiat, quorum ἃ nobis fa- 
*ieuda commemoratio est, ut et nostri memores esse 
(gneutur. l'etamus et vro bis qui nos in Dominica 


OPl'ERUM APPENDIX. 


1182 


À pace praecesserunt, ut tartareo horrore segregatos, 


C 


in sinu. Abrah:e collocatos resuscitare Üunipotens 
dignetur in prim: δι 8 resurrectione quam facturus 
est. Per. 

Tum Fideles pacis osculum sibi invicem dabant, et 
sequebatur, 

Collectio ad pacem. 
(Li. 255.) 

Deus, per cujus os prolatum est, quod pacem om- 
nihus dares, et pacis statuta relinqueres, infunde in 
cordibus nostris pacis studium, et pis voluntatis al- 
fecium, ut vitiorum omnium labe purgati, pacem, 
quam labiis ore prosequimur, iinmaculatis cordibus 
teneamus. Per. 

Contestatio, «eu immolatio missas. 


IIanc selegimus, quod a Gregorio laudetur capite 14 
libri w Mirac. sancti Mar:ini, finem supplevimus ex «e 
que est sanclorum Jacobi et Joannis. 

^ (Lit 2) 

Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, te 
in Martini tui laudibus honorare, qui saucti Spiriuus 
tui douo succensus, ita in. ipso Lyrocinio fidei per- 
fectus inventus est, ut Christum texisset in paupere, 
et vestem yp egenus acceperat, mundi Dominus 
iuduis-et. O felix largitas, qua D.vinitas operitur! o 
chlamydis gloriosa divisio, quse militem texit et te- 
gein! lu;estunabile donum est, quod vestire Deum 
meruit Deitatis. Digne huic confessionis tus prz- 
mium commisisti, digne Arianorum non esuljacuit 
feritatj, digne tanto amore Martinus persecutoris tor- 
menta non timuit securus, quia tauta erat[Cod. Bob., 
est] glorilicatio passionis, ut. per quantitatem vestis 
exigua, et vestire Christum meruit et videre. O ani- 
mi imitanda benignitas! o virtutum veneranda po- 
tentia ! Sic egit suscepti pontificatus officium, uf per 
formam probabilis vitae observantiam exegerit 23369 
disciplin:e. Sic apostolica virtute sperantibus con- 
talit medicinam, ut alios supplicationibus, alios visu 
salvaret. Hzc tua est, Domine, veneranda potentia, 
cui cum liugua non supplet meritis exorare, operibus 
sancti Martini, te opitulante, mereamur imitari per 
Chri:tum Domipum nostrum [Filium tuum (Lit. 198), 
qui est sanctorum omninm virtas et gloria, victoria 
martyrum et corona , pastor ovium et hostia sacer- 
dotum, redemptio gentium et propitiatio peccatorum : 
ante cujus sacratissimam sedem stant angeli atque 
archangeli, et sine cessatione proclamant, dicentes : 
Sanctus, sanctus, sauctus.] Sic et. praescribit. conci- 
lium Vasense it, can. 9. * 


Coilectio pos: S'wictus 
(Lit. 193.) 


Hosanna in excelsis. Vere sanctus, vere benedictus 
Dominus noster Jesus Chr:stus Filius tuus, qui sauc- 
tus in sanctis, pro morte vitam, pro pana gloriam, 
pro confessione vicloriain praslare dignatus eu. 
1056 enim pridie quam pateretur, eic. 

In Missali Francorum , quod a Thomasio et Mabit- 
lonio editum est, habeiur ad calcem : Incipit. canon 
actionis. Sursum corda, eic. Vere dignum e! justum 
est, elc. Te igitur, eic., wt in Liturgia Romana, que 
omnia initio habentur in Sucramentario Gallicano, quod 
e Bobiensi Codice eruit idem. Mabillonius, sed cum hoc 
titulo : Missa lomensis cotidiana. Unde ἐπ singulis 
missis nihil post contestationem habetur, quod. forte 
ja't tunc. canon iniss more Romano diceretur, saltea 
in quibusdam ecclesiis. Grterum in Missalibus Gethico, 
Gallicano, .1 veteri Gallcano, apud Mabillonium, qua 
purum Gallicame Ecclesie ritum. exhibent, verius est 
canon pro solemnilatum diversitate, sed ubique brevis, 
fxalem hic repraesentavimus. Verba sacr& appellat 

'regorius cap. 81 librii de Gloria Mart. ; ex quo item 
auctore in Vitis Patrum eup. 10 discimus sanctum mo- 
nus justa morem catholicum, quod nempe id. in Ec- 
clesia universali observaretur, signo crucis superpo- 
sito benedictum fuisse. ας autem. omnia scereto et 


41185 


S. GREGORII! EPISCOPI TURONENSIS 


11; 


submissa voce (acta et. dictu (uíase colligimus ez ora- ἃ Deo landes et grailas, fratre« charissimi, referamus, 


tione sequenti, que ubiqne post sectela, seu invs- 
teriam appellarer ; et quidem in rita Mosarabico pres- 
eribitur «t consecratio dicutur ἱπ ailetttio. Im. Gothico 
rero pr&cipitur ut in Roza ionibus sd tres missas post 
Sanctus dicaiar Hanc. igi uf obfationem, etc. 
Post secreta. 
(Lit. 192.) 

Credimus, Domine, sdveftium (aum, recolimus 
passionem tuam. Corpus tmu in pereatorum »0os- 
trorum remissione cónfracium; sanguis samoltus tas 
i^ pretium nostra relemptionis effusus ese, qui enm 
Patre et Spiritu sancto vivis et regnas. 

Eadem erape aliis dicilwr, 

Post mysterium. 
(LN, 195.) 

12363 Hoc ergo faeimus, bomine, Mee pisteepta 
servamt, harc saeri corpori passiofiem acris so- 
leunibus praedicamus. Queesunmug, or edi potens Dews, 
ul sieut verilstem nune sacramenti coelesiis exsequi- 
mur, ipsi. veritati Dowinici corporis ae sangarmis 
h:ereamus. "6 Dotuinum nostrum Jesum Οἰνεῖ κι: 
Fuium tum. 

Δβίο oratiene;n Dominicoin. 
(Lit. $92.) 

Non natiro ffssumentes, Pater. £inéfe, niefífo, 
fef Domiut tiosirl Jesu. ΕΠ κιὶ fifii tui obedientes 
imperio, audemus dicere : laier extet. qui. es im 
coelis, etc. 

Post oratiottem Ομ] ΔΊΣ. 
(Ibid.) 


Libera nos, omnipotens Deus, ab omni rualo, ab 
omni periculo, el cu-todi nos in emni opere bono, 
perfecta veritas, οὐ vera l;bertas, Deus, qui regnas 
in secula xxceulorum. 

Benedietio populi. 
(bit. 300.) 

ὅσια, qni tibi eomsecrasti primltias vidr(früm sb 
innocentia prrvulorum. Amen. » 

Et priu. tibi conptasti ἣν eenféssione infántiam, 
quan ings sol veretur in terba. Amen. : 

Concede pfebew (uam inüocemrteii pef galia, 
e! si non διῆϊι tenipore sanguiué fuso martyria. 
Amen, 

Serverur hie populus. (urgauts Bspismate, qui 
tibi pacitam fecisti inniocentiain per cruorem. Áinen. 

0t illic emo iuter ventu grex a«cedst per lavacrum, 
ubi felices parvuli perfusi. rore. sanguinis gloriantur. 
Amen. 

Per Dominum uostrum Jesum Christum Filium 
tuuin, qui tecum vivit et regna. 

Golleotie &d pau: fractiensm, 
(Lit. 251.) 

Respice'au! hsww oblationem, óiaipotens Deus, 
quanr tibi: offerimus in. honorenf uominis tuf pru 
salute regum c«texercitr eoru, et ottidiuu cireum- 
agtantium, et. prssis, ut qui ex ea. sumpserit, ac- 
ciptant san tas1ewm mentis, integrirarent corporis, ui- 
telam salutis, intellectuin sensus Christi, securitatem 
spei, corroborationem fidel, aieruitatem Spiritus 
sane, Pr*esta? per eum qui tecuilr vivit et regmat. 

Tunc: comntnimicitiri accedebant ad' altare, cu'teris 
veru gui remanserant! da6antur eutogle, ut ez Gregorío 
in pra'fatíone nostre. diximus; Psalmos vero tinc iem- 
porti camotos: fuisse: εἰλιάεῖ Aurelianis, qut pratce- 
pit iw regulir, π΄ omrer psullendo. communicent. Eit 
quidem-ahtipitoimnt: ejusmodi: για ἐν priemissum Ko- 
dieque'sub- coniimunionts: nombte cantmmux. 

Post coumnrin' δή, alis post Eucharis iam, seu praefatio 
post. Eucharisuau. 
(Lit. 199.) 
12366 Colesti cibo potuque.roborati-omnipetenti 


poscentes ut nos quo8 dignas habuit. part'cipairione 
corporis et sanguinis Bowihi hddui Jesu Cliristi uni- 
geniti sai, dignos etiain codlesti. remuneratighé g.r- 
censeat, Per ipsum Dominum nostrum Jesum Chni- 
stum Filium saum. 


uod ὅ 6 simpsimüs, Domine, mentibus capiamus, 
δι de muueré temjlorali (ai nobis remedium sermpi- 
ternum. 

ἢ ἐξ oratió iN Missali Francorum titulum habet Ad 
leheni, et sepius »n ea postulat sacerdos ut populus a 
jb beitedicdiur. In missa quam Gothicàm Missale ha- 

bet pro inilio (Juadragesime, et in. BMissali Gallicano 
ἐν secunda missá de Adveniu, benedictio populi datur 
posl collécioriéin, eu consummationem misa. 


MISSA DE SANCTO SIGISMUNDO PitÓ rst €o. 
AI!TICIS *. 


Et Sacramenlario Gallicano ín Cod. ms. Bobieusi 
Epistola Josnnis apoitoli ad gentex, 

Fratres, nolite diligere wutduns, πε ed3 «ee Di 
mum sunt. Si quis diligit mondom, ovn ext etiri- 
tas atri» in eo, quoniaur omne quod est. hr muide 
eoncupiscemis ΟΠ et conebpiseentia θυ γάτα ef 
superbi : vite. (ΕΣ Maueeo 1totico Mabil/on.y 


Eceito. sáheri Evaágehi secundum ilaubaiuia. 


Diebus illis circuibit Dominus Jesus totam Gali- 
ἴξιν, docens in synago;is eorum, et praedicsus 

vaugelium regni, et. sanans omnem languorem, el 
Ómnem infirmHatem in populo. Εἰ abiit opinio ejus 
ín tofam Syriam, et obtulerunt ei omnes male ha- 
bentes variis languoribus et tormentis ceinpreheu- 
$08, οὗ curavit eos, 

Miss sancti. Sigi$mundl regi«. 

Ginnipetentém Dominum, qui fer apostolos et 
marsrees suos divergi sanitatàm dona Jargitnr, fra- 
tres dilectissimi, deprecemar , ut huic servo sno ili 
qui typi quartani vexatione [3tigatur , Gdeli$ (amuli 
8ui Sigismundi precibus clementer occurrat, et dum 
nobis illius facH merita, isti conferat mediciuam. 

0 Secreta. 

365 Inclina Domine pias preces [Forsan, aurcs 
Np supplicantium., et que de ota corde os. 
cimus, benignus admitte, ut servó' tuo 11]. quii Lypi 
quartani vexstiode fatigatur, fklelis f£mwli tul Sigis- 
mttidi precibus clementer occurras : t6lis illius pa- 
tefavias merito, priesent' zsgroto conferás medicinam. 

Coutestatio. 

Vere dignum et justum est, omnipotens Deus , 
nomen inum laudare , cojus majestatem (aam lanto 
magis obnoxii sumus, quantum illi pro suscepia εν» 
stri corporis humilitate debemus ,. exemplum nobis 
relinquens, ut sequamini vesiigia ejus, qui peccatum 


p non fecit, nec dolus inventus ost in ore ejus. Quis ia 


hoc mundo ita rit sequi, ut nec dofus in are, nre 
peccatum ejus inveniatur in opere ? ed iu patientis 
duz Deus amat, majestas divina commendat, Neue 
ergo douo majestatis tu: agnoscimus reliquias esse 
hoinini pacifico. Tu ergo, Domine Deus noster, qui 
iuter bellorum tumultus, non examinatione perseca- 
toris, electo tuo Sigismuudo triumphum manyrii 
contulisti , tu dígpensando pauperibus pulsanti ape- 
rire diguatus es , secutus gratiam, consecutug mi-e- 
ricordiam, ut post mortem ostendas im virtute, quem 
ante mortem firnias;i in fide. Tua enim dona sum , 
Domin», ut in noniine electi tui Sigismundi per com- 
munionerfi corporis et sánguiuis Domini uostri Jess 
Chrisii Filii tui, a fametgtuo ill. tempestatis (rigora, 
febrium ardorem: r&pelias, et ad sauitatem prisiimtu: 
revocare-digneris, pests quen. ii Trinitati Jaudsnr 
owner angeli, eic. 


*: Vide lil. de Gloria marter:, cep. 755, uetamque f col. 771. ἴδ», 


1145 


Ez eodem Sacraunia, i». 
Beuedietio calicis, ei patenz3, et turris ^. . 

Deus omnipotens , qui cum Moyse (umulo tue in 
Chore imontem sereauda populo tuo precepta dispo- 
neres, templum sanctum tuus qualiter sedificaret 
iustituisti, l'recam ar te, Domine, tuam taajesialem , 
ut hunc calicem, patepam et turrem, ip quo eelebra« 
turi sumus sacrusancta inysteria, Θ 681 benedictio- 
he sanctilices alque benedicas, ut sanctis vaseulis 
iuis accepiabilem deferat fauulatuu. Per. 

Es Misi Freucormn., 
Pegefatio Chrisinali, b. 
(Lit. 316.) 

Oremus, (ratres ebarissimi , ut Deus ognipoiens 
hoc miuiaterium eorporis Filii qui Domini wosiri 
Jesu Christi gerolum, benedictione , sanctificationis 
tutamiae, def eusi0ujA dowinaüuooe implere dignetur 
ouaut bus nobis. Per. 

Ownipolens Deus Trinitas, manibus nostris opem 
tup. benedictionis infunde, ut per 3866 nostram 
b-nedietioneu Roc vasculum sanctificeuur, el corpo- 
r& Curt μόνῃ gepulcrum Spiritus sancti gratia 

rAciatur. Per Dowinum nostrum Jesum Chri-tm. 
"ilium Qum, qui tequm. vivit. Habemur ibidem alia 
exajoues ad, cousecrandqm pulengm , calicem, etc. 


Oratio saper vas in loco antiqtto repertum, 


Omnipotens,sempiterne Deus , iusere (6 aqfliciis 
nostris , et, lipc vascula arie fabricata gentilium tue 
blimita'is typ poteutia ita eimundare digneris , ui 
oni immundilja depulsa, eint tu s (idolibus teuyjo. e 
pacis, adque wauquilutat.s utenda. Per. 

Oratio ad probandas reliquias. 
(Ex nis. Cod. sancti Remigii Rhemens's.) 

D anine, labia mea aperies, el. os meum aunuptia- 
bit laudem tuam. Ter. 

Deus, in adjutorium meum intende; Doinine, ad a.l- 
|y vandum me festina , cum Glorla Pau i, et cum alle- 
uin, tribus vicibus. 

P«al. Exsurgat Deus, usque Cantate Deo p:aluuum. 
JAicite, tribus vicibus cum Gloria Patri. 

Ilymnus, Veui, Creator, etc. 8r. Deus qui corda, 
fidelium. 
πριν. διδιυΣ Dominus, Psal. 1n. Dumino. cop: 


Jo. 

Awtiph. Sanctis qui in terra. suut, Psal. Cunserva, 
nie, ine. 

Antiph. ine me exaunuasti. Psal. Exaudi, Deus. 

Antiph. Hwc est generatio. Peul. bDowini est, 
lerra. 

Antiph. Deus, exaudi orationem. Psal. Deus, in no- 
sine tuo. 

Antiph. Beati quos elegisti , Domine. Psal, Te 
decet. 

Antiph. Veritas de terra. Psol.. Benedixisii, ἢ)υ- 
mine. 

Amniph. Crodidi propter. Psa'. id ipsum. 


OPERUM. APPENDIX. 
Α οἱ qui tribus pueris flammas ignium mitigaMi ; δον» 


188 


cede πο. indignis famulis tuis, et exaudi preces 
Μονίγϑ8, ub pannus iste, vel filun istud, quibus in- 
voluta sunt ista eurpoia sancioruu, $i vera non sint, 
creuieniur ab boc igne ; et si vera sint, evadere va- 
leaut , ut justitiss non 38677 dominemr imiquitas , 
aubd tur laisiias veri:at, Quatenus veritas tua. libi 
deciaretur, et nobis omnium in te credentibus ina- 
nifestetur , ut. cognoscamus quia tu es Deus bene- 
dictus in sxcula s:ecul-run. Amen. 

Pater noster. Tunc antiphe»a. ligne ine examinegti. 
Εἰ dum incipitur, in ignem reliquie ponamus, tandiu 
donec ter finiatur ipsa antiphona cum ponto Pro- 
basti, Doumine, cor. meum, et eium Gloria Putii. Sic- 
gue fucieng, reliquia uirum vora sind an. βαίεω ve- 
peries. 


Ez concilio Cussaraugusjano v, ara, 050. [id est am 593,] 
anno 7 Reccaredi regu, sub Greqorio AMuguo. 


Canon 2, 


B Statuit sancta synodus ut reli jui:e iu quibuseune 


quq lucis de Ariana lixresi ἰυνθη fuerint , pro'ate 


a sacerdotibus , iu quorum ecclesiis reperiuutur , 


pontificibus presenla'e igne probeuwwr. Quodls ἃ 
quibuslibet occu:itata fuerint, et detegustus, a διοιο- 
sahcle catliolicie coe" y segregentur 


QUA PROPRIE LINGUA PRISC! FEANCORUM RüGC5S Usl. 
Ex viro cl. Marquario Ereheso. 
(Chesn. t. Lf, y. 585.) 


Cum notaUun sit [occasione fodepis. inter. Lude- 
vici Pii filios] urumque sermouew, [Homamna lin- 


gua el Theudisca] urique frairum  perasque. usta 


et familiarem fuisse, [uwraque tagen lingua. prela- 
iuu ob utriusque regis pepulo-] nuu abs re subit 


quaere quis igitur Francorum regum. Gallia. pcti n- 


jum proprius et. naturalis saruuo fuerit, Nain pra ter 
Latinum, quem et ipsos uen wines quu«a. nos koe 


zrumaabili i3bore addiscere couvenieont, peculiate 


patrium οἱ yaüsum | idionia. 606. habuisse duin 


nus nQu siuit vel unus Fortuuad de Clariieuo reae 


Cus. 
Cum sis progenitus clara de gente S icamber 
l'loret iu eloquio liggzua LaLiua tue. 
Qualis es iu propria docto sertaoue loqauela 
Qui ups omanpa vincis. ia. eloquio. 


Et Theganus, de Ludovioo Pio seribeus, (inqua. Greca 


el Lotina valde ἐσ αὶ ει, sed Gra:cam m. gis iutelligera 
pot raj quai [ogui; Latinam voro. sicul. iater lem 


equaiiter loqui poterat. Jjau *ei0 praser verain. ium 
puram pulamque Ausomam linguam , tunc teinporis 
una cum iinperio iuclinatam, suborta etiam erat pro- 
vincialis quaedam, u:ulio inquinatio: Latina, vel po- 
tius Gallo L.tina tingua, quam jam tuuc. Sido.ius 
squamam La ini sermonis, et alibi rubiginem (τυ. αἰ μη 
barburismo: un jucabundus appellat. Frauci ipsi non- 
nisi rusticum Lutinum dixere, ea fere quam Nitbardus 
iuc. loco JFHomame uomine. diguatur , quia oiulen. 


Antiph. Laudate Doninyy dg cuis. Dag/., uau- D iy Romanis proviuciis valgo ntcunque terebatur , 


date Dopiinum ip. sanctis quus, Ν 

Ant Tiu puerorum. Psol. Deuedicita. 

Apyiph, Te gloriosus. Psal, Quicunque vult salvus 
esȣ. Duminua vobiscum, luum. saycli. Eyangeli 
sccupduim Juagpeuy. Dy priucipio arab verbum, T unc. 
litanin, uAM£ : Ones »3ucji, orate pra. chis, Kyrie 
eleisyn, ter, Ghrisu eleison, ter, Kyrie, eleison, ter. 
Pater noster. Et ne noi iuducas. Ogteude novis, Do- 
míiue, miserieurdium tuam. Et salutare tuum. 

Oratio. 


Domine Deus Jesu Christe , quj ea Rak reguw, ej 
Dowinus domiuantium , et amator ouwuium in te 
credent, qui es justus. judex, feslis. ej. potaue ; 
qui pup tuu& Ua sAncta Deysieria. revelasti, 


* Vide lilj. 1 de, Gloria, nyartyr. Cap. 80, notus 
a e. ,81. E». ! v. v. MOUURK 


quaa& flomapiun Franci vocaliau, eodeni Kor. unto 
teste ad. Chilperigum : 
13698 Hinc ubi barbaries, illae Romanis plsuuit, 
et 8 provincia'ibus, qui Fraucis victoribus intermi .ιἱ, 
ltomcni in veteribus legibus subinde dicuntur, usur- 
petatur. Reges vere ipsos, origine u.mirut Sicam- 
. Ut ul in subacta Οὐ 2 senuonis Latiui illas 
reliquia essent, pauia et originaria sua liugua e 
&icambria sive Fraicia ἃ majoribus altata, pot us 
quam populari illa ei ru»ticana semilatius ; denique 
victrice sus, ut credibile est, potius quam capta 
subditorum lingua usos, eamque diu cosstanter reii- 
nyi:se, duu genus Merovingtorum et Carolingorut, 
vigebat, cum iplioitis srgumeutis pessem, juvet illu- 


b Vide lib. de Miraeulis saswté. Mestini, Lb. iv, 
eap. 92. E». 


1137 


5. GREGOR, EPISCOPI TERONENSIS 


sirioribus tantum quibusdam ipsorum utriusque pro- Α Childeberti de Visiyothis victoria, ut pempe  imini- 


sapige regum effatis conlirm.re. 

De Clodoveo igitur, qui primus per baptismi gra- 
üam ἃ b.ato ltemigio accepit. fidem salutarem, iu 
ejus Testamento locus exstat : « Cum «uabus villis 
quas mihi dominus illustrisque memorim Ludovicus 
rex, piissinusque princeps, ἃ me sacro baptismatis 
fonte susceptus, amore nominis mei, Piscofesheiw 
sua lingua vocatas, inihi tradidit. » Quo nomine δ 
mediam Germaniam complures villae occurrunt Dis- 
chofsheim dict: : eadem forma qua beati Nicetii 
castellum sup:a Mosellam exstiuctum οἱ Fortunti 
versibus nobilitatum, B.schofstein. hodieque vocatur. 
Porro apud Turonensem quatuor locis legimus Gun- 
dobaldum quemdam e Gracias profectum,  Clotarii 
regis se lilium mentientetn, a Guntramno. rege per 
indignationem an contemptuui Ballomerem vocatum, 
convicio sine dubio acerbo et gravi, sed liic modo 
fusius non explicando. Sufliciat scire pseudoregen 
significare, ut Balmond , falsum et improbum tu- 
10: em. 

Ad Carolos venio, de quorum primo Continuator 
Turoneusis cap. 103 : « Igitur. przefatus. Pippinus 
aliam duxit uxorem, nobilem δὲ elegantem, noinine 
Alpheidau, ex qua genuit filium, vocavitque nomen 
ejus lingua propria Carolum. » Quod equidem nomen 
nibil ownino cum Caro aut. Carino. commune. lia- 
bere, sed werissime Gerinanum esse, cerio certius 
probarem in continenti, nisi Ünomatothetam meuiu 
(id nomen singulari de Germanis nominibus proprüs 
lbro indidimus) vel leviter d-florare mihi cautio 
esset, Quis etiam nescit qua ibensibus ventisque 
nomina ipse Magnus imposuerit? Filius ejus et. suc- 
cessor Ludovicus Pius «um in agone mortis obver- 
&antes malignos spiritus vir.ute fidei repelleret , 
Hus, huz ingeminasse, qu..d nobis s gnificet, Foras, 
(oras, scriptor Vitas ejus testitur.. (δι insigni 
loco l'rodeardi de syuodo apnd Ingelheim an. 949 
habita : « Post quarum little:arum recitationem, εἰ 


steria sacra, ac potissimum beat! Vincentii sto'au, 
quam ex lli-pania detulerat, loco decenti deponeret. 
Ecclesiain iu moduni crucis sancto Germano eura.te 
coustrueiam (fuisse, ac quintupl;ei altari c.nsecratam, 
variisque sanctorum reliquiis refertam docet velus 
suctor ὙΠ sancti Droctovei. Hinc saucta crucis si- 
mul cum beati Vincentii nomine insiynitam fuisse 
verisimile est, Utrumque euim nomen ab inilio eam 
habuisse ex Venantio Furtuaato, Ermentrud:s testa- 
mento, etc., constat. Sancti Germani basilicam inier 
seniores regni receuset auctor Vit» sancte Bathildis; 
roga vero illustris illius loci abbatem. *ancius Ber- 
tramnus Cenomannorum antistes in suo Testamento, 
ut suum ipsius nomen in Vite libro, id est inter mo- 
nasterii benefactores, recitetur, data ea de re flo- 
bane villa. Quanta autem inagnificentiae fuerit, disei- 
nius ex laudato Vite sancti Drogtovei. auctore, qui 
scribebat szculo 1x labente, cum sedicet, jam qu- 
dem semel et iterum hzc basilica Norimaunorum fo- 
rore violata fuisset, sed nondum destructa. Quae 
cam, *icu.i primitus exsirucia fuerat, 80 eo descri- 
ptam luisse non immerito quis affirmaret. « Cujus, 
uquit, basilic opus unirificum describere 3370 
nobis videtur superfluum, qualiter scilicet distiucla 
leuestris, qui;us preliosissituis marmorum fu!ta eo- 
lumuis, quove uodo crispante camera, compta aura- 
tis laqueariis, necuou parietes, ut Christi decebat 
aulam,,quo decore nitebant pietura aurei colors, 
suato infeiius pulcbro emblemate pavimenti. Teeium 
vero ipsius basilicae coupertum apprime deaurato cu- 
pro {4 est, Cyprio] re, repercussum solis jubare 
sic fllaumigero rutilabat fulgore, quatenus intuentium 
ac:em rcverberaret nimia eiaritudiue, Unde prze nüni« 
decore nou nmerito oliin. ipsa domnus per metapho- 
rain ἰνδύβατι GERXANI AULA. vocabatur vulgi ore. » 

Hujus basilica parti inferiori duplex erat adjun- 
ctum oratorium, atque in eorum altero versus sep- 
teutriouem, quod jan pridem violatum est, sepultus 


earum propter reges juxta. Theotiscam linguam in- C; tuit beatus. Droctoveus, primus loci abbas ab ipee 


terpretatiouem, » etc. Quo quis quid clarius requi- 
rA? Quapropter recte faciunt cordauores Gallorum, 
qui linguam Teutonicam, quam vulgus insul«uin ceu 
barbaram et inconditam, contunieiíjiose. baragoutn, 
voce plusquam barbara vocal, cum suis maj 'ribus, 
ipsisque adeo primis et laudaussimis, regibus geu- 
tilem et vernaculam fuisse agnoscant, si 13369 non 
ipsi addiscunt, et libenter usurpaut, certe ob auti- 
quilatem, copiam et majestatem adimnirantur ; ipsaun- 
que Germaniam in ea, qua olim Roniani llium τὸ" 
neratione habent, 


Ex cunone 11 concilii uu Turoneusis. 


Visum est unanimitati nostrz, ut. quilibet episcu- 
pus liabeat homilias.... Et ut casdem quisque aperte 
transferre studeat in rusticam  ltuma.am linguam, 
aut I heotiscam, quo facilius cuncti possint inteuigere 
qua dicuntur. 


DE REGALI ABDATIA SANCTI GERNANI A PRATIS PRUPE 
PARISiusS. 


: Mihi antiqua. queque monumenta δὰ illustrandam 
Gregorii Historiam colligenti omittere non licuit «a 
qua coram supL ip percelebri sancti Germani a Pra- 
tis abbatia, qui ὁ Childebeito rege Cludovei Magni 
(iio condita, et a *ubsequentibus regibus culla, eo- 
ruaque tumulis honorata, a Gregorio noatro pas:iin 
laudatur ac memoratur. Zecere quidem temporum 
velustas ac rerum bumanarum vicissitudo, ut pauca 
ex coinpluribus supersiut iam antiquorum temporum 
monunenta: $ed tamen cum ibi piures quam inu 
quocuuque alio Galliarum Joco conspiciautur prime 
reguis nostrorum. stirpis reliquim, ιἰ6 illusurandis 
paulo immorardum esse visum e»t. Basilicam insig- 
nem fuisse persuadest loci celebritas, et. nia,estas 
couditorum. Pust anim 542 incaepla, aniio 550 per- 
fecta fuit, utque ab ipso bexto. Germano Porisiorum 
sutistite cousecraia, Ejus e.ndenda occasis fuit 


Gei mano institutus. Qui postea crehrescentibus mi- 
raculis inde levaius, in majorem basilicam trausiatus 
fuit, ubi hactenus in theca asservatur. In opposite 
autem oratorio, quod scilicel ad austrum respicit, 
depositus fuil ipse beatissimus antistes, cujus sepul- 
crum jam Cuilperici regis tempore, ut narrat Grego- 
rius, miraculis illustre, ab eu rege, si Aimoino vul- 
gato credimus, carmine henoratum est, el paulo 
post a sancto bligio, ut testis est beatus Audeeaus 
ejus Vitze scriptor, auro argentoque ac pretiosissimis 
gemmis (uit exoruatum. Ibi hodieque tanti poutilicis 
sepulturz locus a fidelibus frequeniatur, quauis 53» 
erum ejus corpus a nougenti» e: auiplius annia iude 
translatum in majorem basilicam fuerit! sub Lantride 
abbate, relicto soluminodo in. pr.mx sepulturae me- 
moriam lapide, cui post aliquot ssecula basc insculpta 
foit inscriptio : 


HIC FUIT PRIMO TUMDLATUS BEATUS GERMANUS 


D  Visitur et ihi alius lapis quadratus, in quo crucis 


ligura depingitur, cum veteri in cireuitu iuscripDiom 
satculo octavo sculpta, qua Pippini regis, cum sacri 
corporis trauslationi ipteresset, liberalitatem iodical, 
lus verbis, litteris quidem ut plurimum Homaois el 
quadratis, sed inter se intextis, et mzjoribus simul 
cum minoribus permixtis, ut alize in alis incluse 
minus spa ium occupareut; quas cum typi forms 
non paterentur, lifteris vulgaribus repraeseutamus. 


HIC PAUZANTE SCO GEIMANOU DIE TRANSL4- 
TIONIZ DEDIT EL REX PIPINUS FISCUM PALA- 
TIOLI CV APPENDITIIS ZUIS OMNIBUS. 


Orstorium istud szpius exinde violatum, sed toli- 
dem vicibus recuuciliatum fuit. Cujus altare bujes 
s:eculi initio reparatum sanctus. Franciscus Sa:e-1u$ 
Genevensium episcopus anuo. 1619 consecravit. S. d 
cum totum aediliciuin vetus:aie lausceas brevi ruiu- 


1459 


UPERUM ATFPENDIX. 


E ELL 


rum crederetur, totum peue a fundamentis restanra- A let, qnod insignem Gregorii nostri iocum. plurimum 


tii reparatumque est paucis abhinc annis, tumulus- 
que sancti antistitis. exornatus uti hodie visilu' , 
insculpta marmori inscriptione, 1337] qua diem 
et annum obitus beati pontificis indicat. 
l'orro inter utrumque oratoriua exstat turris, tan- 
tam intuentibus . 18 se fereus. vetusiatem, ut non- 
nulli existimaveriuL eam esse ipso monasterio a:ti- 
quiorem. llaud longe aberat idolum vetus, quod lsi- 
δὰ fuisse vulgati auctores scribunt, saeculo proxime 
elapso comminutum ἃ morachis, qued inuliereulis 
aliquot coram eo orantibus, idololatrize occasionem 
priebuisse videretur. Sub ea turre patent majores ba- 
silice fores cuum porticu, iu qua visuntur aliquot re- 
gum reginarumque s!2tu: lap deie ad. janu:e postes 
locatz, quas in prima basilica conditione, aut certe 
paulo post ibi positas fuisse censent viri eruditi, qui 
eas diligentissime inspexerunt. Ei certe res ipsa lo- 
quitur, Kxs.at supra ipsum janu:e superius limen 
cone dominice specimen, In qua Domiuus cum 
apostolis suis iore solito mense assidel. Statua 
vero, quas hinc et indead valvas exstare diximus, 
numero sunt omniuo octo, ad humanam ferme imen- 
sura et formam, qualis barbaro illo àvo repraseu- 
tari potuit. Illis przter episcopum, Clodoveuim regem 
cum Clotilde et quatuor filiis, ac Ultrogouta Chilude- 
berti fundatoris uxore ealiüberi vel ex ipso con-pe: tu 
diu suspicati fuimus, quod ex diligentiori observa- 
tione uobis omnino compertum est. Etenim rotu!us, 
ques corum. nonnulli prz manibus habent, dilizen- 


vus rimati, deprehendimus in. duobus ex illis quas- 


daw literarum reliquias, quarum uua: Clodome- 
rem, altere Clotarium 6558 demonstrarunt, Quas 
quidem litteras, etsi lurte primariis substitute vi- 
deantur, aniiquissimas tamen esse ipsa cliaracterum 
forma, et viridis color fere penitus detritus probaut. 
Certe in ipsa ecclesie instauratione depicta- colligi- 
mius ex Chhldeberti tumulo, tune, ut infra dicemus, 
exsculpto; nam simili colore depictus fuerat, ui 
indicant aliquot ejus pictura vestigia qus super- 
»unt. 

Prima statua qu: ingredientibus ad l:vam occur- 
rit, episcopum reprasentat pontificalibus vestimen- 
tis indutum, baculum pastoralem mauu sinistra te- 
nentem, cujus pars superior confracta, qua forma 
recurvus fuerit, indicare non putest. Manipulutu 
brachio sinistro delert,eo inodo eaque forma, quibus 
etiamnunc ilium sacerdotes episcopi gestare solent, 
Mitramn habet in eapite, non. adeo, ut hodie lit, acu- 
müialam, sed lumilem, quales olim deferri coneue- 
verant. Casula vestitus est, cujus partes extremas 
lrachia paulum elevata sustollunt satis, ut subtus 
cam dalmaticx pars extrenia videatur, sub qua infe- 
rivres. stole pattes linc et inde tere ad pedes usque 
pendentes visuntur super albam, cujus ΟἹ inferior 
variis figuris ornata eam iagnilicam fuisse indi: 1. 
liunc esse sanctum Germanum, alterum loci funda- 
torem, nonnulli existimant, at porius crediderim esse 
sanctum Remigium, cui hic honor dais sit, quod 
Clodoveum regem ac totain centem. Francorum a 
Cliristi tdem adduxerit. ld. inihi persuadet diaboli 
[rementis ligura, quam pedibus 133749 yremit. Quo 
sytnbolo idolulatria ab eodem saucto. viro extirpata 
desiguetur. Proxima huic $t.tua. regeni repraesentat 
vesubus amplis et. maguificis indutum, coronam in 
capite habentem, qui tenet. sinistra mauu rotulum, 
cujus seriptura, si qua. fuit, peuitus detrita est : dex- 
tera vero. manu. pro sceptro baculum habet hypaii- 
eum cum aquila superiuipusita, quo Romani cousu- 
les uti solebant. llinc dubitare non licet, Clodoveum 
liic Augustorum patrem exhiberi, chlamyde et tunica 
blaitea seu purpurea rediuntum, uti. eum describit 
Gregorius nosler, cum post accejtlos »b Anastasio 
imperatore de consulatu codicillos, diademate s;bi in 
basMica sancti Martini imposito, tanquam Augustus 
εἰ cousul vriuinphans. ἰὼ Turouum urbe ingressus 
tab Hoc vero inonumentuin eo pretiosius ceuseri de- 


C 


iHastret. Juxta Clodovenm rezina visiur. quam ejus 
conjugem esse non dubito. Ilzec coronam in capite 
g7stat, ei capillorum cincinnos Ποῖ ad. ceuua tere 
protensos, Quid vero in manu dextra. gesserit, nobis 
pon licuit divinare. lMuwjus perro. vesiimentorum 
forma, rudis licet, verquam magnifica erat, ut satis 
indicat potissimum pallii fibula, qui pretiosis la- 
pillis constabat. Ciugulum eiiam habet prisco illo 
more eifietuin. Certe ex. sancti Eligii Vita discimus, 
tunc j:eginas insiguia auri gemmarun que ornmimenta 
delerre solitas fuí-se, quod in Bathilde regina vidua 
repreliendit, etiatu mortuus, sanctus antistes, U:tiia 
denique ex ea parte statua regis est, quem Clod.- 
merem Clodovei ex Clotilde, mortuo in cunis Ingo- 
mere, primogenitum fiiium esse indicant aliquot hit- 
leri: superstites, in rotulo quem manu gestat, de- 
pict:e : CLUDOMIRUS. 

ln altera valvarum parte. totidem exstaut. statum, 
ex quibus ea qu;e. janusg proximior est, Theodoricum, 
uti nobis videtur, reprz:entat, queu ei locum, quod 
Clodovei prunogenitus esset, Clildebertus loci con- 
dior lionoris causa cessit, Rotulum, ul. cieteri, in 
mauu liabet, sed in eo litterze nul'ae comparent, Vi- 
cinam ei esse Childeberti findatoris statuam. inde 
colligimus, quod pra: manibus pugillares tenet, in 
quibus conditi ab se monasterii tabulie continerentur, 
Is non solum est corona, ut ezteri fratres, relimi us, 
verum eliam sceptrum manu dextera gestat, quod 
forta.se Parisiis reguans, solus hie virga regia uti 
deheret. Huic adlieret Ultro:othia ejus conjux, regio 
iudem ornat insignis, sed ab-que cingulo et. fibula, 
qua in ClotilJis statua. haberi. observavimus. Ilujus 
ad latus sinisirum, Clotarius frauum junior locum 
0: tavum occupat, ut ex residuis litteris in ejus rotulu 
descriptis expiseati sucus, CIHLO..... VS. Cirros ha- 
het in humeros fluitautes, quales regum nosirorum 
lilios habere solitos fuisse tum a Gregorio, tum ab 
aliis auctoribus passim observatum fuit. Caterumn hi- 
cet omnes illi reges et reginze. coronas liabeaut, et 
qu dem floribus quatuor Ornatas, uon. uno 373 
tamen modo flores iili in omnibus coronis effo. wati 
sunt. Alii enim fere similes lihis hodiernis Francicis 
videniur, alii omnino dissimiles; qux: omnia tabula 
vri iucisa plenius demonstrabit. 

In ipsa autem basilica complures viros nohile« 
olim sepultos fuisse, silentibus nobis, lapides qui 
passin elfodiuntur satis clamareut, lmmo hanc re- 
gum el principum initio primae stirpis commune con- 
ditorium oliw fuisse nou. iminerito quis. diceret. [bi 
enim Childebertum et Chilpericum sepultos fuis-o 
memorat ipse Gregorius, alius ibidem humatos tes- 
tantur. subsequentes auctores. Quin et cum Chlodo- 
veus. οἱ Meroveus, Chilperici ex Audovera filii, in 
ahis locis sepulü fuissent, euravit Guntramnus rex 
post aliquot anuoruimn curricula, ut ad regalem saucti 
Vincentii. basilieain eorum cadavera. deferrentur. 
Deiudesi qui rezum violenta morteoppressi fuerunt, 
quique proinde de sepultura: loco nibil statuis»ent, 
in Viucentiana. basilica condebantur : quales. fuere 
Clilpericus et Childericus, ut nemini iucompertum est. 

Ex his yorro tot regum et principum tuinulis Sex 
Solumnodo ante. nostram itateu elati e terra. noti 
erant. Childebertus uempe ei Ulirogotlia ejus uxor, 
loci conditores, qui inter matutinum altare et lotum 
ubi aucti Germani corpus servabatur, jacebant ii 
cliori absiua, diversis tumulis cowpositi. Alii quatuor 
in totidem arcubus muro turrium, qua choro ad- 
junctm sunt, cavatis depositi erant, iu inferiori, uti 
tunc erat dispo-itus, chori parte. Chilpericus scilicet 
cum Fredeguude ad septeutrionew,, ex allera. vero 
porte Chiotarius ἢ] eorum filius, cum uxore sua Ber- 
wu le. Singulis vero tumulis sua erat appensa tabella, 
qu:e sepulti nomen et dignitatem indicabat. Soli Chil 
p rici tuinulo inerat inscripto, littcris majusculis ei 
ati.|uis in gyrum inmculpta, bis verbis ; 


1137 


5. GREGOR, EPISCOPI TURUNENSIS 


sirioribus tantum quibusdam ipsorum utriusque pro- À Childeberti de Visigothis victuiia, ut nempe  mini- 


sapiss regum elfatis confirm.re. 

De Clodoveo igitur, qui priuus per baptismi gra- 
tiam a b-ato Hemigio accepit fidem salutarem, iu 
ejus Testamento locus. exstat : « Cum «uabas villis 
quas mihi domipus illustrisque memoriam Ludovicus 
rer, piissiu»que princeps, 4 me sacro baptismatis 
fouie susceptus, amore nominis mei, Piscofesheiw 
sua lingua vocatas, mihi tradidit. » Quo nomine i 
mediam Germaniam complures villae occurrunt. Dis- 
chofsheim dici: : eadem (orma qua bea!i Nicetii 
castellum supra Mosellam exstuctum et Fortuniti 
versibus nobilitatum, B schofstein hodieque vocatur. 
Porro apud Turonensem quatuor locis legiinus Gun- 
dobaldum quemdam e Gracias profectum,  Clotarii 
regis se lilium mentientein, a Guntramno rege per 
indignationem an contemptum Ballomerem vocatuui, 
convicio sine dubio acerbo εἰ gravi, sed hic modo 
fusius non explicando. Sufliciat scire pseudoregeiu 
significare, ut Balmond , falsum et improbutu tu- 
to; em. 

Ad Carolos venio, de quorum primo Continuator 
Turonensis cap. 103 : « Igitur. przefatus. Pippinus 
2liam duxit uxorem, nobitem et elegantem, noinine 
Alpheidam, ex qua genuit filiutn, vocavitque nonem 
ejus lingua propria Carolum. » Quod equidem nomen 
nibil ownino cum Caro aut. Carino. commune ha- 
bere, sed merissime Germanum esse, certo certius 
probarem in coutinenti, nisi Ünomatotlietam meum 
(id nomen siugulari de Germanis uominibus propriis 
l.bro indiduimus) vel leviter d.florare. iuilii. cautio 
essel. Quis etiam nescit qua inensibus ventisque 
nomina ipse Magnus imposuerit? Filius ejus et. suc- 
cessor Ludovicus Pius cui in agone inortis obver- 
&anles mal:gnos spiritus vir.ute fldei repelleret , 
Hus, huz ingeminasse, qud nobis 5 gnificet, Foras, 
foras, scriptor Vite ejus testitur.. Claudam | insigui 
loco lrodoardi de synodo apud Ingelheim an. 949 
habita : « Post quarum litteiarum recitationem, el 


steria sacra, ac potissimum beat]! Vincentii sto!am, 
quam ex lli-pauia detulerat, loco decenti deponeret. 
Ecclesiain iu nodum crucis sancto Germano eura:te 
constructam fuisse, ac quintupliei altari cunsecratam, 
variisque sanctorum reliquiis refertam docet vetus 
suctor Vitz saneti Drociovei. Hinc sancta. crucis si- 
mul cum beati Vincentii nomine insignitam (fuiase 
verisimile est. Utrunique enim nomen ab initio eam 
habuisse ex Venantio Furtunato, Ermentrud:s testa- 
mento, etc., constat. Sancti Germani basilicam inter 
seniores regni recensct auctor Vitz sancte Bathildis; 
rogat vero illustris illius loci abbatem *ancius Ber- 
tramnus Cenomannorum auiistes in *uo Testa 
ut suum ipsius nomen ἐπ Vite libro, id est inter mo- 
nasterii benefactores, recitetur, data ea de re fle- 
bane tilla. Quantz autem magnifleentiz fuerit, disei- 
ums ex laudato Vitze sancti Drogiovei auctore, qui 
scribebat saeculo ix labente, cum scilicet, jam 4"1- 
deu semel et iterum hzc basiliea Normannorum fu- 
rore violata fuisset, sed nondurn destructa. Quae 
cam, »icu.i primitus exsirucia fuerst, ab eu deseri- 
ptam luisse nou immerito quis affirmaret. « Cujus, 
uquit, basilic opus mirificum describere 1370 
nobis videtur superfluum, qualiter scilicet disuincia 
feuestris, qui;.us pretiosissimis marworum fu!ta co- 
lumuis, quove modo crispante camera, compta aura- 
lis laqueariis, neenon. parietes, ut Christi. decebat 
aulam,,quo decore uitebant pictura aurei colurs, 
suato infeiius pulchro enblemate pavimenti. Tecium 
vero ipsius basilica coupertum apprime deaurato cu- 
pro [Id est, Cyprio] 21e, repercussum solis jubare 
sic flanuunigero rutitabat fulgore, quatenus intuentium 
ac:eimn reverberaret nimia ciaritudine, Unde prae nimia 
decore non inmerito olii ipsa domus per metapbo- 
rain INaURAT; GERMANI AULA vocabatur vulgi ore. » 
Hujus basilicze parti. inferiori duplex erat adjun- 
ctum oratorium, atque in eorum altero versus sep- 
teutrioueu, quod jam pridem violatum est, sepultus 


earum propter reges juxta. Theotiscam linguam iu- C fuit beatus. Dructoveus, prinius loci. abbas ab ipeo 


terpretationem, » etc, Quo quis quia clarius requi- 
rA? Quapropter recie faciunt cordauores Gallorum, 
qui linguam Teutouicam, quam vulgus iusul«ui ceu 
barbaram et incoudit8m, contumeliose buragotiin, 
voce plusquam barbara vocat, cum suis maj 'ribus, 
ipsisque adeo primis et laudaussimis, regibus gen- 
ilem et vernaculaim fuisse agnoscant, si 3369 non 
ip*i addiscunt, et libenter usurpant, certe ob auti- 
quitatem, copiam et majestatem adwirantur ; ipsain- 
que Germaniam in ea, qua. olim Ronijani lium. ve- 
neratione habent. 


Ex canone 11 concilii m Turonensis. 


Visum est unanimitali nostrz, ut. quilibet episco- 
pus liabeat liomilias.... Et ut casdeu quisque aperte 
transferre studeat in rusticam. lRhoma.am linguam, 
aut Theotiscam, quo facilius cuncti possint inteuigere 
qua d.cuutur. 


DE REGALI ABDATIA SANCTI. GERMANI A PhATIS PROPE 
PARISIUS, 


- ΜΙΝ antiqua. queque monumenta. ad illustrandam 
Gregorii Historiam colligenti omittere uon licuit «a 
qua coram suot in percelebri sancti Germani a Pra- 
tis abbatia, qui» ἃ Childebeito rege Cludovei Magni 
(ilio condita, et 8 *ubsequentibus regibus culia, eu- 
ruuque tumulis honorata, a Gregurio nostro passi 
laudatur àc memoratur. &e«ere quidem Lemporuin 
vetustas ac rerum lumanarum vicissitudo, ut pauca 
ex coinpluribus supersiut taur antiquorum teuporum 
monumenta : $ed. tamen. cum ibi plures quam iu 
quocunque alio Galliarum Joco conspiciautur priui 
regum nostrorum stirpis reliquiw, »is | illustrandis 
paulo immorardum esse visum e»t. Basilicam iusig- 
nem [fuisse persuadest loci celebriias, ei. ma,estas 
conditorum. Pust annum 542 iucaepta, anno 559 per- 
fecta fuit, atque ab ipso be&xto. Germano Parisiorum 
autisuie consecrata, Ejus e.udenda occasiu fuit 


Germano institutus. Qui postea crehrescentibus mi- 
raculis inde levaius, in majurem basilicam trausiatus 
fuit, ubi hactenus in tiieca asservatur. in opposite 
autem oratorio, quod scilicet ad austrum respicit, 
depositus fuit ipse beatissimus antistes, Cujus sepui- 
crum jam Cuilperici regis tempore, ut narrat Grego- 
rius, miraculis illustre, ab eu rege, si Aiuoino vul- 
gato credimus, carmine honoratum est, et paule 
post a sancto Eligio, ut testis est beatus Audeenus 
ejus Vitze scriptor, auro argentoque ac pretiosissimis 
gemmis fuit exoruatum. Ibi lodieque tanti. poutilicis 
sepulturz locus a fidelibus frequeniatur, quamvis 93» 
cruur ejus corpus a nopgenti» e: amplius annis inde 
translatum in majorem vasilicam fuerit sub Lanuride 
abbate, relicto sulummodo in. pr.m» sepulturae ue- 
moriam lapide, cui post aliquot sa:cula liaec insculpta 
fuit inscriptio : 
HiC FUIT PRIMO TUMDLATUS BEATUS GERMANUS 


D  Visitur et ilii alius lapis quadratus, in quo crucis 


ligura depingitur, cum veteri in circuitu inscriptione 
satculo ociavo sculpta, qua Pippini regis, cum sacri 
corporis transiationi interesset, liberalitatem indicat, 
lus verbis, litteris quidem ut plurimum Homanis el 
quadratis, sed inter se intextis, et. niajoribus simul 
cum minoribus permixtis, ut alis in ahis incluse 
minus apa ium occupsrent; quas cum typi form 
non peierentur, lifteris vulgaribus repraeseutamus. 


lilC PAUZANTE SCO GERMANO DIE THANSLA- 
TIONIZ DEDIT EL REX PIPINUS FISCUM PALA- 
TIOLI CY APPENDITIIS ZUIS OMNIBUS. 


Orstorium istud sepius exinde violatum, sed teli 
dem vicibus reconciliatuin fuit. Cujus aitare βου 
seculi initio reparatuu sanctus. Frauciscus Sa:e-ius 
Genevens.um episcopus anuo 1619 consecravit. S. d 
cuui totum. aediliciuu vetus'aie lauscens brcvi ruiu- 


1459 


OPERUM ATPENDIX. 


119} 


γι crederetur, totum peue a fundamentis restaura- A let, quod insignem Gregorii nostri ioc1m. pluriwmuim 


ttr reparatumque est paucis abhinc anuis, tumulus- 
que sancti antistiiis exornatus uti hodie visitu', 
insculpta. marmori inscriptione, 137] qua diem 
et annum obitus beati pontificis indicat. 

l'orro inter utrumque eratoriua exstat turris, tan- 
tam intuentibus yr:e. se ferens. vetustatem, ut non- 
nulli existimaverint eam esse ipso tonasterio a:iti- 
quiorem. liaud longe aberat idolum vetus, quod lsi- 

$3 fuisse vulgati auctores seribunt, sseculo proxime 

elapso comminutum a monachis, quad imulierculis 
aliquot coram eo orantibus, idololatrize occasionem 
priebuisse videretur. Sub ea turre patent majores ba- 
silica fores cuin portieu, in qua visuntur aliquot re- 
gum  reginarumque s!atuie lap dee ad. janu:e postes 
locatz, quas in prima basilica conditiuue, aut certe 
paulo post ibi positas fuisse censent viri eruditi, qui 
eas diligentissime iuspexerunt. Et certe res ipsa lo- 
quitur. Exs.al supra ipsum janwe superius limen 
cenae dominice specimen, in qua Dominus cum 
apostolis suis tore solito mens.e. assidet. Statum 
vero, quas hinc et indead valvas exstare diximus, 
numero sunt omnino octo, ad humanam ferme menu- 
suram et formam, qualis barbaro illo 2:vo repraseu- 
tari potuit, Illis przter episcopum, Clodoveum regem 
eum Clotilde et quatuor filiis, ac Ultrogotta Childe- 
berti fundatoris uxore exhiberi vel ex ipso con: pe: tu 
diu suspicati fuimus, quod ex diligentiori observa- 
tione nobis omnino compertum est. Eteniim rotu!'os, 
ques eorum. nonnulli przez manibus. habent, diligen- 
tus rimati, deprehendimus iu duobus ex illis quas- 
dau literarum reliquias, quarum unx  Clodotmne- 
ren, altere. Clotarium. e:se demonstrarunt, Quas 
quidem litteras, etsi forte primariis substitute vi- 
deantur, aniiquissimas tamen esse ipsa characterum 
forma, et viridis color fere penitus detritus probaut. 
Certe in ipsa ecclesie instaura!ione depicta. col'igi- 
mus ex Clildeberti tumulo, tune, ut infra dicemus, 
exsculpto ; nam simili colore depictus fuerat, ut 


indieant aliquot ejus picturae vestigia quie super- C 


sunt. 

Prima statua qux ingredicutibus ad l:vam occur- 
rit, episcopum reprzsental pontificalibus vestimen- 
tis iudutum, baculum pastoralem mauu sinistra te- 
nentem, cujus pars superior coníraeta, qua forma 
recuivus fuerit, indicare non potest. Manipulum 
brachio sinistro delert,eo inodo eaque forma, quibus 
ctiatununc illum sacerdotes episcopi gestare solent, 
Mitrain habet in eapite, non. adeo, ut hodie lit, acu- 
minataimn, Sed humilem, quales olim deferri. coneue- 
verant. Casula vestitus est, cujus partes extremas 
brachia paulum elevata sustollunt satis, ut subtus 
eam daimaticz pars extreuna videatur, sub qua tinfe- 
rivres. stole partes hine αἱ inde lere ad pedes usque 
pendentes visuntur super albam, cujus o1a inferior 
variis figuris ornata eam nmagnilicam fuisse indi::t. 
liunc esse sanctum Germanum, alterum loci funda- 
torein, nonnulli existimaut, δὲ poiius crediderim esse 
saneium Remigium, cui hic honor daius sit, quo 
Clodoveum regem ac tolàm centem. Francorum ad 
Cbristi fldei adduxerit. id. inihi persuadet diaboli 
[remeniis figura, quati pedibus 13374 remit. Quo 
sytubolo idololatria ab eodem sancio. viro extirpata 
designetur. Proxima huic st.tua. regem repraisentat 
vesubus amplis cet. imaguificis indutum, coronam in 
capite habentem, qui tenet sinistra manu rotulum, 
cujus scriptura, si qua fuit, penitus delrita est : dex- 
tera vero. manu pro sceptro baculum babet hypaii- 
eum cum aquila superiuiposita, quo Romani cousu- 
jes uti solebant. lliuc dubitare non licet, Cludoveum 
hic Augusiorum pauem exhiberi, chlamyde et tunica 
blaitea seu purpurea redimitum, uti eum. describit 
Gregurius noster, cuim. post acceytos ab Anastasio 
imperatore de consulatu codicillos, diademate s.bi in 
basilica saucti Martini imposito, tauquat Augustus 
ei cousul triumphans in. Turonum urbe ingressus 
οὶ Hoc vero ionumentuim 60 preliosius censeri de- 


iHustret, Juxta clodoveum rezina visitur. quam ejus 
conjugem esse non dubito. Il:ec coronam in. capite 
g^stat, et capillorum cincinnos habet ad. cenus fere 
prutensos, Quid vero in mauu dextra. gesserit, nobis 
pou licuit divinare. lddlujus porro. vesiimentorum 
forma, rudis licel, perqnam magnifica erat. ut satis 
indicat potissimum pallii fibula, qux pretiosis la- 
pilis constabat. Cingulum eiiam hahet prisco illo 
more effictum. Certe ex. saucti Eligii Vita discimus, 
tunc reginas insignia auri gemmarun que ornamenta 
delerre solitas fui-se, quod in B.thilde regina vidua 
reprehendit, etiain mortuus, sanetus antistes, Uitima 
denique ex ea parte statua. regis est, quei Clod.- 
merem Clodovei ex Clotilde, morino it cunis lugo- 
mere, primogenitum fiiium esse indicant aliquot bhit- 
leri superstites, in. rotulo quem anu gestat, de- 
picte : CLODOMIRUS. 

ln altera valvarum paite. totidem exstant. statum, 


p ** q'ibus ea quie. janug proximior est, Theodoricum, 


uti nobis videtur, repra:entat, quem ei locum, quod 
Clodovei primogenitus esset, Clilldebertus loci von- 
dior honoris causa cessil, itotulum, ut. exieri, in 
mau habet, sed in eo litterze nul'ie comparent. Vi- 
cinam ei esse Childeberti faudaturis δίδει! inde 
colligimus, quod pri manibus pugillares tenet, in 
quibus conditi ab se monasterii tabul:e continerentur. 
ls non solum est corona, ut exteri fratres, redimi us, 
verum etiam sceptrum manu dextera gestit, quod 
forta-se Parisiis regnans, solus hic virga regia uu 
deberet. Huic adlizeret Ultro:otlia ejus coujux, regio 
iudem ornatu insignis, sed ab-que cingulo et. fibula, 
qua in Clotildis statua. haberi. observavimus. Mujus 
aJ latus sinistrum, Clotarius frauum junior locum 
0: tavum occupat, ut ex residuis litteris in ejus rotulo 
descriptis expiseati sutuus, CHLO..... VS. Cirros ha- 
bet it. humeros fluitautes, quales regum  nosirorum 
lilios habere solitos fuisse tum a Gregorio, tum ab 
aliis auctoribus passim observatum fuit. Caterum li- 
cet omnes illi reges et regine. coronas habeant, et 
qudem floribus quatuor Ornatas, non. uuo 373 
tamen modo flores iili in omnibus coronis e uiati 
sunt. Alii enim fere similes liliis hodiernis Francicis 
videntur, alii omnino dissimiles; qux: oninia tabula 
vri incisa plenius demonstrabit. 

lu ipsa autem basilica complures viros nohile« 
olim sepultos fuisse, silentibus nobis, lapides qui 
passim elfodiuntur satis clamarent, hiumo hanc. re- 
gum ct principum initio prima stirpis counnurne con- 
ditorium olim fuisse nou. immerito quis diceret. lbi 
enim Childebertum et Chilpericum sepultos fuis«o 
memorat ipse Gregorius, alios ibidem huimatos tes- 
tantur 8ubsequentes auctores. Quin et cum Chiodo- 
veus et Meroveus, Clilperici ex Audovera lilii, in 
alis locis sepulti. fuissent, curavit Guutramnus rex 
post aliquot annoruin curricula, ut ad regalem saucti 
Vincentii. basiliesm eorum cadavera. deferrentur. 
Deindesi qui rezum violenta morteoppressi fueruut, 
quique proinde de sepulturz: loco. nihil statuissent, 
in Vincentiaua basilica condebantur : quales fuere 
Chilpericus et Childericus, ut nemini incompertum est. 

Ex his porro iot reguu) et principum tuinulis sex 
solummodo aute nostram ietatem elati e lerra. noti 
eraut. Childebertus nempe et Ulirogotlia ejus uxor, 
ioci couditores, qui inter matutinum altare οἱ locut 
ubi saucti Germani corpus servabatur, jacebaut in 
chori absida, diversis tumulis cowpositi. Alij quatuor 
iu totidem arcubus muro turrium, quai ehoro ad- 
juuctm sunt, cavatis depositi erant, iu inferiori, uti 
unc erat dispo-itus, chori parte. Clilpericus scilicet 
cum Fredegunde ad septeutrioneu, ex altera. vero 
parte Chlotarius ll eorum filius, cum uxore sua Ber- 
wu te. Singulis vero tumolis sua erat appensa tabella, 
qu:e sepulti nomen et diguitatem indicabat. Soli Chil- 
p rici tuinulo inerat inseripuo, littcris miajusculis ei 
a iti. quis iu gyrum inculpta, his verbis ; 


1i 


t REX CHILPERICUS 
προ TÉGITUR LAPIDE. 

Tumuli autem illi erant iapidei, humiles, simpli- 
ces omuino et absque ullo ernatu, exceptis. tribus, 
in quibus exsevipta etiam nune superest defuncti ef- 
ligies. Primus reprasentat Childehertum una mana 

pl altera ecelesiam quam scilicet condiderat, 
: qui vulgatus est. loci. conditoris reprz- 
modus. Chilperieus in altero lapide rep! 
cum sceptro ii dextera manu, sinistra bai 
suse apposita, idque hominis occisi wo ma- 
mum admoveat, indicium esse nonnul 
At scribit Jacobus Erolius hujus cenobii sancti Ger- 
mani m»maehus erudi us, se vidisse prz manibus 
Philippi Lauteri, rei monetarige apud Parisios tnnc 
praefecti, sig lum Chilperiei regis, in quo ipse eodem. 
maedo, ac in timulo 8n, repraeseotabatur, At parum. 
refert, cum illas Childeberti et Chilperici elligies 
rouliis post. éoruni mortem seculis insculptas fuisse 



















consentiant eruditi, qui eas sexcentis avt. aliquanto R 


amplius annis haud antiquiores putant. Quare. 
Ha e regnm ἀπ ΠΟ REN poen IAS, 
€um pesi sedatas Norwmonnorum invursiones, qui 
bis terve hoe monasteiiun incendto violaverunt, ! a- 
Filis. reparavit. Morardus abbas, tempore et ope 
Roberti regis ; aut eerte sieculo sequenti, cum Hugo- 
wis tertii abbatis cira eadem basilica in meliorem 
formam reparata est, et ab. Alexandro lll, summo 
pontifice, magno cardoslium et 'coporum n- 
Iéero süipante, consecrota. At multo majoris est 
momenti lapis sepulero l'redegandis regíuz imposi- 
, ob magnificentiau ejus simol et vetustatem, Is 
im ipse est, qui regine tumulo primum positus ad 
ns usque pervenit, in quo Fredegundis reprasen- 
Tabor coronam) ἰδίαν habens in capite, »ceptrum 
regale manu gewons, vestibus omnino amplis et 
wagnifeis ndula, qux sicut et cingulum singularis. 











frwue infinitis propemodum: circulis, qui gemmas. 


reprasentant, ornatze sunt. Nulla tamen εἰποία eer- 
nitur ejus vultus effigies, cujus eL mannunt ac 
loco plonns lapis refietus est. sed tora. tumul 
mármoris, jaspidis, siuilimmque pretiosurum lapi- 
dum Mesue pere colligatis, et filis aerels 
tenuiori vespersa est. Qui omnia reim: 7 rmi 
ura et artificio pro illo tempore nun ignobili, elabu- 
ratam indieant.. 

Hunc vero tumulum Fredegundis esee. prseter ta- 
bellorm, ut divimue, antiquitus ipsi itam, et 
continuatam patrum: nostrorum: traditionem ad. 108 
usque derivatum, probant a ae rationes. Nam regi- 
vim esse: ipse tuunuli conspectus evincit, nec potius 
alteri feginarum quie in basil.ca Vincentiana jacent, 
quam Fredegundi tribui potest. Non Ultrogotha:Chil- 
deberli: uxori, eum: ejus tumulus, ah isto diversus, 
semper in ecclesia Germanensi osten-us fuerit ; nec 
quisquam sibi faeile' in animum inducet loci ruona- 
chos fundatr.cis suz montunentuu alterius. feiniuar 

















is, ab ea inter. 


" jue fortunas nt eM 
αὶ το Natales ei *quos nonu du- 

iu revocare conabantur, asseruit, Guntramni pa- 
Vui amieiiiam. alque abeo partem regni, 
«uo fuerat exclusus, illi obiiuuit, denique eideu iu 






S. GREGORII ELTSCOPL TURONENSIS 
A solio 


1192 


i regni 3. bd ΝΕ restitni sm 
alias vi et artificio acquisl vit. eunique de alii 
regibus 5. r loria et divi lis camulanim 
morens reliq nde mirum nemini videri dei 

εἰ ea mausoleo a filío dou £a. est. Quare Ipsum zeri 
incisum hic exhiberi visum est. 














undas Dredoguadas 


για. 


1195 


OPERUM APPENDIX. 


41194 


Hzc erat tumulorum regiorum dispositio in hasi- Α talitatem peperit. incorruptio, vivat hic quoywe. eum 


lica Germanensi ad fiujus sseculi usque medium; at 
.8uno 1656, choro in aliatn formam commiutato, tumu- 


los illos e locis movere necessarium fuit, Sancti Ger- ' 


mani corpus quod in theca ex auro argentoque fabri - 
cata diu in ipsa chori absida supra columnas quatuor 
servatum fnerat, iu sacrarium delatum est, ubi no- 
vum mausoleum exspectat : loculus vero lapideus, in 
quo primum sepultus fuerat beatus antistes, sub majori 
altari depositue, simul cum ipso altari in locum ubi 
nunc visitur wranslatus est. Corpora Eleutherii et Eu- 
sebiz beati pontifieis parentum, qua ex oratio sancti 
Symphoriani in $ancti translatione in chorum allata 
fuisse dicuntur, in fossis suis relieta sunt. Regum 
vero et reginarum (tumuli, quos in turrium arcubus 
depositos diximus, ip presbyterium translati fuere, 
ubi lapideis sepulcris more recenti fabricatis et or- 
natis inclusi, bine et inde, sicuti antea erant, dispo- 
siti sunt. Lapides vero quibus prius tegebantur, sin- 
guli fuere singulis tumulis impositi, addita cuique 
inscriptione, ne alter cum altero futuris temporibus 
confuaderetur. imo et illis in. quibus nulla exsta- 
bat figura, cultro eo mate sunt simplici tractu re- 

m, 3ut reginarum eftigies, quos tegunt, ad. majo- 
Fem distinctionem. Sed ut Childebérto, quod loci 
conditor esset, major quam czteris hovos impende- 
retun, tumulus in medio chori, prout hodieque visi- 
tur, exstructus est, satis amplus ut eum, ejusque 
uxorem eaperel. Aimborum ilaque corpora e loco, 
uhi jacuisse diximus, levata, loculo plumbeo duas in 
partes distincto inelusa fuere. Childeberti ossibus su- 
perposita est lamina aerea cum hac inscriptione : Hic 
Childeberti Christiunissimi Francorum regis ossibus et 
cineribus quies reparata an. Dum. 1656, die D:cem- 


bris 25, excessus ejusdem regis anniversaria. Regina - 


vero exuviis altera : Hic Ultrogotha regina Childe- 
berti regis conjux quiescit, reposita an. Dom. 4656, 
die Decemóris 23. Communis utrique plumbea tabu- 
la, liliis innutneris referta, totum loculum contegit, 
eui regis ac regina nomina inscripta sunl; iisque 
. omnibus in comw uni tumulo dimissis, superpositus 
est vetus lapis Childebertum, ut supra diximus, ex- 
hibens, qui antea solum regis tumulum contegebat. 
'Tumuli lateribus addita sunt marmora, qua iuscrip- 
tiones caperent. Quod est versus septentrionem ex- 
hibet epitaphium Clildeberti regis veteri. sepulcro 
inscriptum, ut refert vulgatus Aimoinus, quod litie- 
fis aureis exaratum esl. 


| EG! S.EQCLORUM. 


Francorum rector preclarus in agmine ductor, 
Cujus et Allobroges metuebat solvere leges, 
1378 Dacus εἰ Arvernus, Britonum rez, Gothus, 
eTUs, 

Hic situs est diclus rex CuiipEBEnTUS honestus. 

Condidit hanc aulam Vincenti nomine claram, 

Vir pietate cluens, probitatis munere pollens, 

Templa Dei ditaus, gaudebat dona repensans, 

Millia mendicis solidorum dat el egenis, 

Gasarxim cumulos satagebat condere colo. 

Ex altera parte Ulurogoth:e elogium legitur, ex 
Nita sanctae Dothildis excerptum, hoc rnodo. 

ATRERNITATI. 

Ultrogotha, Childeberti Christianissimi regis conjux, 
nutrix orphenorum, consolairix affiictorum, pauperum 
et Dei servorum. sostentatriz, atque fidelium. adjtriz 
monachorum. Addita hac epigraphe : 

Hic cum carissimo conjuge diei illum expectat, quo 
laudabemt eos in portis opera eorum. Ambobus optimis 
f«ndatoribus ex humili silu cum lap. sepulcr. transla, 
us fideliss. alumni hujus llegal. abbatia Ascete Bene- 
dictini posi restitut. in. melior. formam Ulasilicam et 
Chorum, ornalius monum. posuer, an. D. 1656. 10 
Ku. Jan. qviet. ipsorum anniversaria. 

Absum. a sepulcro. paterno Crodesindis et Croberga 
regie virgines, que in eadem basilica sed ignotis quies- 
€unt loculis. Ne (amen sepeliat oblivio quibus immor- 


PaTBRoL. LX XI. 


piiss. parentibus dulcise. sobolis augugtwm nomen et 
perennis memoria. 

Porro eum in oznando choro desudarent operarii, 
pavimentis susdeque versis, inventa sunt innumera 
pretiosorum et variegatorum lapidum minutiorum 
fragmenta, in varias formas secia, quz suadent ec- 
clesi: nostre; pavimentum tessellato opere, quale 
etiamnunc in nonnullis majoribus basilieis visilun, 
stratam fuisse. Quod diserte habet ductor Vitze 
sancti. Droctovei, cujus locum integrum supra lau- 
davimus. Sed et hac oceasione detecti sunt eomplu- 
res tumuli lapidei, quorum nennulli in ipsis eccle- 
8:5 fundamentis inserlj erant, czeteri in ipsa area 
ecclesi: circa altare dispositi. Quibusdam casu ef- 
[ractis, visa sunt corpora serico, aliisque pannis pre- 
tiosis involuta; invente eliam oerearum, cingulo- 
rum seu balteorum, alierumque ornamentorum re- 
liquiz, qux indicabant viros principes ibi tumulatos. 
Sed relicti sunt in suis locis preter Childericum re- 
em ejusque uxorem Bilihildem, qui e terra levati 

ine et inde in presbpterio cum aliis regibus fuerunt 
in tumulis locati, addita utrique sua inscriptione. 

Cum vero celebris hzc fuerit inventio, nonnulli 

ippe aute id tempas Childericum cum sus uxore 

othomagi sepultum fuisse autamsbant, eam paulo 
accuratius describere visum est, ut contigisse ex iis 
qui tunc aderant, et ex relictis aliorum schedis 86- 
cepimus. Deteeti itaque primnm fuerunt anno 1646 
duo grandes sarcophagi seu arcze lapide:e, ia quibus 
regis ac regin:s eorpora jacebant sepulta 12379 
integra omnino, vestimentis regiis, nondum plane 
corruptis indata. Sed absentibus monachis, multa ah 
operariis ornamenta subducta creduntur, qui tanien 
(urtum negantes, nunquam adduci potuerunt, ut ea 
restituerent, praeter parteia diadematis ex auro tex- 
ülj, quo regium eaput cinctum fuisse affirmarunt. 
Reseratis autem anno 1656 altera vice iilis ttmiutis, 
vesliinenta fere omnino violata reperta sunt, ossa- 
que e suis mota locis. Tantum in regis sepulcro su- 
pererat ainpulla vitrea, que siccum odoramentum, 
uec plane hebetatum, continebat. Erant et gladii ac 
pugionis rubigine fere exesorum particulm aliquot, 
cum cinguli seu baltei regii reliquiis, nempe fibula 
ex auro purissimo, octo et amplius uacias pendente, 
el bullis nonnullis argenteis, 408 amphisbenas seu 
serpeutes bicipites eflingebant, et aliis ernamentis. 
Inventze sunt et. baculi reliquie, quas sceptri ejus 
esse nonnulli opinati snnt. Fibulzx forma fere om- 
nino semilis est ei, qua a Chiflletio reprszsentatur 
in Auastasis Childerici | capite 16, in in(imo angulo 
versus marginem exteriorem figure, qux habetur 
pag. 256. Extremi vero baltei ornatus similes erant 
ei, qui ibidem describitur cap. 14, p. 204, cujus- 
modi duo in Childerici nostri tenulo inventi sunt, 
uuus altero paulo amplior. In rezinx autem sepulcro 
nihil inventum est prxter ossa el vestimenta, qnx» 
aperto tumulo statim in pulverem evanuerunt. Re- 


Pp gine sepulcro superposita erat parvula arca lapidea 


cum iufantuli ossibus, quem parvulum Dsgobertum 
ejus filium ésse non dubitamus. lH:xrebat tamen ani- 
[20 quorumnam essent isti tumuli, donec egesta hu- 
mo, uL oàsa decentius. componerentur, in ims parte 
regii sepulcri hac inscriptio apparuit litteris uncia- 
libus, 488 totam latitudinem occupabant, exarata : 
CHILD. REX. Unde statim omnes in eam iere sen- 
tentiam, Childerici ll. ejusque uxoris hxc esse se- 
pulera, quibu$ proinde locus in presbyterio intet 
alios reges et reginas merita concessus est. 

Hzc de tumulis regiis dicta satis fuissent, nisi alio- 
rum tumulorom inventio an. 16483 facta ut et aliquid 
de bis scriberemus exigeret. Ea casu contigit, quip- 

cum die parasceves arena e claustro egereretur 
juxta portam, qua inde ad dormitorium et ecclesiam 
sditus patet, inventi sunt tumuli duo lapidei, quo- 
rum unus hominis corpus, alter femin:e , ut putatur, 
continebat : isti. pulla inscriptio, priori vero hzc 


38 


4195 


S. 6REGORII EPISCOPI TURONENSIS 


Jnerat lapidi superposito extrinsecus insculpta litte- A auno 1330 edito, inter alia refert epitaphia, qu» 


ris Romanis, sed inzqualibus compendii causa, et 
aliis ex aliis enascentibus, ipsisque conjunctis, qua- 
les hic efüngere non sinunt typi, sed h&c verba ef- 
formabant : 

TEMPORE NYLLO YOLO HINC 


TOLLANTVR 0ZZA HILPERICI 


Intus vero in aversa lapidis parte, eadem precabatur 
sepultus, ne quis scilicet urnam ejus removeret, aut 
saltem ossa alio transferret, similibus litteris, sed 
minio solummodo depictis : 


PRECOR EGO ILPERICVS NON 
ANXFERANTVR HINC 0OZZA MEA 


Lapides sepulerorum vulgares erant, forma- 
1380 τ Foommunis. Pedes erant Orienti obversi, 
Sicut et in czeteris omnibus tumulis, qui passim effo- 
diuntur. Capita multo plus quam pedes elevata erant. 
]n Hilperic! tumulo simul cum ossibus, quibusque 
suo loco rite dispositis, inventa est lampas znea 
pagvula, nuci magnitudine zequalis; tum crux medii 
circiter palmi item area, in. qua Christi pendeutis 
imago affixa erat. Illa duo sepulcra Chilperiei regis 
nc Fredogundis ejus uxoris esse putavit Valesius li- 
bro x1 Rerum Francicarum, ob Hilperici nomen eo- 
rum alteri insculptom. At falsum fuisse virum eru- 
ditum facile demonstrari potest, non solum ex his 
qui» supra de Chilpefici et Fredegundis tumulis re- 
tulimus, verum etiam ex ipsa istorum sepulcrorum 
inventione, quam idem Valesius Historiz su:e inse- 
ruit. Nam primo certum est nulla ibi uxoris Hilperici 
indicia reperta fuisse. Suturze quidem capitis femi- 
nam indicare possent, quanquam et id periti medici 
penitus in(üiiantur, at nihil eum Fredegundem po- 
tius esse quam aliam quampiam mulierem deternii- 
nat, preter Hilperici viciniam. Hilpericum vero il- 
lum, virum principem facile crediderim, ut vel ex 
solo nomine conjicere licet, non vero regem. Abest 


regum sepulcris affixa erant. Nec mirum Germanen- 
ses monachos de ornando Chilperici tumulo cogi- 
tasse, eum ipse, ut ex testamento sancti Bertramai 
patet, ecclesiam novam «dificaverit, sancti Germam 
miracula publicaverit, et praedia nonnulla monast- 
rio contulerit. ) 

Antiquis regum monumentis qua in sancti Ger- 
mani basilica visuntur addere liceat insignem Codi- 
cem Psalinorum, quem vulgo sancti Germani Psalte- 
rium appellant. Hunc a Childeherto sancto antistu 
donatum fuisse nonnulli scripseruut, quem volunt ex 
llispania ab eo rege in Gailias tuisse allatum cum 
aliis ecclesiarum spoliis, quse apud' Gregorium libro im 

istorie , cap. 10 memorantur. Ut ut sit, certum est 
huic codici locum inter pretiosa cimelia deberi , nee 
sancti Germani aetate esse recentiorem. Similis om- 
nino est iis codicibus quos Hieronymus in prafatione 
ad librum Job describit, in membranis purpureis 
auro argentoque uncialibus litteris deseriptos. Dis 
asservetus fuit in basilicae sacrario inter alias ssnceto- 
rum reliquias , at postea in bibliothecz armario de- 
positus est, ubi etismnunc visitur. Charaeteris for- 
main ex Mobilloniano libro de Re diplomatiea inspi- 
cere quivis potest, pag. 557, ubi ejus specimen zri 
incisum babetur. Variantes autem qus 3 vulgata edi- 
tione lectiones referuntur tomo Y operum 4ancti 
Augustjui, nova editionis a nostris adornatse. Paulo 
recentior est alius codex Gracolatinus epistolarum 

-&ancti Pauli , cujus specimen eodein in libro de Re 
diplomatica habetur pag. 547. Non minoris antiqui- 
tatis est linteus amplus, cerporalia sancti Petri vulgo 
appellant , quem tradunt a Gregorio Magno Romano 
pontifice ad Bruuichildein reginam transmissum fuis- 
86, aique nostra ecclesi? coucessum. De ejusmodi 
linteis , quos brandea appellat, non semel agit Gre- 
gorius, potissimum libro ii, epist. 39, ubi Constan- 
lina? Augusta , qux ab eo beati Pauli reliquias efila- 
giiaverat, respondet, Roinanis non esse consuetudi- 


enim regis titulus, qui in in:criptione miuime omis- C nem, quando sanctorum reliquias dant, at quidquam 


$us fuisset. Nec cum Valesio dicere juvat, post wor- 
tem majores minoribus aequantem principes Chri- 
stianos bis nominibus gloriari non decere, aut certe 
Chilpericum  interemptuin tumultuarie sepulium 
fuisse. Utrumque enim Chi!derici regis exemplo re- 
futatur. Nam ille nobilium conjuratione, quos viola- 
tis Francorum juribus exacerbaverat, occisus, cum 
uxore et parvulo (ilio, regio tamen cultu, ut dixmus, 
sepultus est, nec oissus est regis titulus. Deinde 
Chilpericus in Vincentiana basilica sepultus fuit, iste 
autem extra fores. Ecclesiam enim nostram eo l«co 
reparatam fuisse post sedatias Normannorum excur- 
siones, quo primum exstructa fuerat, probant veteres 
»tatuz majori porte. aflixze, pavimentorum reliquiae 
effosse, uc Childerici aliorumque virorum illustrium 
monumenta, qua in presbyterio inventa füisse me- 
moravimus. ilis adde utrainque tumulo exterius et 
intus positam inscriptionem hominem indicare de 
tumulo suo sollicite ac provide gogitantem, quem 
hoc in loco imponi pre humilitaue'woluit, ut scilicet 
ecrlesiam | ingredientium pedibus calcaretur; aut 
certe in meinoriani monachorum, qui frequenter liac 
transeuntes, ad Deum pro eo exorandum facilius in- 
ducerentur. Eamdein viri pietatem indicat Crucifixi 
imago cum ipso in tumulo inclusa. Quie sane omnia 
Chilperici regis nec genio, nec mortis generi satis 
conveniuut. His et addenda inscriptio ab annis cir- 
eiter 609 Ghilperici regis tumulo insculpta, quam 
absque gravissima ratione rejicere non licet. Nee 
enim faeile quis sibi 19381 in animua inducat hanc 
8.cut et tabellas, qua aliis sepulcris ante chori mu- 
tationem 3pposite. fuerant temere hic a quopiam 
fuisse inscriptas. Has enim ex velustioribus mouu- 
meutis ngtuatas fuisse colligimus ex Petri de Cor- 
palayo abbatis Germanensis libello de Gestis regum, 
qui in basilica sancti. Germani quiescunt, aut. ei be- 
ucfieia quedam contulerunt, iu quo quidem libro, 


tangere praesumant de corpore, sed tantummodo 
braudeum in pyxide immittunt, quod ad sacratissima 
corpora sanctorum aliquandiu depositum pro reliquiis 
babetur. llabemus et sancti Georgii brachium et In- 
nocenlium reliquias, qua a sancto Germano huic 
basilieze collat creduntur, hodieque asservantur in 
ljacrario cum aliis cimeliis. Omitto sancti Vincenti 
$10lam, qux? condendo monasterio occasionem prz- 
buerat, et crucem illam operis ac ponderis incompa- 
rabilis, 3989 gemmis exquisitissimis venustatam, ex 
Hispaniis allatam, quam Viucentianz basilicze collatam 
fuisse post anonymum auctorem Vita: sancti D.octo- 
vei testatur vetus instrumentum monasterii nosti, 
ubi et laudantur thesauri ecclesie, quos ibi Childeber- 
tus rex ad decorem domus Dei maltos congregaverat. 
Hac eni. oinnia temporum vetustaá consumpsit. At 
nulla, Deo favente, unquam etas tot. beneficiorum 
meuoriam a nosiris auimis oblitterabit. Quam enim 
ἃ patribus suis acceperant pates nostri et ad ει 
wausmiserunt, nos quoque et iis qui sequentur com- 
mendabimus, ut et ip.i posteris in aevur futuris 
commendeut, Certe mos erat antiquus hoc in mnonaz- 
sterio servatus, ut in schedulis defünctorum, ruitulos 
appellabant, qu:e per singulos annos ad alia loca so- 
lebant transmuti ad defunctorum commendationem, 
Childeberti fundatoris nostri cietero'umque regum 
mentio (ieret, Ejusmodi autographum vidimus nuper 
iu bibliotheca sancti Albini Andegavensis ab annis 
amplius quingents descriptum, qui sic habet 2 Titslu 
sancti Germani Parisiensis. Anima Roberti abbatis, eic. 
Ürate yro wosiris, domno Childeberto rege caeterisque 
regibus el regiis, omnibusque benefactoribus mostra 
ecciesie. Et quidem solliciti semper fuere patres no- 
stri , ut rnemoria potissimum Childeberti fundatoris 
nostri solemnis in liac regali basilica baberetur. De- 
positionem ejus in Martyrologio inscripsit Usuardus, 
celebris hujus loci monachus sxeulo 1x. Inter. prz- 


1197 


OPERUM APPENDIX, 


cipuas vero anni solemnitates recensetur anniversa- À 


rium Childeberti regis in pracepto Caroli Calvi pro 
divisione bonorum monasterii sancti Germani , qui- 
bus abbas irrefragabiliter monachis refectiones debe- 
bat. In. libro efactorum hujus monasterii auno 
1210 compilato inter alia bzc leguntur : « In die an- 
niversarii domni Ghildeberti regis procuratio fleri 
debet ab abbate.... tanto largior, quanto ille pro quo 
fit munificeutior fuit in distributione possessionum 
et rerum sustentationi ecclesiam assignatarum. » In 
veteribus libris abbati injunctum erat hac die solem- 
niter celebrare, aut vicario ejus , si ipse mon posset , 
committere vices suas. Quanta autem solemnitate 
anniversarium istud, die scilicet 25 Decembris, fleret, 
ex antiquis monasterii constitutionibus discimus, 
quas piissimus ahbas Guillelmus in unum corpus col- 
legit. Pridie omnes omnino monachi in capitulum 
convenire tenebantur, ibique, annunt.ota ex Martyro- 
logio p:issimi fundatoris anniversaria commemora- 
tione, preces in communi fundebantur pro requ e 
ipsi concilianda, atque tuuc omnes omnium turrium 
campaus pro tanto patrono solemniter pulsabautur. 
Deinde is sepulcrum ornabatur pannis, mu!- 
tisque cereis. cireumdabatur, ex quibus uous ciste- 
ris multo major, ab hac hora usque ad comple- 
torium subsequentis diei persulutum jugiter ardebat. 
Vespere defunctorum , tum vigilie, ac postridie 
majus sacrum, prster missas privatas, quas omnes 
ἃ singulis pro fundatore celebrari injunctum 13 
erat, ut in festis solemunioribus ab abbate celebra- 
bantur, in quibus iucensabantur altaria, tum ipso 

is tumulus, atque in eo officio ornamenta tain 
celebrauiis et sacrorum ministrorum, quam et cxte- 
rorum officialium p.-etiosiora erant, et purpurei colo- 
ris. Completo ofticio, ad dasiwn , quod in refectorio 
erat, panis οἱ vinum cazteraque obsonia ministra- 
bantur. Quz omnia triginta pauperibus eleemosyna 
distributa concludebat. Quam  auniversarii solem- 
nitatem, eisi in nonnullis mutatam, hodieque cele - 
bramus. | 

REGUM DIPLOXATA (a). 


De situ, jugi psalleutio , etc., regalis basilica sancti 
Dionysii prope Purisios. 
Cuanra Cutorann ll. 
(Ex autographo.) 

e... Viris inlustribus Clirodegario...... iente per 
basilecabus de suis propr.ís facoltatibus per testa- 
menti pageuam voluerit legaliter delegari, per nostris 
suthoretatibus testamentum noster Dodo Abba 
de basilecas domni Dioninsii martheris peculiares 
patroui nostri testamenti pagenani ἃ Jobanne quon- 
dam negutiante...... aliquid de suis facultatebus ad 
basileca ipsius saucti Dionensio vel reliqua loca san- 
eta infra oppidum Parisiorum civetatis , etiam et ad 

,alicus de suis propinquis, per ipso generaliter confir- 
; δὶ deberimus. Duod nos magnetudo vestra , sicut 
"unicuique justa pelentes, vel pro nostr: mercedes 
compendium bunc beneficium non n 86........ 
&epe dictus Johannis ad antedicta basileca sancti 
domni Dioninsio vel] reliquas sancta loca aut suis 
propinquis juste nuscetur deligasse , hoc est in terris 
domebus , mancepiis.... entis vel reliquo beneficio, 
hujus auetoretate noetra..... generale beneficium 
confirmatum ad ipsas basilecas, vel suis propinquis 
proficiat in perpetuum..... mentum, similiter per hauc 
Brsceptione firmati valeant permanere securi, et ut 
auctoretas ampliatis titolis nostris et futuris 
temporebus inconvulso jure..... Chlotacharius in 
Christi nomene Rex banc przceptionem subscripsi , 
Urdinus optulit... nostri Stirpiniaco fel. in Domino. 


Ex Chiodorei II diplomate. 
(Be Re diplomat. p. 466.) 
Chlodovius.... pro cojus [Christi] amore et de;ide- 


1198 


rio inter citeros gloriosos triumphos marterum bea- 
tus Dionisius, Leutbherius et lustecus meruerunt 
palmam victuriz , et coronam percipere gloriosam 
ubi per multa tempora in eorum basileca, in qua re 
quiescere videntur, non minema miracola Christus 
per ipsos videtur operare, in quo etiam loco geneto- 
res nostri domnus Dagoberthus et domna Nantbechil - 
dis videntur requiescere... et quia ab ipsis princi- 
pebus vcl a citeris priscis regebus vel zeciam a Deo 
timeutebus Christianis hominebus ipse 1984 san- 
ctu: locus... videtur esse ditatus e!c. eo scileci 
ordenes, ut sicut tempore domni genet ris nostri ibi- 
dein psallencius per turmas fuit instetutus , vel sicut 
ad monasihirium sancti Mauricii Agaunis die nocto- 
que tenetur, i-a in loco ipso celebretur, etc. Datum 
sub dii x. Kal. Julias an. xvi [Id est , an. 635] regnl 
nostri. 

Ex Childeberti ΕΠ placito, pro mercato sancti Dionysii. 

(Ibid., p. 482.) 

Childebertus rex , eie. Venientes agentes venera- 
beli viro Dalfino albate de baselica peculiaris patro- 
bis nostri sancti Dionisii, ubi pretiosus domnus io 
corpore requiescit, adserebant... quod a longo tem 
pore Chlodovius quondam avus noster, seu et post- 
hia avuncolus noster Childericus, vel domnus et 
genetur noster Theudericus, etiam et germanus noster 
Chlodocharius , per eorum prazeceptionis illo teleneu 
quicquid de omaes neguciantes aut Saxonis, vel 
quascumque libet nationis , ad ipsa sancta festivitate 

mni Dionisii ad illo marcado advenientes, ab ipsa b3- 
selica sancti Dionisii in integretate concessissent, etc. 
Etquatenus autebactis temporebus clade intercedente, 
de ipso vigo saneti Dionisii ipse marcadus fuit emu- 
tatus, et ad Parisius civetate inter sancti Martini et 
sancti Laurentii b»selicis ipse marcadus fuit laetos , 
et inde preceptionis pradictorum prineipum accepe- 
runt, ut in ipso loco... pars praedictze baselic.e domni 
D'onisii in integretate reciperit, etc. Datum quod 
flit miusis December dies xin. anno. xvi. [Id est, 
an. 710; rigni nostri Mam :ccas feliciter. 

Ex diplomate Theoderici Calensis, 
(I bid., p. 483.) 

Theudericus rex Francorum vir inluster. Opor- 
tet e c. Pro cujus amore et desiderium inter citerus 
gloriosus triumfus iuartyrum beatus Dionisius cum 
sociis suis Rustico et Ele.therio, qui primi a 
stulos sub ordinatione beati Climenti , Petri apostoli 
successoris, in hanc Galliarum provinciam advene- 
runt; ibique pradicantes bapüisinum poenitentize et 
remissionem peccatorum, dum in hunc modo con- 
certabant ; ibique meruerunt palmam marthyris, et 
coronas percipere gloriosas, ubi per multa tempura, 
et usque nune in eorum basilicam, in qua pretiosa 
eorum corpora requiescire vedentur, non mínima 
miracola virtute Christi per ipsus dignabatur operari, . 
in quo etiam loco gloriosi parentis nostri , vel bona 
memories proatavus noster Dagoberthus , quondam 
rex videntur requiescire : utinam ut et nus per in- 
tercessionem sanetorum ipsorum ín eazelestis rigna 
cum omnibus sanctis miriamur participare et vitam 
siernam percipere. lgitur venerabilis vir fidelis 
noster, Deo propitio, Bertnoaldus abba de ipea besi- 
lica peculiaris patronis nostri domni Dionysii, missa 
petitione per illustri viro Carlo majorem domus 
nostro clementi: regni nostri reddedirunt, e- 
rentes eo quod a longo tempore a ponteficibus 1285 
Parisiorum urbis in priviiegius ad ipea base- 
lica domni Dionisii fuissent concessus, et ad an- 
terioris Regis parentis nostrus de eu tempure usque 
nunc conürmitus, qui et ipso privilegio seu e' 
ipsas preceptiones vel confirmationes se pre ma 
nibus abire adfrmant : sed pro integra firmetaie 
petiit ipsi vir Carlus, vel ipsi abba celsitudinem 


* Vide Fredegarii Scbolastiei Chrouicum , cap. 79 , notamque f, col. 656; item lib. de Gloría martyr, 


cap. 72, notanmque ἡ, col. 768. Ενιτ. 


1199 


S. GREGORII EPISC. TURON. OPERUM APPENDIX. 


nostra , ot οἱ nàs iteratis per nostra prxceptione hoc 4 sicut temporebus anterioruom Regum , parentum no- 


deberirftus adfirmare, quorum tam religiosa petitione 
libentissimi snscepisse, et in omnibus confirmasse 
vestra comperiat magnitudo Sed ete. Et illut viro in 
hunc pri:ilegio nostr:» serenitatis placuit inserendi , 
: ut cum abbas de ipsa casa Dei de hunc sxculo nuto 
divino fuerit evogatus, licceat ipsius suncti congre- 
gationi de ipso monastirio ex semetipsis elegire; et 
quein bonum et condignum invenirent, qui honuus 
abbatis secundum urdine sancto possit regere vel 
gobernare, et unanimiter consenserint ; data aucto- 
ritate a nobis vel a successoribus nostris ibidem in 
ipsa casa Dei instituatur abba : et pro estabilitate 
rigni nostri vel pro cunctis leodis nostris seu saluti 
patrie Domini misericordiam vafeant exorare. Qua 
optematum inlustrium. virorum nostrorum procerum 
gratissemo animo et integra devotiune visi fueimus 
prestitesse vel concessisse, eo e£ scilicet urdene , ut 


strorum, ibidem in ipsa sancía baseliea psallentius 
per turmas fuit institutus, sicut ordo sanctus edocit, 
die noctuque perenniter in ipso loco sancto celebre- 
tur. Quam urdenationis etc. Data ipsa die Kal. Mor- 
lias anno 111. rigni nostri, Valencianis in Dei nomine 
feliciter amen. 


Ex placito sub Pippino rege. 


Pippinus rex , etc. Anno octavo regni nostri [4d 
est, an, 759] ..... venientes Agentes sancti Dionisio, 
et Follerado abbate... intendebant et ostendebant 
preceptum Dagoberti regis , qualiter ipsum merca- 
tum stabilisset , in ipso pago, et postea ipsum eum 
omnes teloneos ad partem sancti Dionysii delegasset 
ac firmasset. Et ipse domnus rex Pippinas adürma- 
bat quod semper a sua infantia ipsos teloneos parti- 
bus sancti Dionisii habere et colligere vidisset , eic. 





[e 


INDEX GENERALIS 


. OPERUM SANCTI GREGORII 
EPISCOPI TURONENSIS. 





Litterule pr. denotant prafaátionem, cujus paragraphos arithmetica nota designat, n. tero 


notas. 
eapressi. 


wmeri signo pr. carentes iis respondent qui crassiori charactere it textu. sunt 


À 


Aaron signat Trinitatem, 105. Ejus 
lozius, 255. 
Abacivum villa, est Bacivus, 066, n. 
Abari Chum, 645. Vide Avares. 
Abbas presbyter et sacerdos dicitur, 
791, 793. Sacerdos, 109, 225, 1253. 
"Antistes, 1228. Clericos (acit, 805, 
1169. Signum ad officium divinum 
pulsat, 54. Duorum monasteriorum 
simul, 962. Judiciis praeest, 1553. Le- 
ti regum nostrorum, 555, θὲ seqq. 
ligebaht episcopum, 1551. A Chilpe- 
rico torti, 259. 
Abbas urbis Cadureinz, 355, 
Abbatis severitas ad vitandam vani- 
tatem, 175. — Abbatissarum et mo 
nialium processio Rhoms, 482. — Ab- 
baussa Pictav. a sancta Radegunde 
instituta, 472. 
Abbelinus comes, 617. 
Abdirama Sarracenorum rex, 674. 
Occiditour, 675. 
Abel justus, 841. A Cain occisus, 8. 
: Abia rex Juda,16. . 
Abiud, 16. 
'Ablutio defunctoram, 115. Vide De- 


l. 

Abominauo desolationis, quid? 7. 

Abra religiosos, 1058. 

Abraham, 14, 198, 576, 847. Ejus 
posteri, 14. 4188, 676. Pater; nativi- 
125; promissiones ipsi facts, etc., 10. 
Reges qui ejus slate regnabaut, 17. 
Circumcisionis signum recipit; liite- 
rula additur e,us normiei, ul dicatur 
pater geutium, 11. Trinitatem signat, 


105. Ejus tides, 255, 1158. Sinus, 499, 


Ejus filios fides facit, 161. 
Abrabam abbas, 72. Ejus Vita, 1157, 
etsegq- Epitaphium, 1520. 
Ábrincaue urbe , 140. Ejus ineola s3- 
Datus, 1091. 


Abrincenses episc. LeudovalJus, 
213, n. 1062. 

Absalon Judze figura, 1258. Ei Chra- 
mnus comparatur, 161. 

Absyotlium vino et m"lle mixtum 
potio l'rancis jucunda, 404. Et Hoina- 


bis, 405, n. 

Ábundantius, 616. 

Accusatio temeraria excommuni.a- 
tione punitur, 265. 

Acbaia ibi predicat sanctus An- 
dress, 1261, 1265. In. ea urbs Patras, 


Achaica, ornatz palla, 1515. 

Acharon deus falsus, 882. 

Achate dea, 769. 

Achaz rex Juda, 16. 

Acherontica stagna, 1116. 

Achilles, 715. . 

Achim , 16, seu Joachim, ibid. n. 

Actardus resuscitatus, 1289. 

Actefledis, czeca, 1990. 

Actio, quid ? 182, n., 260; id est 
administratio urbis, 985. Actio causae 
rum, $91. Actiones, 205, 1208. Aciio- 
nes publics, 861. 

Actores dominici, 522, n. Ecclesiz, 
$18. Ville, 460. 

Adalardus comes Csvallonensis, 607. 

Adalegiselus dux, 647, 648, 651. 

Adaloaldus rex  Laugobardorum, 
621, 628. 

Adalsinda ablatissa Donatlaci, 655. n. 

Adzlul(us Langobardus calumniator, 
6238. Puuitur, 629. 

Adam, id est homo terrenus, 598. 
Fjus creatio, 8. Christi typus, δ. Se- 
pultura, 9. tas, 615. 

Addo contractus, 1291. 

Adex fluviug, 679. 

Agjutorii divini necessitas, 1201. 
Adoaldus Agonis regis filius, 611. 
casdoloaidus rex ngobardorum, 

,n 


Adorere, id est, venerari, 730, 851, 
el passim. 

Adoratio crucis, 725. Tunice Do- 
mini, 750. Confessorum et martycum, 
$25. Sepulcri sancti Martiui, 53s. 

Adouacrius, 70, 71. 

Adouarius. Fide Audouarius. 

Adrianus imp., 21. 

Adristicum mare clavo Dominico se- 
datur, 737. 

Aduaca urbe, 53, n. 

Adulfus, 615, n. 

Adura urbs, 440. Vide Vicus Jelii. 


co Econius episcopos Mauriennensis, 


/Edicii liberalitas t. mpore famis, 
555. Fortitudo adversus Gottuos, 55J. 

/Edificstionis verba proferenda, 714. 

JEdituus saocii Martini basilica, 
1125. Sancti Juliani, Urbanus, 853. 

/Edua urbs, 70. Fide Augustoda- 
num, 

/E£gs, 657, 051, 658. Regit palatium 
Chlodovei 11; 652. Ejus elogium, 652, 
et n. Obit, 651. Major domus 659. 

/Egidius, Vide Egidius. 

AEgila dux, 403. Patriaius, 605. 

AEgilbertus episcopus, C67. 

, grows oleo sancto perunctos, 31 
el seqq. 

/Egyna optimas, 652, 6535, 652. 

Egypti dieti Nilicolse, 13. Eorum 
demersio, 855. Dynasti:, 17. Meres»- 
tores, 277, n. Reges, Ceuchris, 17. 
Thepheiseu Tlhebszi, ibid. οἱ ὦ, Ya- 
fres, ibid. ἔαρος l'haraones dicti, tum 
Pol: mai, 169, n. 


/Egyptus, 12, 15, $76. Superior et 
inferior ἃ Sa racenis vastats, 
Plag:e, 276. Ibi celebris est Martinus, 
1149. Ejus solitudines et erexuits, 
1158. Urbs Antiochia, 180. Payyrus 
277, ἃ. Herbse, 377. 

(&lia s.u derosolyma urbs, 21. 


4201 


Alius Adrianus imp. 21. 

/Etosanus episcopus Sidocus, 652. 

AEltisru'te, 659. 

AEmilie ἄν» mart yres Lugduni, 119. 

AEimiliani Vita, 1210 et seq 

AEmilius martyr Logduoi, 7/79, n. 

/Euulus, Vide Emerius , 166. 

/Eneadum bella, 713. 

/Enovalaus comes Sogiontensis, 657. 

AEnulfus comes, 654. 

Anus fluvius. Vide OEnus. 

AEoli sceptra, 7135. 

/Eonius episcopus Arelatensis, 13525. 

AKonius episcopus Maurieuns, 604, ἢ, 

/Epporiuus comes stabuli, 608. 

JErarius proculus, 1161. 

A&terna mulier, 881. 

FEtherius episcopus Lug ionensis, 
40, 471, 521, 1191. Obit, 604. 

/tiberius Luxoviensis episc., 811 
e seq. Dejieltur et restituitur, 919, 
δι! . 


Atherius pater sancti Patrocli, 1197. 

/Ethiopum reges Caudaces, 169, n. 
l'resbyter Jobannes, 170, n. 

λα urbs ficta, $9, ἢ... 

Μιὰ archidiaconus J'arisiepsis, 


&tius Romanorum dux, 51, 55, 56. 
Patricius, 645. Genus et fortuna, 56. 
Dotes, 57, 547. Calliditas, 707, 708. 
Gullias a barbaris liberat, 109. Pugnat 
eui Chunis, 548, Mors, 97. 

Afer episcopus, Faustas, 1160. 

Africa, 657. AWandals occupata, 
45. A Sarracenis, 652. Ejus portus, 
483. [υἱ martyria, 50. Ibi Ingundis, 
$95. Moritur, 397. J 

Agareni qui et Sarraceni, 629. 

Agalastus rex Atbeniensiuu, 17. 

Agstheusis urbs, 449, 810. Famo- 
sissitua, 680. Gotthorum, 272, Ejus co- 
mes Gomacbarius, 810. ' 

Aguliensis episcopus Leo, 810. 
Fronimius, 448, 1 

Agathias Fraucos laudat, 15i, n. Lo- 
cus priclarus de Frapcis, 125, n. Ar- 
gutur erroris, 110, n. 

Agatudis rex Assyriorum, 17. 

Agsunum, 804. —  Agaupenses 
sancti, 108, 109. Martyres, 107, n., 
"05, 806. Eorum reliquie iu ecciesia 
Turobensi, 536. — uneDse mo- 
nasterium, $64, 574. A Sigismundo 
cousituitur, 107 et n. Contrmotio sb 
episcopis, 596 Ejus basilicze innovatio, 
555, n. Psallentium ibi quotidianum 
108, 805. Abbas Venerandus, 110, n. 

Agecius, Agetius; Vide /Etius. 

Agellius, 1143. 

Agennus, 581. 

Agentes, qui? 295 et n. Ageus do- 
mue, 56N. Villse, 459. Baslicze sancti 
Martini, 1030. 

Agericus episcopus Virdunensis, 
135, 568, 429, 451. Agericus episco- 
pus pater ChilJeberti ex lavacro, 4206. 
À quo maerens lenitur, 452. Obit, 448. 
Ejus monasterium i n. ia 

gger publicus, 30, n., seu via ρα» 
blica, 521. Via militaris, 955, n. 
Agliyoo dur, 619, n. 
Agila legatus Gotthborum arianus, 


Agia Pot His; e "51, 147, 806 
A rex Due, . 
OE 581. " ἌΝ 

. Agilbertus, Parisiensis episcopus, 


663, n. 
Agllo comes Turonensis, 1517,1519, 
1320. 


Auilolfinga gens, 639. 

Agilulfos rex Langobardorum, 488, 
609, n. Vide Ago. 

Agilulfas vir illustris, 1535. 

Axinnum urbs, 39, 699. Chilperico 
subiuur, $89. — Agiunenses, 454. 
AQqwuanensis marit  Viuceutius, 840. 


INDEX GENERALIS, 


l'agus, 054. Terminus, 561 
iuo dux, 649, n. 

Agints, 492. Dus, 1157. 

Agiulfus disconus Turonensis, 1189. 
6 ,a Stultus Langobardorum legatus, 

Agnes abbatissa Pictavensis, 161, ἢ. 
412, 414, 415, 1150. A sanctio Ger- 
mano benedicta, 475. i5H 


AÁgnüio, pro ati 
Ead Autem 14. Rex Lan- 


Ago filios Autbaruj 
gobardorum, 458, 635, 621. Ex duce, 
601. Theodelindam docit uxorem, 
650. Ejus &lii, 611. Dicitur rex Italiz, 


Agrarius presbyter, 1319. 
Agrecius episc. Tricassinus, 40i, 


M Τα ποῖα. episcopos Cabilonensis, 
gricola e 
580, 910. - 


, . 

Agricola episco Nivernermis, 
258, v. 470. pops 

Agricola martyr Bononis, 772. Ejus 
ecclesia Rhemis, 772, n. Arvernis, 772. 
Reliquiz, 69. 

Agricola patricius, 165, 569. 

Agridium purgat ventrem, 1112. 

Agrippe in-ors, 20, n. 

Agrippina urbe, 60, 793, 1170. Di- 
citur Colonia, 57, 997, 583. 

Agrippinensis episcopus Ebregisi- 
lus ; Charentinus, 503, n. 

Ágrocius primicerius notariorum,62. 

Agruculs. Fide Agricola. 

Aicardos abbas majoris monssterii, 
1280, 1231. 

Aidelfus subdiaconus, 1316. 

Aighyna dux, 653. 

Aigilulfus Valentis episcopus, 66b. 

Aigulíus abbas sancti Dionysii, 651. 
Àn fuerit episcopus Valentia: ? 652, n. 

Αἰβγηᾶ e Saxonum genere, 6419. 

Ailulfus episcopus Valentie, 660, n. 

Aipandus dux, 650, n. 

Aistulfus rex Langobardorum, 688, 
689. A Francis fugatus pacem obtinet, 
000. Fidem fallit, iterum fugauir, 691. 

i Obit, 693. 


Ajecius. Vide &tius. 

Alamannia, 1146, 1117, 1148. Antea 
Suavia, 681. Cedit Carlomaono, 703. 
— Alamanni, 506, u., 61, 62, 94, 563, 
n., 674. Cum Wandal;s dimicant, 712. 
A Chlodoveo vict! ipsi subjiciuntur, 
82, 500. Eorum rex interemptus, 569. 
Gallias vastant, 25, $6. EL Italiam, 
707. In Italia stabiliti. Francis subji- 
ciuntur, 155, n. Transjuranos fugaat, 
617. l'ippino et Carolomanno subjecti, 
685. A Carlomanno pepiti, 6814. Di- 
cuntur Suevi, 44, ἐδ, — Alamannorum 
reges, 00. Chrocus, 25. Respendial, 
61. Duces Leutbasrius, 658. Leudefri- 
dus, 593. Uncilenps, ibi4. Chrodober- 
tus, 642. Theudebaldus, 655, n. God- 
fridus, ibid., seu Goteltedus, 1553. 
Leges, 135b. — Alamanni in [talia, 
T1. An Alani? et Gallia pro Italia, ibid., 


u. 

Alani, 62, 565, n. Sub Chroco rege, 
711. Sub Jrasemupdo in Hispanias 
Vranseunt, 712. Vandalis suxiliantur, 
61. A Gottbis fugati, 56, n. 

Alanorum rex Respendial, 61. 

Alaricus rex Gothorum, “6, 463, 


403. 

Alaricus rex  Wisigotthorum, 556, 
709, 710, 711, 835, 1242. Ejus et 
Chlodovel culloquium, 90. Sedes Pic- 
tavi, 92. Chlodovei advers.s eum ex- 
peditio, 92. Vincitur et occiditur, 91, 
562. Ob bzresim, 104. Ejus thesauros 
diripit Chlodoveus, 95. Ejus filius 
Amslaricus, 105. Uxor ejus, Arevagoi, 

$ . , 


Alari 255. 
Alba Helviorum erbs, 5168, a. 
Álba pa»scbalis, 1188, n. 


Alis indutoé archidiscoaus, 185. Et 
ni, . 

Alba vestes sacerdotum, 18, 909. Et 
Levitarum, 909, 943. Et recens bap- 
tizatorum, 312, 215, 560 , 935, 975. M 
albis defunctus, 793. Miraculis elaret, 
958, 912. Tales sunt beati, 84. 

Albigensis urbe 50, 95, 555, 440. 
Fit metropolis, ibid., n. Luc vexatur, 
908. Child: berto redditur, 415. Ibidem 
martyr Ámarandus, 787. — Albigensesg 
e i Diogeuiauus, 67; Sslvius, 

, 429, 595; Theofridus, 530 D, 
305, n.; Desideratus, 595. — Albi? 
geuse, 1096. 

Albina martyr Lugduni, 779. 

Alhinganum urbs, 645. 

Albini episc. Andecsvensis miraculá 
et monasterium » Vita, ibid. 
Basilira, 99}, Ὁ ,ῬΝία, 1881, 

yter, 917, n. 


Albinianus 
Dus episco Ucetiens . 
. Albiuus rector Proviuchz, T^ jus 
[Ὁ archidiaconum severitas, 18b; 1 
Albiode: um vicus, 654. 
Alboenus, 620, 621. 
" Albofledis Chlodovei soror baptiza- 


tur e init, δι. Virgimtatem vovit, 84, 


n., Φ . 

Alboinus rex Langobardorum, 143, 
183, 1559, 1540. Chlodesindam uxo. 
rem Qucit, 573. Italian: invadit, 219, 


Alcima Apo'linaris e 105, 106, 


AlJetrudis Chlotarii II uxor 
Alesaciones, 616. 65,0 
Aletheus Patricius, 623. E regío 

Burgundionum genere, occiditar, 68. 

exander martyr Lugdun, 719. 

Altr, ibid., TS. giusl, 779 

Alexander sancti Pauli emulus, 


Alexander Maguus, 640. R 
don, a i » ΟΣ Mace- 
exandri religiosi sepultura, 094. 
AMexandri Historia, 51. Vide Sulyi- 
υ 
Alexandria a Sarracenis ca 
Aligarius 1518. ea, 952. 
ingsviensis vi 740. - 
cesis, 52. “Ὁ Ejus ec 
'thius episcopus Cadurcensis, 67, 

Alleluiaticum, 1173. u 

Allomedis sanatur, 1080. 

Almagarius dux, 619, n. 

Áimansor rex Sarracenorum, 702. 

Alocium vicus 192, n. 

pes, (84, 946. Alpium juga, ΤΊ 

Alpheida Pippini UXoF, me * 

Alpiniauus presbyter, 917, n. 

pom comes  Luronensis 1023, 
us martyr Lugduni . 

Aliscii, 610. GI. i" 

Alsatis, 616, n., 624. Cedit. Cario- 
manno, 703. 

Alstidius testamento sancti Aredil 
subscribit, 1514. 

Altaris cum reliquiis sanetorum de- 
dicatio, 758, 759. cratum, 1192. 
Cum reliquiis, 414, 0., 879. Ab ept- 
scopo consecratum, 1225. Simul cun 
muneribus coopertorio tegitor, 119. 
Altari impositis reliquizs, 875, 1089. 
Altari oblata pecora, 873. Altaris 
348, 502, 507. Fidejessor, 318. form. 
in caemeterio, 986. 

Altarioum, 538, 547, 858. Altarium 
eem αὐ! ? ὅδ, 12. nbi ΟΟΠΜΒΙΝ 
can ci, . us instruitur 
1339. Fiunt jurameut», 189. ᾿ 

Alticus Bul 6045. 

Altiwona eivitas, 13550. 

Altiuum urbs, 1548. 

Alumne martyr Logduct, τα. 


M 


1905 


Amsbilis presbyteri miracula, 921. 
LOS hori | 
ngorum 
107, 565. Uxor Hermenefridi, 1592." 
Amalafrida soror Theodorici regis 
᾿ Iuliz, 170, n. 


Amalaricus rex Gotthorum, 94. So- 858 


rorem Francis regum uxorem ducit, 
105. In eam ssvit, 115. O.ciditur, 1114, 
Ad ; 965. Narbone, 115. Barcinone, 


vs Anatar.os presbyter Proillii , 1518, 
Amalasuntha Theodorici filia, 151, 
n. Ejus mors, etc., 152, n. Causa, 


566, n. 
Amalberga regina Thoringorum, 500 


Amalbertus, 665. Flaocsti germa- 
nus, 659 


Amalgarius dux, 616, 649, 659,060. 150 


Besus et Donatiaei fundator, 635, n. 
Amalo dax , 450. Misere perit, 451. 
Amandini ecclesia Arvernis, 74, n. 


Amandus episcopus Sigibertum ba- 40 


ptizat, 657, n. 


Amandus e Burdigaise, 67. 
Locum cedit vetino, 931. S 


Amandus dux, €50, n. 

Amantes due Arverni, 35, 930. 

Amantii episcopus Rutenepsis trans- 
latio, 1160. Dasilica, 1160. Monaste- 
rium, ibid., n. 

Amanugus comes Pictavensis, 697. 

Amarandus martyr Albigensis , 787, 
788. Ejus passionis historia, 787. 

Amaseorum civitas, 1263. 

Amatissa fluvius, 91, n. 

Amatores ba;uli infantum, 967. 

Amatus patricius, 185, 575. 

Amazones, 705. - 

Ambacieuns.s Yicus, 91. Ibi pons ex 
navibus, 1048. Eccle-ia , 528. Sacra 
sancto Dionysio, 1518. 

Ambiacensis vicus, 1157. 

Ambiacinum monasterium, 1501. 

Ambianensis episeopus Bertefridus, 
445, n. Reatus, Honoratus, 252, n. 


, n. 
Ambisni celebre ssocti Martini mi- 
racolum, 1019. 10] et cenobium, 1019. 
Ambitio episcopatus delLestanda, 176. 

Amblava, 672. 

Aubrosfas Mediolani episeopus morti 
sancti Martini interest, 1008. Ei reve- 
ἰδίαν sancti Gervasius et Protasios , 

Ambrosius misere perit , 389 , 290, 


Amelius epi » 597. Bigorrita« 
Dad rnenrgis vallis, 625 
vallis, 625. 
pestes xd fllius Aram, 15. 
Amirsmomeni rex Sarracenorum, 


Ammonius agens baesilice sancti 
Martini, 1020. 

Amnasrus Hunnorum rex , 1271. 

Amnarus junior sancti Martini pa- 
truus, 1274, 1272, 1115, 1277. Episco- 
pus Hunuorum, 1377. 

Amo Langobardorum dux , 186. Fu- 
git, 187. 

Amon rex Juda, 16, 17. 
"wed rex Sarracenorum occiditur 
1 oAmnormoni rex Sarracenorum, 701, 

Amos episcopus Jerosolymitanus, 


599, u. , ἢ. 
Amphibaium album paschale, 1188, 


n. 
Aumpbibolum, 94.. 
Amphytrion, 715. 
Ampsuarii seo Ampsivar!i populi, 60 . 
Ampulla sauguinis sancti Stepbani , 
159, n. Oleo sancti Martini plena, S58, 
ete. Oleo miraculose repleta ad sancti 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TUÜRONENSIS , 


Martini sepulerum, 1059. Servata δὰ 
segrorum inedelar, 1060. 
Ampulla Rhemensis, 85, n. 
Anafledis Theodorici Magni UXOF, 


, B. 
Anagildus a sancto Juliano sanatus , 
 Analogium in ecclesia sancti Cypria 


i, 826. 
Auanis punitio, 472. 
Anargyri martyres, 851, n. 
Anastasius papa Chlodoveo Christia- 
no gratulatur, 1533. 

Anastasius imperator Chlodoveum 
cons.lem creat, 95. 
Anastasius episcopus  Antiochim, 


, 8. 
Anastasius abbas, 287, Sancti Victo- 
ris Massilie, 958, n. 

Anastasius presbyter Arvernensis , 


Anathemata ad sanctorum sepulcra, 
Anatolius reclusus Burdegalensis, 


Anaulfas:Persarum imperator, 398. 
Fit Christianus, $99. 

Anchises, 715. 

Anciila Dei, 125. Id est sanctimonia- 
lis, 126, n. 

Andarchius, 188. Fallit Ursum , 189 
Comburitur ab eo, 1, 190. 

. Andecavinus homo, 1022. /Eger sa- 
natur, 279. 

Andecavis urbs, 252, 395, 491, 1095, 
4550, 1552. 

Andegavum, 70, 214, 259, 539, 415, 
$01, 554, 614, 1096. Α Childerico obti- 
netur, 555. Andegsvum territorium, 
451, 1087, 1095, 1125. lu eo pagus 
Carnonensis, 10609. Vicus Croviam 
1125, 1128. Vicus Cracatonnuim, 1 
Regio, 1060. — Andegavense monast. 
ἃ Licinio conditum, 535. — Andegavi, 
190, 504, 578. In Britannos ducti, 257. 
Fame vexat, 518. — Andegavenses 
episcopi Maurilius, 1381; sanctus AI- 
binus, 977, 1281; Audoveus, 501. — 
Audegavi dux Beppolenus, 412. Comes 
Theodulfus , $91. — Andegavus civis 
Licinius episcopus Turonensis, 555. 

Andelaus, 598, 618. Colloquium, 440. 

Anderitum urbs, 26, n., 518, n. 

Andreas passus apud Patras, ejus 
basilica, et wanna et oleum e sepulcro, 


154 , 1264, Sepulerum wiraculis illu- 215 


stre, 756. Reliquis in Burgundia, 751. 
Apud Turoues, 754. Agstis, 810. Mo- 
Dasterium Agesthense, 810, ἢ. Aliud 
Rom: a sancto Gregorio conditum, 479, 
n. Basilica Arvernis, 172. A Prssmon- 
stratensibus possidetur, 172, n. Apud 
Novum vicum Turonum Tob c n: Ejus 
passio apocryp , D. Liber de 
ejus miraculis , ibid. Acta in Liturgia 
Gallicana, pd 
ndress legatus Constautinopolita- 

nes, 1549, 1550. 
: Augelorum miracula, 895. li nesciunt 
diem judicii, 7. 

Angeris fluvius, 1211, 1212. 

Angeris monasterium, 12423. 

Anglorum conversio, 165, n. Rex 
Etbel ertus, 165, aa elisneusis, ὅδ, 

nianus episcopus Aurelianensis, 

107, 708. Ejus basilica, 457, 652. 
,,Anicium a Vellava urbe disuuctum, 


Anime immortalitas et natura, 7, 
vivit post mortem, 497. 

Animodus vicarius, 489. 

Animus tribunus, 1044. 

Apinsula monasterium, 214 

Anna Helcanse uxor, 1165. 

Aunoruni comnputationes, 10, 14, 15, 
16, 19, 36, 538, 576, 615, 070. 

AÀnuulus in spousalibus, 1359. 

Anuulus regis, 201. 


1201 

Ánnus ὃ quo mense incipit, 876. 
Gregorium, 1255, n. A Marüo; 11. 
Ànm ecclesiastici initium olim in Gal- 
lia, 751, n. 

Anonymi sancii apad Ssntooas , 912. 

Ansegiselus Francos nobili$, peter 
Pippini, 555, 667, 

Apsfledis uxor Waradonis, 669, 670. 
. Ausoaldus, 204. Chilperico regi fide- 
lis, 575. Legstus tn iam, 583. 
Erat genere Francus, 629. 

Aunsovaldus, 260, 325, 405. Ex reg 'i 
[ioribus ; 930. Fugit, 585. Chilperici 
egatus, 295, 394. 

Austrutiones qui , 98, n. 

Ántenna crucis "irum refert, 1011. 
4 aa ptestius, $96, 415, 416, 454. Dux, 


Anthemius imperator, 65, n. 
iod themios episcopus Senonensis, 


Antichristus, 519. Quid faciet, T. 
Antidius episcopus, 578. Agipnes- 


I jus mar. 

tyr, 21. E, i by niartyr, 21. 
Gregorius, 599. 600. 

Antiochia /Egypti a Persis capta, 


Antiphanes Megarensis, 1265. 
Antipbons, 1182. In matutinis, 1187. 
TE scopus incipit, 403. Et cantat, 
Antistes dicitur abbss, 12936. 
Antolianus martyr, 25. Arverpas, 
795. Ejus ecclesia, 796. Re ,1398, 
A.ntonía martyr Lugduni, 779. 
Antoninus i stor, 91. | 
Antoninus d ex ecclesia de- 
Jieitur, 834. - 
Antonius frater saneti Patrocli, 1197. 
AntobDios Magnus, monachus, 28. 
Antonnacum, 630. 
A bollinaris mar[je Hbeanis, 785 
naris mart - 
μα κα, T$. Σ, me 


Apollinaris Arvernns in v 
densi , 94. Sancti. Sidonii filius, aur 


D. Periculum evadit, 774. Ej 
Arvernensis, 105, 705, 1161. Obit, 106. 
Apollonius msrtyr Lugduni, ΤῊ. 

v Apoplexia, sanguinis percussio, 997. 
Apostata, qui e monasterio fagerat, 


Δι joli ἃ Christo edocti , TES. Per 
ecim lapides , 
1005. Totam [on ntant eciam , 
1240. Sanctum Petrum episeopem or- 
dinant, 750. Nihil babent proprium, 
7T24. Dispersi per orbem, ad Maris 
obitum egantur, 724. Eam 
gor orum gera Mou, τῶν 

υ D , 
70. Basilica Parisis ὑετοὶ xm 
1187, n. Eorum discipuli im Gallim 
ΨΥΧΗΙ sedes, 688, 601. Romans, 
43 765. Tum et alise, 1 ei a. ld ex 
episcopalis, 470. 


p li 
Apostolica traditio, 497. 


Aportoliei , id est 9 E, 
Is . lo issimum Romani, Es a. 
postolici canones, 238, p. 
Appellatio ad papam, 252. Et ad 
nedum, 153. P" eis, t 
pellinus 9. 
Abpennis formula, 1332, 1555. 
Apta religiosa, 1058. 
Apri (sancti) eccicsis, 651. 
Aprunculus Arvernensis row 
T0 1161. Ex Lipgon ensi, 1 


obit TID episcopus Treveroram 


Aptacharius Langobsrdurum , 
M9, n. Ejus legatio ad Guniranaum, 


4905 
ANT. Tum ad Chüdebertum, 188. Obit, 


Áqua abluitor sancti. Martini sepul- 
erum ante Pascha, 10:0, 1095. Inde 
aqua benedicta e sepulcro saucti Mar- 
tini, 254. 

, Aqua benedicta, 747, 968, 1 165. Ejus 
virtus, 1065 
Aqua calida (ides recta approb»t.r, 


Aqu: judicium , 799, 800. 

Aqu Tarbellicze. Ejus episcopi F'au- 
stisnus , 557, $71, 992; Nicetius, 592, 
$03, n., antea comes, $57. 

Aquse Sextiz in Provincía, 228, 115, 
9. Ejus patronus Metrias, 951. 

Aquenses, 186. 

Aquenses episcopi Pientius , 238; 
Franco, 951. 

Aquila rez. Vide Agila, 

Aquileia, 57. Diruitur, 56. 

Aquilinensis episcopus, id est Eco- 
lismensis, 469. 

Aquitania, 654, 682, 695, 699, 1281. 

icta G«rmania? 77, n., 1301. Eius 
caput, 698. A Francis acquisita, 197 
Ὡ., Pippino subjicitur, 699, 702. Àb eo 
vastata, 695. Inter ejus filios divisa, 703. 

Aquitani» dux an jus regium ha- 
buit? 675, n. Duces Wilicharius, 158, 
n.; Kudo, 672, etc. ; Chuuoaldus , 683. 
Princejs Waifatius, 693, etc., 705, 

Arabicus sinus, 15. 

Aram fllius Esrom, 15. 
soiree dux Theoderici regis Italici, 


Araris fluvius, 85, 212, 599, 800, 
912, 992. CognominatusSaoconns, 663. 
Áravatius episco 


Tungrorum, δὶ. 
An Servalíus 
1108 


ibid., n.; Trajectensis, 


Arbatilicus pagus, 822 
vu Arbosstes presbyter perjurus puni- 
rl, *Jeo 


comes, 50, 60. Genere 
Francus, 59, n., 549, n. Victus a Fran- 
cis, 549. In eos coo urat, 550. 
Arboris fluvios, 688. 
Arca Noe typus Ecclesise, 9. 
Arca fluvius, 687, n. 
Arcadius imperator, δὲ, 538 


itüricensis episcopus 
1198. P ᾿ 


Areadius Apollinsris filius, 106, n. 
Senator Arvernus urbem prodit , 115. 
Witurigas fugit, 115. Procurat necem 
Gliorum Chiodomeris, 134. 

Árchang lorum basilica, 750. 

Archíater Marileifus, 216. Theodo- 
vici, Petrus, 607. 

Archicancellarius, 1150, n. 

Archidisconus aiba vestitus episco- 
pum iavitabat sd altare, 1835. Ceteris 
clerieis prsefeetus, 11908. Parvulos eru- 
dit, 809. An plures in una ecclesia? 


,2 
Archinbaldus episcopus Nices, 281, 


n. 

Archipresbyter Arthonz , Eulalius , 
898. Beeciaci vici, 822. Ecelesiz san- 
eti Jullani Publianus, 866. Nemausen- 
sis 808. Nereensis, 1201. 

presbyteri, 306, 307, 525. Ofü- 
cium pi gerit, 206. 
filia resuscitata , 725. 


b. 

Arciscensis campania, 603. 
Arcontius, 850, n. 

Ardoisos, Dians, 15395. 

Arduenns silva, 595, 619, 626, 617, 
688. Ibi colitur Diana, $83, n., 1595. 

Aredius Gundobadi regis consilia- 
gius, 908. Chlotildis nuptias impedire 
eosatur, 559. Et Collationem pro fide , 
1325. Gundobeadum a ruina eripit, 86, 
87, 561, 562, 
Pe cancellarius Theodeberti , 


INDEX GENERALIS, 


Aredius abbas, 3586 , 596, 771, 870, 
12352,159. Lemovicinus, 1115. Lemovix 
Neb ter, 7635, 879 ,'880. Gesta sancti 

icedi Trevirensis narrst, 1210. Turo- 
nes veuit, 1063. Ejus devotio erga 
sanctum Martinum, 001, 1094. C«i sua 
omnia legat. 1514. Moribundus suos 
adhortatur, 1502. Obit, 525, 1301. Ejus 
vite compendium, $25, 521, 525. Mo- 
naster.om jostituit ; 939. Miracula, 
1303. Vita, 1285 eJ seqq. Testamentum, 
1308. Ejus ΡΥ Jocundus , frater Eu- 
sStadius, 13192. Alter frater Renosindus, 
1061. Mater Pelagia, 985. 

Aregisilus, 117. Occiditur, 118. 

Aregíus episcopus Vapinconsis, 258, 


n. 
gos regundis Chlotari T uxor, 143, 145, 


Arelso villa, 603 

Arelas urbs, 26 , 54, 467, 677, 808. 
Α Gotthis eapta, 138. Ab Arvernis, 
912. A Sigiberti exercitu rapta tum a 
Guutramno reclpitur, 170. Ejus obsi- 
dio a Francis soluta, 127, n. lbi Chro- 


, Cus captus, 711. 


Arelatenses ep 'scdpi Trophimus , 
25; Leontius, 165, n. ; Sabaudus, 170, 
410; Licerius, 410, n. ; 411, 418; Vir- 
gilius, 418. Paschasius, 4 {7,.ἕ 445, n.; 
sanctus Cesarius, 472; /Eouius, 1325. 
— Arelatensis martye Genesius, 777, 
198. Arelstensis Dynamius, 481. — 
Arelateuses diptvchzs, 418, n. — Are- 
latense monasterium, 167. Liliola, Cie- 
saria, item Caesaris, sbbatisss, 468, n. 
— Arelatensis provincia, 141, 185, 
402, 513, 1171. A Gotthis vastata, 4275. 
Sub Guntramno, 415, ἢ. — Arelatense 
castrum Ugernum, 402. 

Arelaunutn silva, 150, n. Villa regis, 


, D. 

Arembertus dux oceisus, 619. 
Aremirus rex Gallicim, 1012, n. 
AÁremoricam Britanni invaserunt, 


, D. 
Arena urbis Treveriez, 711. 
Arescias martyr Lugduni, 779. 
Arevagni Alarici regis uxor, 1593. 
Argeutei urcei in ecclesias, 764. 
AÁrgenteus minoris est pretii quam 

trians, 1028. 

ioi rgenti donum sd pondus sgroti, 


9. 
.Argentolil beats; Marise monsste- 
rium, 750, n. Ibi Tunica Domini, 729, n. 
Argentomagus, 697, n. 
Argentomaus vicus, 1297, 1498. 
Argeutonus castrum, 697. 
Argentoratensi« urbs, S14. Dicitur 
Strataburgum, 460, n. 
Argeus rex Macedoniorum, 17. 
εὐ λείνογαοι rex Tropss, seu Trophas, 


Arialdus dux, 649, n. 

Ariana bzresis , 45, 218, 1275. Ba- 
ptismi iterationem docet, 45, ἐδ. Refu- 
tatur, 253. Divinitus confutstur, 757. 
Eam tuetur Theodoricus rex, 766. 

Ariaui impugnantor, 6, 7, 516. Eo- 
rum libri cremati, 598. Spiritum san- 
ctum impugnant, 255, 815, 814. Do- 
cent tolerantiam religionum , 256. Eo- 
rum infelicitas , 107. Impostura dete- 
giiur, 904, 88, n. Collatio cum ilis 
coram Gundobado, 88, n., 1522. Vin- 


euntur, 1524. Miracula non patraut, 729 


4355, 454. Miraculo eonfusi, 815. Korum 
mos in communicandis regibus, 158. 
Hispaniam inficiunt, 811. Et Suevos, 
1012. Chlodoveo sunt. exosi , 92. Nihil 
8 sancto Martino obtinent, fscti eatho- 
lici postulata accipiunt , 1013. Aposto- 
lorum basilicam venerantur, sed non 
audent ingredi, 435359. Ad ecclesiam 
veuientes baptizantur, 598. Chrisman- 
tur, 85, n. 88, 168, 218, 15i. Dicuntur 
fieri Chrigiani, 930. 


à Arianorum concilium Toletanum , 
. ἢ. 
Arianorum épiscopi, Cyfola, 46, etc. 
Athalocus in provincia Na epsi., 
434, 455, n. Sunna, Uldila, 456, n. 
Burguudionum Bonifacius, 1524. 
Aribertus, 629. 
Ariberius rex , 567, 668. Vide Cha- 


ἡ τ piseopos Lugduni, 605, 608 
ridiusg e ug aunt . 
Sancti Desiderii mortem procurst , 

Aridius episcopus Vspincensis, 258, 
D 


int mots , 74, 256 , 155. Nefanda, 


Arimbertus dux, 649. 

Arioaldus rex Longobard., 628, a. 

Arioli non consulendi , 1024 , 10255. 
Detestandi, 881, 883. Eorom fallacise, 


411. 

Aripenhis terr», 258. Mensura, 10. 

Arisitensis episcopus Mundericus, 
307. Ejus sedes ubi fuerit , ibid., n., 

» D. 

Arithmetica de numeris agit, 5*8. 

Arma vetantur tempore &$acrificli , 
$80, n: Ármorum concrepa!río signum 
applaosus pad Francos, etc., 97, n. 

Armatus Pericius, 185, n. ] 

Armenia a Persis vin 510. Ejus 
montes, 228, Frigors, ibid. Ibi quadra- 
ginta octo martyres, 828. 

Armenia major dicitur Porsarmenia, 

, n. 
. Armentaria saneti. Gregorii Lingo- 
nensis uxor, 1178. 

Armen!aria sancti Gregorii Lingo- 
nensis neptis, 1179. Gregorii Turonen- 
8 8 mater, ibtd., n. 

Armentarius archiater, 1059. 

Arimnentarius clericus, 1039. 

Luar mentarius comes Lugdunensis , 


Armentarius Judzus, 518. 
ΣΝ episcupus Tu: nensis, 65, 

, 0:9. 

Arnebertus dux, 651, 652, 655. 

Arnegisilus, 596. 

Arnulfus Austrasius , 620. Episcopus 
Mettensis , 650, 651, 055, 636. Secun- 
de stirpis radix, 630, n. Ejus mopnaste- 
rium Mettis, 656, n. Basiliea, 671. 

Arnulfos episcopus Turouensis ex 
Rhemorum comite, saucti Remigii di- 
scipulus, 555, n. Ejus mors, rel.quiz, 
etc., 534, n. 

Arnulfus Persarum imperator, 598, n. 

Arnulfus Theodebertum sepelit, 194, 

Aroann fluvius, 605, 604, n. 

Arola or. 602, n. 

Arphaxed filius Sem, 10 

Arrabo fluvius Hungaris, 27, n. 

Árrabo in libus, 51. 

Arsacidz reges Persarum, 169, n. 

Artemia mater sancti Nicetii episco» 
pi Lugdunensis, 1153. 

o, Pemius episcopus Arvernensis, $1, 


Artemius monachus, 1297. 

Artes septem liberales, 557. 

Arthona Arvernensis vicus, 897, 
1166. Ibi archipresbyter Eulalius, 535. 

Arula flumeu, 602. 

Arula carbouibus plena, 057. 

Arundo qua Cbristus est percussus 


Aruspicis ethnicorem, 767, 769. 
Arutisiodorensis 15, u. st 
rvatius episcopus Tuugreusis, 98i. 
Seu Trajecti, 955. Miracula ad ejus se- 
pulcrum et ecclesia, ibid. 

Arverna urbs, 72, 175, 695, T1À. 
495, 867, 921, 1168, 1169, 1174, 4174, 
1175, 1212, 1919, 1267. Pacem biabet 
sub Nicetio, 391.:Ex»m Childebertus , 
invadit, 1153. A Theodorico obsidetur, 
415. Dasilicis sanctorum tutata, 1102. 


8401 
lbi Deuteria relieta. 138. Antiqua mo- 


817, 849, 930, 918, 1041, . Siee 
tate vexatur, 1165. ipsum invadit Chil- 
debertus, 155i. Diripit Theodoricus, 
564. — Arverni delubrum Vasso, 25. 
— Arverna urbis territorium, 797. Ca- 
strum Tigernum , 782. Vicus Rícoma- 
yum, 818. — Arvernum territorium , 
751, 771, 805, 1158, 1211, 1219, 1251. 
Jpsum Saxones non devastarunt, 184, 
n. Ejas vieus Arthona, 897. — Arver- 
nus terminus, 490, 1207. — Arverna 
regio, 400, 859. Pluvia inundator, 21. 
Lve affligitur, 782. Valles, 491. — Ar- 
verni, 95, 267, 399, 500, 919, 1175, 
1288. Nobilitate Romane nitent, 898. 
Senatores, 555. Nobiles occisi, 550. 
Arverni cives, 555. Occiduntur in prz«- 
lio VogIsdensi, 94. A Theodorico rege 
devastati, 115, 785, 858, 807, 1161, 
1166. Theodeberto obsides dant , 816. 
Hue Chramnus directus, 148, 155. Ab 
ejus ministris vexaptur, 797. A Saxo- 
nibus decepti, 185. Arelatem espiunt, 
169. Vincuntur, 170. Ibi interfe.ti, 
912. Vexati, 156. Prodigiis terreptur, 
172. Lue vexati, 172, 881. Per sanctum 
Gallum servati, 145. Vincli, miraculo 
liherati, &89. Clade afflicti, 255. — Ar- 
veraüus bomo, 1259. Energumenus, 
1051. Civis Ursus, 188. Presbyter Eu- 
nomius, 784. Clerici Treviros translati, 
3170. — Arvernenses martyres, Limi- 
nius, Antolianus, Cassius οἱ Victorinus, 
25. Julisnus, 848, 1265, etc. Apos:olus 


« Stremonius, 918. — Arvernenses epi- 


scopi, Stremonius, 25, e1c.; Urbicus, 29; 
Legonus, 50; lllidius, $0, etc.; Nepo- 
tianus, 5t, etc. An Justus? 51, n., 
1401. Artemius, $1, etc.; Venerandus, 
66, ete.; Rusticus , 67 ; Namaiias, 69; 
Eparchius, 71; linaris Sidonius , 
12, etc.; Aprunculus , 74 , etc.; Eufra- 
sius, 91, etc.; Apollinaris, 795, ete.; 
Qnintianus, 105, etc.; sanctus Gallus, 
867, ete.; Cautinus, 146, eic.; Avitus, 
176, ete ; Avitus IL, 490 , n.; Bonitus, 
bid. — Árvernenses comites, Firmi- 
Bus, 152, etc.; Salustius, 152; Nice- 
tíus, tum dux, $91 ; Eulalius, 416, ete.; 
Blandinus, 694; Chilpingus, 697 ; Bec- 
co, 861; Georgius, 932; Hortensius, 
1162. — Arvernorum duces, Victorius, 
71, ete.; Nicetius, 400, ete.; Bobo, 657. 
Arvernim przfecius Sigivaldus, 116, 
etc.—Arvernense concilium, 515. Ejus 
epistola ad Theodebertum , 1534. — 
Árvernensis episcopatus ambitur, 175. 
— Arverns Lemauíis amcnitas, 113. 

Asa rex Juda, 16. 

Ásavatius episcopus Tongrensis, 


L, n. 

Áscalonum vinum, 496. 

Ascensio Christi, 19, 1165. Festum, 
80, 90, 212, 425, 551. 

Aschila, alia ab Anthemii imperato- 
ris filia, és, n. Mater regis odo- 
miri, 69. 

Asciburgum castrum, 65, n. 

Asclepius, 995. 

Ascovindus civis Arvernus, 155. 

Aser lilius Jacob, 11. 

Asia ibi persecutio, 22. Passus san- 
ctus llartholomsus, TÀI, n. Eam Franei 
Sip ant, 705, 106. Frigii pervagantur, 


Asiacum vicus Turonum, 1121, n. 
Àso dux, 627, n., 645, n. 
Asphalti mare, 741. ὶ 
Assuiuptio saneti Andrese, 751. San- 
eti Martini, 1028. 
"Asteriolus Theodeberti 1 amicus, 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS , 


131. 
Asterius fit patricius , 63. 
Astidius vir illustris abbas Atenen- 


sis, 1502. 

Ástrebundius martyr , 25, n. 

Astrologia, 558. 

Astyriorum reges, Ninus, Agaradis, 
Eutropes, 17. 

Asylum ecclesise , 462. Servatum et 
assertum, 621. 

Atsnum monasterium, $87, n., 535, 
n., 1509. Ejos fuedatio. 1241. Abbas 
Astidius, 1502. Moaachi , 1515, 1514. 

Atax huvius, 619, n. 

Aialocus e Arisnus, 434, 


, B. 
Atbhanseum locus Lugduni ct Atha- 
paconses martyres, 780. Monasterium, 


id. 

. Athanagildus rex Hispanise, 179,947, 
$07, 570, 530. Imperatoris exercitum 
vincit, etc., 147. Obit, 572. Ejus suc- 
"rad Leuva, 445. Filia Brunichildis, 


Athanagildus Theodorici Magbpi pe- 
pos Italize rex, 151, n. 

Albanagildus sancti Hermeuigili 
filius, 249, n , 485, n., 488. Constanii- 
nopoli moratur, 1516. 

Atlansrieos Gotthorum rex,80. Per. 
secutor, $1, 557. 

Athepiensium rex Agassstus, 17. 

ga 'heniensium reges — Cecropida, 
, D. 

Áthima rex Sarracenorum, 679. 

Atolus vir przeclarus, 875, n. 

Atrebates a Chlodione pervasi, 


64, n. 

Atreverici imp. Glia, 1404. 

Atroa vicus, 957. 

Aualus martyr Lugduni , 779, n. 

Attalus nepos sancti Gregorii Lin- 
Cos entis captivus, 119. Liheratur, 

22. Fuit comes Eduensis, Ibid., n. 

Auica rex 11. 

Atticus consul , 54, 1005. 

Attila rex Hunnorum, 51, n., 55,60, 
B., 707. Fugatur', 51, 55. Deeipitur ab 
/Etio, 708. ltaliam vastat, 56. 

Auo Witrimondus, 1292. 

o legatus Francorum, 644. 
Seu Audebedu et Audebellus, 645, n. 
Patrem a merte tuetur, 661. 

Auctoritas, 456, 470. Quid sit, 453, n. 
1 ,Audeffoda uxor Tbeodoricj Magni, 

Auderamnus Francus, 669. ᾿ 

Audica reguum Galliciz invadit, 520. 
Pellitur, ibidem. Dicitur Audega, 580. 

Audientia , 334, 370, 400, 415, 476, 
908. Audientialis formula. $70, n. 

Audinus. 570. 451. 

Auditores, 951. 

Audo judex, 345. 

AudobalJus palatii comes, 645, n. 
so odoenus episcopus Andegavensis, 

D 


; D. 
Audoenus episcopus Rotomagensis, 
$55, n, Obit, 669. Ejus monasterium, 
626, n., , D., 669, n. 
Audoleni filius Boso, 653. 
Audouariasdux exercitus Sigiberti J, 


10. 
aps udovaldus dux Italic:e expeditionis, 
Audovera Chilperici uxor, 169, 351, 
n., 511. Ejus filia Deo sacrata, 509. 
᾿ Audoveus episcopus Andegavensis, 
Audulfus, 615, n. 
Auglokinga gens, 629, n. 
,Apgoflada uxor Theodorici Magni, 
, Augusta Salassurum Guntramno ee- 
it 8 
Ángustanus episcopus Gratus, 1518, 


n. 
Augustinus Anglos convertitg 165, 5 


Augustis fluvius, 495, n. 

Augustodunum, b15, 659, 600, 661. 
Obsidetur, 114. lbi Bereeynthia cele- 
bris, 958. Patitur sanctus Symphoris- 
nus, 785, 872. — Augustodunevsis co- 
Dies sanctus Gregorius, 1178.— Àu 
stoduni episcopi, Kufronius, 69; 
sianus; Simplicius; Riticius, 955; 
KEgemonius, 955, 956 ; Syayrius, 170, 
etc.; sanctus Leod ius, 666. — Av- 

Stodunensis archidisconus lus, 

38. Diaconi, Desiderius, 470; 
sius, 520. Alius sanatus, 1, 96. — An- 
gustodunense cemeterium, 954, 955. 
— Augustodunense concilium, 460, n. 
-—Augustodunense monsxterium, 468. 
coingustodunensis pagus, 699. Regio, 


Augustus abbas Bituri-ensis, 063. 

Augustus civis Turonicus, 1099. 

Augustus imperstor Romanos, 17. 
Inde nomen imperatorum, 170,5. Mea- 
sis Augustus, 17. 

Auls instrumentum, 61. 

Aulus Gellius, 1145, n. 

AÁumarus episcopus liunnorum, 1277. 

Aunscharius episcopus Autisiudorea- 
sis, 437, n., 470, 1125. 

λ unulfi s Pe imperator, 508 

unulfus Persarum 908,8. 
Aunulfus Theodebertum sepelit, 145, 


n. 

Aurelianum urbs, 55, 212, $69, 575, 
457, 564, 980, 605, 657, 675, 682, 699, 
701,797. Genabom dicta, 1190, n. Ib, 
prelium sub Childerico I, 554. Aliud 
contra Attilam,708. Urbs ipsa ljberaier, 
51, 708. Hue adit Chlldebertus II, 115. 
Ibi sepultus Avitus abbas, 980. Eccle 
sia sancti Aniani, 652. Sedes regum 
Rurgundi», 602. Chlodomeris, 

569. Guntramai , 162, n., 589. Hujus 
solemBis receptio, 375. Ibi Burgun- 
dise regni conventus , 658. — Aurelis- 
nensis comes Willacharius, 510.— Αὐ- 
relianenses episcopi, Antanus, 55, eic.; 

rosper, ἰδία, n. ; Namauus, 456 ; 
Austrinus , 497, etc.; Marcus, 1175 ; 
Eusebius, 1538. —Aurelianenses, 345 
$46,319. Dunenses proterunt, 555. Ipsi 
devastantur, 531. — Aurelianepse v 
concilium, 1175.—Aurelianeusis urbis 
vicus, Columna, 109. — Aurelianensis 
terminus , 421. "Territorium, 558, 191, 
1012 .-- Aureliani episcopi Arelatensis 
15iuola ad Theodebertum , 129, 0., 


Aurelianus Chlodovei legatus ad 
Ch'otildem, 557, 558. 
Aurelianus raris Velas nsis, 519 
urelius e us ave . 
Aureorum pepe Dasilicas re 
uri donum us zegroti δ. 
Aurolegia villas, 625, n. , 
Ausanius injuste occisus, 156. 
, Ausciom urbs, T. n., 915. Territo- 
rium, , D». — Áuscenses episcopi, 
Faustus, Fabius, 395. 
Ausiense territorium, 1S. 
usonia martyr Lu ἱ, n. 
Ausonius poeta, m , 
Auspicía, 1199. Ea consulebant 
Franci, M - 
ustadius Nie episcopus, 
Austasius abbas Luxorvii, 624. 
Auster, 654, 655, 665, 667. Regnum, 
651. Childerici IL, 664. 
Auster, Austria, Austrasia, 576, o. 
Austrachia insula Frisionum, 616. 
Australdus comes, 636, 697. 
Austrapius dux, 158, 568. Fit ep 
scopus Sellensis, 159. Interficitur, 1 
Austrasia, Francie regnum, ἰδ, 
630. Ejus caput Bhemi, 165, n. Felis 
sub Dagoberto T, 655. Fam occum 
V heodoricus 11,619. Tum Chiotariss 1], 


Augirasim reges Childebertus lI. À 


7" 


1209 


595, εἰς. Theodebertus 1I, 601, etc. 
Bagobertus 1, 636. Rex Sigibertus ΠΙ, 
etc. 617, 618. 

Austrasis inajores domas, Warna- 
charius, 620; Rado, 623; Pippinus, 
650 ; Grimoaldus, 658. 

Austrasii, 328, 570, 611, θ11, 657, 
855. Fugiantur , 619. Meroveum non 
recipiunt, 219. Cli pericum aggrediua- 
wr, 575. Cuildebertum IT regem fa- 
ciunt, 516. In Sigibertum II conjurant, 


031, 632. Α Sclavis victi, 612. Theo- - 


doricum III fugant, 670. Eorum reg- 
uum, 651, 6593, Carolus accipit, 703. 
Austrasius abbas, 621, n. 
Austrechildis Gun'ramni regis uxor 
164, 220, n., 221, 569, 577. Mor 
proxime ssevitia, 2&4. Obir, 580. 
Austregesilus pagensis, 370. 
Austremoniuas. Vide Suvremonius. 
Austria, 1150. Vide Austrasia. 
Austriclinianus presbyter, 917, n. 
Aurtrigildis mater sancti Lupi, 457, n. 
Austrinus episcopus Aurelianensis, 
457, 605. 
Austrovaldus comes (it dux, 410, 


35, 4954. 
Autbarius dux imperio 9e subjicit, 
625 


Authsrius ex duce Langobardo-um 
rex, 519, 449, 487, 611, 625, 1550. 

Auitisiodorum, 577, 635, 659, 695, 
691, 698, 700, 1042. — Autisiodori co- 
mites, l'eonius, 182. Eunius Mummo- 
lus, 185.—Au:isiodori episcopi Germa- 
nns, 811, etc. Auaacharius, 470, 1127. 
Desiderius, 602, 603. — Autisiodoren- 
sis pagus, 695. Territorium, 219 

Avallocium vicus, 102, 

Avares, 169, n., 636. Forum rex Ga- 
ganus, 627. Dicti. Avares Chuui, 627. 

Avaritize vitium, 188. Fames, 11'8. 
Ejus detestatio , 789, 990 , 991, 1028. 
Ponitur divinitus, ibid., 171, 765, 841, 


Avencio, 981, n. 

Avenio urbs, 86, 271, 298, 299, 558, 
565, 567, 518, 561, 562, 571, 680. In 
Provincia, 415, n. Amne circumdata, 
$00. Obsidetur, :bid. A Gumtramuo 
capta, 170. Sigiberto restituta, 171. 
À Sarracenis capi2, 678. A Carolo Mar- 
tello reeupersta, 6783. Huc Gundoval- 
dus accedit, 568. Sophistus et philoso- 
phos nutrit, 285. Ejus episcopatum re- 
Cusat sanctus Domnolus, 284, 385. 
S; eonim terriloriom , 184, 186, 


Avennio castrum, 581. 

AvebDlica urbs, 617, n., 1146. Ab 
Alsmannis vastata , 707. Ejus Pagus, 

rentia miraculum, 949. Ecclesis, 


Áveotiolus, 1515. 
4 Ayitus abbas Miciaci, 109, 225, 504, 
5 


Avitus Aurelisnensis confessor, ejus 
b:si'ica, etc., 980. Dicitur abbas Per- 
tensis pagi, fbid. An distinguendus a 
Miciacensi ? 970, n. Ejus basilica ÀAu- 
reliani, 516, 571, n. 

Avitus ex archidiacono episcopus 
Arvernensis, 176. Ejus laudes, 175, 
n., 176, 212, 490, 796, 798, &54, 029, 
1112, 900, 121. Juds*os. baptizat, 
2185, 1595. Transfert corpus sancti lll; 
dii, 1457. Gregorium TuroneBsei eru- 
dit, 1155. Ejos Vita, 1593. 

Avitus II episcopus Arveraus, 490, 


D. 

Avitus episcopus Viena:e , 88, 596. 
Ejus epistola ad Chlodoveum, 1333. 
Gundobadum instruit, 88. Titubantem 
arguit, 89. Collaüo com Arianis, 1333 
et seqq. Ejus eloquentia, 1525. Homi- 
lia de Ajaunensi movasterio, 107, n., 
V9, n. Contra hareses scribit episto- 


INDEX GENERALIS. 


mJ ete, 89. Ejus opera, vita, etc., 
td., D. 

Avitus Arvernug fli. imperator, 65. 
Ejus luxuria, 550. Fit. episcopus. Pla- 
cenci:e, obit, 65, 951. Sepelitur 6D. 
Ejus filia nubit Sidonio, 73. 

Avo Vedastes, 554. 

Axona fluvius, 514, 621. 

Ayglolfinga gens nobilis, 650. 


[] . 
Babel, seu Confusio, urbs, 10. 

. Baboleni duo, pater et filius, 1508. 
Babylas episcopus et martyr, 22. 
Babylonis, 15. Ejus descriptio, t0, 

1587. Rex Nabuchodonosor, 17. Trans- 

migratio, $76. Captivitas, 15. 

abylonia urbs /Egypti, 12. Hodie 

Cairum, ibid., n. 

Bacces, quid, 972, 1025. 

Bacchinon, 451. 

Bacc;s villa, 574. 

Baeivum villa, 666 

Bactriauorum rex Zorosster, 9, n. 
js addo Fredegundis legatus, 415, 
Baldo Reccaredi regis uror , $68, 


n., 419. 

Hadegisilus episcopus Cenomauno- 
rum, 255, 1098. Obit, 410. Ejus usor 
et filia, 4893. Uxoris ejus nequitia, 

Badericus rex Tboringorum , 106. 
Fratrem o-cidit, 565. Et ijse occiditur, 
ibid., 107. 

Bagas-ini, 578. 

Baigass:ni Saxones, 579. 

Bajosrii, 610, n., 674. Pippino sub- 
diti, 685, 686. Bulgaros occidunt, 645. 
Eorom leges, 1534. Duces Odi'o, 683; 


Tassilo, 691. Dux, sive rex, Garibal- 80 


dus, 419. 
ui ojocassensis civis, 1071. Incola, 
Bajocassiui, 578, n. [n Bri.annos du- 
eti, 251. 

Bajocassini Saxones, 493. 

Bajocensis episcopus Leudovaldus, 
)í- etc. 1163. R ' 

ajuli, 1168. Regis, qui, n. 

Dajulss Siribert! Il, i 

Balastedo vicus, 652. 

Balbiacen.is pague, 1047. 

Ballomer; $62, 566, 452, 1568. Gun- 
dovaldus, 341. 

Balmense monasterium triplex ,1150, 
n. 
DBalneorum usus in monssterio, 506. 
Balssmo unceti Christiani, 768. 
"Belteus super alire oblatus, 791. 
Balteus episeopi, 502. 

Baliis, 513, n. 

Baltild.s regina, 250, n. 559, 665. 

Bannire, 116, n., 610, 656.— Bauni 


. exacti, 357. 


Dansatrices, 1530. 

Bap:ism| flgura, 14. In eo nomen 
datum, 395, 4181. Mutatum , 27. Quo 
tempore conlerebatur , 581. 542. Fon- 
tes iniraeulosl Ebrodunl , et in Hispa- 
nia, 950. Vide Fontes. Baptisuus 
Corsi, 18, 517. Baptusmi Chlodovei 
descriptio, 83. Quo die, 460, et ^. Ite- 
rabant Ariani, 4*5, 46, 748, et n. Aria- 
n's sd ecclesiam venientibus collatus, 


538. 

Baptisterii deseriptio, 83. 

Baptisterium Divionense, 1178. To- 
ronense, 551, 537, 101 

Raptzatum e foate suscipere nemo 
renuere potest, 532. 

Baramus Persarum tyrannus, 598, 


D. 
Barive taetu patrini flebat, 709. 
harbarum vanitas, 1254. 


1210 


Barbari dicuntur à Gregorio Frauci, 
119, et n., 362, 404, 975, 1165 

Barbatorie, 506. 
' Barberus fluvius, 1054, n. 

Barcino urbs, 1135. 565, 560. 

Barones, qui, 98, η., 125, 621, n. 

Baronius dux, 611, 619. 

Barrum csstrum, 555.— Barrenses a 
reditibus publicis exempt, 555. "U 

Bartholomei apostoli passionis hísto- 
ris, 757. In India passus est, ibid. An 
in Asia? ibid., n. Sepu'erum, transla- 
tio iu. Liparim íusulsm, reliquiz, 758. 

Ba*ileus presbyter Narboae, 745. 

Basilice festivitas, 75. Descriptio, 
08s. Basilica beata, 10294. HBasllica io 
baptisterio Turonum, 531. Vide Eocle- 
sia. 

Basilius episcopus, T7. — Basilii re- 
gula, 524. 

Basilius presbyter Lugdunensie, 1186. 

Basilius e Pictavis civibus, 188. 

Basina Thoringiz regina, tum Fran- 
corum, 66, 552. Childerici uxor, 555, 


Basina Chilye-ici fiia, 951, n., 309, 
n. Turbas, excitat, 465. A Chrodielde 
dissidet, 478, 505, 504. In concilio P1- 
claviensi interrogatur, $06, 508. ) 

Dasinus. Vide Bisinus. 

Basterna, 554, 559. 

Jjastonacum oppidum, 593, n. 
᾿ Batavodurum castrum, 671,0 

Bandastes dux obit , 581. 

Baudegesilus , episcopus Cenoma- 
nensis, 512. 

Baudegilus diaconus, 918. 

xaudegisilus sauatus, 11340. 
Baudegisilus Audegaveusis, 1195. 
Bau eleifus, 1'25. 

Baudenus monachus, 1305, 1506. 
Baudiluts martyr, monasteriam, etc,, 


Baudimundi uxor, 1231. 
Baudinus disconus , 217, n. 
Baudinus episcopus Turonensis, 145. 
1011. Canonicorum meesam fostituit, 
Μὰ Obit, 141. 
Baudonivia monialis, 112, n. . 
Baudulfus, 6135. 
Baudulfus Andegavensis, 1125 
Beatitwdo 2 terua ob oculos 


enda, 
4981, 1286. Ejus desiderium, 1395, 


1505. 

Beatus episcopus Ambianensis, 25$, 
n., 1594. 

Beccíiacus vicus, 822. 

Becco comes Árvernorum, 861. Pu- 


tur, 863. 


Beelphegor, G4. 

Beelsephon, 11. 

Belulci Winidi , 637. 

Begorra civitas, 449. 

Belenatensis mons, 898. 

Beleuus deus, id est Apollo, 898, n. 
Belgica secunda provincias, 875. 
RBelicensi« episcopus Felix, 470. 
Belieldis Theodeberti 11 uxor, 015, 


n. 

Belincio Ttaliz? castrum, 486, n. ᾿ 

Belisarius dux, 50, n. Patricius, 7112, 
Victus a Buccelino obit , 153, 134, n., 
$67, 712. 

Bella czeca sanatur, 10990. 

Bellum civile, 192, 945. Ejus mais, 
199, 200, eie. Inter C hilpericam wet si- 
gibertum, 165. Turonibus, $910. Ex»tin- 
guere conatar Gregorius argento ec- 
clesie, 571. 5 "EY 

Belluto Quadrum, 401, n. 

Bellusmons mouasteriui apod Te- 
vonos, 456, n. 

" Relss, 110, n. 

Belsonancum villa, 303, «^. 

Belvacensis pagus, 1018, n. 

Benaia cea, 1295. 

Benarnum cívitus, 442. Ejas princ» 


Barkarus ritus bellaudi , 002, 018. ^ patus, 425. 


[ELI 


Beoedicio la 
105. A E 
REIR ρα 

e , 919. 

4 ,Uenodictus » boeois epihetom , 
m. 

episcopus sanctus Ja- 

"eene Bii Jacob, 13. 

ias Jacob, 13. 

Beorritana urbe, 105, 301, 051. 

Beorritaaus episcopus Amelius, 405. 

Denies τι opus peregriuus apud 

martyr Divione, 780. Ejus. 


motutisorem offcio, 560, 
is peti solita, T 





OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS .. 


Bet'erieas rex Spenis, 606. A Theo- 
dorieo I1 despicitar, 609. Moritur, 610. 
Santooam. ἿΝ 


Bibiaai episcopus, sepul 
rom, Vitus liber, epistola et ecclesia, 






historia, festum, 557. Reli- 910. 
ἀπ 185. beaten, 13, εἰ, 60i, 990 Bibliotheen, 1 
$3 359. ας, 413, απ, Biperrouct, 4 od 
s IS, ig 8. ea 
eo. " Abs, i96. Kjus εἰμι trem, i35, n. Terrkoriwen, 804, a. 
adektor, lora Amelius $7, 
quieran vios, dela Lipidices 
Berberis Suvies, 1051. 
posu mir domes Palatii, 
09. Occiditar, 610. 
Beechikiis Dagoberti xor, 637. 
n Eufrasii, 176. 
Beregisilus cognatus i, 
ecclemis , 
Launebaudi duci uot, ibd [3 
Berinthus ia Thracia, 1361. 
Ttslis castrum , 486. 
Dd villa, s. 
2. 
Berrao sa 
Berraveasis Teromicm urbis peges, 
Bersabee mater Salomon, 
Berta i regia uvor, 105, n. 
Berta Godiai uxor, 6S. 
375, 58]. le 
ν 436, 511. Detegitur, 
Ari. ia Vates cado sé meni, EY. ctr, i01 Binrcensi eu enes 
fagit, 4S1. " n. 
is, [^w , siqus, "24, 901; Simplicius, 21 etr; 
Bertelridus epiacopes Ambiamemss, Hemigius, Sulpicius ' Severus, 
115, a. 515, ei; Eusiasims, 530; Sulpicius 
Cesomasensis episco- Pius, 530. etc.: Bertellanus, 694; Fe- 
pus, (00. n. lix, 759, 982; Tetradius, 83); Prabia- 
Mertellanus. Bitericus 691. — nus, Desideratus, 962; Arcadius, 1198. 
Berteuredis, sew Berurudis Chlotarij — Biturici, 324, 580, 505, 549, 064. 
M exer, 6H. Sub Guntramnó, 3989. — hil 
Bertharius rex aa. 351, 466, 367, d69, 518, 1101, 1107. 
Void 106. 95 er cuc Terioriom, iid, 488. 963, 107, 
291. Ejes 
Bereries comes, 615. 616. Theo- 697, 700, 790. Regio, ΤΌ, 55i, 105, 


derici I1 cubiculacius, 819. 
barras. fomes Pain 600, 661. 


Berti 





ladsstes, 
597. Gondovaldo adümret, 353, SUB. 
Eum deserit, 568. Guniramno roeom- 





n 
Bososis Italie. 69, ibid. Pao 
si Vitia et Agricole, ΤῊΣ 

oasis aiuta "d. 

Boeam amico et inimico faciondum, 


ΣΟΊ. 
Booz llus Salmos, 15. 


TS3. a. 


6, 311. 310, 509, 
Villa, 130, 690, a* 
conciliem, 


ox ines Vr 
Domus, 268. 







Alia a Brigitta Bellovacensi , 1599. 

Brittianus comes, 181. 

Briuones a Gothis czsl, 554, 555. 
Cujusdam impietes punita, 791, 792. 
Alter nomine Joliannes, 914. Alius re- 
clusus, 407. 

Br Curretia vicus, 338. Seu Hila- 

n. 

vas du ex, 849, n. Vicus Árver- 
nim, 65, 819, 854, 858, 862, 867, 869, 
881. Quantum Claromonte dissita, 145, 
οἱ €. Saucti Juliani msriyrio illustris, 
: 712367, 1268. Qui est patronus, 535. 
Ejus ecclesia, 71, n., 555. Huc venit 
sanctus Germsnus Áutislodori , 871. 
incole Christianismum suscipiunt, 

. Diccesis, 152. Pagus, 777. 

Brivense mooasterium, 963. 

Brixis territorium, 645. 

Brixis ecclesia, 539, 

Brocariaca vicus, 612, n. 

Brodul.us avunculus Chariberti, Il, 
655, Εἰ regoom asserere Dititur, 655. 
Oeciditur, 655. 

Brucariscum villa, 613. 

Brocteri populi, 50, n. 

Rrupa seu Brunichildis  Sigiberti 
uxor, 510, 511, 215, 219, 236, 253, 
$14, 315, 455, 458, 459, 414. Filia 
Goesvinue, 247, n., 419. Seu Gunth- 
suentz, 179. Seu Gadsuends, 572. 
Dicitur Bruns, 570. Seu Bruma, 1590. 
Α Goyone in Gallias adducta, 271, n. 
Sigiberu uxor, 570. Cui nubit, 167, 
168, n. Fit catholica, 168. Regin 
461. Ad eam fugit Waddo, . Ei 
mortem machinatur Fredegundis, 597, 
$45. Scribit sanctus Germanus, 193, 
n., 1545. Psrisios venit, 194, 01. Sub 
custodia, 575, 575. Exulat, 201. Me- 
roveo nubit, ibid., 576. Res suas Prae- 
textato commendat, 232. Mater Chil- 
deberti et Chlodosvinde, 441. Soror 
Gailesvindz, 442. Filii su: regui coram 
liabet, 595. Pro ingunde loquitur, 595. 
Btertefredo favet, 4328. Interest collo- 

uio Andelaensi, 429, 440. Ejus cum 
lichilde rixe, 611. Mouera regi Hi- 
nim mitut, 451, 453. Littere ad 

suriciom imperatorum, etc., ARS, n. 
Ad nepotem Atbanagildum , 1346. 
Guatrampo infensa, $59, 560. - 
eta, 455. Ei mortem minatur, 579. Sa- 
cramento qc 456. Contra eam 
conjuratio, 436, 621. Ejus opera Chil- 

icus occisos, 5R&. Theodelinda ἃ 
ildeberto wur, 610. Sanctum 
Columbenum vexat, 613, 615, 614, 
615. Bella civilia commovet, 607, 616. 
In Clotsarium movet, 630. Lopum du- 
cem salvat, $81. Εἰ adversahetur Egi- 
s Rbemensis, 312. Win- 

trionem carat, 602. Desiderium 
episcopam deponi, 605, 609. Et Unci- 

᾿ foem poniri 008, Ejecta ab Austra- 

siis, in Durguad recipitur, 603. 

Protadium promovet, 605, 607. Filio- 
FUm Bu, tias legitimas in,pediebat, 609, 
610, 612. Ch tatur, 
Mors decem regum ei imputator Pid 

. Ejus mors, 517 un 


Bubalus, 495. 

Bueceliínus dux Theodeberti , 566. 
ia fala pracla Υ gesta ula 455 len AN 

ta re , e 
n. Quam pervadit, 712, Vincit, et vinci- 
Oceiditur, 148, 597. 

officium, 57. 

Buecus Validus abbas, 448, 

Bucioveldus sbbes Viridumi episco- 
petum nequit obtinere, 448. 

Buconia silva, 96, 97, 596 

Bulgari interfecti, δἰ". 

Με εἰ δεομεὶδ villa, 122. 


INDEX GENERALIS, 


DBondiacensis si!va, 665, n. 

Burbo oppidum daplerz, 695. 

Burconia silva, 96, n., boa, n. 

Durdegala urbs, Ἧ, n., 190, 212, 
285, 205, 510, 419, 457, 514, 580, 671, 
675, 759, 930, 1105, 1157, 1110. Ibi 
hiemat Chlodoveus !, 95. De,it Guu- 
dovaldus, 555.— Berdegaleusis comes 


Garacharius , $80. — Durdigalenses, 


454. — Bordigalse repo mandus, bs 
, 0. ; Ber- 


ΟἽ, 931; Leontius, 165, 

trampus, 361, eic.; Gundegisilus Dodo, 

$95; Guadegilus metropolitanus Pi- 
; Severinns, 950.—Bor- 

civis seductor, 4235. Mona- 


Burdo fluvius, 676. 

Burgoleni relicts Domnols, 405. Fi- 
lia Constautina, 468. 

Rurguudefarones, 621, 621, 6535. 

Burgubdia, 108, 109, 135, 157, 214, 
939, 501, 557, 559, 620, 621, 626, 6149, 
691, 700, 701, 647, 651, 652, 6:5, 087, 
817, 1146, 1290. Ibi iaues, 16, 555. 
Inundatuo, 597. À Francis vastata, T54. 
Subjugata, 114. Esm | invimt.Dagober- 
tus, 631. Adit Gregorius, 1052. Bur- 
gundie re Ried 600 

urguudia Traasjurass, 600, n. 

Burgundia sub Buryundionibus, 225, 
221. Regeum in Gallis, 88. — Burgun- 
d'ones, 61, 95, 299. Eorum nomen et 
origo, sedes accipiunt in Gallis, 707, 
Sedes in Gallia, 63. Brivatem obsideot, 


854. Chlodomeris ia eos expeditio, 


1u9. Vineontur, 110. A Francis vici 8, 497 


ipsis subjiciuntur, 564. Langobardos 
vincunt, 575. Α Lengobardis victi, 
185. — Burguodionumn reges, Godegi- 
silus seu Gunthegesilus, Godemarus, 
551; Gundeuchos, 79, 80, 556; Gun- 
dobadus, 79, 80, 557, 855. Burguadis 
rex Chilpericus, 557, 1156. Sigismun- 
dus, 107, 565. Kegina Caretenes, 855, 
8. — Burguadionum rex dictus imiles 
Chiodovei, 1522. Reges patricii, 164, 
B., 1906, n. — Burguodionum ͵ 
649. Genus regium, 624. Erant Ariani, 
85, 551. Eorum sedes, 551. E 


eatbolicos habent sus , 40. Kk 
rum e s Bonifacius, 1524. Leges 
a Gondob laig, 88, et n. — Bur- 


adim regnum, 570, n., 607, 651, 
C16, 698, 659, 660, 681. Ad ipeum atti 
net Lugduneoesis psgus, 607. Ejus feli- 
citas sub Guntramno, 595. ipsuin obti. 


Det tus, 65$. Sibi asserit Ca- 
rolus Martellus, 675, 677. Cedit Carlo- 
manno, 702. Patricii dicuntur ejus 


prsefecti, 164, n. Proceres in Prusi- 
chiljem conjursnt, 6323. Exercitos, 
649, 650. Leudes, 632. — Burgundie 
rex Guntrauwnus, 569. A 595 ad 601. 
Childebertus 1I, 601. fheodoricus II, 
601. eus lI desiguatur, 618.— 
Burgundis majores domus Waroacha- 
rius, 604, 625. hoaldus, 605; Pro- 
tadius, 607 ; Claudius, 608; Rado, 617; 
Finocatus, 655. 

Burgundio perjerus ponitur, 1195. 
Buryundio in episcopum expetitus, 


Ruronis silva, 96, n. 
Bursolenus Severi filius, 256. 
Butilinus. Vide Buccelinus. 
Byrrum vestis geuus, ἐδ, et n. 
Byzancium, 1262, 


C 


Cahellio Provincie urbs, 173, n. 

Cabilo urbe, 490, 453, 451, 495, 
600, 619, 655, 005, n., 694, n., 1111. n. 
]ncenditur, 601. Lue vexatur, 118. 


1914 


αι 

À Chramno cspitur, 157. 
Guntrainnus, 545, 555, 533. 

Cabilonen-is comes Gallus, 788. 
Marr sancius Marcellus, 784, etc.— 
Cabilonenses episcopi, Agrarcula, Fla- 
vius, 255, etc.; Veranus, 401, u., etc.; 
Silvester, Girbaldus, . — (CGabilo- 
aense concilium, 258, ; 006, n., 
605, 1596. Placitum, 558, 659. Subar- 

nuin ad Sequanos pertinet, 595. 'Vi- 
x 136. Xenodochium Leprosorum, 


Cadivum, id est epilepsis, 1049. 
Csduceus legatorum insigne, 257, n. 
Cadureum urbi, 115, dis ; 134. 
Ejus abhas, 555. Pagus, 654. Vastatur, 
191.— Cadurcenses episcopi, Alitbius, 
67; Maurilio, 255; Ursicinus, 515, 
etc.; Rustieus et Desiderius, 1555, 
Caesar Tiberius, 179, 578. 
Cmeeara regina Persarum δὲ (bri- 
stiana, 599. 
Cresaraug usta, 61, 566, 646. A Chil- 
deberto obsessa libersaiur, 150 
Cesarea Philippi urbs, 744. 
Csesaria Brittiani comitis uxor, 181. 
Cesaris socrus Firmini comitis, 155. 
Casariz Regula, 467, 479. C2esa rimo 
dux abbstissse Arelatenses, 168, u. 
Cesaries regium signum, 9S, 125, 
iac families signum, 125, 


nos rex Hunnorum, 169, n. 
Cain projectus, 1208. Occidit Abel, 


" Cainan filius Enos, S. 
ino Turonicus vicus, 221, 914. 
Ecclesia, 529. Costrum, 200. Εἰ mosa- 
M iirom urbs Kgypu, 12, 
rum ,12,n 

Cala fluvius, &1U, n. 

Cala . mosasterium, 250, n., 665, 2, 
064, n. Villa, 5514, 515, 554. Parisien- 
sis civltauis, 219. 

Calagurris urbs Hispanis, 825 

Caiainitates publice ob populorum 

ta eveniunt, 1065. 
C»latonni vici ecclesia, 539 
Calceamenti traditio iB sponsalibus, 


1298, 1253. 
Calchedon, 1551. À Persis combari- 


decia ea igni inposita noa 
eotaritar, τος 


Calicis benedictio, 1565. Caliz eri- 
stall nas, 775. kffractus a militibus re- 
dimenidus, 550. Calices aasati, 1515. 

Caliopsa meretrix, 12635. 

Calpurnus, 1519. 

Calumpia, seu lis, 965. 

EC. θῇ ἐς, 

Zalu Usus , . 
Vu liber, ibid., 1206. 

Calvaris decus , 1258. Ibi victima 
Pro isasc immutata, et Christus cruci- 

us est, 11, et n. 

Calvusmoons vicus Turonum, 529, n. 

CambiJobrense monasteriem, 11«5, 
1161. ᾿ 

Camellum castrum, 629, n. 
ame r3, id est fornix, 757. Vitium, 

Cameracum urbs, 65, 518. Α Chlo- 
dione cap:a, S51. Reyta sedes Ra. na- 
charii, 98, 365. Ibi santi Martini rcli- 


vise, 1012. Kjus payus, 675. 

3 Camerarii, 147. Eoruem officia, 533, n. 
Camerarii Rigunthis, 523. 
Cainerarius Waundalmarus, 997. 
Campanenses, 319, 576, 611. 
Campania, 121, 202, 561, n. Re- 

goum, 436. Ducauns, i5s, 610.— Cam - 

panis duces, Lupus, 158, ete. ; Johap- 


1215 OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS. 1216 
nes. 513; Lupus, $13; Quintrio, 601; — Caraxare,caraxalurs, 362. Caraxata —— Casula processora, i'ad.,u..— * 

' Drocas, seu Drogo, 670. — Campania vasa apparent, 421. Casuum mutatio Gregorio Pom:liaris, 
Arciacensis, 602. Catalaunensis, 621. Carbonaria silva, 58, 549. 30, n., etc. 
Jhemeuasis, 158, 238, 568, 577, 873. — Carcassona urbe, $99, 416. Guntra- Catabennensis om. 506, n. 
Tullensis, 618. [talica a Bucceliao ve- mno subditur, 451. Cataclisa quid ? 916. 


xata, 567, o.— Carupanis urbs Trees, 
585, 049. Populus, 485, $21. 
Campanus presbyter "Turonensis, 


D. 
Campi Canini, 486. 
Campiones, seu pugiles, 490, n. 
Campus, id est certamen singulare, 
495. — Campo exponuntur rei morte 
a(Tecti, 45U. 
- Campus ad bellum, 156, 222. Pugn:s, 


8. 

' Campus Madius, 691. Seu Maius, 
19, n. Ejus celebrandi mos, 700. Pla- 
citum, 698. Habitum miense Augusto, 
695, n. Aureliani, 699. 

mpas Martius, 78, et n. Romanis, 


bi. 
Cana Galilez, 115. 
Caua30 filius Warocbi, 194. 
tancellarius, 204, n., 1285. Complu- 
ne 1130, n. Regales, ex iis Claod:us, 
Ü. 
zo tacelli ubí cferici psal'entes stant, 
6 


Caodaces reges /Etbiopum, 169, n. 
. Caudidis sacerdotes utuntur ju pa- 
$ehate, 1188. 
* Caniui campi, 436. 

Canua Davidici carminis, 1955, 1155, 

Canonum observantia, 510. Insti- 
tuta, (51. Sauctiones lectse, 514. [n 
concilio, 509. Cauouibus conwarium 


Gregorio imperatur, 265. li sunt are- 1 


gibus custodtendi, 235, 1329, 1513.— 

Canones apostolici, 227, n. Gallicani 

Codices, 1524. — Canou . sacerdotalis, 

818. Missa Ga!lic:e, 1362. — Canonica 

causa, 2015. — Canonica institutio gra- 

duum clericatus, 116. — Canonica 
meusa, 1198. Apud Turones *nstituta, 

555. — Canonice monasterium regitur, 

τὴς — Canonizandi ritus antiquus, 

5, n. 

Cantabri: regio, 1156. Gotthis sub- 
Jecta, 610. 

Cantabriz dux Francio, 610. 

Cantharedarum catapiasma, 1594. 

Cauntia In Anglia, 165. Ejos rex 
Kithbelbertus Chariberti filiam uxorem 
ducit 490. Bertam seu Adelbergam, 

, 0. 

Cautobennensis crypta et monaste- 
rium, $0, n., 1591. Abbas Robertus, 
90. Ibi mons, 72. 

Cantogilense monasterium, 1508. 

Cantus pssimorum in exsequiis, 986. 
Cantus alternis choris, 955. 

Capilli huamiliati ad humiliaUonem, 
1042. Ad conversionem, 10859. In mo- 
nasterio, 1072. Ad elericatum, 9135. 
. Proinissi spud Britannos, 144. Eorum 
flagellis quidam gloriantor, 1254. 

Ca,illiti regalis jus, 125, n. Vide 
Cosaries, 955. 

* Capitolium Tolos:, 25, 777. 
Capitularium tributorum, 455. 
C*ppa casuls assuta, 1085. 

᾿ Cappadocia, 1275. 

Capraria castrum, 127. Vallis, $61, n. 

Caàprasii basilica Aginni, 289, 1594. 

Capsa ad Evangelia recludenda, 946. 
Capsa vestimenti pas 1188, 1189. 

Capsarium, 1518, 

Capsula reliquiarum ad collum sus- 
peusa, 986. 

Capsum ecclesise, 68. 

Captivítas Babylonica sub Nabucho- 
donosor, 15, 16. Jerosolymitana, 19. 

Captonacum, 619, n. 

Caput Arietis, A03. AT S 

put, seu auctor, 247, im. Seu 
dux boi, 859. put 
Caraciacum, 607. 


Carcerariorum crura trabe inclusa, 


1. 
Cardegisilus, cognomento 6ys0,1106 
Carellus vindicat re inam, 6239, n. 
Caretenes Burgundionum regina, 
n 


, n. 
Carietto episcopus Genevensis, 582. 
(aríetto, militigg magister, 59. 
Carileti monasterium, 2114. 

"d fluvius, 697, n.,107 i. Torrens, 


Carisiacum villa regia, 607, n. Villa 
Palatii, 682. 

Carlomannus Caroli ülius regna a 
patre accipit, 681. Princeps, 652. Ejus 
regnum aute Chlderici depositionem, 
Saxones fugat, 683. Alamausnos puni, 
fit monachus, 634. 

Carlomaunus P'ippiui filius, 701, 702. 
Fit rex, 795. Consecratur, 704. 

Carius. Vide Carolus. 

Carnoteva urbs, 1244. Suburbanum, 
632. Dioecesis, 345. Territorium, 421, 
915. 1121. Pagus, 440. Vicus Avallo- 
cium, 192. lerminus, 212, 580. Po- 
puli, 351. 

Carnotenses episcopi, sauctus Sole- 
mnis, 911, etc.; Pappous, 344, etc. ; 
Aventinus, 543; Promotus, 1340. 

Carnoteusis seu Carnoensis vicus, 
1069, n. 

o Garnonensis pagus apud Andecavos, 


Carnutum pagus Pertensis, 980. 
Caro metu supplicii s&erni subji- 
cienda, 1285. 

Caroius princeps, 674,675, 616, 680, 
681, 682. It dux, 671, 672, 1555. Ma- 
jor domus, 1385. Martellus, 671, n. 
Sarfacenos prosternit, 675. Frisiunes, 
676, 6719. Redit in sedem principatus 
sui, 877, 680. Chilpericum fugat, 673. 
Et Saxones, 674. . Quos tributarios fa- 
cit, 677. Legatos, claves, etc., a papa 
recipit, 680. Legatos Pomam mittit, 
regna tiis suis dividit, 681. /EgroLst, 
650. Ovit, 682. 

Carolus Pippini filius, 701, 702. It 
obviam Stepbano pape, 688. Fit rex 
Austrasiorum, 705. ecratur, 7014. 

Carpianus, 1262, 

Carpilio, 56. 

Cirpitania a locostis devastatur, 
508, $20. 

Carruca, currus, 1012. 
Carterius episcopus Petrogoricus, 


Certhsge magna, 485. Discordia pe- 
rit, 200. Sub Waudalis, 46. Ibi legati 
Childeberti occisi, 484, 485. Cui impe- 
Fator satisfacit, 485, (58. — (arthagi- 
nenses episcopi sanctus ij prianus, 25, 
830, sanctus Eugenius, 46 et seqq. 

Carthago Spartaria urbs, 903, ᾿ 

Carus tluvius, 697, 1518. 

Caspie porte, 640. 

Caspium mare, 629, 640. 

Cassiani episcopi Áugustoduni se- 
pulcrum, 955. Vita, etc., 956, et n. 

Cassiani martyrium, 771. 

Cassiani regula, 524. Ejus opera 
monachis utilia, 1954, n. 

Csssius martyr, 25. Ejus socii, 190. 
ecclesia Arvernis, 150, 1401. 

Casteretensis comitatus, 438, n. 

Castinus comes domesticorum, 62, 
Francos proterit, 550. 

Castitatis amor, 1185. Laus et prz- 
mium,35.Ab episcopisservata,937, 959. 

Castrum Novum Arii, 401, ἢ. 

Castri Ferrensis comitatus, 9T, n. 

Casula domus, 881. Vestimentum, 


Catalaunenses episco; ἡ, Elaffus, 251; 
et Leudomirus, 1594; Felix, 470; saa- 
cius Memmius, 948. 

Catzlauuensis diaconus. cszcus ssaa- 
tur, 1099. Ecclesia folsmine icta, 515, 
n. Catalaunensium mos andi, 
Territorium, 621. ἀρ 5i. n. 

Catallaui campi, 54, n. 

Cataplus Massiliensum, 185. 

Catellinus paps Johannes III, 252, a. 

Cathedra ep is, 72. Regni, 221. 

Cathedrz ssucti Petri festum, 550,8. 
; Catholica religio, 516. Per Francos 

n czteras nationes ta, pr., 18. 
Comprobata , 901. Miraculis asserta, 
901, 1013. 

.. Cathulici, $15. Catbolíci dieti ad he- 
relicorum distinctionem , 811, 953. 

Clirisiani dicuntur prze haereticis, t LX. 
Miracolis coruscant, 48, 455, 4351. 

Cauiolicus mos in benedicendis 
cris muneribus, 1229. 

Cato presbyter Arvernensis, 145. 
Vana gloria laborat, episcopatu exclu- 
sus, 146. Schisma excitat, 141. Petitar 
in episcopum a Turopensibus, 118. Id 
respuit, 149, 155. Fuit 
119. Obit, 173. 

Catollonum sieus, 529, n. 

alti populi, 59, n. 

Catulliacus vicus, 1295. 

Caucasus mons, 659, 6&0. 

Cauciacum, 611. 

Caucus uvas producit, 567. 

Caumellum castrom, 629. 

Cauria urbs Lusitanise, 42, n. 

Cauriniacum, 1510, n. 

Causarum actio, 591. 

Cautinus dux Theudeberti II, 605. 

Cautinus episcopus Arvernus, 490, 
881, 918. Ex Archidiacono, 146. Ejus 
in uPbem receptio, 147. Catonem ad- 
versarium patitur, 147. CuiVTuronicuin 
e,iscopatum procurare nititur, 148. 
ΑὉ eo accusstur, 149. Ejus vita, 149 
152. Crudelitas erga presbyterum, 450. 
Coram Chlotario confunditur, 152. Ju- 
dis charus fuit, ibid. A Chramuo ve. 
xatur, 152, 155, 1535. Moritur, 173, 179. 

Cautioues sübscripus, 457. Exacta. 


Cavallonevsis comes Adalardus, 697 

Cavallonum urbs, 691. 

Cavellione manet. sanc. Gregori 
mater, 1111. 

Cavellionis seu Cavellicensis episco- 
pus Veranus, 404, etc. 

Cau urbs. Vide Cabllo. o 

AAyphas sacerdos etat, » 

Cecrops rex Atti a, 7. Inde Ccero- 
pide reges Athenien-ium, 169, n. 

Cedinus, 480, n. Dux Francorum in 
Italia, 487. 

Ce'la sancti Eusití monasterium, 


, ἢ, 

Cellula monasterium, 1305. Sancti 
Maxentii apud Pictones, 95. 

Celsitudo titulus regi datus, 1558. 

Celsus Martyr Ebreduni, 776. Histo- 
ria passionis et ecclesia, 777. 

Celsus Patricius, 1855, £69, 57i. 
Arelatem recipit, 170. Fit Patricius, 
163. Ejus meres, 164. Mater, mors, 
etce., ibid., n. 

Ceucliris seu Pharao in. mari suffo- 
catus, 17. 

Cenomanica urbs, 311. Sedes regia 
Rignoueris, 99. Creniata, 934. Ejus 
ecclesia, 450. Episcoporum sepulturae, 
1402, — Ceuom n. episcopi, Y ictorius, 
930; Victurus, ibid., n., Demnolus, 
2*4; Innocentius, Theodulfas, 285, 
Badegisilus, ibjd , ete. Berurauaus, 


$3- 


4217 


450, etc., 410, Bertegisilus invasor, 
40^, n. — Cenomanici, 201, 205, 578. 
Fame vexati, 518. In Biritannes ducti, 
957. Turones opprimunt, 1956. Eorum 
"erritorium, 456, 726, 1122. Vicus, 
8553. Monasterium Aninsula, 214. Ce- 
momauicus Sisulfus, 1061. . 
Censura legalis, 370. Ecclesiastica, 


pt., 58. 

Census ἃ Childeherto I1 exactus, 453. 

Centenaria auri, 945. 

Centumcell2 urbs, 25, n. 

Centuriatorum Magdeburgensium de 
ampulla Rhemensi, δ, n. 

ra ex sepulcro ssncti Martini, 901, 
et pesi, sicut αἱ alise pro reliquiis, 
W:5, etc. 

Cerate tabelle, 621, 771. 

' Cerate vicus Turonum, 556, 832. 

Cerberi caput triforme, 715. 

Cerei ad sanctorum sepulcra, 911, 
913, 95, 951, 952, n., 985. Ad saneti 
Nicetii Jeciulum, 1191. Ad occursum 
reliquiarum, 874. In supplicationibus, 

, 961. Cereus, aut aurum ad pon- 
dus zegri oblata ad sanctorum sepulcra, 
1015, 1020. Altitudine offerentis, 710. 
Ejus tenendi mos, 205. 

Ceris, potlo, 895. 

Certamen singu'are, 605, 629. Qui 
flebat, 341, 496. Iuter Alamannum et 
"Wandalum. pro utraque gente, 719. 
Inter Chosdroem et Heraclium, 638. 
Vetatur, 511, n. 

Cessionis formula, 13531. 

Ch exprimitur sola H. 50, n. 

Chab!eium oppidum, 1595. 

Chadoindus legatus Brunichildis, 
$20. Caput exercitus, 619. 

€haidulfus contractus, 1227. 

hainemonda czxca a sancto Martino 
eurate, 1010. 

Chaizaardus dux, 612. 

Chalda uxor Chramni, 158, n. 

Chalibonium vinum, 1593. 

Cham (ilius Noe, 9. Pater Nembroth, 


10. 

Charmani populi, 60. Eos Arbogastes 
vexat, 550. 

Chamarus Radulfi ducis pater, 618. 

Chamingus dux, 271, n. 

Chamo Langobardorum dux, 574. 

Chanaam terra, 12. 

Chanao Britauuie eomes, 145, 1592. 
Obi!, 114. 

Chararicus rex tondetur, 97. Occi- 
ditur, 98, 562. An Morlnorum rex fuit? 


97, ἢ. 
o baregisilus Sigiberti cubicularius, 


Cbarentinus episcopus Agrippinen- 
sis, 5^5, n. 

Charibertas rex, 112, 1565, 157, 159, 
163, ad 167, 187, 260, 261, 568, n., 
629, n. Sedem habet l'arisios, 163, 
169. Gundovaldum s.scipit, 297. In 
ecclesiam et clericos male affectus , 
1020. Ordinationem absque metropoli- 
1230 factam tuetur, 165, 166. Relizio- 
s:m in uxorem sumit, a «aneto Ger- 
mano excommunicatur, ibid. Ejus eru- 
ditio, 1367. Monasterio Pictavensi fa- 
vet, 473. Turones« 3 tributis eximit, 
455. Ejus uxores et liberi, 165. Uxor 
et filio, 4150. Uxor Ingoberga , $10. 
Tum Merofledis et Theudechildis, 570. 
Filia Berthefledis, 456. Chrodiel !is, 
463. Obitus, 167, 163, n., 216, 908. 
Àn sepultus Blavii, 909, n. Ei succedit 
Sigibertus, 1026. Ejus laudes et vitia 
167. n. Regnum, 355, 556, 539. Regni 
divisio, 446. 

Charibertus Chlotarii 7I (ilius, 652, 
651, ad 641. Primus natu n.inor a re- 
gno exclusus, 634, n. Nititur illud ob- 
tinere, 655. Exiguum obtinet, 654. 
Regnum, 649. Obiit, 611. 

lbertus Gundoaldi fllius, 611. 


INDEX GENERALIS. 


Charigisilus referendarius, tum do- 
mesticus Chlotarii, 1021. 

C arimeris referendarius Childe- 
beri II, 977. Tum episcopus Viriduni, 


Charitas expleta in bihendo, 1100. 

Charimnndus sanatus, 1199. 

Charivlfus Gundovaldo adhzret, 564. 
Eum deserit, 565. Fugit in bosilicam 
sancti Martini, 368. 

Charivaldus occiditur, 591. 

Charivaldus ad sepulcrum sancti 
Martini curatus, 1025." 

Cbaroaldus rex Langobardorum, 638, 
629. 645. Obit, ibid. 

Charraricus Gallici rex, 1012. Fit 
catholicus, 1015. 

Charte, 206. Farum variz species, 
1335. Regum, ^09. Reginse Chlotildis, 
400, 151. Donationis !sct:» ἃ moniali- 
bus in ingressu ad monasterium, 472. 
— Chartaceum volumen, 1196.—Charta 
/Egyptisca, 277, n. 
aot artherios Petrogoricus episcopus, 


Chati seu Chatti, et Catti populi, 59, 


n., 60. 
Chaubedo, 661, n. 
Chau'!us vir illustris, 1551. 
Chedinos Franciei exercitus dor, 


. ἢ. 

Chelidonias martyr, 835. 

Chenus dux Francorum, 486, 1550. 

Chestantus missus, 1850. 

Chidebertus 1 rex, 162, 281, 577, 
582. Sedet Parisiis, U65, 569. Nepotum 
necem maclinatur, 125. Quse sit, 121, 
565. Serius poenitet, ibid., 125. Re- 
gnum Chlodomeris dividit, 125. Ejus 
expeditio in Hispaniam, 115, 566, 966. 
Unde spolia reportst, 114, Expeditio 
io Burgendism, 114. Ovuam sibi subji- 
cit, 56i. Altera in. Hispaniam, 130. 
Tlieodatum regem [talis miaatur ex- 
cidii, 153» Ab co pecuniam recipit, 
566. Bituriges possidet, 115. Ejus cum 
Theodorico fcduws, 118. Εἰ par, 565. 
Contr» Chlotarium armant, 565. Ar- 
vernos invadit, 115, 564. Theodeber- 
tum a regno tentat. excludere, 1328. 
Tum muneribus donat, ibid. Contra 
Chlotarium arma movet, 129. Cui insi- 
diatur, 568. Et Chramno jungitur, qui 
in Chlotarium conjorat, 15. Saxones 
jn Chlotarium movet, Rhemensem 
Campaniam devastat, 158. Gondoval- 
dum suscipit, 297. Meloduni episcopa- 


1218 


359. Major renuntiatur, 559. Ejus re- 
gestum, 515. Guntramno jungitur, 518. 
Cujus dicitur nepos et filius, 585. 1. 
pense ab eo, dilectus, 446. Et reguo du- 
natus, 958. [nstructus, 359. Adoptatus, 
221.578. 511. Parisios venit, legatos 
mittit ad Gantramnum, 355, 536, 340, 
511, 459. Eorum pactionis exemplar, 
ibid., 440. Legationem Guntramni su- 
Sripit, 384. Pax inter illos, 598 Rum- 
pitur, 289. Ejus primates Gandovaldum 
expetunt, 558, 3560, 565. Ejus exercitus, 
$00, n. In eum conjuratio, 426,511. De- 
tegitur, 427. Cui resistere parant Ursio, 
e:c., 428. Colloquium cum Guntramno, 
429, 450. Ursionem, etc., insequitur, 
451. Immerito Guutramno susp: ctus, 
455. Theodobertum Suessionas vult 
dirigere, 455. Queritur, quod Chlota- 
rium e sacro fonte Gu'itrsmnus su- 
sceperit, 522. Fit rex Burgundis, €01, 
Ejus regnum ultra Garumnam, 591. 
Aurelianum adit, 1155. Meldis mora- 
tur, 55 L, Mettis, 409. δ᾽ γα δουρί, 460. 
In Bolsonanci villa, 3^3. Ibi habet pla- 
citum, 594. Alind, 319. Ejus epistolae 
δὰ Mauricium, etc., 485, n., 1516 et 
seqq. Ad Athanagildum, ibid. Cartha- 
gineuses legatorum occisores ab im- 
eratore missos recipit, 488. Contra 
angobardos parat, 453, 1517. Frustra 
auxilium a Guntramno petit, 445. lta- 
lica expeditio, 510, 3590, 485, 585. 
Aurum a Mauricio imperatore reeipit, 
581. ax cum Langobardis, 519. 1.3u- 
Eebardos fallit, 449. Ab eis vincitur, 
. Eius patrocinium ambiünt , 419, 
625. Et lezationem suscipit, 488. [195 
liz partem possidet, 487. Warnos ; ro- 
sternit, 601. Obit, 601. Ejus Hispa- 
nica expeditio, 519, 597. Eum timet 
Leuvi:ildus, 515. Legationem recipi!, 
294, 409. Alteram ἃ Reccared., 430, 
455. Gregorius in ejus aula, 1139. 
Turonam immunitatem confirmat, 451, . 
Árvernos clericos, etc., a tribntis exi- 
mit, 490. Agericum solatur, 458. Egi- 
dio -Hhemensi episcopo parcit, 455. 
Theodorum episcopum Massilis vexat, 
8., Tum tuetur, 585, 441. Berthe- 
ndi prieceptionem concedit, 499. 
mmittit in causa monssterii Picta- 
vensis, 47}. Ea de re indicit synodum, 
904. Et aactoritatem dirigit, 170. Ejus 
preceptio ad subjiciendum epi 
monasterium, 468. Fredegundem re- 
petit, $36, 597. Quse ei insidiator, 597 


tnm instituere tentat, 304, n., 1528. $98, 510 


Monasteriumsancti Vincentii, seu sancti 
Germaui Parisis condit, 151, n. Et 
eeclesiam sancti Eusitii, 967. Cogit 
concilium v Aurelianense, 1175. Sa- 
cerdotem episcopum segrotantem invi- 
sit, 1185. Leges Francorum ἃ paganis- 
mo expurgovit, 1554. Ea de re con- 
stitutio, 1329. Formules «ub eo scripts, 
1550. Sepelit sanctm Chlotildem,141. 
Obit, 568. Sepelitir ia ecclesia senc'l 
Vinceptii, 160. Ubi ejus tumolus, sta- 
tua, memoria celebris, ete., 1572, ad 
4383. Ejus laudes, 160, n., 579. Fi i», 
160, n. Aulicus Nuunio. 1198. Regnum 

uirit Sigibertus, 191. 

hildebertus [| Austrasie rex, a 
$95 ad 681. kt Burgundis, 601, 226, 
259, 260, 268, 274, 299, 500. 525, 125, 
n., 425, 442, 445, 521, 575, 578, 1118. 
Patri succedit, 196. Metias perducitur, 
$16. Ereptus rex instituitur, 201, 209. 
Faus!a priesagis, 579. Ei jungitur Gun- 
tramnus Bo«o, 255. Et olii multi, 901. 
Ejus legatio ad Chilpericum, 532. Cul 
jungitur, 271, 581. Feedere, 275, 501. 
Pace, 286. Massiliam recipit, 288, 508. 
Missilize partem recipit, ete. 585. Al- 
bigeasem urbem, 413. Sigiberti The- 
sauros recipit, 398. Theseurl! Gundo- 
valdi partem, 567. Civitates amittit, 


, 910, 511. Mater et a:ia, 419. Εἰ 
desponsata fnit Theodelinda, 610. Ejug 
filii, 41t. A Clilotario Il fugantur, 602. 
Ejus filius 'Theodebertus, 409, 597. 
Quod negst Brunichildis, 607. Alter 
filius Theodoricus, 491, 598. Cui Ale- 
s^tia m attribuerst, 616. Ejus majores, 
298. Nutritor Wandelinus, 595. Refe. 
rendarii Otto, 512. Charimeris, 977. 
Soror Hermenigildi uxor, 516. 
Childebertus Theuderici [1 filius, 
604, 620. Fugit, 625, αἱ n. 

Childebertus ΠῚ rex, 670. Obit,'671. 
Elus regni ὅπη emendantur, ior 
(45, Φ . υ8 epocha, e 
Diploma, [s84. 
en ildeberrus in regnum intrusus, 


n. 

Childebrandus comes  Chronicum 
describi curat, pr., 143, 677, 686. Ca- 
roli Martelli germanus, dux, 678, 680. 
Pippini 1 atruus, 631. 

hildemeris rex Wandalorum, 719. 

Childeradus, 701. 

Childeriens rex Francorum. 65, δὰ 
18. Dejicitur, 66, 951. Agit in Thorin- 
gia, 552. Constantinopoli, 553. Restt- 
toilür, 66, 5553. Adversus ;Egidium et 
Romanos sprgpan 9u9. Basinam uxorem 
arcipit, 551. Ejus prselia, 5555. Odouae 
crum regem Saxonum fugat, 554, 5565, 


Obit, 78, 55S. 
Childericus If, filius Chlodovei II, 
. €65. Rex, 064. Fit monarcha, 665. Oc- 
qus e; 665. E tumuli inventio, 1578. 
us epoc , ἢ. 
Childericus [I1, 683. 
Chidericus rex Wandalorum, 50, 


1 Childericus fllius Chlotarii T, 142, 
Childerieus Amelricum interficit, 
Childericus sula Sigiberli primas, 


Childericus Saxo, 354. Coufugit ad 
sagcti Martini basilicam, 8591. Fit 
dux, etc., 591. Obit, 515. 

Chillo dux exercitus, 791. 

Chilpericus Gondeuchi regis filius, 
80. Rez Burgundionom, 1150. A fratre 
occisus, 557, 559. Chlotldis nuptiis 
Seprentit, ws. Tum frustra resilit, 


Chilpericus rex Francorum, 142,256 
ad 536, 557, 392, 125, 142, 567, 120. 
Parisiorun regnum invadit, et pelli- 
tur, 162, 569. Fit rex Suessione, 163, 
165, 569. Turones, etc. vadit, 187, 
861. Et amittit , 188, 51}. Campanen- 
s6sínyat, 576. Rhemos invadit, 165, 
809. In Sigibertum parat, 192, 194. 
Beilum cum Sigiberto, 190. Bellum 
renovat, 195. Camerscum foit $18, 
BR5. Nascitur ei filins, 519. Obsidetur 
TorBaci, 235. Ubl a Francis deseritur, 
194. Rebus perditis, restituitur, 575. 
Sigiberto occiso ejus regnum capit, 
1056. Fratrem sepelit, 195. Parisiis 
vesidet, 271. In Guntrsmaum movet, 
314, $99. Conjurst, 5355. Ejus urbes 
invadit, 295. Pictavum occupat, 255, 
$52. Cusiodes Ponti Urbiensi ponit, 
391. Fogantar, 295. Ejus exercitus fu 

tus, 505. Cum fratribus pacem jurat, 

ὦ, Cum Guutramao, 505. Ei Chil- 
.« debertus || jungitur, 9271. Pacem 
in-unt, 286. Et. foedus, 375, 504. Le- 
ge ejus ad Tiberium Imperatorem 

12, 581. A quo numismata recipit, 
2:3. Prisci Judzi conversionem frustra 
teutat, 271. Legatio ejus in Hispaniss, 
295, 308. Unde et legationem susci- 

t, 255, 991, 315, 315, 521. Ejus fi- 
lam Hispan: ,regis filius petit uxo- 


rem, 509. Cui desponsatur, 179, 481. 56, 


Parisios venit, 201, 500, 501,585, 9732. 
Merovei nuptias dissolvit, 202. Et eum 
insequitur, 215 , 219, 228, 229. Bri- 
tanniam aggreditnr, 351. Ejus mor- 
bus, tiliorum mors, censuum libri com- 
busti, etc., 13096. Et. convalescit, 245. 
Penitet et Ecclesiis benefacit, 2i4£. 
Ejus uxores, 169, 571. Plures habens, 
Galsuintam ducit, 168. Quam occidil, 
et e regno pellitur, 169. Ejus filii, ibid. 
Chlodoveus, 573. Quem persequitur, 
250. Ejus mortem non luget, 451. Al- 
ter filius Sainson, 95:3. Quem mortuum 
luget, 573. ltem Theodobertus, 569. 
Theodoricus, 501. Alter filius natus, 
291, 583. Obít, 309. Duo simul obeunt, 
245, 245. Tres, 580. ltem filii ejus 
moriuntur, 268, 562, 1297. Kjus ü- 
lius. Chlotarius, 404, 412, 413. Solus 
relictus, 3581, 5823. Fit rex, 336. 
Chilperici fllia. Dasina, 465, 514, etc. 
Altera Rigunthis, 338, etc. Cujus ce- 
Aebrat nu ias. 022. Leudsstem remo- 
vet, 259. Rejicit eumdem qui Grego- 
rin accusabat, 200, 262. T recipit, 
$07. Ad supplicium reservari jubet, 

ui occiditur, $08. Ejus regnum multi 
deserunt, 201. Ejus amicus Egidius 
epis opus Rhemensis, 513. Cougregat 
eoncilium Brenuacense, 2964. Euin adit 
Gregorius, 312. Ob quem temere ac- 
Gu*alum episcopi excommunicationem 
müuauiur. 265. Pretextato infensus, 


OPERUM S. GRECORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


517. Quem aceusat, 923, 3?5, 226. 
Pestextatom  seducit et fallit, 227. 
Sed frustra Gregorium tentat, 231. 
Circos sdilcat, 222. Dogmatizat, 356. 
Α Gregorio impugnatur, 257. Litteras 
novas invenit, 258. Scribit sancto Mar- 
tino frustra, 218. Clericorum et Ecele- 
siarum imrmunitates violat, 287. Popu- 
jum descriptionibus vexat, 258, 259, 
519. Ecclesiam sancti Germani reparat, 
laudatur a sancto Dertranono, $26, n. 
Juds»os ad baptismum compellit, 292. 
Ejus in episcopum bona voluntas, 5135. 
Res Ecclesi: episcopo remittit, 241. 
Erga srchidiaconum, etc., accusatos 
moderatio, 265. Chilperici visio de eo, 
217, 579, 380. Ejus mors, $21, 533, 
557, 539, 584, 581, 801. À quo, 585, 
n. BHruniebildi imputstue, 625. Accusa- 
tur Sunnigisilus, 511. An hic legeodum 
Childeberti, ibid., n. Ob violatum ju- 
ramentum, 535. Ejos thessuros Chil- 
debertus habet, 554. Et regestam, 513. 
Ejus vitia exaggerat Gregorius, 521. 
ersus, etc,, condit, 524. Sepelitwr, 
$26. Ejus sepulcrum, 1575. Α Forto- 
nato lsudatur, 257, n. Fuit magis uxo- 
rius quam s.evus, pr., 115. Mendax, 
S1. kijus prudentia. 265. Bonitas, 290. 
Vitia, etc., 216. Scelera, 512. Mala 
Hg emendat Guntramnus, 550, 337, 
δὲς, Ejus mortem ulcisci vult Gun- 
tramnus, 579. Ejuscomes stabuli cuppa, 
489. Medicus Marileifus, 550. 
Chilpericus filius Chariberti IT, 641. 
Chilpericus , antea Daniel lit rex, 
97 » 1355. A Carlo victus, 675. Obit, 


Chilpingus comes Arvernorum, 697. 

Chiltrudis filia Caroli Martelli Odi- 
loni duci nubit, 688. 

Chintasindus rex Hispanim, 655. 
Reprimit Gotthos, qui re,es occide- 
bant, 654.  . 

Chio insula, 831, 


Chlodericus Sigiberti Claudi lius, j 


95. Parrem occidit, 96. 1pse occiditur, 
, 962. 

Chlodio rex Francorum, 60, n. Seu 

Chlogio, 63, 65, 64. n., 550. ἴα Tho- 
ringorum finibus residet, Cameraenin 
capit, ad Somonam accedit, Romanos 
fugat, 551. 
Chíodoaldus fllius Chlodomeris, 110, 
. Mortem evadit, fit presbyter, 
125. Monachus, 125, n. Ejus monsste- 
rium et ecclesia, ibid., 1502. Miracu- 
lis claret, 565. 

Chiodobergis Guoniramni filia, 223, 
n., n. 

Chlodobertus Chilperici filius tegro- 
tat, 245. Obit, 244. 

Chlodomeris rex Francorum, 7951. 
Nascitur, 81, S61. ἔλυε reguum, 162. 
Sedes Aureliani, 565, 569. Ejus jussu 
Ommatius fit. episcopus Turonensis, 
125. A matre adversus Durgundiones 
incitatur, 108. Sigismuudum inteiflcit, 
803. Burgundioues vincit, 109, 464. 
Occiditur, 110, 225, 461. Ejus uxor et 
filii, ibid. Thesauros Chlotarius inva- 
dit, 155. Ejus filii 4 Chlotilue educati, 
125. Occiduntur, 134, 565. Sepeliun- 
tur, 125. Ejus regnum dividitur, 125. 

Chlodomeris Gunwamni regis filius, 
161, 921, 5:0. 

Chilodosinda regina Langobardorum, 
182. Chlotarii I filia, 142, 567. Alhoino 
regi nupsit, 1435, 515. Ei scribit san- 
ctus Nicetius Trevirensis, 1538 

Chlodosvinda Sigiberti tilia, 568, 
4M. A Reccaredo in sponsam petita, 
456. dts 445. In ipsi nupserit, 449, 
n., 453. 

. Chlodoveus 1 rex, 62, 78, ad 103, 
555. l'rasssgia de eo, 554, Nativitas, 
66. Syagrium fugat et occidit, 78, 556. 
Regnat in Gal!ia, 552, Militis insolen- 


tiam puuH, 78, 79. Vas. eccletin an. 
&o Kemigio reddit, 78, n., 79. Ti». 
ringos subigit, 79. Chiotildem petii 
uxorem, 557, 558. Eam recpk à 
Cujus Chlodoveus monita spernit, ἡ, 
81. Christum invocat. Alamasaaos v- 
cit et subjugat, 82, 560. A ssacto h- 
migio eruditur ad fidem , &S. Frseex 
tar, 1540. Rhemis, 560. 1n ὶ De- 
mini, 1322. Constantino in ine 
comparatus, 85. Conürmatar, 8i. ls 
ampulla tunc e cado allata? 85, a. 

j jevis- 


nensis, 1523. Et Theodoricas Its» e 
devictos Alamannos, 1521. Godegiseis 
contra Gundobadum jungitur, 85, 56]. 
Gundobadum Avenione Tw 
Tributsrigm facit, 87, 561. [| 
Franciam m. Ejus ed TC 
uium, 90. In eum expeditio, 
710. 1527, In Arianos odiom, 9. 
Saneti Martini basilicam revereter εἰ 


rii, 95. Litteras a sancto Remigio rec- 
1 vadum miracle 


FODOS 
96. Ejos ob Trinitatis confessionem b- 
licitas, 104. Religio in expeditione àJ- 


versus Gotthos , 95, n. Chlodovei 


Stola ad episcopos, taitione . 
siarum, 95, »., 1517. Diploma de me 


e iacente 13528. Briue- 
nos subjugat, . laterüd 
Chlodericum, et ejus regu ct 
502. Chararicum regem, yi , 98,952. 
Et alios, 562. Ra rium e 
capit, 989. Kt ejas regnum, 
gnomerem et alios reges et suos p» 
rentes interficit, et totas Gallias suh- 
ugat, 99. Consul et Augustas dicitw, 
95. Ejus siatua, 1512. Parisiis sedem 
lixit, 95, 96. Sigiberti Claudi morti ee 
casionem praebet, 96. Teguum 
occupat, 97. Ejus severitas, 596. Ec- 
clesiis jus asyli servavit, 422. Regni 
ainplitudo, 2, 565. Regno inima 
dedit, 199. Rhemos regni cos 
stituit Theodorico, 163. n. Ejus mort, 
138, 196, 576. Parisiis, 100. Et sepal- 
inra, 100, 565. Juxta eum sepsin 
Chlotildis, 141. Cblotildis eorem fii, 
114. Eo defuncto Francize é 
visu, 105, 565. Gottbhi prius amim 
invadunt, {41. An ejus filia Theode- 
cbildis, 165, n. Soror, Theodorico le 
gno nupta, 151. Chiod 
veus, seu io, 550, n. 

,,Chlodoveus 11 rex , 1355. Dagoberti 
filius, 648. Rex Neustrim desigsstr, 
619. In Burgundiam vadit, 658. Àe- 
ustoduni placitum habet, 650, 688. 

Us diploma, 1581. Uxor, Gli, ames 


ti3, obitus, 665. E . 675, & 
Ejus Palaui major Erchiaca- 
dus, 654 


Chlodoveus Chlotarius rex Frasee- 
rum, 644, n. 
Chlodoveus I1] rex 1355. Obit, 670. 
oes lodoveus rex fictus ab Elroins 
uU. 
Chiodoveus ilius Sigiberti regis ὦ» 
Moe Chii 
odoveus periei G&lius, 18 
138, 190, 902. 214, 219, S71, 574, 57. 
Mortem patris. non machiestus et, 
266, et n. rjes mors, 450, 951, 9]. 
Corpus detectum, 582. Sepelitsr iR 
ecclesia sancti Vineentii Parisiis, 58$. 
Chlotarius [ ! ex, 266, 254, 369, LIS, 
7178. Rex Suessionum , 565. Ceatra 
eum fratres armant, 139, 5865. Diviui- 
tus liberatur, 150. ur pecus 


4991 


Τιιοούδιῖ, 566. Ejus. expeditio In His- 
niam, 130, 566. Mine in regem 
tale, 155. Expeditio iv. Thoringjam, 
110, (11. Theoderici insidias detegit, 
112. 1 heodebertum tentata regno ex- 
cludere, 138. Chlotsrius Theodebaldo 
succedit, 148, 507. Saxones vircit et 
"Ihoringiam punit, 567. Expeditio in 
Burgundiam, 114. Quam subjugat, 564. 
. Fratris uxorem ducit, 110, 564. Ex- 
Editio in Saxones, 155, 154, 157, 158. 
agna fit strages, 155. Quos rebelles 
reprimit, 148. Thoringiam devastat, 
ébid. Aliqua possidet in Italia, 148, u. 
1n regnum redit, 159. A Saxonibus 
victus, 568. Ab iis tributa recipit, 647, 
681. Suavis regiones eoncedit, 919. 
Perisios venit, 125. Filios Chlodome- 


INDEX GENERALIS. 


sidet, 630, 651. /Egretat, 405. Obit et. 768, 769 


sepelitur, 055. Kjus uxor Sichilda, 
ate Filius Meroveus, €05. Diploma, 


Chlotarius eti et Chlodoveus rex 
Francorum, 6H. 
Chlotarias [1], filios Chlodovei 1f, 


rex, 065, 1583. Obit, 661. Major το 769 


nontiatus, 559, n. Obit, t4. 
Chlotarius IV fit rex, 675. Obit, 674, 
675, n. 
Chl: tsrius an. rex Langobardorum, 
9 n. 
Chlotsrius Guntramni regis filius, 
164, 223, 510. 
filius Theodeberti IT, 


Chlotarius 
Cblotildis regins, 105, n., 553, 


Fis occidit, eorum regnum dividit, 121, 1009, A 


135, 565. Et thesauros ínvadit, 155. 
Sepelit sanctam Chiotildem, 141. Gun- 
tharium filium in Gotthos mittit, 127. 
Keclesiis tributum | imponit, 567. A 
sencto Injurioso arguitur, 141. Poni- 
- tet, 112. Fit monarcha, 160, 540, 568, 
625. Adversus Chramnum mittit, 156. 
Eum iosequitur, 1023. In. Britanniam, 
161. Sub eo Provincia in duss divisa, 
415, n. Leges a paganismo expurga- 
vit, 1534. Ejus tempore monasterium 
Pictsvi conditur, 467. Cul favet, 472, 
415. Jusserat episcopum sioe metro- 
politano ordinari, 165. Quod Chariber- 
tus tueinr, 166. A ssneto. Nicetio ex- 
communicatur, 1250. Cautinum epi- 
Scopum condemaat, 151, 152. Sanctum 
Medsrdum sepelit, et ecclesiam sdi- 
Best, 160. Ecclesi sancii Martini 
opitalatur , 996. E3m reparat, et stanno 
C€ooperit, 16]. Turones eximit a censu, 
483. Sancti Martinl sepulcrum. visitat, 
163, 255. Ponitens obit Compendii, 
163, 569. Ejus moriem signa price- 
dunt, 194. Sepelitur Suessione, 195. 
Eo defuncto Chuni in Gallias irrumpunt 
163. Ejus iliis Britanni subjecti, 457. 
Habuit uxorem  Radegundem, 114. 
Ejus filii et uxores, 567. Ejus uxores 
et liberi, 142, 1 65. Incontinentis, ibid. 
Filla ChlotosinJa, 182. Filius Guntha- 
Fius, 1089. Ejusse lilium dicit ltau- 
chingus, 427. Et Gundovaldus, 397, 
$57, 558, 582. Ejus minister, tum 
abbas Sabsodus, 1203. Referenda- 
rius Baudinus, 535. Peferendarius, 
tum domesticus Charigisilus, 1024. 

Chlotarius | et 1I mooarchz fuere, 
n. 

Chlotarius IT rex, a 336 ad 558, 401. 
Filius Chilperici, 415, 426. Ejus re- 
Ene &dministrat Guntramnus, 591. 

us nativitas, 519. Infautulus, 535, 

7, 963. A Guntramno non agnitus, 
$559, n. Ejus nstalia. in dubium revo- 
eat Gontramnus, 446. Leyitima pro- 
bantur, 382. Ejus baptismus dilatus, 
$81,552. Baptizatur, 515, 532, 597. 
Fit rex, 556, 597, 651. Neusirasis, 
891. Ejus civitates, 412. Langobardis 
wibuta remittit, 626. Vindicst parep- 
tem suam reginam Langoberdorum, 
629. Permitit proceribus majoris do- 
6 elecüonem , 653. Meroveum e 
sacro Fonte suscipit, 608. Quintrionem 
Do. 601. Et Childeberti II filios, 

Cam ilis pacem init, 605. am 
yon 609. Vinci'ur, pacem init eom 
heodeberto, 66. A' Theodeberto et 
dorico vincitur, 605. Aliis regi- 

bus jungitur contra Theodoricum Il, 
609. Ducatum Dent*l ni. recipit, 619. 
Ejus bellum eum Theoderico !I, 630. 
fmi jungitor contra Tlieodebertum, 
917, 618. Austrisiam nititur occupare, 
€20. 1n Sigibertum 11 movet, 631. 
Theodorici filios oc idi jubet, 622; Et 
Bruanichillem, 625. Fut monarcha, 625, 
1351, *353. Cum Dagoberto filio dis- 


Chilodoveo in uxorem petitor, 557 
958. Obtinetur, 80. Ejus conversioui 
laborat, ibid., 81, 82, 550. Equo insi- 
dens in Franciam venit, Chlodoveo nu- 
bit, 559. Filios δὲ psrentum ultionem 
incitat, 564. Contra HBurgundiones, 
108. Chlodomeris filies enutrit, 110. 
195. Ejus!em virtutes, 125. Perisiis 
residet, 565. Ejus precibus bellum ci- 
vile sedatur, 129. 565. Theodoro et 
Procelo episcopstmn — Turonensem 
procurat, 125. Construxit basilicam 
epostolorum Parisiis, 141. Pia exer- 
citia apud Turones, 565. Ejus charte, 
150, 151. Obhit, 141, 554, 567. 

Chlotildis Chiodovei lilia ah Amala- 
rico male habita, ejus constantia in 
lide, 113. Obit, 111. ΄ 

Chlotildis Guntramni filia, 333, n. 
Ejus hereditas, 441. 

Chochilaicus Danorum rex Gallias 
vexat, occiditur, 106. 

Chonober Britannorum comes, 160. 
Perit in przlio, 161. 

ΠΝ comes Britannorum, 160, n., 
2. 

Chore filii in psalmis, 1258. 

Chorepiscopi, 207, n. 
ose noris divisis paolinodia persoluta, 


( bosroes l'erssrum rex, 355, n He- 
raclium fallit, 658. Victus, a suis occi- 
ditur, 659. 

"Chosroes junior Persarum rex, 598, 


n. 
Chramnelus dux, 619, 659, 660. 
Chramnisindus, 511, 572. 
Chramnisindus civis Turonicus, 437. 

Brubichildl exosus, 458. 

Chramnolfus, 653. 

Chramnus, 556. Fil.us. Chlotarii f, 
112, 145, 567. Dicitur rex, 155. Ejus 
mores pravi, 152, 153 Ar: ernos a pa- 
tre missus, 148. Catonis parti favet, 
149. Cautinum episcopum vexat, 155. 
Ejus ministrorum scelera apud Arver- 
nos, 797. /Egrotat, 155. In patrem eon- 
jurat, 156. Fratres suos fallit, 157. Pa- 
tii infeuso:, 1022. Wil lacheril üliam 
accipit, 158. Parisios venit, ibid. l'a- 
tri repraesentatur, 160. Futurum sorte 
Scripturz sacre iuquirit, 157. Divio- 
ue non admittitur, 158. In patrem re- 
bellat, et in. Rritanniam fugit, 508. 
Contra patrem pugnat, capitur, 161. 
Comboritur cum uxore, etc., 162, 568. 

Chrasmarus episcopus Torpaceusis, 


n. 
Chrismale quid ? 1156, n. Ejus be- 

nedictio, 156". 
1155, 1288, 12913, 


Chrismarium, 
1565, 1500. 

Chrismatio adhibita in recipiendis 
Arianis, 85, n., 83, 168, 218, 451. 

Chrismstis benedictio ab episcopo, 
592. In fontium benedictione, 1747. 
Chrismatis uneto, 46. Unctio post 
baptismum, 84. Chrismatis inseriptione 
signatam fron'em Christisni habent, 


Chrispus Constantini (ilias, 27. 

Christisni quando primum . 
20. Prima inter eos schismata et ba:- 
reses, 21. Pascha alio die a Judsis 
celebrant, 516. Abluti, uncti balsamo, 
et cbr:smatis inscriptione signati, 768, 


Christiani nominis dignitas, 841. 
Bonis operibus ornanda, 767. No 
men Catholicis datum prz hsereticis, 
115, 215, 905. Christiani dicuntur 
fieri Árisni conversi, 598. Cur senatui 
odiosi, 20. 

Christianorum vicus, 25. 

Christophorus negotiator, $69. 

Christus est noster finis, 7. Pax 
Dostra, 1258. Ejus nativitas, 16, 17, 
721. Adoratio a Magis, ibid. Baptis- 
mus, 517. Transfiguratio, 518. Bapti- 
soi locus, 741. Przedicatio, miracula, 
mors, etc., 18. Ejus mirscula, 723, 
T25. Passio, resurreclio, ascensio, 
ibid., 19. Ab inferis patres liberavit, 
493. Sanctam Jacobum episcopum or- 
dinavit, 749. Ejus ppc iis 
rectio, passio, etc. , in psa 391, 
13258. Beste Maris auimam accipit et 
eam cum corpore in disamn perdu- 
cit, T21, 730. In Calvaris wonte eru- 
cifixus, ubi victima pro [ssae commn- 
(ata, 11, et n. Ejus crux, 725 et . 
Clavi, 727. Lancea, arundo , spoagía, 
corona spinea, et volumaa, monumen- 
tum, 729. l'unica inconsuta, 150. kis 
tunica invenitur, 600. Deus, 17, 18, 
19. Kjus divinitas, 28, 49, 3106, 517. 


Missio, 316 qualitas cum Patre, 
255, 251. Filius Dei, quid de eo cre- 


i 
dendum, 6, 7. In eo Deus omnia crea- 
vi 8. Filius hominis, an ignoravit 
diem judicii, T, etn. Ut eum videret 
mulier e Gallia Jerosolymam vadit, 
755. Ejus setas, 676. Ejus corporís taetu 
Fes sacrantur, 750 Signum deferunt 
Christiani, 769. Ejus nomine juramen 
ta, 527. Quo invocato sacra etbnieo- 
rum turbata οἱ fugati dii, 767 el seqq. 
Ipsum Chlodoveus invocat, «t Alaman- 
nos vincit, 82. Jesus i»fans depictus 
iu ulnis Maris in ecclesia, 155. Cruci 
affixi mago. 749. Status, 745. Imsgi- 
nes, 744. Typus in Adamo, 8. In Noe, 
9. In Joseph, 12. In Zorobabel, 16. 
Chrocus rex Alamanuorum Galliae 
vastat, 25. Quando, ibid., n. Ejus mors, 
26. Dicitur rex Wandalorum, 111. Ca- 
pitur a Mario, 711. Occiditue, 712. 
Chrodegildis sanctimonialis, 726. 
Chrodieldis, 515. Res monasterii or- 
dinat, 410. Turbas excitat, 465. Ad 
regein. accedit, 468. Redit , 469. Ejus 
rvicacia, 406. Interrogatue in eouc - 
io, 506, 508. Excommunicetur, 509, 
510. Abbatissam suam caiumniatur, 
505, 508. 507. Ad audientiam venire 
recusat, 476, 308. Iniqua facinora, 503, 
505. Ab ea fissina desciscit , 505, 501. 
Indigue defert sanctam crucem ut se 
tutaret, 501, 509. Iu. concilio Metteusi 
communi uj restituitur, wianet extra 
monasterium, 514. 
Chrodinus dux, 581, n. Renouit esse 
molor domus , 570, 571. Yir pius obit, 


Chrodoaldus interücitué, 650. 
Chrodoaldus Fari pater, 656. 
Chrodobertus dux Alamannorum , 


642. 
anrodobertus Dagoberti notarius, 


Chrona. Gundeuchi filia, 80. 
Sorór sanctz Chlotildis, 957, n. 
Chronica , B7. Eosehl 7 erue » 
ronica , . Eusehii, 7T. 
mi, 8. Eoramdem et Severi. tt 
Eusebiana ἃ sancto Hieronymo conti- 
nusta, 27, 29. 


4225 


Chronologia episcoporum Turonen- 
sium, 538. 

Chrononense monasterium, 182. 

Chrotarius ex duce, 6415. Langolar- 
dorum rex, 623, n., 614. ltpperii civi- 
Chrotberga Childebert 1 filia., 160, 


., 1518. 
C-üroresiuda Childebertí I (ilia, 160, 


n., 15:8. 

Chrysanti martyris laus ex saucto 
Damaso, 1515. Historia passionis , 761. 
Meliquiv, 815, 816. 

Cbucus major domus, 626, et n. 

Chundo cubicularius Guotramni, 495. 

Chuni Avares, 170, n., 627, 605. 
Cujusd m sacrilegi punitio, 1002. Vide 
Huinii. 

Chinibertus, 661, n. 

Chunibertus comes, 10], n. 

: | Chunibertus episcopus Colonim, 656, 
'011, 655, 656. 

Chünoaldus dux Aquitaniae, 632. 

Chunseus uxor Chlotarii 1, 142. 

Chuppa. ride Cuppa. 

Chus magi: et idololatris inventor, 
9. Zoroaster dicius, et a Persisut deus 
habitus, 10. 

Chusi 1o titulis psalmorum, 1258, 

Chut rex Saxonum, 1271. 

4 Md &igno beuedicti, 277, n., 812, 


Ciboriam sepulcri sancti Petri, 750, 

191. Saucti Marcelli, 1596 
Cicendelis, 1018, 1191. 

Ciceudelus , id est cereus, 172, 177. 
Cicerouis argutis, 715. 

Cinisius mous, 69[, 

Ciutliila rex, 653, n. 

^ Gircuti ferrei in penitentiam, 971. 
Circumcisio quid sigbiticat, 11. Ab 

Antichristo servabitur, 7. 

Circus Constantioo,olitanus, 239, 

504. Chilpericos xdilicat, 222. 
Cisaslpini, 551. 
Cisomagensis vici ecclesia, 538. 
Citharoxlus a Theodorico aJ Chlodo- 

veum missus, 15?1. 

Civilia bella, 58, et passim. Chlotil- 

dis precibus sedata, 965. 

Clades decimarum solutione et pa- 

nitentia svertendge, 278, et n. 

Clara conjux Francilionis episcopi 
Turonensis, 554. 

'' Claremons castrum, 695, 698. 
C'ari sacellum prope Turonum, 1401. 
Classe, 620, n. 

ClauJíacum vicus, 41, n. 

.. Claudii (S.) monasterium, 1147, n. 

. Clawdius iinpera:or viginu annos nà- 

tus Lugduni, 18, n. Litteras auget, 


Claudios e canceillorils  regolibus, 


^ Claudius dux Lusitanis, 455. n. 
Claudius vir illustris, 1534. 
aaudius fit major domus Burgundis, 


Claudius, $52. Perjurus , 535. Occi- 802. 
Columbani fama, 611. Theodorico: 


ditur, 351. Sepelitur, 355. 

Clausum Pascha, 476. Clausum, post 

baptisma, 951. Quid, ibid., a. 
ἰδνι 8 sancti l'etri, 751. Carolo Mar- 
tello transmissz, 603. 

(lavi deminic: ab Helena inventi, 
T2. Quiluor fuere. Quid de eis factum 
es, 721. 

Clavis cingulo dependens, 758. Cla- 
vis ecclesi» caballis impressus, 1097. 
Cleb rex Langobardorum, 185, n. 

Cleinens episcopus Romanus martyr, 
41. Ejus io, 761. Sepulcrum ia 


mare, ibid,, 702. Reliquim, 765. Ec- 729 


tlesia Rouse, 483. Eutropium nusit in 
Gallias, 186. Sanctum Dionysium, etc., 


4 fiemens 9 βερίσηι Dormientibus, 


OPERUM S. GREGORII. EPISCOPI TURONENSIS, 


Clennus fluvius, 95, n., 470. 

Cleophas pater Simeonis, 21. 

Clep Langobardorum princeps, 635. 
Rex, 515, 574, 

(leriealis tonsura, 920. 

eriealis corom» prima mentio, 
1253. Graduum institutio Canonica , 
146, pr.,91, 52. 

Clerici in ecclesia officium persol- 
vunt, 955. Eorum immunitates violat 
Chilpericus 237. Commuuis mensa, 
pr., 90, 1198. Schola , 1010. Vestes et 
coroua, pr., δέ, 314. Cellibauos, 75, n. 
lis mulieres interdicte , 592. Ordinan- 
tur principes, ut regno renuntient, 
91. In monasteriis eruditi, 214. Ab ab- 
bate (acti, 805, 1169. Clerici nomen 
monachis datuin , 804 , 805, 869, 870, 


875, 876, 1170, a. Clerici simul et 


monachi, pt., 55, 875, 876, 1170, n. 

Clippiacum, 630, 659. Villa, 654. Ibi 

itum, 6352. 

Clonomor comes Britannis , 145 n. 

Clusse, 689, 691. 

Ctysma urbs, 15. 

Coatia silva, 672. 

Coctia potio, 895, f. 

Codicilii, 13509. 

Coclestia desiderare debemus, 1210. 
Variis gradibus sdipiscuntur, 1201. 
Colestibus medicaminibus terrea non 
iDiscenda, 209. 

Colestis Ausiensis clvis, 1123. 

Colestis episcopus Nicme, 1202. 

Coeliacus morbus, 785. 

. Coelibatus clericorum, 75, n. 

Coemeterium ab episcopo sacrandum 
ubi altare, cellula, 986. Augustodu- 
nense, 9354, 935. Turoneuse, 527. 

Cone dominice "festum, 72, 414, 
146, 1057. Hac die altaria et sancti 
Mariini sepulcrum iavata, 1070, u. 

Cointii sententia de interpolato Gre- 
gorio refütatur, pr., 86, etc., 

Colenis ἢϊ patricius, 602. 

Colerepsis pagus, 611. 

Colice regio, 659, n. 

Collatio c:m Arianis coram Gundo- 
baldo rege, 87, r., 1532. 

Colloquium spud Pontem Petreum , 
221. Guntramii et. Childeberti, 358. 
Apud Andelaum, 429, 450, 410, 598. 

Colobium, 425. Vestis, 1185. 

Colonia urbs, 618, 619, 675. Ibi rex 
Sigibertus Claudug, 95, 90. Dicitur Co- 
lonia Agrippiueusis, 57, 582, 297. Id- 
que primum a Fraucis, 297, ιν. Eam 
terrent Franci, 519. 

Coloni: episcopi, Chunibertus, 656, 
641 , 655; Eberegesilus, 795; sauetus 
Severinus 3005. 

Colonim, »eu Colonics, 800, n. 

Colonica, 1389. 

Colosinensis urbs, 194, n. 

Columba regit lilidium contra Bur- 


es . 
Columba ad repositorium, 1519.Au- 
rea supra saucti Dionysii sepulcrum , 


carus, Bruniqhiki infensus, 612. Causa 
rixarum qu:&, fbid., n. Minatur ex- 
cominunicalionem, 613. Ejus regula, 
615. Vexatur a rege et Brunichilde, 
014. Prophetat de regibus, 1353. In 
exsilium pulsus, redit, 615. In Italiam 
vadit, ubi obit, 616. 

Columbariense monasterium , 1200, 


l. 
Columella, seu Columna vicus Aure- 
liauensis, 103. 
Columna cui alligatus est Christus, 


Columna, ibi vivit sanetus Simeou, 
$88. Wifi'aicus, $87. 1d prolibent epi- 
scopi, $88. 

Columna israelitarun, typus Spiri- 
tus sancti, 14 


1224 


Coma 1n igoomiuiam ineisa, 290. 
is bri, id est arborum couesdes, 
D 


Comes dictus judex, 282, n. Custos 
episcopi detenti, 298 Uni urbi prze- 
rant, 425. Ducibus inferiores, 592. E« 
iis qui duces supra se non habebant, 
649. ln regali servitio, 461. Debituu 
servitium fisco inferebant, 515. An tri- 
bata? ibid., n. Habent snos pares, 696, 


Comes domestcorum, 56, 397, n. 
Castinus, 02. 

Comes palatii, ejus officium , 929, n. 

Gocilio, 239. Bertharius, 660. Tru- 
dolfus, 431. 

Couies Romanorum Paulus, 70. 

Come stabuli, 463; Belisarius, 115; 
Cuppa, 251; Leudegiselus, 597; Roc- 
co, 608. An /Epporinus, seu Eborinos? 
nr n. Herpo, 022. Chilperici Cupps, 


Comes stabulorum Leudastes, 960, 
Qus dignitas sit, 260, n. 
Cometes, 172, 290, 581, 601. 
Comites militie in Galliis, 66, 8. 
Comminius martyr Lugduni, 779. 
Commotus an viri nomen ? 348, n. 
Communicare, 420.- Id est Euchari- 
stiam sumere, 214, η., 491, 752, 947, 
106, 104T. icsre sacrificiis, 
Communio sancta pane confracto 
175. Sub uagita specie, 155, n. Calicis, 
152. Fiebat post missam , 430, v., 
1069. Ejus ritus, pr., 47, 1595. Ktiam 
mulierum flt ad altare, 1017. Viaticuu,, 
1280. Per eologiss, 214, 9215. 
Communio ecclesiastica, 211. Ejus 
vado, 4v0, 401. Suspensio, 2168, 
11, 471, 1195. Suspesmss ad audien- 
tíam venire recusant, 476. 
Comodoliacense monasterium , 083, 


n. 

Compendium villa, 510, 606, 653. 
Ibi moritur Chlotsrius, 163, 569. 

9 "Gompetete , rem alienam invadere, 
, D. 

Compohiéte, satisfacere pro re male 
acia, 456 , et paesim. Compositio mor- 
tis, 354. Pto homicidiis, 372 
ἐς omprovinciales episcopi , 961, 415, 


Compulsorum officium, 116, n. 

Compoiationes annoram, 10, 11, 15, 
16, 19, 56, 196, 576, 618, 616. 

Conbanes civitzs, Convennze, 597. 

Conc:edes in silvis, 58, 183. 

Concellanei episcopurum, 512, n. 

Concilii nationis, aut provincie co- 
gendi causa, 4&5, pr., 36. Quis iodice- 

t pr., 95. Necessarius tegis consen- 
sus, 1552. Ad ipsum appeliatio, 1539. 
Concilii ad papam, 252. 

Concilium Arvernense, 515, 1554. 
Aogustodunense, 469, n. Ejus recsri- 
ptum pro monialibus Pietavieasibus, 
410. Aurelianense v, 1175. Boneg sili, 
624, n. Brenpacense , 264. jloner.- 
se 1, 258, 579. n, 506, a., 605, 1306. 
Lan : ui $28: n. Lugdunense iu, 2,4. 
ut, 2/1. Matisconeuse 1], ν 392, 
596. Mettis, 512, 514. Parisienne m 
190, 222, 541. v, 315. Piclavense p 
monasterio sanciie. Crucis, 5014. Ejus 
judicii exemplar, 506. Santonens", 
165, 240 [Ssoriciaci, 461 . Toletanum n, 
898, n. Arianorum Toleti , 248, n. Ys- 
lentioum n, 596, n. Viriduni, 511. lo 
Arvernorum, Gabalitanorum et Bute- 
norum termino, 490, 492. In Hisp.nia 
sub Reccaredo, 455, δέ. Tullengs i2- 
dictio, 1557. Al.ud ind;ctum, 381. ltem 
aliud sed uon fit, 456. 

Concordiie bomun, 200. 

Coucubina uxor infimi ienens, ΘΟ], 


D. , 
Concupiscentia signo crucis (rebat 


4935 


4a, 843. 

Condatensis vicus Turonum, 54,M14, 
528, 14121, 1279. Ejus ecclesia, 528. 
Cellula, 1068, 1069. Lectulus, 1051, 
1035. Matricufa, 1053. Dicce:is, 1022. 
Clericus Piolus, 1053. 

Condatiscone Inopasterium, 1147. 

Confessio tidei exterius facienda, 88. 

Confessio peccatorum, 1250, 1285. 

Confessiouis sancti Petri clav« s, 680, 
n., 681, n. 

Coufessores amici Dei, 832. Morti(i- 
cat'one sanctificati, 115], 1152. Ado- 
rantur, 525. Sepulcra miraculis hono- 
rata, 11435. Liber de Copfessoribus lau- 
datus, 1114. Miracula a 885 ad 992. 

Confirinato , 84 , 85, u., yr., 97. In- 
[entum ab episcopis, 1541. 

Contluens castrum, 584. 

Con(ractio corporis Domini in missa, 


Coníractio febris, 912. 
ngium mensura, 1209. 
Conjecturz, 3525. Quid, ibid., n. 
Conjugeti nisi ex consensu, a poeni- 
tentia exclusi, 438, n. 
Conjugium vituperantes damnantur, 


Conjuratio in Childebertum II et 
Brunichildem , 426. Detegitur a Gun- 
tramno, 427. 

Conober Britannorum comes, 568. 

Couscientize puritas ad Eucharistiam 
percipiendam, 818. 

Consecratio cum " 0 crucis , 1229. 
Ecclesise, 907, 908, 1106. Episcoporum 
extra proviuciam vetita, 176, n. 

Consensus pro electione, 155, et n. 
Pape, 481. Pro episcopatu, 165, 160, 
1.6, 291. Ejus forinula, 1554. Consceu- 
sus populi ad episcopi electioneni , 

5 | 


Cousiliarfus Álarici regis Leo , 8235. 
Cousoraneoses episcopi Valerius pri» 
mus, Theodorus, 968. Glicerius seu 
Licerius, 440, n. . 
Consorauum civitas, 440. 
Copstaus imperator Romanus, 21, et 
n. . 
Constans seu Constantius Coustanti- 
pi tyrauni tilius, 61. 
Constins imperator, 652. Tributum 
Sarracenis solvit, 655. 
Constantia civitas, 228. 
qronstantie episcopus Romacha»ius, 
3. 


Coustantina monialis, 168. 

Constantinopolis urbs, 29, 179, 180, 
940, 505, 553, 582, 591, 099, 572, 692, 
1750, 755, 835. À Sarracenis illesa, 
653. A Persis tentata, 658. Ab Hunnis, 
1351. Ibi h»reses Eutychetis, etc., 89. 
Guntramous dux, . Guudovaldus, 
$91, 298, 302, Childericus rex, 555. 
Basilica sancti Poliocti, 854. Rjus epi- 
scopus papa dictus, 239. Constanit»u- 

litanus episcopus Johannes, $ux, 
boo, n., 600. Eutychius, 598, u. Evi- 
scopus Paulus , 1375, 1275. Goustaut- 
nopolitani imperatores Anastasius, 25j 
Justinus, Justiniaaus, 179, etc.; Tibe- 
rius, 581 ; Mauricius Focas, 604, etc. ; 
Heraclius, 657, etc. 

Constantiaus Magnus imperator, 27, 
1272, 1275. Ecclesiam beate Mariae 
condit, 730. Ei Chlodoveus compara- 
tus in baptismo, 85. Statua clavo do- 
ispico ornat», 728. Imperator obit , 


Constantinus junior imperator, 27, n. 

Constantinus imperator Heraclii (1- 
fus, 611. Obit, 652. 

,Constantinus tyrannus, 61. Occiditur, 


'onstantinus (Copronymus) impera- 
tor, 692, 695. 

Coustantinus e septem Dormieptibus 
Ephesi, 836. 


ParRoL. LXXI. 


INDEX GENEILALIS. 


Constantinus sancti Aredil disci,u- 
lus, 1297. 

Constautius Chlorus, 27, n., 1272. 

Constantius junior imperator Homa- 
nus, 28, 27, u., 1275, 1215, 1271. 

Cons itutusSeuonum episcopus, 1541. 

Consularía, 62, n. 

Consularis Vieuns, Crispinus , 1266. 

Consulatus Mom. Caroio Martelio 
oblatus, 681. 

Consules Marcus Valerius, 855 ; Pom- 
peius, 706 ; Decius, Gratus , 25; Atti- 
cus et Ceesarius, 54; Chlodoveus, 95. 

Consules Cosstaut nopolitani, 259. 

Contestaiio iu missa, 1047. 

Convena urb:, 77, n., 582, 597, 810, 
1191. Ejus situs, 
dus fallit, 560. Obsidio, ^61, 562, 365, 
$64. Excidium, 566. Restituitur, 360, n. 

Conveuarum episcopi , Bertrandus , 
Rufinus, $60, n. 

Conversio humiliatis capillis, 1089 
etc. 

Convivia in festis, 234, n., 1009. 

Coouobercouies Britannorum, 160, n. 

Corales pusulz, 245. 

Corbaria vallis, 679. 

Corb: iensis abbas Grimo, 681. 

Corbus Theodurici Il (ilius, 605, 620. 
occiditur, 833. 

Coresium lacus, 486. 

Corinthiorum rex Oxion, 17. 

Corinthum, 1265. 

Cornelius papa, 25. 

Cornelius martyr Lugduui, 779. 

Cornelius Tacitus: de matrimonio 
Germanorum, 1394. 

Cornu ad venationem, 971. 

Cornutius vicus, 239. 

Corona Chlotildis soror, 80, n. 

Corona spinea Christi, 739. 

Corona iu oratorio, 1515. Super san- 
cti Martini sepulerum, 1002. 

ua clericalis, 1293. An ἃ saucto 
Petro, 1591. 

Coronavicus, 552, n. 

Corporalia sancti Petri, 1581. 

Corpus malorum yjost resurtrectio- 
nem pun etur, 499. 

Correciio peccatoris Deum placat , 
482. Errantium qualis sit, 471. 

Cortinis ecclesia adornata, 81, 85. Ad 
cancellos saucti Martini, 1052. 

Corvi ope M. Valerius bostes fugat, 

Co.vus patruus sancti Illidil, 1401. 

Corydalus avis, 172. 

(Cosmas et Damianus martyres, 851. 
Ecclesia Roin, 482. Reliquis Turoni- 
bus, 531. 

€otliro cubiculsrius legatus Constan- 
tino;olitauus, 1518. 

Cotia silva, 102, 249, 672, n. 

Coutisaovia vox corrupta, 645, n. 

Coxon:a fluvius, 621, n. 
soe acatonnum Andegavensis vicus , 


Cracina insula Pietavensis, 960. 
Creatio isuudi, hominis, ete., 8. 
Creciacum oppidum, , B. 

Crediti qui, 429. 

Credonense monasterium, 978, nu. 
Vicus, 26, n. E 

Cresceuda virgo Parisina, 984. Ejus 
oratorium, ibid. 

Criues regia nota, 297, eic. 

Criscecum oppidum, 666. 

Crispiui et Crispiniani (s.nctorum) 
basilica, 244, 428. Eorum sepulcrum 
sancius Eligius ornat, 427 , n. 

Crispinus consularis Vienu:x, 12606. 

Cromonense monasterium, 1169. 

Cronium seu Crovium vicus Andega- 
veusis, 1125, 1123, 978, 1069, n. 

: Crucifixi nudi imago tegi jubetur, 


Crux Domini, 600. [n Calvarize mon- 
te, 11. Jerosolymis, 600. Adoratur, 


. Cives Gundoval-. 


1994 


125, 798. Inventio, “7, 795, 747. Mira- 
cula in monasterio Pictavensi, 736. Ea 
se tutat Chrodieldis, 501, 509. Ejus are 
62. 502, 505. Reliqui:e apud Turones, 
740. — Crucis signaculum in conlir- 
matione, 84. In Chrismatioue, 451. 
Ejus vexii'o signati fideles, 852. Virtus, 
110. Crucis signum, 49, et passitn. An- 
tiqua traditio, 1597, Munera sacra be- 
ncdicuntur, 1229. Cibi, 1083. Adversus 
omnia adversa munimentum, 1200. Ea 
demon ab angelo disunguendus, 1204. 
Refrenauda concupiscentia, 8435. Cruci 
reverentia debita, 250, n. Occasiouem 
inveniendi Thesaari Tiberio przbet, 
250, 231. — Crux ia processione, 205, 
909. Cum cereis, 961. Et in exsequiis, 
4211. Obviam sanctis reliquiis, 775. 
Duci, 495, 494. — Crueis titulus iu al- 
tari, 1598. Ibi et crux holocrysa, 850. 
Supra tumulum sancti Juliani , 865. — 
Crux pectoralis oruamentum pon'i- 
ficale, 139 , n. In qua sancto reli- 
uie, a Gregorio defertur, 755. — 
Crucem repreesentat antenpa, 815. — 
Crucis jndicium incurrere, 474. — Cru- 
cis (sanctae) monasterium Pictavis con- 
siruitur, 199, n. Episcopo tum regi 
subjectum, 467, 468. Sub speciali re- 
guin. cura, 4^8, n. Ejusturb , 502 δ 
seqq. — Crucis (sanctae) oratorium Tu- 
rouibus, 467, n. - 
Crvjtà subtus majus altare, 760. 
Sancii Chrysanti, 764. 
Cubicularii, 525, u.-Dignitas, 545, n. 
Cubicularii, Charegisilus, 195. 1te- 
gis, Faraulius, 544. Eberulfus , 545. 
Childeberti Ehero, 310. Guntramni 
Guondo, 495. Theoderici [I Bertbarius, 


Cucuilus caprze, 1189. Episcopi, 561. 
Sancii Nicetii episcopi, 1957. 

Cucusa urbs Cappadociz , 1273. 

Culter ad balteum etiam iu ecclesia 
delatus, 748. 

Cunimuudus rex Gepidarum, 182,u. 

Cunobertus rex Britannorum, 568, 
D. 

Cupidilas amatores suos coafundit, 
805. Eius aetestatio, 843. 

Cupido, 715. 

AIR omes stabuli, 251. Ejus faci- 
nora, 489. Rigunthem reducit, 307. 

Curator, 1350. 

Curia publica, 1330. 

Curiales provincie, 1552. Publica 
securitati invigilare debent, 1553 

Curretia fluvius, 537, n. 

Cursus divinus , 588, 654, 1170. In 
monasterio, 935. Ite- itatio, 234. Solli- 
citudo et religio, 1179, 1187. Eum ex- 
pe Gregorius media nocte, 431. De 

is Gregorius scripsit, BST ao nllicani 
partes, etc., pr. 58 el . Hora ter- 
(e, 978. "^ M 

Custodia libera, 565, 714. Et delicata, 


Cyclus Victoris, 516, 676. 

Cyprianus abbas Petrocoricus, 980. 

Cyprianus episcopus Carubisginis , 
826. Ejus mors, 25. d 

Cyriacus monachus, 455, n. 

Cyrici (S.) monasterium Arvernis, 
1158. Abbas sauctu« Abrabiam, 72. 

Cyrola episcopus Árianus, 904. Wan- 
dalorum, 46, 712. Miraculum tentat, 
434. Ejus imposiura detegitur, 47. 


D 


Daceo Dagarici tilius, 256, 

Dactyiis vivit Hospitius, 5S. 

Dado pagensis, 1194. 

Dado referendarius, 650. 

Dadolena virgo, 1519, 1530. 

Da:mon crucis signo fugatus, 915, 
1050. Ejus iusidis, 72. Prstigie de - 
teci2, 1199, lapidibus Lupicinum et 


39 


LÀ 


1921 


Rowanum impetit, 1146. Iu viris iui- 


quis victus, 1208. 

Dsemoniaci per aera volaot , 1559, 
eie. 
Dzmonium meridianum, 406, 113559. 

Dagaricus Daccouis pater, 256. 

Dagobaldus clericus, 1120. 

Dagobertus I rex Austrasie , 626. 
Gomatrudem uxorem ducit, 650. Di- 
inittit, 635. Chrodoaldum intertici man- 
dat, 650. Cum patre dissidet, 650,651. 
Judsos ad baptismum coegit, 659. Le- 
gatio ad Heraclium, 637. Khemis rex 
salutatur, 1596. Monarchiam ambit, 
6595. Regnum fratri dimittit, 651. In 
Neustria corrumpitur, 656, 657. Mo- 
narcha, 641. Cam Samone rege rixz, 
611. Bellum, 642. In Winidos, 616, 
647. Bulyaros occidi imperat, 645. Si- 
seuando regnum procurat, 616. Wasco- 
nes ei obediunt, 619, 650. Et Britanni, 
650. Leges Francorum emendat, 1354. 
Plures habet uxores, 636, 657. Vivens 
regnum inter filios dividit , 648. Obit, 
050, n., 651. Sancti Dionysii ecclesiam 
ditat, 651. Ubi sepultus est, ibid., n. 
Ejus elogium , 654, 655, 650. Regni 
anni, 15523. Prxcepta pro sancto De- 
Ssilerio, 1551. Thesawrorum divisio, 
051, 655. Filius Chlodoveus, 665. Con- 
sanguineus Erchinuoaldus, 651. 

Dagobertus |I rex Austrasis, 665, 
D. Sanctus et. martyr. 666, n. Bellum 
eum Theodorico III, 667, n. Fortuna, 


651, n. 
ga gobertus III rex, 671, 1355. Obit, 
Dagob tus Chilperici filius obit,245 


n. 
Dagul(i abbatis scelera, 593. 
Dalitinus abbas sancti Dionysii, 1584. 
Dalmatius episcopus Rutenensis, 
207. Obit, 259. 
Damasus papa, 
ctis Chrysanto et Daria, 13195. 
Damianus episcopus Ecolisuse, 67, 


n. 

Damianus et Cosmas martyres, 831. 
Reliquie, 557. Ecclesia Roms, 

Dan filius Jacob, 11. 

Dan fons, 741. 

Dani in Gallias irruentes agantur, 
565. Eoruín rex Cochilaieus, 106. 

Daniel diaconus, 1318. 

Daniel propheta, 15. A bestiis ser- 
vatus, 817. 

Daniel Chilpericus rex, 672, 1355. 

Danubius fluvius, 572, 674, 100, 6835. 


Ejus littora incoluot Francoruu proavi, 6 


9. 

Daretis Frigii Historia, 705, n., pr., 
158. 
Daria virgo et mgartyr, 764. leliquiz, 
rt 816. Laus ex sancto Damaso, 
1315. 
Darii Persarum regis ztas, 676. 

David rex, 14, 15, 16, 847. Fortis 
manu, 39. Chrisii figura in Psalmis, 
1258. Trinitatem signat, 105. Resur- 
rectioném praedicit, 497. Goliam occi- 
dit, 215. Ei cemparatus Clilotarius I, 
101. Ejus tympsnum, 955. Carminis 
eahna, 1255. Oppidum Bethleem, 17. 
Pà3a2lno Gregorius animam reficit, 265. 

Deas casu um, 127. 

Decimarum solutio, 278. 

Decimus, seu Decimius füusticus, 
61, 62. 

Decius imperator Romanus, 22. Con- 
δον 45, 521. Ephesi, 827. l'ersecutio, 


Decretam regis, 105. Pro electione 
episcopi, 1536. 

Dedicatio eccle-iw, 879. Ab ep isco- 
po, 885. l'estum 68, 285. Ecclesise Ar- 
«ernen«sis, 7735. Oratorii, 909. 

Deensis £piscopus Matcellus, 951. 

Defensor, 15350. Defensores, 1173, 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


et n. . 

Defuüncti non statim post mortem ad 
visionem Dei admissi, 897. Requies 
perfecta et imperfecta, 475. Etiam in 
corpore puniti, 842. 

Defuncti abluti, 145, 985, 1201, 
1206, 1217. Et vestiti, 179, S01, 251, 
1175, 1222, 1256, 194. De hoc more 
plura, ibid., n. Circa eos juge psallen- 
tium, 1176. Defuneti, missa , etc. Pro 
eis, 182, 1217, 1589, pr., 56. Dies lu- 
ctus, 1252. Oblatio et miss: celebrate, 
917, 948. Et nomina recitata, 13560. 
Eorum sepulcra e loco uon movenda, 
795, 1100. 

Dei unitas, 65. Ejus auxilii necessi- 
tas, 1115, 1177. Ei fidendum, non vi- 
ribus propriis, 8&4. Pauperes exaudit, 
1041. Non inridetur, 89, 916. Quomodo 
irascitur, 9. Ejus ira per peni entiam 
placanda, 482. Conversionem p 
toris non ejus mortem vult , ibid. 

Dei judicium, 341, 639. - 

Delatores non audiendi, 1186. 

Demetrius Amasenus , 1262. 

Dene,;ontium vicus, 699. 

Deutelinl ducatus, 618, 619, 620, 
618. Situs, 603, n. 


Dentium morbossanetus Thaumastus Di 


curat, 957. 
Deotheria. Vide Theotheria. 
Depositi a presbyteratu, 1319. - 
Depositioots dies alius ab obitu, 
, D. 
Dervanus dux Urbiorum, 612. 
Descriptores censuum , 433, 579. 
Incense, μὴν EY L5 
esertam pt . 
τον esideratas episcopus Albigensis , 


 Desideratus episcopus Dituricensis, 


Desideratus episcopus Virduneusis, 


765. Carmen de san- 155, 567 


Desideratus reclusus, 970. 

Des'derius diaconus, 470. 

Desiderius dux, 250, 289, 301, 305 
551, 415. Chilperiei, 5:7, 581, 415. αὶ 
Mummolo fugatur, 211. Tetradiam Eu- 
latji uxorem rapit, 490, 491, 492. Gun- 
dovaldo adhzret, 552, 596. Eum dese- 
rit, 559, 568, 596. Thesauros Rigun- 
this diripit, 538. Occiditar, 416, 435, 
n 


Desiderius energumenus, 1051. 

Desiderius e monacbo et regis the- 
saurario episcopus Cadurcensis, 1551. 
: Desiderius episcopus Autisiodori , 


Dn. 
Desiderius ex laico episcopus Elusa- 
nus, 304. 
Desiderius episcopus Viennz exsu« 
lt 605. Occisus miraculis claret, 609. 
derius Laugobardorum rex, 


Desiderius seductor, 422. 

Desperatio vitanda , 482. 

Deuso in regione Francorum, 707. 

Devuteria ''heodeberti conjux, 137, 
123. Filiam suam occidit, 129. 

Deu:erius episcopus Vinciensis. 448 

Devoti, id est viri pii, 1. 1041, 1069, 
1104, 1195, 1209, 1215, 1330, etc. 

Dextera au si iistra nobilior, 812, n. 

Diablintis oppidum, 604, n. 

Diabolus πιο ας est, 217, 1055. Ab 
initio, 1101. Fide Dznioo. 

Diaconatus tempus, 146. 

Diaconus silentium in missa indicit, 
$351. Calicem offert ad altare, 775. Ec- 
clesiam regit, 918. Mains punitur divi- 
nitus, 177. Ob relictam suam ecclesiam 
excommunicatur, $01. Alius fisco ad- 
heret, 862. Diacoui albeates, 913. 
Septem Rome, 480, n 

Diadema assumit Cllodoveus I, 95. 

Dialectica , 538. 

Diana, 703. Ejus simulecrum, 287. 


1223 


hesi ἃ sancto Paulo destructum,753. 
Diana Arduinn , 588, n , 1395. 

Diap«alms, 1259. 

DiJimia, 507. 

Didonis fortuna, 715, 

Dieusis urbs, 156. 

Diesta castrum, 65, n. 

Dii gentium Christi invocatione fu- 
gati, 767 et seqq. 

Dilectio Dei terrenum regnum noa 
metuit, *9. Effectus, 1210 

Diluvia in Arvern:s. 24. 

Dilu: ium, 9,558, 576. Ejus setas, 676. 

Dinillus ὀρ ιβοοραϑ Turonensis, 105, 
555. Obit, 125. 

Diocletianus imperator, 96, 27. Dus 
sacrificans Christiani praesentia turba- 
tur, 767 et seqq. Ejus armigeri fscium 
egregium, 769. Persecutio, 1271. Ea 
pejor clades Turoaum, etc. 191. ALdi- 
cat et obit, 1272. 

Dicecesis, 911. Eam visitandi mos, 
209, n. Varie hujus vocis significatio- 
nes, 152, n., 159, 160. Paro: bia, 202, 
515. Vicus, 397, 1 

Dionigeniasus episcopus Albigeusis, 


Dionysius episcopus Turonensis. Vid. 
n us. 

Dionysius, episcopus Parisiensis 
martyr, 25. rorum patrunus, 555. 
À sancto Clemente eum sociis mi«sus, 
1384. Ejus basilica, 500, 681, 682, 80? 
Α Dagoberto ditata, ubi jacet, υἷ!. 
Ejus stus, ibid., n., 1385. Parisis, 
944, 652, 650. Jugis psalodia, etc., 
1583. Ad 'ejus tumulum juramenta 
prestita, 241. Monasterium, 65!, 
D., 682, n., 689, n., 800, 702, 701. 
Ibi Stephanus papa hiemat, 689. Ab- 
hates Aigulfus, 651 , 1385; Dalfinus, 
1581; Singibertus, 681, n.; Dodo, 1585; 
Dalünous, Berthoaldus, 1384 ; Folera- 
205, 1588. Ejus ecelesia Ambasciaci, 


Dionysius e septem Dormientibu 
Ephesinis , 826. 

Diovio, 707, n. 

Diptvcha Arelatensis Ecclesie, 415, 
n. Rhemensis, iu missa leguntur, 


1560. 
Vide Ver- 


Directum verbum 111. 
um. 
Dironensium monasterium , 181, a. 
Disciola: obitus, 501. 
Disciplinse ccelestis laus, 1210. 
Discurdi2 malum , 200. 
Dispargum castrum, 65, 
Dispersio bominum, 10. 
Dives malus eroe relicus, 499.— Dr 
vitüm pericula, 1287. 
Divinationes prohibit:e, 918. 
Divio, 157, 817 , 654. Castrum, ^5, 
85, 208, 180, 929, 1178, 1180, Det 
puo et laus, 126. Basilicz, 158, 1102. 
uburbanum, 662. Territorii vilia Fi» 
ríacum, 136. Campania, 562. Indc fvt 
episcopus Áprunculus, 91. 
Divisiones maris Rubri mirabiles 
15. Quid designent, 14. 
Divitia civitas, 158, 568. 
Divitiarum contemptus, 988, 99. 
Sapientis postponit Salomon, 15. 
: tores EKoclesise quomodo figersi, 


197. 
Digi els episcopus Sect 
sis . 
Docudius major domus, 007, a. 
Dodo abbas sancii Dionysii, 1565 
Dodo, seu Gundegisilus episco; 
Burdigale, 595. 
Dodo Severi filius, 256. 
Doleusis vicus, 70, 5555. A 
riges, 975. Ejus ecclesia, 
sterium, 70, n. 
Doforum i^itia, qux», 199. 
Domaricus, 1299. 
Dowegiselus, 333, 391, 412. Legs 


et n. 


Due 
QMour 








1:99 


In Hispaniam, 582. A Chilperico, 995. 
Domesticatus officium, 56. 
Domestici, qui, 287, n. In regali 

servitio, 401. In Placito, 531. Eoruin 

dignitas, 346, n. Doinnolu«, 597. Er- 
menricus, 660. Gundulfus, 296. Flavia- 

nus, 439, 485, 503. Frodulfus, 657. 

Uro, 656. Waldebertus, 632. Regis, 

$23, n. Chlotsrii Baudinus, 143. Chari- 

gisilus, 1024. 

Domesticorum comes, 56, 2837, n. 
Castinus, 62. 

Dominica dies unde dicta, 19. Dicta 
dies Resurrectionis, 857. Solis, 1109. 
Non licebat ante missam comedere, 
121, n. Populus ad vigilias accedit, 
856. Omnes Matutinis vigiliis inter- 
sunt, 1091. Ejus diei laudes, 1005. Hac 
flebant episcoporum  consecrationes , 
176. Saunctiüicanda, 1065, 1529. Eam 
violans a Deo punitur, 526, 857, 1096, 
4104, 1108, 1396, 1085, 1085. Aut 
eperaos, 1158, 1182. Ea a conjugio 
tinendum, 1054. Es generatus puer 
mionstruosus nascitur, 1055. 

Dominica Palmarum, 1:60. 

Dominica in Albis, clausum Pascha, 


n. 
Dominica oratio ab omnibus in missa 
canitur, 1058. 
Dominics ccn:e natale, 050, n. 
Dominice resurrectiouls dies, 402, 
4226, 1016. 
Dominicus sanatur , 280. 
Dominorum proditores exsecrandi, 


Domitiani rsecutio, 21 
enevensis episcopi seas, 
1518, n ' 


Domitianus episcopus Militenze, 598, 
n. 


Domitius martyr, 859, 

na martyr Lugduni, 779, n. 
Domnigisilus. Vide Sunnigisilus. 
Dotmnitta a sancto Martino sanata, 


28, n. 
Domnola relicta Burgoleni, 409. 
Uxor Nectarii, 415. 
Domnolus domesticus, 597. 
us epi 8 Cenomanensis, 
281, 164. Abtas Parisiis. Ejus vita, ete., 
285, n. Avenionis episcopatum recu- 
sat, 285. Klevatio et reliquis, 1594. 
Domnolus episcopus Lugduni, 605. 
Domus ecclesie, id est. episcopalis, 
$0, 70, 15, n., 205, 265, 266, 286, 361, 
414, 1091. Apud Turones, ibi orato- 
rium, 1155. Abbas, ibid. 
Domus ecclesiastico, 451, 432, 11355. 
Ejus reetor, 908. 
Donatiacum monasterium, 6355, n. 
Donatianus martyr Namnete, 790. 
Ejus basilica , 791. 
Donativum, 525. 
Donatus medicus, 245, n. 
Doresiate castrum, oh i. 753 
entes septem Ephes , 
896. Alii ἃ Paulo Diacono laudati, 
19283, n. Alii in Majori monasterio, eo- 
rum historia, 1969 et seqq. 
Doromellum vieus, 605. 
Dorononia fluvius , 553, 558, 561 
Dotis formula, 1550, 15351. De 
re mos Germanorum, etc., 394, n. 
Dova flumen, 614. 
Draco Roma visus, 479. 
Dracolenus, 578. Dux, 256. Obit, 


456, 
Dramiosyrieum , 15135. 
Droctoveus abbas Sancti Germani, 
4510. 
Droctulfos, 463. Multatur, 463. 
Drocos seu Drogo, filius Pippini, 
Campanis dux, 670. Obit, 671. 
Drogo Carlomanai fllius , 654. 
Dromones, 1550. 
Dubis fluvius, 615, n. 
Deces compluribus urbibus preefecti, 


hac 


INDEX GENERALIS. 


425. Comitibus superiores, quot sub 
se comites habeant, 392, n. 

Ducis Palatii institutio, 648, n. 

Dutcissimus, 1390. 

Dumien-i;mooasterii episcopus san- 
cius Martinus, 317. 

Dunenses, 195. Proteruntur, 335. 
Vicinos pagos devastant, 354. 

Dunensis lacus, 602. 

Dunum castrum, 440. Ejus comes, 
$52. Episcopatus, $35, n., 545, 1510. 
Episcop, Promotus , 545; Aventinus, 
$45, D. 


Duodecim pontes, 575. 

Dura, 694. 

Duranium fluvius, 552, n. 

Durostadium castrum, 671, n. 

Dynamius episcopus Écolismz, 67. 

bynamius Arelatensis, 484. Provin- 
cim rector, 251, 382. n. [osidiatur 
Theodoro episcopo, 286 el seqq., 237. 
Childeberto reddilur, 430. 

Dynastise /Egyptiorum, 17. 

D!ericos sanat sanctus Martinus, 

1052, 1070. 


Ebba Theodorici Magni dux, 127, n. 
Ebero cubicularius Ghildeberti, 540. 
Eberulfus, 370. Seu Berulfus, $96, 


n. 

Eberulfos eubieularins, 345, 553, 
553. Punitur, 516. Ejus nequitis, 517, 
$48. Oceiditur, 554. Àn reus Chilperici 
necis? 581, n. 

Eboripus comes; 1098. 

Eborinus eomestabuli, 608, n. 

Ebracharius dux, 453. Pacem init 
cum Britannis, 495. A Warocho pecu- 
nia corroptus, 495. 

Ebrardus abbas Sancti Pontii, 281, 


n. 
Ebredunense castrum, 603. Vis, 185. 
Ebredunensis episcopi, Marcellinus, 
950; Salonius, 351, ete.; Emeritus, 


, B. 
vri redunam urbs, 185, 18i, 187, 


Ebregisilus e iscopus Coloniensis , 
2 799. Invenit sanctum Mallosum, 


Kbregisilus Bruoichildis legatus, 451. 
À Guntramno capitur, tum liberatur, 


Ebron, postea Enachim, 9. 

Ebruinus wnajor domus palatii, 1555. 
Pellitur, 664. Priocipatum resumíit, 
666. Victor, 667. Occiditur, 668. 

Ecclesia luminare minus, 1240. Est 


sine ruga, etc., 1241. Ejus typus in 15 


Eva, 8. In Arca, 9. Hseresibus vexata, 
51. Nunquam duella approbavit, 542, 
Ὁ. [psi retributio danda, et. perfectio 
in psalmis exponitur , 1257. Primum 
schismatibus et baresibus sfflicta', 71. 
Pax ei data, 27. Eam vexantis stirps 
episcopatu exclusa, 176. /Edificatur ex 
oría martyrum et sanctorum virtuti- 
8, 554. — Ecclesi» jus ds 421, 
402, 949. Immunitss , 202, 205, 305, 
Us δι. Ab hzretícis non violata, 215. 
iolat Chilpericus, 257. Chlotarius tri- 
buta imponit 561.— Ecclesi benedi- 
ctio, 907, 908. Ab episcopo, 1425. De- 
dicatio, 1192. Ornaments, pr., 55. 
Parietes velis ornati, 1515. Ac pallio- 
lis, 1017. Liliis, 935. Parietes et ostia 
velis ornantur, 958. Ecclesise tribunal, 
$05. Forma et partes, pt., 51. Ex ligno 
compacta, 785. — Ecclesia sanguinis 
effusione violata, 453, 508. Interdicta, 
2it, 951, pr., 58. Violatores pereunt 
misere, 192. Divinitus puniti, 361, 747, 
840. Ibi sepoitus sceleratus, dejicitar, 
| .—Ecclesia, seg major ecclesia, 1192. 
Cathedralis, 203, $51, n., 5:0, n., 
e1064. Quo et Ecclesia senior, 60. Ma- 


1279 


ter, 1088. Eccle:ia, cui unicus clericus 
serviebat, 791. — Fcclesiis oblata mu- 
nera, 850. Ecclesie argentum, 571. 
Ecclesie vastator misere perit, 246. 
Direptores puniti, 855, 790, 797, 802, 
862, 865, 864, 1025, 1027. Etat poe- 
nitens, 952, 960. Fraudatores vivi iu 
infernum detrusi, 946. — Ecclesise re- 
bus pauperes enutriendi, 810.—Eccle- 
Sise actores, $48. Juniores, 257, n. Tu- 
ronics familia, 913. Seniores, 776. 
Ecclesis domus. Vide Dowus. 

Ecclesiastica ditio, 550. 

Ecdicii eleemosynz: tempore fsmis 
divinitus approbaue, 76. Ex senatore 
patricius, 76, n. Ejus fortitudo, 77. 

Echinus, 411. 

Eclipsis defectio, 1087. Luns, 295, 
000. Solis, 50, 516, 601, 605. 

bcolisma urbs Aquitani», 282, 698, 
609, 981. A Chlodoveo capta, 95. Erat 
sub Guniramno, 599. Ibi sepelitur 
Theodebertus, 194. Gundovaldus susci-. 
pitur, 350. Ejus comites Nantinus, Ms- 
racharius, 245. 

Ecolismee episcopus Dynamius sive 
Damianus, 67. Maracharius, Fronto- 
rx Heraclius, 245. Nicasius, 550, n., 


S Edatius presbyter Arthons , 898, 


Edessa urbs Syris, 756. 

Elobeccus, el. 

Edobola silva, 701. 

Edom, seu Esan, 11. 

Fgeas proconsul À-ha'z, y 1301. 

Sgemonius episcopus /Eduensis 
956957. P ' 

Egidii (S.) oppidum, 1591. 

Egidius magister militum, 65. Come: 
utriusque militis, 66, n. Praefectus 
obsidet Cainonem, 913. Olsessus Are- 
late s3ncti Martini virtute liberatur, 
1001, 1002, n. Fit Francorum rex, 66, 
552. Mauricio imperatori tributum sel. 
vit, 555. E reguo pellitur, 555. Mori- 
tur . 
Euidius eriscopus Rhemensis, 223, 
252, n., 275. Gregorium consecrat, 
176, n. Promotum Duueusem ordina- 
vit, 1511. A4 eum epistola synodi Pari- 
siensis, ibid. Fuit amicus Chilperici, 
512, Legatus Childeberti, $01, $40. 
ἃ Guntramuo objurgatur, 314. Cul 
erat infensus, 259. Fugit, 506. Accu- 
satur conjurationis in regem, 511. ]a 
concilio Viridunensi et Mettensi, 512, 
$15. Conviucitur, 515, Deponitur, etc., 
914. Veniam obtinet, 433. 

Kgressus Israelitarum ex /Egypio, 


Elacris fluvius, 212. 

Elafius episcopus Cstalauni, 3251. 
Vitae fragmentum, 1554. 

Elaver fluvius, 212, n. 

rn 

ecti, ^ij fieri t, in errorem 

adducendi, 95. 

Electiones. Vide Episcopus. 


'" EKleemosyns laus, 990, 1387, 1291. 


Commendstio, 1165, 1224. E!ticacia, 
41. Meritum, 988, 959, 991, 992. Fru- 


ctus, 250. H 

Eleemosyosrii, 1045. 

Elephanti suprs Persas capti. 240. 

Eleutherius socius saneti Dionysii, 
1385, 1384. 

Eliachim, 16, 

Elias vates, 39, 518. 

Eligius ornat memori»m sanctorum 
Crispini et Crispiniani, 427, n. Sancti 
Germani, 1570. 

Elisatia. Vide Alsacia. 

Foissus moriuos suscitat, 40, 197, 


106. 
Eliud, 16. Logdun', 779 
peuipsa martyr Lugdun', . 
» 11, 8, Olim 


metro,olis, ek- ^ 


LY 


4221 


eisa, 594, n. Fjus eplseopatus, 053, n. 
Elossni episeopi Senocus, 651, n. 
Laban, Des'derius, 501. 
Emerita urbs, 294. 823. 
Emeritus episcopus Ebrodunensis, 


- Emerius episcopus Santonensis,165, 
165, et n. 

I; merius occiditur, 492. 

Eminentia titulus regi datus, 168. 
Ab imperatore, 1519. 

&mnerius Namneticus 


Enachin sntea Ebron, 9. 


diaconus, 


Energia, 119. Obsessio a da: mone,, 


1230. Demoniacorum, 361, 408. Larva- 
rum, 417. 

Energumenus a legione possessus, 
1033. Por acra volaot, 1001. Abscon- 
dita detegu.t, liuguas incoghitas lo- 
quuntur, 1001. Sancii Martini praesen- 
Uam seutiunt, 1101, et passim. 

Eunnodius, 235. Turonum et Plctavo- 
rum dux, 5960. Vici Julii, etc., 425. 

Ennodins presbyter, 1172. 

Eunodius senator Arvernensis, 176. 

Euoch (ilius Jared, 9. Beatus, 817. 
À Deo assumptus, 9. 

Enos filius Seth, 9. 

Eonius. Vide Eunius. 

Eorichus Gotthorum rex, 71, 955, 
1159. Dicitur Evorix, Catholicos per- 

uitur, 77. Euva rex, 77, n. 
; achius celebrans non jejunus pu- 
nitur, 89. 

Eyparchius Arvernensis episcopus,71. 

Eparcnius reclusus Epgolismensis, 
482. Ohit, 281, 981. Monasterium, 282, 
285, n. Abbas et mouacbi, 981. 

Éphesi Johannes Evangelium scri- 

it, quiescit Maria Magdalene. Dianse 

um, eto., 755. Septem Dormientes, 


Ephesi episcopi, Polycarpus, 22; 
Polycrates, 21, n. 

Epuürata Bethleem, 715. 

Epiph.nia Domini, 700. Festum, 
205, 5350. Dies, 1047, 1018. Sanctus, 
1055, 1180. Hac die concursus ad Jor- 
danem, 820. 

Epiphanius abhas Saneu Remigii 
Rhemensis, 515. Deponitar, 514. 

Epiphanius episcopus, 298. An Fo- 
rojuliensis, aut Gradensis, 299, n. 

;pipodius martyr Lugduni, 780. 
iijus calceus, et sepulcrum, 947. 

Epirechius presbyter Sancti Marcelli 
Cabilone, 785. 

Episcopalis benedictio, 256, 261. A 
rege effl.gitatur, 570, 578. Petitur, 
4:7. Domus. Víde Domus ecclesia. 
Inde excluse mulieres, 177. Episco- 
palis vigor, 1255 et seqq. Vestes, 1571. 

i piscopalis sedes ajostolica, 470. 

Episcopatus rr&cepto regio datus, 
481. l'ondus, 1254. l'resbyteri ambien- 
lis puuitio, 75, 76. Est hzres's, 74. 
Po exclasa stirps vexantium ecclesiam, 

6. 
Episcopatus sancti Petri natale, 550. 
sancti Martini natale, 1008. Proprium 
cujusque episcopi, 231. 

: piscopo: um electio, 145, 146, 155, 
et u. Modus, pr., 20, 21. Ex cousensu 
civium et auctoritate regis, 448, 1255. 
Per abbates, etc., 1554. fasirumen- 
tuin, 175. n.. Formulze, 1551. Conse- 
erandoram examen, 1356. Consecratio 
[irn regis et populi suffragio, 1186. 

hi fleri debeat, 176, n. Ejus festum 
celebrant, 951, n. lus alteri non 
superordinandus, — 1529. Successor 
viventi. Gesignatus, 1185. Duo simul, 
125, 555. Translati, etc., 448 , 533, 
pr., 22, 25. Provincisles, et compro- 
vinciales, 445, 476, 1176. Ecclesi: 
patres, 475. Viri apostoliei, 476. Om- 
Bes, potissimum Nonaui, apostolici 


ΟΡΕΙΌΜ S. GREGORLL, EPISCOPI TURONENSIS, 


et psp:e, 166, n.. Sancti, 811. Unus a 
monacho frater dicitur, 1205, 1206. 
Episcopi monachos caros haben!, 55. 
Eoruin manus osculandi inos, &2, et n. 
Cibus voluutss Dei, 223. |n defin- 
deudo Pretextato molles, 935. Mala 
qu2 00u impediunt eis attributa, ibid. 
NKRegi male ag-nt resiste:e debeut 

ibid. Media:ores inter r«ges, 4M. A. 
Chlodovei baptisnum iuvitati, 83, n., 
1522. lu legationem wmis-i, 465, ctc. 
À rege ad meusam invitati, 576, 378. 
Honorati, pr., 17. Sedent in judicio, 
499. Judicabant causas, 1180. Judiciis 
pr:suut, 1533. Placitam coram illis, 
208. Eorum auctoritas, pr., 16. Cause 
ubi acue, pr., 26. Ecclesias benedi- 
cunt, consecrant altaria, 1225. Diasce- 
sim visitant, 209, n., 986, pr., 39. 
Eorum munia, pr., 29. Sese invicem 
adjuveut, 1557. Unus in alterius dic- 
ces: nihil exercet, 936, 987. Monaste- 
ria eis subjecta et exemta, 467, 468. 
Eis castilas przecepta, 957, 959, pr., 
95. Ab uxoribus separati, 49. Habent 
lectum cler.coruim lectis circeumdatum, 
$12. llabeant semper viue suz testes, 
ibid., n. Quadragesim» tempore causa 
orationis secedunt, 414. In monaste- 
rium, 1400. Reclusio, 72. Eorum in 
boris recitandis obligstio, 233, n. 
Orant pra. errantibus, 471. Ad altre 
invitabantur a diacono, 186. Salutationes 
exapieDant prope ecelesiam et nego- 
orum commendationes ante misse 
celebrationem, 72, n. Celebrantis cle- 
rici missas canebant, 1173. Ejus virga, 
209. Cucullus, 367, 1257. Ei res eccle- 
s':b commendat ad alendos pauperes, 
810. Res propriz et res ecclesie di- 
stincte, 551. Proprium, 155. Litterse 
ad recipiendas eleeinosynas, 1193. 
Reverendi, 1172. Eis non obedire, hize- 
resis, 7 4. Crimen, 583. Non obaudien- 
tis generatio ab episcopatu interdicta, 
1162. Contra eos testes iuferioris or- 
dinis non admittendi, 265. Eo. ligare 
est contra legem Dei, 2:5. Irrisor d.- 
vinitus prnitur, 116. Eorum injurias 
Deus ulciscitur, 181, 182, 555, 581. 
Episcopus panitentis subjectus, sus- 


pensus ab ofhciis, 592, Prenitens in. ibid 


monasterium trusus , Defuncti 
hona cerici diripiunt, 289. Ad cjus 
unus alii episcopi conveuiunt, 1 
1470, 1490. ^. mo 

Epolonus puer martyr, 21. 

Eposiunt castrum, 586, 4593. 

Equolesinensis urbs. Vide Ecolisina. 

Equus parabilis, 1519. 

Eracina iusula, 260, n. 

Erbo legatus, 20. n. 

Erchamberti Breviarium regum et 
majorum domus, 1552. 

rchanwaldus major domus palatii, 

665. Ohit, 661. Seu Erchinoaldus ma- 
jor domus, 654, 658, 659, 660, 1355. 

Erehrecum villa, 687, 668 

Ercolia, 659. 

Eremita eui Los ministrabat, 1069. 
Eremitarum cibi, 277. 

Eremus in quo vixere Israells, 14. 

Ermenberga tilia Hispani: regis, 
608. Theoderico II nuhit, tum dimitti- 
tur, 609, 

Frmenf. edus gener /Eyanis, 654. 

KErmenfridus rex Thojingorum ἃ 
fratre occiditur, 563. 

Ermenfridus Francus, 668. 

Ermengnndis Audegavepsis, 1198. 

Ermeuhariuspalatii gubernator, 632. 

Krmenricus domesticus, 060. 

Ermenus seu Ermenricus dux, 649. 

Erpinus comes, 618, n. 

Erpo dux Guntramni, $19. 

Erirecus vicus, 667, n. 

Esau posteri, 11. Suptlantatus, 1808. 

Esbarg.s castrum, 551. 


41251 


Esdras propheta, 15. 

Esox piscis, 899, 1598. 

Esrom filius Phares, 15. 

Ethelbertus Chariberti filiam ia 
uxorem ducit, 450. 

Euboricus rex flt monachus, 520, | 

Kucharistis, 1195. Dicitur 5512, 
132, n. Servatur, 1566. De fertur e 5.- 
crario ad altare, 818, 819. lealitas, 
tbid., 152,1046, 10555, 4069, 1980, 1501, 
1365, 1398, pr., 59. Dispositio ad esm 
suscipiendam, 818, 819. A laick: in 
inanu recepto, 491. Eucha:istia dicitur 
unica species, 755. 

4 ncharius episcopus "Trevirensis, 


31. 
oí gcherius episcopos Lugdunensis, 


Eucherius senator Arvernus, 71. 

Eudela dur, 622, 632. 

Eudo dux Chilperico TII jungitur, 
615. Tum Carlo, 674. Sarracenos ia 
Gallias invitat, 674. Ab his discisci!, 
675, τι. Moritur, 675. Ejus tilius Cbu- 
uoaldus, 682. Remistanus, 700. 

Eudouarius. Vide Audouarius. 

Eufemisz 6.6]. 5. Roma, 482. 

Eufrasius episcopus Arvernen:is , 
105, 1161. 
vralrasius presbyter Arvernensis, 


Eufrates fluvius, 1178. 

Eufronius episcopus Turonensis, 165, 
206, 461, 555, 901, 909, 1032, 1036, 
1021, 1028, 1235, 1518. Sancti Grezo- 
rii nepos, 155. Committitur ad feres- 
das in monasterium Pict.veuse reli- 
quias, 467. Turonum exemptüonem 
tuetur, 455. Invenit sanctas Britam 
et Mauram, 907. D$ Cognoscil 
mortem Chariberti, 003. bit, 536. 

Eufronius presbyter, tum episcopus 
JEduensis, 69. 

Eufronius Syrus mercator, 556, 557. 

Eugenii (S.) monasterium, 1147, n. 

Eugentus episcopus Carthagineusis, 
46, 712. Ejus epistula, 46. Miraculum, 
49. Exsilium, óbitus et sepultura, 5. 
Fjus et sociorum passiouis histo'ia, 
T83, "89. 

. Eugenius tyrannus, G0. Ejus mors, 
., D. 

Eulalia martyr Emerite, 825. Fjos 

ecclesi, etc. 824. 

8 gs nlalius archipresbyter  Arthonz, 


Eulalius comes Arvernensis, 4599, 
490, 491. Relicta Tétradia uxore ahau 
ducit 492. Ab uxore relictus, 5:6, 

6. 

Eulalius Nicetii inimicus, 591. 

Eulog.e, 918. 945, 307, 350, 592. 
In convivio data, 1186. A woribondo 
petit, 1255. Sancti Martini, 377. Ερὶ- 
Scoporum, 176. À sacerdotibus dat? 

rosunt, 919, 630. In uionasteriis dars, 


Eumenides, 715. 
Eunius episcopus Venetensis, $57, 


Eunius Mummolus. Fide Mummolo. 

Euuomios comes Turonensis, $i, 
263. Ex comite, 518. 

Eunowi.s presbyter Árvernus, 7$. 

Eunuchi  imperatricibus — ministre 
bant, 505. n. 


Euricus Gallicis rex, 580. Dejicitar, 
el fit presbyter, 320. Vide Eorichus. 

Europam Frauci ingrediunigr, ΤΩΣ, 
706. Εἰ Francio rex Francorum, 549. 
Éurops rer Sicyoniorum, 17. 

Eusebii episcopi Caesariensis Chre- 
nicon, 7, 27, 40. Historia 455, 1169. 
Ex ea locus refertur, 743. 
pes cpiscopus Aurelisneons, 

J20. "^ 


Eusebius episcopus Vereelleasit 





1255 
q57. Ejus miracu.a, 805. An martyr? 


4 D. 

Eusebius Mauricii imperatoris lega- 
tus. incantator, 628. 

Vuse!ius negotiator Syrus fit epi- 
scopus Porisiens:s, 520. 

Eusebius gotariue legatus Constan- 
tinopolitauus, 1346. 

Eusebius presbyter 


Eusitiíi eremitse miracula, 905. Mu- 
nera regis temnit, 966. Ejus monaste- 
rium, 965, n. ΕἸ ecclesiam condit Chil- 
debertus [, 967. 

Euspicius Mieiacensis abbas, 152. 

Eustachius abbas an Majorls mona- 
sterii ? 1255. Seu Sancti Martini, 355, 


Tricastinus, 


n. 
Eus'acbius episcopus Bituricensis, 


, n. 
Eustadius frater sancli Acedii, 1512. 
Eustadius abbas sancti Benigui,1402. 
Eustasius abbas Luxoviensis, 621, n. 
Eustenia Gregorli neptis, 1155. 
Eustochius episcopus Turonensis, 
4, 45. Ordinatur, 529. Ejus epistola, 
550, n. Mors, 68 
Eustochius invasor ecclesiz, 1027. 
Eustriacum, 1511]. 
Eutharicus Theodorici Magni gener, 


, ἢ. 
Kuthimus presbyter Turonensis, 


Eutropes rex Assyriorum, 1T. 

Eutropius episcopus Santonensis 
martyr, 786. Ejus iranslatio el eccle- 
sia, ἽΝ, "786, n. P'.ssin is historia, 
7981. Ejus ecclesia Arvernis, 69. 

Futgches hzeresiarcha, 89. 

Eutychiana bzresis, 640. 

Eutychius episcopus Constantínopo- 
iiznus, 598, n. Resurrectionem negat, 
697, n. . 

Euva rex, 77, n. Vide Eorichus. 

Ev: creatio, 8. Ecclesix€ typus, 8. 

Evange!ium in ecclesia cantatum a 
diacono, 579, Eo incendium restin- 
etin, 1174. In. capsa. servatnr, 114, 
916. Codex a sancto Hilario scriptus, 
1318.—Evangelia versibus reddita, 27. 
— Evangelium Hebraeeurum, 19, n. Ni- 
c€odemi, 18, n. 

Exantii (S) monasterium, 935, n. 

Evantius eyiscopus Vieno:, i11. 

Évautius legatus, 485. Oc. iditur, 484. 

Evarix rex Gotthorum persecutor in 
Galliis, 555. Vide Eorichus. 
go aünensis vicus, 964. Monasterium, 
ε 


, D. 

Evectio publica, 427. 

Evena vicus Turonum, 552, 1247. 

Evodius servator presbyter, 1172. 
Gabalitanus episcopus electus, 1175. 

Evodius senator, 175, n. 

Ev0dius Salustii comitis pater, 152. 

Exando oppidum, 698. 

Exarchatus flomano pontifici datus, 
1397. 
Excommunicat! misse tempore .ulsi 
»b ecclesia, 1254. . 

Excommnnicstio, 241, 246, ἐ9, 471, 
5501, 1254, 13557. Major et minor, 1255, 
n. [n regem, 1538. Minatur sanctus 
Columbanus, 615. Patres concilii Dren- 
. uacensis ob accusationem temerarism, 
ri^ Nou parens Marcovefa moritur, 
166. 
Exempla erudiunt, 129). Preceden- 
tium efficaci», 1223. Et bonorum, 1281. 
Sanctorum, 1241. 

Exidolium vicus, 1510. 

Exotius puer, 1262. 

Exorcísmus cum olei unctione, 369. 
Adhibitus in fontium bepedi tione, 747. 

Exorcista Martinus, 1277. 

Exoreiz»tus daemoniacus , 1165. 

Kxzseqnie sancti Lupicini, 1217. Ea- 
rum ritus, pr., 56. 


INDEX GENERALIS, 


Exsequium, 215, 
Exsilio presbyter d»mnatus in plau- 
stro spinis pleno éucitur, 166. 
Exsuperius Tolosz episcopus, 76. 
Exsuperius n.artyt l.ugduni, 779, n. 
ios Superius legatus Hispaniz, 291, 
(aS. 


Extrema unctio, pr., 57, δ]. 

Ezechias rex Juda, 16, 40. 

E-:echiel, 15. Resurrectionem pro- 
Ὁποῦ, 497. 


Faberniacum monasterium, 608, n. 
Fabius episcopus Auscensis, 505. 
uiprrletergium villis dependentibus, 


Facilis, levis, seu vanus, 463, et 
passim Facilitas, 429. 

Faida, quid, 372. 

Faileuba Chuldeberti 1I uxor, 441, 


1, 607. 

Falsrica telum, 459, n. 

Falco Tungrensis episcopus, 92, n. 

Falco Chilpericum occidit, 554. 

Faldeon, 611. 

Falec filius Heber, 10, n. 

Falerna, vinum, 1056. 

Famerofledis, 166, n. 

Fames Ἐρνμιΐί, 12. In Burgondia, 
76, 77, 555. Iu Galliis, 369, 518. 

Fsmilia f ominica, 521. 

Fsmiliaris, seu domesticus, 576. 
Servus, 22). 

Fanaticum, 255. Fanatícus, seu pa- 
gsnus, 556, 573. Fanaticus cultus, 24, 
Frror, idololstria, 819, 1257, 12714. 

Fara, generatio, 621, n. 

Faramodus preshyter, 520. Episco- 
pus Parisiensis, 519, n. 

Faramundus rex Francorum, 60, n. 

Faraulfus cubicularius regis, 544. 

Qjareter sancto resistens pupitur, 


Fariniacum, 008, n. 
Farones, 621, n. Qui, 621, n. 
Farro consiliarus Ragpacharii regis, 


Farus Chrodoaldi filius, 650. 

Fauriniacum villa, 608. Monaste- 
rium, ibtd., n- 

Fausta Constantini Magni uxor, 27. 

Faustianus episcopus Aqnensis, 357, 
511. Exauctoratus, 392. Subscribit ta- 
meu syucdo, 595, n. 

Faustus episcopus Afer, 1160. 

Fausiux Auscensis episcopos, 505. 

Febres nocturnae, 1110. 

Fedamia a sancto Juliano sanata, 


l'edamiusArvernus, 784. 
Felicianus martyr Lugduvi . 119, n. 
Feliciosorum vitas a Gregorio scri- 
pt, 892. Seu Patrum, 1115. 
Felicis martyris Gerundz ecelesia, 
etc., 821, 1598. Reliquis, 435. 
Felix D.llicensis episcopus, 405, n., 
l'eliz episcopus Biturigum, 759. [n- 
Sentio, 981. Turris ab eo hbricata, 
; D. 
Felix episcopus Catalauni, 410, 471. 
Felix episco; us Namuetensis, 145, 
179, 257, n., 210, 367, 277, n., 291, 
464, 958, 1205. Cum Gregorio dissidet, 
206. Obit, 292. 
Felix episcopus homicida, 224, n. 
Felix legatus Guntramni, 583. 
Felix legatus Childeberti, 4£1, £45. 
Felix Nolanus martyr, 856, ef seqq. 
Felix senator, 188, 241. 
Felix socius Fortunati, 1018. Tum 
episcopus Tarvisianus, 1017, o. 
,Leipasius episcopus Mauriennz, 


Fenesira ad ssactorum sepulcra, 
151, 761. 


1268, 
u 


4254 


Ferie vindemisles, 316, n. 

Feri sext; religio, 897. 

Ferreoli episcopi l'cecensis eptr- 
Stolz, etc., 281. l'egula, festum, ete, 


Ferreoli οἱ Ferrucionis basiliea, 
etc., 801. 
Ferreolus episcopus Lemovieeusis, 
958, 1292, 1304. 
Ferreolus u.artyr Viennz, 871, 1266, 
848, 8£9. Ejus basilica et reli« 
ie, 852. Inventio et elevatio, 851. 
silica prcpe Brivatem, 869, 881. 
Ferrucio martyr Vesoutione, 80]. 
Festivis diebus convivia, 254, n. 
juo stivitatum violatores puniendi, 


Festivitates Turonum, 530, 531. 
Fesius rex Lacedzemoniorum, 17. 
Fexitoialum, 1314, 209. 

Ficta morbus, 20}, 901, 1087. 

Fidelitas promissorum Deo servan- 
da, 165. 

Files peccatorum veniam obtinet, 
9. Abrah: filios facit, 767, Etiam ex- 
terius protfitenda ad salutem, 88. Esm 
propugnat Gregorius, pr., 39. Elo- 

tum, 250. Efficacis, 1026, 1157, 1291. 

pera adjupgeuda, 767. 

Fidia Julia Perpetua sancti Perpetui 
soror, 1519. 

Fiducia in Deum habenda, 482. 

Filioque particula in symbolo, 6, 
el n. 

Filius patris vitia taceat, 216. 

Firminorum familia uobilis, 15], n. 

Firminus Arvernorum comcs, 153, 
110, 176, 181. Vi extrahitur de eccle- 
sia, 155. Legatus Sigiberti Constauti- 
nopoti 180, 572. 

iscales agri, 441, 442  Jumenta, 
411. Domus, 921. Villa, $08. Vinitor, 
290. Servi, 321. Fiscalium prsedia, 


Fisciscense praedium, 1510. 

I iscus publicus , 862. l'isco servitis 
debi seu tributa comites inferebant, 

Fis'us rex Lacedsemoniorum, 17, n. 

Fixa morbus, 309. . 
"i lagella Dei quomodo recipienda, 


Flaocatus ma:or domus P'urgundie, 

e$. 639, 660, 661. Ohit, 662. 
"lavaris fluvius, 242. 

Flavianus domesticus, 459, 489, 505. 

Flavicomantes pueri, 769. 

Fani Langobardorum reges, 170, 
n. n. 

Flavius episcopus Cabiloneusisa, 
404, n. , 521, ^w 1 

Floreutianus major domus Childe- 
ber!i, 455. In Gallici«m legatus, 1119. 

Florentius legatus lHispaniz, 291. A 
sancto Martino cum inf.ns esset resus- 
citatus, 1086. 

Florentius se:ator, eyscopus Genc- 
vensis electus, 1185. Pater sinicti Nice- 
tii Lugdunensis, 1184. 

Florent us Gregorii pater, 1222. 

st loriacum ip territorio Divionensi, 


Floribu« adornantur sanctorum se- 
pulcra, 955, n. 

Florida religiosa Divione. 950 1402, 

Floridus contractus sanatur, 1069. 

Floridus Andegavus civis, [005. 

Florus rex Hunncrum, 4771. 

Florus junior sancti Martini pator, 
1211, 12,23. Tribunus, 1275 

foc martyris virtus in. serpentes, 


Focas imperlium invadit, 601. Mau- 
ricii «ccisor, 637. Oce ditur, 658 

Foli--s, id est, sacci, 205. 

Fous saneti Juliani miraculosus, ^51, 
869. Brivate, 1268, 1269. Saneti Mar- 
tipi, 14601, 


1355 


l'ontium baptismalium benedictio , 
147, 1065. Divinitus completi, 590. In 
Hispania, 516, 746 et seqq. Et Ebrodu- 


ni, 950. 

Formula, sedile, 1218. Ad flectenda 
genu:, 974. 

Formule aotique, 1550. Electio- 
num, 1551. 

Forojuliensis episcopus Epiphanius, 


98, n. 

Fortis mapu David, 59. 

Fortunatus presbyter ἃ Gregorio 
laudatus, 995, 1016, 1017. Chilperi- 
cum laudat, 257, n. Charibertum, Theo- 
dechildem , etc., 167. n. Sigiberti no- 
ptias et Galsvinds, 168. Quatuor libros 
de sancto Martino scribit, 1001. Vitam 
sancti Maurilii, item sancti Albini 
1251. Vitam sancti Albini , 977. Sanct 
Germani Parisiensis, 211. Sancti Se- 
veriui episcopi Burdigale, 953. Ejus 
locus de sancto Laureutio, 710. 

Fotiuus episcopus Lugduni martyr, 
32, 719, 180. 

 Fractiones febris, 1177. 

Franci a Gregorio dici barbari, 119 
et n., 404 et passim. Dicti a Francione. 
Fabulosa origo et sedes , 705. Ex Fri- 
giis, etc. Et ex iis Turci , 549. E Pan- 
ponia egressi in Thoringiam veniunt , 
62. E Danubii littoribus ad ripam Rhie- 
Di, ubi urbem struunt , 549. Germanis 
permixti, 707. Germani dicuntur, 548, 
n. Laus ex Agathia, 125, n. Cura 
Procopio vituperati, 154, n. Ingenví 
tributis non subjiciebantur, $45. Ex- 
terna dominationi nunquam subjecti, 
619. Ναὶ unquam, 706. Eorum do- 
minii prassagium , 709. Fortitudo, pr., 
T. Sub ducibus cum Pompeio dimicant, 
706. Militiam Romanam curaut, 59, 
$49. Otticia civilia obtinent, $50.|Roma- 
nas dignitates , federa cum illis, pr., 
1. À Suilieone prostrati , 63. Α Casi- 
no, 450. Apud Carbonariam prostrati 
Ronanos proterunt, et Arbogastem, 
$49. Homanos csdunt, 58, 635, 64, n. 
Treviris hiemant, 549. Eam incendunt, 
$50. Wandalos terunt , 61. Aetio 
juncti, 709. Attilanem fugaot, 55. In 
Germaniam irruuut, 549. Eam deva- 
stant , 59. Pelluntur, 549. Eorum ter- 
ror io Galliis. Desiderantur a populis 
16, 91." Eorum gesta, varii populi, qui 
Franci dicebantur, reges, etc., ex vete- 
ribus auctoribus collecta. habentur in 
Annalibus Gregerii Hist. premissis. 
Vestium forma, etc., ibid., an. 445. 
Borte predes dividebant, 79, 556. — 
Frauci Gallias occupant, ^83, 711. Ibi 
aedes eorum, pr., 8. Mores , regimen, 
religio, pr., 9. Officia, dignitates, etc., 

r., 10. Qua lin:ua lo juebantur, 1367. 
dololatra, 63, 61, 65. Convertuntur a 
sancto. Remigio, 85. Baptizantur, 84. 
Rhemis, 560. lis subditi Alemauni, 560. 
Male habiti a Thoriugis, eos fugant, 
411. Et eorum reguum sibi subjiciunt, 
565. Burgundiones fugant, 109, 110, 
561. Vienns capti, 85. Α Gundobade 
interfecti, 562. Burgundiam vastant, 
154. Gotthis suspecti, 1160. Eos inpu- 
guant? 555. Fugant, 562, 711. Amalri- 
tum occidunt, 9635. Hispani: partem 
acquirunt, 131, et n. Α Gotthis csesi, 
455. Α Reccearedo victi, 435, n. Amit- 
tunt Obntabriam, 610. Eorum cum Rri- 
tannis bellum, 600. Pralium, 601. lis 
Vritanni subjecti, 650. Quam iis exosa 
imperialis subjectio, 298. Bella iu Ita- 
lia, etc., 147, 118, n., 485, 486. Aer 
ltalie nocivus, 487. Eam subjugaut , 
153,154. Siciliam, 154 [is subdita pars 
Jtalize, 487. A Langobardis prostrantur, 
430. Langobardos fugant, 690. Iterum, 
691. Langobardi tributarii, 487, 625, 
636. lisdem se committuot, ibid. Qui 
tributa redimunt, 636. Saxonum insu- 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


las capiunt, S35. Fugaut Saxones , 71. 
Vincunt, tum ab virti, 567, 568. 
Quibus pacem negant, 151. Ab lis vin- 
cuntur, 155. Eorum io regem ferocia , 
1514. Saxones tributa aolvunt, 681. Ab- 
solvuntar, 647. A Sclavis Winidis male 
habiti, 641. Cum Wasconibus Fixe, 
697. Quos superant , 649, 098, 699. Et 
Sarracenos, 679. Bellis civilibus attri- 
ti, 672. Eorum status sub Theodeber- 
to I, 1556. Chilpericum deserunt, 194. 
Cum Chilperico pactum, 583. Ebrui- 
num pellunt, 664. — Francus natione 
Samo rex Sclavorum , 626. Franci ge- 
nere, 602, 605, 645. Inde duces , 649, 
etc. Flaocatus, 658. Franci nobiles , 
665, 667. Meliores, 522. Familiarum 
dis! inctio, pr., 12. Franci Tornacenses, 
520. Francorum legati occisi Cartha- 
gine, 484. Eorum dux Beppolenus, 601. 
— Francorum erga sanctam sedem re- 
verentia, 689. Muneribus 9 papa do- 
nati, 688. Antea pietas, tom pravi 
mores, 401. Violaat basilicam sancti 
Vincentii Agennensis , 561. Erga san- 
ctum Martinum devoti, 1110. Ab Hispa- 
nis disciscunt in Pasche celebratione , 
231. — Francorum leges a Theodori- 
colexpurgate a paganismo, tum a 


4936 


1238. Eorum auctoritas, et liberi, pr., 
14. In. eos amor, pr., 16. Quando ma- 
jores, 559, n. Eorum Bgurs» abpüque, 
1571. Hastam pro sceptro babebant, 
553, o. Desides, 1555. Imperatori seri- 
bentes patrem appellabant, 1346, 1547. 
Francorum principum mos comam Βυ- 
triendi, 125, n. Cirri erinium depict, 
4514, Principes in sancii. Germani a 
Pratis basilica sepulti, 526, n., 1518.— 
Francorum regius capilfog ad genua 
protensos habebant et vestes magnifi- 
cas, 1572. Chlotildis, Suavegotha, 108, . 
n.; Gundeucha, 110; Radegunis, 112; 
Ultrogotta, 160; Wisigardis, 127 ; Wal- 
detrudis, 147; Theotheria, 565, seu 
Deuteria , 128: Theodechildis,, 167, 
n., 570; Audovera, 169; Veneranda, 
Marcbatrudis , 569: Austrechildis Bo- 
bila, 161; Ingobergs. Merofledis, 
Theudechildis, 570; Unsina, 501; 
Marcovefa , 165; Brunichildis, 167; 
Galsvinta, 168; Inguudis , Aregundis, 
Chunsena , 142; Fredeguudis, 571; 
Sichilda, Gomatrudis , 650 ; Nantecbil- 
dis , Ulfeeundis, Berchildis, 657 ; Fai- 
leubs, 411 ; Gunthiuca, 564 ; Bertetru- 
dis, seu Berirudis, 024; Aldetrudis, 
626, n.; Bilichildis, 611, etc. , Bertra- 


Childeberto, Chlotsrio et Dagoberto, da, 686 


1534. Mos in sponsando , 558. De dote 
uxorum, 294, n. Insignia in legationi- 
bus, 557. Heginas in aliis regnis e 
gente sua ortas vindicant , 644. Potio 
suavis absyothium cum vino et melle, 
401. Eorum conventus Kal. Martii, 556, 
HE 10, 689. Campus Martius, aut 

aius, dicti, 70, n. Fraucorum judi- 
cium, 617, 620, 692 Ferocia in regem, 
154. In uendís hostibus vigor, 
560, 361. — Prancurum regio, 707. 
Regnum , 676 , 617, 680, 695. Ad mu- 
leres non transit, $23, n. Exteris non 
subjicitur, 251. Divisum, 105, 163, 187, 
515. Inter Pippini regis filios, 705. — 
Franci veteres an duces , reges, etc., 
habuerint * pr., 6. Sub ducibus, 549. 
Marcomero, Sunnone, 57, 5.9 . 
Genebaudo, 51, 519. Sub regalibus, 
sub regulis, etc., 59, 60, et n. Sub re- 
gibus , 60, 550. Crinitis, 62. Quis jn 
mus? $7. Ex Priamo, Frigs, 548. Be- 
fem eligunt Theudemerem, 62, 550. 

eges 
mus, Faramubdus, Chlodio, 60, n., 
etc.; Meroveus, 65; Egidius, 66, 
etc., 553; Ragnacharius, 78, 98. 
Chararicus , 97; Richarius, 98, 99; 
Rignomeris , 99; Sigibertus Claudus 
Colonie, 94, et n.; Childericus 1, a 
65 ad 78, 551; Chlodoveus l1, a 78 
ad 102. Theodoricus ! à 105 ad 128; 
Chlodomeris, a 103 asd 111; Childe- 
bertus I, ἃ 105 ad 160; Chlotarius l, 
a 103 ad 162; Theodebertus, a 129 
ad 158 ; Theodobaldus, a 158 ad 118; 
Charibertus , a 163 δὰ 107; Gun- 
tramnus, ἃ 162 ad 538; Sigibertus. a 
162 ad 195, Chilpericus, a 162 ad 520; 
Gundovaldus Ballomer "intrusus, 558 ; 
Chüdebertus 11, a 190 ad 534 ; Thieo- 
debertus l1, 600 et seqq. ; Theodori- 
cus II, 601 et »eqq., Chlotarius I1 , 597 
ad 635 : Sigibertus Wu , 620 ; Dagober- 
tus, ἃ 626 aJ 851 ; Chariberius Il, 651; 
Sigibertus 111, a 647 ad 65T-; Chlodo- 
veus Πα δὶ ad 665; Chlotarius III, 
605, 664 ; Childericus !f, 664 ; Theo- 
duricus IIl, G64 ad 070; Chlodoveus 
intrusus, οἱ Dagobertus 11, 665, n. ; 
Chlodoveus 111, Childebertus III, 670 ; 
Dagobertus ΠΠ|, 671; Daniel qui et 
C'ilpericus IM, 672; Chlotarius IV, 
675; Theodoricus IV, 614: Childeri- 
cus Π], Pippiuus, 086; Carolus et 
Carlomannus, 704; princeps et dux 
Carolus, 1555. — Francorum reges ex 
sancto Hierouyimo , 555. De illis visio, 


Francia , 64, n., 568, 686, 695, 928, 
1540. Yeteris situs et varii populi, pr., 
6. Vide amnales Greqorio pramus os. 
Ultra Rhenum , 58, 60, 158 , ei a. Ex 
sancto Hieronymo a quo dicitur Ger- 
mania, 548, n. Silvsie, 1024. Reguum 
Austrasia, 151. ld est Neustria, 666. 
Occidentalis et Orientalis, 570, n. Sta- 
tus sub Theodeberto , 1556. Francis 
regum divltie , 244, 522. Primorum 
paupertas , 199, n., 200. Familiz , di- 
viti, etc., 522, n. Regnorum divisio, 
510, n. Post obitum Chlodovei, 105. In 
tria regna, 681, n. Quot regiones na- 
jores complectebatur, 682, n. 
sunt 10 episcopus Turoneosis, 125, 


Frsncio rex ex quo Franci, 549, 


550 , 106. 
Francio dax Cantabrorum, 610. 
Frauco episcopus Aquensis, 951. 
Frangi febris quid sit, 1136, n. 
Frater episcopus dicitur a monacho, 


enobaudis , Marcomir, Pria- 1205, 1206 


Fratri iusidiandum non est , 191. 
Fratrem vincere iohonesta victoria, 


1345. 

Freda quid, 1129, n. 

Fredegarius quis fuerit? 511. /Etas, 
585. Nomen, patria, scripus, etc., pr., 
134, ad 146. Gregorii hist. integritati 
non officit, pr., 98. Ejuscalcalus differt 
a Gregoriano, 595, n. Lap-us, $19, n. 
550, u., $52, 599, ἢ. 565, n., 1396. 
Emendatur, 609, n. Historiam Longo- 
bardorum perturbat, 628, n. Ejus Chbro- 
nicum, 485, 585. Desinit an. pcxzi, 681, 
0662, n, Ejus conünuationes , 685 d 
seqq. Varia ab eo collecta, pr., 14]. 
Fragmenta, "705. 

Fredegundis Regina, 302, 268, 567, 
$82, 414, 452, 520, 535, 584, 597. Cbi* 

erici uxor, 571. Nubit Chilperico, 169. 

igibertum iuterlicit, 195, 575. 
tat, 255. Poenitet, 245. Ejus filii mo- 
riuntur, 531. Filii sui defuncti res ia- 
cendit, 3511. Meroveum insequitur, 
415. ΕἸ iusidiatur, 217. Chlodoveum 
insequitur, 249, 250, 251. Exosum hs- 
bet Pr:zetextatum, 402. Ejus furor, 305, 
227, 229. Gregorium frustra teatst, 
223, 226. Praetextati restitutioni fro- 
stra opponitur, 315. Quem occidi fscit, 
405, 412. Ea de re accusator, 40i. 
Beppoleno invisa, 49S. Rum τασδὶ, 
412. Ejus opera occiditur, 496. Lee- 
dasti infensa, 506, 507. Ejus jesse 
occiditur, $08. Eberulf9 infenss , 352. 


1251] 


Mommolo prefecto, 509, 510. Cujus 
mortem procurat, 297, n. Cum Rigun- 
the rixa, 455, 459. Ei adulterii crimen 
ympegisae accusatur Gregorius, 260, 
26 , 264. Qua de causa, 960. 1 

ad necem qusritur, 531. An Chilperi- 
einecis rea? 585, n. In ecclesiam fugit, 
$26, 554, 392. Guntramni opem implo- 
rat, 335. Quem occidere tentat , 119. 
Ád Rbotojalensem villam mittitur, 541. 
Brunechildí insidias molitur, 545. Mor- 
tem Chilperici in. Eberulfum rejicit, 
$15. Childeberti et Bruuichildis ne- 


cem machinatur, 397, 598. Repetit' 


eam Childebertus, tuetur Guntramnus, 
556. ChilJeberti inimica, 510. Eum oc- 
cidi mandat, 510, 511. Fjus legati in 
Hispanias, 145. Éxpeditio , 602. Obit, 
ibid. Sepelitur Parisis, 601, n. Fjus 
tumulus , 1574. τί incisus, 13575. 
Ejus divitiz,, 522, nequitia, 412. Cru- 
delitas, 531. Crimina, 216, 556, 541, 
942, 345. Inimica Dei et hominuin, 
is Ejus referendarius Bobolenus , 


Fredericus comes Ultrajoranus, 688. 
Fredulfus domesticus, 697. 
Fredum quid, 1129. 
Friardus obit , 179. Ejus vita, 1301. 
Ecclesia Namnetensis, 1206. 
Fridericus Wisigotthus, 56, n. 
ToS n8 rex ex quo Franci , 548, 550, 


Frigeridi historis, 56. 
Frigia, 709. 
Frigii Francorum parentes, 549. 
. Frigora id est. febris, 1105, οἱ pas- 


eim. 
Frigoritici, febre vexati, 912, et 
im. Missa de sancto Sigisinundo 
pro illis, 805, 1564. 

Frigoritionis morbus, 912. 

Frigus febris, 840, 1137. 

Ftisones a Pippino fugati, 671. Con- 
tra Carolum pugnant, 672. A Carolo 
Martello devicti, 676. Eorum insule, 
676. Reges, 684. Duces, Ratbodus, 
671. Popo, seu Bobo. 676. 

Fronimius, episcopus Agsthensis, 
"n Viucieusis, 448. Quare translatus, 


«ιὉ ontonius episcopus Ecolismensis, 11 


Frontunius diaconus, 296. 

Frutmenuarii, 295, n. 

Poga in persecutione, 1267. 

Fuldse monasterium, 96, n. 

Funera virorum qualiter a mulieri- 
bus celebrata, 150. Funeris solemnis 
processio, 67. Vide Defuncti. 

Fur 8 sancto Martino benigne habi- 
tus, 1221. 


οὐ artum;pro 60 episcopus deponatur, 


Futen abba, Orientis quasi prefe- 
ctus, 728. 

Fuxensium patropus sanctus Volu- 
sianus, 552, n. 


Gabalitana urbs , 79, n., 514. Gaha- 
litanorum superstitjosi ritus, 894. Epi- 
scopatus, 1175. Transiatus Mimmates, 
26. Gabalitana regio, 518. Terminus, 


490. fbi mons Helanus, 894. Comites, 1191 


Palladius, 180, etc.; Romanus, 180; 


Ingocentius, 314, 315. Martyr Priva- 465 


tus, 871. 

Gabalitani episcopi, Privatus, 26; 
Parthenius, 181. 

Gacbilosoinda Ch lperici uxor ócci- 
ditur, 511. 

Gad fllius Jacob, 11. 

Gadsoinda Brunichildis mater, 572. 

Gaganus rex Avarum Chunoruu, 
627. Sic omnes dicuntur, 1603. 

Goilenus, 214. Merovei familiaris, 


; 


INDEX GENERALIS. 


299, 578. 

Gaile«vinda soror Brunlchildis, 412. 
Chlperici uxor, 441, n. A Fredegunde 
Occisa, 355, n., 511, 512, n. 

Gaiso comes, 455. 

Galat, id est, Galli, 25. 

Galathes civitatis situs, 750. 

Galeuiauius comes, 696. 

Galerius Maximianus, 1272. 

Galilsoz urbs Cana, 715. 

Gallse sepultura, 994. 

Galli cantus initio Dociis, 252. 

Galli dicti Romani, 70, n. Invitant 
Burgundiones ut sedes accipiant, 707. 
Francos dominari sibi cupiebsot , 91. 

Gallia a Romanis habitata, 65. Ejus 
facolie Romani dicti, 119, n. Eam Ca- 
sinus pervagatur, 550. Ibi magister 
militum /Egidius, 65. Senatores Gal- 
liarum, 72, 515, etc. Gallie turbats, 
δ. Variis cladibus vexate, 521. À 
Chroco devastate , 85, 711. A Wauda- 
lis, 44. Ab Hunnis, 51 el seqq., 569, seu 
Chunis, 707, 708. Ab /£tio salvantur, 
109. Ab Alamannis vexate, 707. A Da- 
nis, 106, 565. A Langobardis et Saxo- 


nibus, 185, 184, 186. A -Langobardis, 


471 el 3600. 915. A Reccaredo, 410. 
Ex Wandalis liberat», et ex Chunis, 
541. Pars Alamannis aut Alanis sub- 
Tos 11, n. Goubis, 599. Chlodoveol, 
. Tum 'ota,, 99. Ah ptiis mer- 
catoribus frequentat», 278, n. Fame 
laboraot, 569. Fame et lue, 518. Dy- 
senteria, 215, 580. — Gallis Evangelii 
redicaüone illustrantar, 33. Fidei 
nitia, 464. Mr n a discipulis apo- 
stolorum míssi , 961. Martyres, 22. Ee 
his sanetus Eutropius sancti Clementis 
discipulus, 186. D tahtur reliquiis san* 
etorum Gervasii et Protasii, 776. Feli- 
ces donate Martino, 1000. Qui huc ve- 
Dit, 528. Prxd cst, miracula eit, etc., 
23. Àbvo salvantur, 1005. Earum trina 
divisio Martinum habet patronum, 1159. 
]bi claret sanclus Columbanus, 611, 
815. Litterarum studia tepescunt, 1. 
Gallia Comata, Domata et Cisalpina, 
107, 108, n. Ulterior, 1281. Narbonen- 
sis, 679. Gallix» pars Septimauia, 597. 
Εἰ dicinia, $99. Gallis urbs Genabum, 


Gallica lingua, 951. 

Gallicana urbs, 181, ἢ. ᾿ 
Gallcansm Ecclesie disciplina ex 
Gregerio, pr., 20. Consuetudines, pr, 
56. Canonum Codex , 1594. Officium , 
seu cursus ex Gregorio , pr., 59. Li- 
turgise ritus, partes, etc., pr., 42. Ejus 
specimen, 1557. Vetustior est Moza- 
rabica, 1251, n., pr., 41. 

Gallicia, 409. A Suevisoccupata, 44. 
Gotthis subjicitur, 580. Ditatur sancti 
Martini reliquiis, 1014. Regnum, 530. 
Episcopus sanctus Martinus $315. Re- 
ges Charraricus , 1013; Theodemi- 
rus, seu Aremirus, 1012, n.; Mirus, 
2553, 519, 1119, 580; Eurichos, Audica, 
seu Audegs, 519, 580. 
ποῦν τα imperator Romanus, 35, 


Gallieaus amicus Gregorii, 362, 2635. 
Àn archidiaconus » D. 

Gallimagni fiiia, 453, n. 

Ga3l:omagnus episcopus Tricassinus, 


Gallomagnas referendarius, 403, 


Gallus Cabilonensis comes, 785. 

Gallus episcopus Arvernensis , 141, 
1154. Patruus Gregorii, 867. Oratione 
luem sedat, 782. Kogstioues in Qua- 
dragesima iustituit, 165, 153. Arver- 
805 a lue preservat, 145. Ejus mors, 
ibid.; 146. Vita, 1168 el seqq. 

Galsonta regina, 572, u., seu Gal- 
suintba Chilperici uxor, 169. Occidi- 
tur, miraculis claret, 169. 


1238 
Gamuite martyr Logosnl 719. 


Gangrensis canon, n. 

Gantia. Vide Cantia. 

Garscharius comes Burdigals, $89. 

Gararicus dux, 559, 340, 350. 

i Garivaldus dux, 1i8. Bajoariorum, 
y D. 

Garonna (luvius, 560, 361, 674, 675, 

698, 701, 952, 840. Regionis ultra 

eam dux Cbildericus Saxo, 391. 

Gastinus. Vide Casinos, 

Galianus episcopus Turonensis , 25, 
56, 526. A Romanis episcopus míssus , 
537, 897, 918. Ejus sepultura, 897. Et 
ecclesia, 1595. Corpus sancti Martini 
transtulit, 528. 

Gaudeus e septem Dormientibus, 
1271 et seqq. 

Gaudentius pater Aetii, 56. 

G»udiacum "l'uronum vicus, 878. 

Gaudomarus celle sancti Medardi 
prepositus, 1510. : 

Gaudomeres monachus, 1507. 

Gaulenus, 518 

Gausericus Chunorum rex, 7517 

G»uto Longobarcorum legatus, 626. 

Gazetina viua, 126, 355, 917. 

Geiuensis vicus Andegavorum, 1123. 

Gelisimer rex Wandalorum, 50. ' 

Ge;ninianus martyr Lugduni, 779, n. 

Geminus martyr Lugduni, 779. 

Gemmza Hispanice, $15. 

Geuabensis urbs Galliarum, 1190. 

Genava urbs, 557, n., 508, 601, 
601, o., 1150. lnundata, 171. Suburba- 
num, 601. 

Genava maritima, 815. 

Genebaudus Fraucorum dux, 549. 

Generationum numerus, 9. Series 
Vet. Testamenti memoriter recenset 
Maurili», 253. 

Genesius (S.) martyr, 7145. Sancti 
Genesii Ecclesia Arvernis, T4, n. Ge- 
nesius martyr Arelatensis, 111, 793. 
Ejus miraecula,festum οἱ basilica, 799. 

Genesius (S.) Arvernus, 797. Mar- 
"Dor eyelatur,ejus festum et ecclesia, 

» 14, n. Acta, dicitur infans, 1398. 
 sSenesins martyr Beorritanus, 804, 


Genevenses 


epiveopi Cariatto, 582 ; 
Rusticus, aut Patricius, 604, n., Do- 
mitianus, 1518, n. 


Genialis dux Wasconum, 604. 

Genitor civis, 1107. 

Gennensis vicus, 1121, n. 

Genobaudis, seu Genobaldus dax 
Francorum, 57. An τος 60, n. 

Genoliacum monasterium, 980, n. 

Genovefa beatissima, 1H. Miracu- 
lis clara, 97, n. Ejus basilica, 125, n., 
141, 144, D. Virgo Parisina, δ18. Ejos 
monasterium, ibid., n. 

Gensericus rex Wandalorum, δέ, 
D., 45, n. 

Genuliacom, 1311. 

Geometria de mensuris agi 558. 

Georgis virgo sacrata, 921. Ejus se- 

lcrum, etc., 923. Epitaphium, et re- 

uiz, 1401. 

Georgii martyris reliquis, 853. 

Georgius comes Arvernus, 922. 

Georgius sancti Galli pater, 11069: 
Gregorii avus, 1222. 

Gepidarum rex Cunaimundus, 182, n. 
τον ereon et alii martyres Thebel. 

φ D. 
Gerinus sancti Leodegarii frater oe-—- 
ciditur, 606. Martyr, 1597. 

Germania, in eam irrumpunt Fran- 
ei, 51, 59. Inde pulsi, 549. Vastat 
Chrocus, 711. Ejus urbibus parcit Αἱ» 
tila, 108. Germanie plebs 1149. Gen- 
tes, 61. i cum Pompelo ditni- 
caut, 706. [bl claret sanctus Colum - 
banus, 611. Germuníia duplex in Gallia, 
7T1, et n , 13801. Germania prima, 


Germanus episcopus 


l- 


4.159 


871, 955, n. Ejus basiliee οἱ inousste- 
r u v, 219, 928, n. Miracula, 559, 038. 
Germanus episcopus — Parisiensis, 
161, n., 914, 284, 461, 1281, 1541. 
Charfbertum ob. incestum excommu- 
nicat, 166. Ejus. proplietia in Sigiber- 
tum, 191, 575. Ep.stola. ad Bruiechil- 
dem, 192, n., 1543. Festo sancti Mar- 
tini interest, 1015. Translationi sancti 
Ursini, 965. Abbatissam Agnetem be- 
Dedicit, 475. Inu itineribus cursum ex- 
plet, 421, n. Noctem in oratione tran- 
sigit, 974. Obit, 211, 577. Translatio, 
1570. Miraculis claret, 211, 972 Ejus 
gesta, 975. Viue liber, 911. Pxalte- 
rium, 1381. In. basilica sancti Vincen- 
tii sepultus, 400. Que índe dcta est 
saucti Germani 8 Pratis ba«il.ea, 211, 
226, n., 582, n. [n qua sepulti Chitde- 
bertus, reges, regina, principes, etc., 
1578, 1579. Regum veterum status, 
1571. Monasterium, 151, n., 626, n. 
Quod dicitur locus illustris, $10, n. 
Ejus Historia, 1369. Vide sanctas Vin- 
centius. — Sancti Germani ecclesia 
Turonibus, 554. Licaniacensis ecclesia, 
11. — Germanus prefectus Roms, 
481. — Germani torques gestabant, 
123, n. Ravennam veniunt, 707. His- 
panias obtinent, et Syriam incursant, 
707. Eraut milites prstoriani, 770, n. 
Mos de dote uxorum, 234, n. Sic Fran- 
ci dicuntur, 548, n. Germanicorum 
populorum caput Rhemi, 165, n. 

;erontius Lvrannum creat, 61. 

serunds urbs, 824. 

Gervasii corpus Mediolani, 775. Ba- 
silies;reliquiz in Gallia, passionis his- 
toria, 776. Ecclesia Roma, 482. Tu- 
ronibu«, 1506. Ubi reliquis, 529, 554. 

Gesta Francorum, liber Gregorio 
ascriptns, 83, n. 

Gezalicus Gotthborum rex, 94, n. 

Ghiselarius comes Betorieus, 701. 

Giezi lepra, 799. 

Gildardus episcopus;de eo Gregorii 
antiphona, 1255. 

Giscladus ilius saneti Sigismundi, 

y n. 

Gis!emarus patre supplantato fit ma- 
jer domus, obit, 669. 

Giso civis Santonicus, 1106. 

Gi«oulfusse imperatori subdit, 1548. 

Givaldus Sigivaldi lius, 127. Mor- 
tem evadit, 128. Redit ad Theodeber- 
tum, 139. 

Glandolaría elades, 602. 

δ icerius episcopus Consoranensis, 
φ n. 
lires quando primum Parisiis visi, 


Glodesindis pater, 604, B. Parentes, 
monasterium, etc., 590, n. 

Gloria in excelsis, etc., 791, 1055. 
Gloria Patri, etc., quomodo dicen 
dum, 316, 317. Gloria Trinitati dicta 
terminatur psallentium, 760. Gloritica- 

tio Filii a Patre, 518. 

Gosesinda Leuvigildj uxor, 580. 
Gosr, 61. 

Godegiselus rex Burgundionu m, 80, 
$51. Fratris proditor , 85, 561. Vien- 
ne triumphat, 86, 561. Ubiobsidetur, 
87. Interficitur , 88, 563. Ob bxresim 
infelix, 104. 

Godegisilus rex Wandalorum, 61. 

todegiselus Sigiberti dux, 193. 

Go4Jegisilus Lupi ducis gener quasi 
dux, 451, 452. An alius a duce, 453, n. 

Godemarus rex Burgundionum, 557, 
$64. Fugstus 5 Chlodomere resumit 
vires, 109. Iterum vincitur et restitui- 
tur, 110. Fugatus, 114. Ob bsresim 
infelix, 104. 

Godfridus dux, 684. 

Godinus, 203. Moritur, 295. 

. Godinus Warnacharii filius, 651. In- 
Ve. Bcitur, 052. 


- 


^PERUM S. GREGOR, EPISOPI TURONENSIS, 


LE regis nutritius, 229, moritur, 


Gogo legatus Sigiberti in Hispaniam, 
510. Fit major domus , 911. Interlici- 
tur, 571. 

Goisvintha regina , 217. Leuvichildi 
uxor, mater Biruuichildis , cum Recca- 
redo init feedus, 419. Tum ei 'iusidia- 
tur, 419, n... 456. Ejus in Ingundem 
crudelitas, 218. 

t.oliat prostratus , 1208. Ailophylus, 
$90. A Divide occisus, 275. 

Gomacharius comes Agaten-is, 810. 
Obit, 811. 

Gomatrudis Dagoberto nubit, 650. 
Dimittitur, 635. 

Gordinis cas.rum, 700. 

Gosvinta in Reccaredum insidise, 


,n. 
Gotefredus dux Alamannorum, 1355. 
Gothesilus. Vide Godegiselus. 
Gotthia, 195. Gotthica regio, 679, 

— Gotthi 337, 454. Eorum regnum, 

272. Fiues, 679. Romanos pro!erunt, 

29. Romam capiunt, 60. Eorum sedes 

in Gallia, 65. Ubi regnant, 399. Ín 

Hispania, 905. Turones obtinebant, 

1212. Pugnant in Attilam, 708, 709, 

Fugant Britannos, T0. Εἰ eos cseduut, 

“συ. Suspectos habent episcopos ca- 

tholicos, 559. Sanctum Quintfanum, 

1160. Gallos ob Francorum viciniam, 

91. Complura amittant, 95. A Clilodo- 

veo victi, 95, 5355. Post ejus mortem 

que amiserant invadunt, 127. Are- 
latem ceperunt, 198. Ab Écdicio foga- 

Ui, 77, seu /Edicio 555. Item a Deside- 

rio, 416. Arisiteneem episcopatum te- 

nent, 207. Galliciam οἱ Suevos suhju- 
ant, 980. A Francis victi, 562, 711. 
rancos proterunt, 455, n., 600. Sub- 

Jugant Cantabriom et vrbes complures, 

610. Irruptio in Provineiam, 425. Got- 

thos a Waifsrio occisos Pippinus rex 

repetit, 633. Legationes, 321, etc. — 

Gotthi Ariani, 9$5. Fiunt Catholici, 

450, 598. Mos reges occidendi , 151, 

$55, 659. Reprimitur, 654. In conci- 

liis, 151, n. Mos de dote uxorum, 294, 

D. Mendaces, 709, 710. Fuvie sssueti, 

91. Mos pavendi, 78, 556. Eorum re- 

gni in [talia (inis, 566. Vide Ostrogot- 

thi, Wisigotthi, 556. Gotthorum reges 

Athansricus, 51. Alaricus, Magnus 

96, etc. Theudorus, 707, etc. Thores- 

modus , seu  Thursemodus, 616, 

708, etc. Eorichus, 71, etc. Dicitor 

Evarix, 77, eic. Alsrícus, 556, etc. 

Amalaricus, 94, ete. Gezalicus , 94, 

n. Reccaredus, $98, etc. Vide His- 


nia. 

Gracina insula, 960, n. 

Gradensis episcopus Epiphanius, 
, n. 

Gra ule in missa, 578, n. 

Graduum psalmi, 1238. 

Graecos litteras Chilpericus adop:at, 


Grsecia felix quas audivit Paulam, 
1000. Ejus sapientes, 1140. — Grzci 
Panüoniam occupant, 707. Hispaui:e 
fem recuperant, tum vincuntur, 

47, n. Hermenegildum fal'unt, 219. 
Ejus uxorem Inguudem detinent, 518, 
520, 582. Ex «orum genere primus 
imperator Mauricius, 505, n. 

;rafio Ingobodus, 622. 

Graflones, 647. Qui, 622, n. 

Grammatica docet le:ere, 538. 

Gradiswiutha. Vide Guntsventha. 

Grasoulfus imperatori rebellis, 1948. 

Grata martyr Lugduni, 779. 

Gratiz necessitas, 16, 992. Effectus, 
465, 15935. 

Gratiapopolis urbs, 186. - 
,zürauanopolis episcopus Hesychius, 


iM. 
Gratianus imperator, 29. 


1940 
Gratianus episcopus Tu:oneusis, 
Vivdé Gatianus. 

Gratianus Sinopensis, 1362 

Gratus consul, 25. — Grati episcopi 
Augustani ztas, 1518, o. 

Gredonense castrum, 96, et n. 

Gregorii Μη χη paps setas, 558. Mo- 
pasteria condit, ihid. Vita monastic3, 
479, n. Eutyelnum episco, um Coustan- 
Unopelitanum couvincit, 497, n. Mac- 
ricii imperatoris filiutn ὁ fonte susce- 
erat, 43]. Virtutes. et. electio, 430. 

ratio ad plebem, 481. Processiones 
iustituii, 432, In. ecclesia sancti Petri 
consecratus, 485. Reliqufas diacono 
sancti Gregorii Turonensis dat, 4S5. 
Kjus staturam miratur. Vite n. 43. 
Vetat ne Judaei cogantur ad tidem, 
215, n. Anglorum couversioni laborat, 
165, n. Vultut Angli in monasteriis 


,? Galliae erudiantur, 214, n. Ejus scripta 


mire tuetur Petrus diaconus, 1405. 
Gregorii ΠΠ] legatio ad Carolum Mar- 
tellum, 680. 
Gregorius episcopus Antiochiz, 599, 
600. 


Gregorius episcopus Libgonensis, 
122, 126, 155, 156, n, 208, 780. An- 
tea comes Augustoduni , 1178. Trans- 
fert corpus sancti. Benigni, 781. Ec- 
clesiam exstruit, 782. Ejus Vita, 1177. 
Translatio, 1181. Nepos Attalus, 119. 
Captivus, 565. 

Gregorius Tnronensis episcopus na- 
tus die festo sancti Andres, 1261. 
Ejus sis9, etc., $38. Sancti Juliani 
proprius alumnus , 850, 856. A sancto 
Avito episcopo eruditus, 1135. Ejus 
frater Petrus, 206 , etc. Nicetius epi- 
scopus matris suz? avunculus, 208. [rem 
Gundulfus, dux , 287. Patruus Gallus 
episcopus, 857. Neptis Eu«thenis, 1155. 
Sororis vir, Justinus, 1040. Ejus co- 
gnati episcopi fere omues Turonici, 
267. Vovet se clericum fore, 1155. Ad- 
huc diaconi meritum, 1051. Fit episco- 
pus "Turonensi«, 536. Oruinationis 
tempus,1057. Anno zat:s xx xiv, 1087, 
Rbemis consecratur, 176, n. Lugdu 
num, tum Viennam adit, 850. Lugdu- 
num, 914, 971. Parisios advenit, 421. 
Catalauni moratur, 948. Matrem suam 
invisit in Burgundia, 1052. Cavilloue, 
1111. Arvernum vadit, 1111. Jam epi 
Scopus Arvernos, et Brivatem adit, 8/4 
Invisit sepolcrum sancti Solemnis, 
1400. Sancti Hilarii, 725. Et. crucem 
veneratur in mouasterio sanct» Rade- 
Bondi, 126. Cujus exsequias celebrat, 

. Committitur ἃ r^ge in negotio Ia- 
eltrudis, 458. Ad compescendas tur- 
monasterii Pictavensis, 50i. Adit 
aulam Childeberti, 1129. Ibi moratur, 
1150. Rhemis transit, 452. A Childe- 
berto con:ivio excipitar, 385. Cum eo 
Aureliani existit 1135. Turones redit, 
1156. In aula Gaotramni 576. Ab ev 
visitatur, et ad convivium inv:tatir, 
9178 οἱ seqq. Legatus ad Chiidebertuu,, 
441, 445. Ad. Guntramnuam, 459. Adi! 
Chilpericum, 272, 274. Apu qnem 
accusatur, 260, 262. Purgat se ad uri 
3liaria, 465. Leudasti communionem 
negat, 506. Ejus cum Felice Namne- 
tensi episcopo dissidium, 206. Visio ie 
Chilperico, ete., 917, 579. Ad pacem 
Turodieos adhortatur , 571. -— Grego- 
rii Turonensis fidei professio, 6. C..n- 
fessio  sanctissimz — Trinitatis, 101. 
Arianos refotat , 255 , 316. Resurre- 
ctionem probat & versus presbyterum, 
491. Chilpericum dogmatizantem ar» 
goi, 257. Contra Judsos disputst, 
78 et seqq. Cauonum observatocr, 291 
Fortitudo in taendo Prstextato. 235 
Contra regem, 224, 235. Respuit at- 
gentum, 2:5. Turonum exemyptioaem 
8 censu tuetur, 455. Primus οὐ 


414] 


beats Maris corporis assumptionem 
in ccelum litteris commendavit, 725, 
n. Fjus erga monachos cura, 1254. 
Friardum invisit, 1229. Latronibus 

tum offert, 1052. Carsum implet in 
eclesia media uocte , 421. [bi , sallit, 
841. Ejus visiones, ibid., 937. Basili- 


INDEX GENERALIS. 


Guaifarius. Vide Waifarius. 

Guslbertus abbas Majoris monaste- 
rii, 1279, 1280. 

Guarinus trater sancti. Leodegarii, 


, D. 
Guasconis. Vide Wasconia. 
bubernator , palatii Chariberti II, 


eas resisurat, bspusterium eonstruit, 652. 


541. Ecclesiam rezditicst, ete. Reli- 
uias sanctorum visitat, 3536, 1506. 
ndit oratorium sancis Crucis, 467, 

D. Oratorium suum solemniter dedicat, 

909. Reliquias Roma recipit, 479, 4&5, 

1189. A saneto lilidio sanatur, 1154, 

1155. Item ad fontem sancti Juliani, 

868. Sancti Martini meritis, 103: 

Etiam morti proximus 1058. Hausto 

pulvere e sepulcro sancti Marini, 


1059. Vel tacto velo, 1117. Tactu ecan-.. ibid 


celli, ibi !., 1076, 1082, Sicut ejus ma- 
ter, 10857. Secum sancti. Martini reli- 
quias deferebat , 1091. Pulverem e 
sepulero, 1135. Crucem in qua san- 
ctorum reliquis, 735. Habet sancti 
Medardi baculum, 977. Ob vanitatem 
punitur, 817. Ejus reliquie, 1591. Vita 
et elogia ejus operit'us praiittantur. 
—Gregorii Turonensis operum com- 
mendatio, pr., 4. Stylum suum excu- 
$31, 1197. se illiteratum fate.ur, 5. 
Ineruditum, 852. Rudem sermoue et 
huperitum, 891. ldiotam et rudem, 
995. In se styli rusticitatem, 1155. Ejus 
lus, etc., pr., 62. Credulitas, pr., 
61. Sinceritas, pr., 67. simplicitas, 
pe., 68. Cautela, pr., 69. Án sibi con- 
trarius, pr., 101. Ea voluit *olum scri- 
bere qua post sanctorum mortem 
facta sunt, 1145. Et alias ignota, pr., 
11. Opera sna recenset, 557, 895. )0- 
testatur ne mutentur, 557. Gregorii 
opera recensentur et discutiuutur, 
pr.,72.et seqq. Quo ordine scripta, 
| 85. Qui eorum tituli, pr.. 835. 
torum integritas propugnatur adver- 
sus Cointium, pr., 86 et »eqq. Nove 
edit. necessitas, p 2. Utifitas, pr., 5. 
Ad quos Mss. et Ed. collata, pr., 123 
et se Cur in quibusdam breviora, 
pr., 90. Addit praefationem libro Sido- 
Dii de missis, 75. Miracula sancti Mar- 
tini per visum monitus scribit, 995. 
Epistola ad suos Turonenses. 905. Ad 
sanctum Sulpicium, 1269. Ad sanctum 
Germanum, 1281. (Commentarii ja 
Psalmos fragmenta, 1257. Liber de mi- 
raculis sancti. Andrez, 1361. De pas- 
sione sancti Juliani, etc., 1265. In La- 
Unum transtulit septem Dormientium 
Ephesi passionem, 829. Vita sancti 
Maurilii et sancti. Albini episcoporum, 
1281. Antiphona de sanctis Medardo 
et Gildardo, 12835. Vita sancii Aredii, 
1283. Chronicre, 585. Opers ei attri- 
buta, 1261. Historism epitome per 
Fredegarium , 541. A Fredegario lau- 
da:us, $87. Ejus calcu!us alius a Fre- 
degariano, 993, n. Quo meuse anuum 
incipiat, 751, n. 

Gregorius patricius, 653. 

Griciense przedium, 1309. 

Grifo turbas excitat, 685, n., 087. 
Inter(lcitur, 688. 

Grimo abbas Corbeiensis, 651. 

Grimoaldus, 636. Dux, 657. Maior 
domns Austrssi:e, 658. Filium. suum 
regem facit, et perit misere, 637, n. 

rimoaldus filius Pippini fit major 

domns, 670, 1555. Occiditur, 6/1. 
Ejus filius Theodoaldus, uxor illa ltat- 


bodi, . 
ei Grimoaldus Theodeliode frater, 


Grindio rots affixus, 229. 
Grippo] s ad Mauricium impe- 
r-rab-oe 485, Mie! Genere Francus, 
patarius, arthsgipe mor- 
tem evadit, 485, 488 


Gucilio comes palatii, 239. 
GudJila uxor 
n 


Guernica ípsula, 401, n. 

Guerpinus comes Me'densis, 391. 

Guiestremondus, 1291, n. . 

Guudeberga Charoaldi uxor, 638. 
Ab injuria vindicatur, 639, 650. 

Gunjebergs Chrotario nobit, 6435. 
Dimittitur, 644. Parens Francorum, 


Gondebertos Gunóosldi (ilius, 611. 
Gundegisihus episcopus Burdegalz, 
416, 419, 594, 508. Metrojolitanus, 
469. Dicitur ex comite Sautonensi, 
$95. D cttur Gundegisiius Dodo, ibid. 
, ;omadelandus major domus, 626, 


Gundericus rex Wandalorum, 44. 
pac andeuchus rex Burgundionum, 80, 


Gundoaldus frater Theodelind:e re- 
gs, 610. Ejus tilii, 611. Occiditur, 
tbid. 

Gundoaldus dux, 575, 510. 

Gundobadus Burguodionum rex, 
8355. Gundeuchi filius, 80. Consentit 
nuptiis Chlotildis, 557, 958. A fratre 
proditus, fugatur, 85, 561, 557, 559. 
Obsidetar Avenione. 86. Liberatur et 
fratrem Vienn:ze obsidet , 57. Eum in- 
terficit, 88. Francos proterit, 562. Le- 
ges condit, 885. Clam arianismum eju- 
rare olens a sancto Ávito arguitur, 
88. Sanctum Avitum rogat ut contra 
hzreses senbat, 89. Cullstio. coram 
eo, 1322. Vacillat, 83, 1535, 1525. In- 
dorescit, 1521. Perit metu populi, 89. 
Ob hzresim infelix, 104. Obt 107. 
Ei sanctus Sigismundus saccedit, 5635. 

Gundo^sdus filios Guntramni, 164, 
220, n., 569. Interficitar, 570. 

Gundobaldus dux exercitus Ssigiberti 
fugatur, 591. Childebertum 1l eripit 
et regem institui, 201. 

Gundobaldus comes Meldensis, 591. 

Gundobaudus fllius sncti Sigls- 
mundi 110, n. 

Gundober,a Agonis regis filia, 611. 

Gundovaldus Ballomer, 452, 510. 
Ejus varia fortuna, 298, 299, 582. Fi- 
lius Chlotarii dicebatur , 297. Fratri- 
bus exu-us Narseti junctus, 362. Uxore 
ducta duos habuit fliios, 953, 451, 455. 
Cum filiis Constantinopoli abit 562. [bi 
ag:t, 563. A Guntramno Bosone in 
Galiias invitstas : 558, 562, 365, 565. 
Rigunthis thesauros rapit, $60. A 
Cuildeberti proceribus expetitus, 358, 
$63. Et agnitus, 560, . Massiliam 
venit, 297, 298, 290. Ab episcopo sus- 
ra 9UO. A. Gunirammo deseritur, 

. Εἰ Muminolus jungitur, 2908, 558. 
In regem levatur, 358, 541. Ejus inte- 
ritus presagia, 339. Billomer dietus, 
$11. Civitates lustrat, 550  Principa- 
tum Galliarum habere se dicebat, 577. 
um Guntranni inva-lere coDatur, 

. Vi Tolosz reci,itur, 352. Ne 
Chlotarií tilium Jacet»t, 551, 362, 3565, 
582. Et regem , 559, 565. Ejus legati, 
359, 997. Àmicus Bertramni episcopi, 
$55. Sancti Sergii reliquias sumit, 
$56. Episcopos nominst, 55T, 577. Cum 
Brupiclnle agit, 552. 5e recii it Con- 
venas, 559, 361. Ejus cives fall.t, 560. 
Obsidetur, 361. Tojuriis afficitur, 262, 
$65. À sois deseritur, 564. Et prodi- 
tur, 565. Occiditur, 366, 583, 597. 
Ejus res direpta, 39. Ét Ueshuri, 


intrionis ducis, 390, 1545 


1342 


901. Quos thesauros habet Waddo, 
515. Pauperibus erogat Guutrsmuus, 
967, 518. Qui ei juncti fuerint, 3552, 
959, 564, 584. Fautores episcop pu- 
niti in concilio Matisconepsi, 

Gundul:us domesticus fit dux, 236, 
$00. Gregorii a:unculus, 287. Massi- 
liam recipit, 288. 

Gundul(us inissus sancti. Germaoi, 


Gundulfus civis Turonicus, 1088. , 
Guntabuudus rex Wandalorum, 45, 


D., 90, n. 

Guntharius fllius Chlodomeris, 110, 
564. Occiditur, 565. 

Guotharius Cllotarii I filios, 143, 
145, 567, 1089. Senior, 127. 

Guntharius ex abbate episcopus 
Turonensis, 144, $355, 600. Obit, 148. 

Gunthegiselus, 557. Vide Godegi- 
selus. 

Guntheuca Chlodomeris uxor, tum 
Chiotarii ejus fratris, 110, 564. 

Guntbsuentha Hispani: regina, 179. 

Guntio Megnacharii tijus occiditur, 
220, n. 570. 

Guntramnus rex, 265, 286, 298, 415, 
441, 442, ἃ 163 ad 538, 572, 514, 
378, 583, a 393 ad 60], 945. Filius 
Chlotarii 1, 142, 150, 157, 567, 568. 
Ejus regnum, 295. Sedes Aureliani, 
469, 559. Ihi solemniter recipitur, 375. 
Versatur, 457. In. Burgun.ijia regnat, 
569. Eius uxores, et (ilii, 161, 569, 
510. Filii, etc., 577. Orbatur filijs 221, 
Cum fratribus pacem jurat,9.5. Clhilpe- 
rico relicto ad Sigiberti partes transit, 
1023. Item, 195, 191. Pactum cum Si- 
giberto, 440. Victor, pacem cum Chil- 
perico facit, 505. Complures urbes 
amittit, 98). Chsriberti regnum ínva- 
dit, 559. Ejus perniciem covjuraut 
Chilperieus et Childebertus, 2/5. ki 
Chilpericus urbes eripit , 996. Ejus vi- 
sio de Cbilperici morte, 530. Quo oc- 
ciso Parisios venit, 535. Legatos Chil- 
deberti suscipit, 3555. Fredeguodem 
tuetur, 5356. Chrlidebertio junetus, 518. 
Quem laudat, etc., 579. Εἰ adoptat, 
221. hnpense diligit, 44G, 577. Eiu« 
patruus οἱ pater, ὅν. Ei regnum 
soum tradit, 3553. Instrult, ac ei Si- 
giberti civitates reddit , 539. Albigen- 
sem urbem, 415. Massilise partem red- 
dit, etc. 585. Detegit conjurationem 
in illum, 427. Cum eo colloquium, 
499, 450, 598. Ejus exem,lar, 4359, 
410. Ejus legationem suscipit, 340. Et. 
mittit, 585. Item ob natum fllium Chil- 
deberto, 409. A quo deseritur, 581. 
Pacem cum eo rumpit, 289. Suspec- 
tam habet Brunichildem, 451. Sio ul 
et Childebertum, 455, 456. Ejus expe- 
ditio, 349. Pictsvenses ei se dedunt, 
$590. Massiliam retinet, 301. Reddit, 
$08. Britannos repritnit, 456, 157, 495, 
4904. Qui οἱ satisfaciunt , 437, Sibi ti- 
met, 551, $44. Damna a Cbilperica 
illata emendat, 34&. Parisios venieng 
regreditur, 496. Parisios ire disponit, 
531. Huc accedit, 381 , 532. Conqueri- 
tur de baptismo Chlotarii dilato, 381, 
$982. De ejus natibus dubitat, 4406. 
Eum e sacro fonte suscipit, et Cabi- 
lonem redit, 522. Ejus regoum vult 
regere, 591. [n regno (irmat, 597. Pa- 
ter adoptivus regum, 510. Celsum 

iricium creat, 165. Et. Mummolum, 

82. Quem bello prseticit, 188. Qui 
ejus regnum tuetur, 184. Eum Mum- 
molus fogit, 581. Guntr*smol legstus 
in Hispaniam, 338. Inde legaloncm 
suscipit, 408. Legatos Hispanisrvum 
rejicit, 415. Reccaredi regix, 419, 435. 
Ingundis mortem vult  alcisci, 458, 
445. Dare renuit. Ch'odosindam Rec- 
earedo, 464. Expeditio in Sejtiins- 
nium, (31. Infelix, 4355. la. Hispaniam 


41215 


mittit pro ultione sancti Hermene- 
gildi, sit, 300. Expeditio in Hispa- 
nien, 597. Infelix, 600. Ejus exerci- 


tu« cuncta diripit, 399. Perit omnino, tia 


$99, 100. Duces punit Guntramnus, 
400, 401. Ejus exercitus Arelatei re- 
eipit, 170. Habet Provinoiam Arela- 
tensem, 415, n. Ire renuit contra 
Langobardos, 452. Et opem ferre, 
445. Ejus duces Langobardos prote- 
runt, 574. Aptacharii legationem re- 
cipit, 487. Urbesa Langobardo reci- 
Lm 625. In Gundovakium expeditio, 

0, 559, 560, 561, 3562, 506, 591. 
Ejus exercitus Septimauiam devastat, 
435. Gundovaldum íinsequitur , 239. 
Ejos legstos punit, 355. Item e. alics, 
851, 555. Et amicos insequitur, 577, 
518. Baddoui parcit, 452. Beppolenum 
ducem suscipit, 412. Ad eum Lupus 


dux fugit, 274. Ejus dux Erpo, 219. 
Patricius Mummo!os, 214. Refereu- 


darius Licerius, 411. Ejus exercitus, 
500. Cornu, 971. Timet ne occidatur, 
531. Fredegundis insidias detegit, 


415. [ἡ eum conjuratio, 582. Egidii 74 


episcopi Rhemensis, 515. Ulcisci vult 
Chilperici mortem, $79. Nepotutn se- 
turam curat, 582. Redit (ahilonem, 
5. Juramentum impium implet, 241, 
215. Medicos uxore petente occidit, 
580. Theudechildem retrudit, 167. 
Relegat Mundericum episcopum 207. 
Tbeodorum episcopum Massil per- 
sequitur, 583, 584: Jubet episcopom 
ligari, 288. Ejus judicio reservat Chil- 
debertus Guntrampum Bosonem, 426. 
In quem sevit εἰ in Magnericum epi- 
scopum, 439, 430. Magn charii filios 
it, 220. Et Chundonem cubicula- 


rium levi de causa, 435. Egldo epi- 5$ 


scopo Rhemen:i infensus, 435. Et Chil- 
derico Saxoni, 591. 

Guntramnus synodum con egat , 
410. Psrisiis, 190. Lugduni, 252. Cabi- 
lone, 238. Matiscone, 992. Regum in- 
terfectores inquirit, 345. Pia opera, 
$36, 557, 805. Bonitas, 295, 376, 416, 
598. Legatos convivio excipit, etc., 
446, 516. Visitat ecclesias, ibid. Sancd 
Marcelii basilicam eondit, 595. Ditat ; 
monachos ibi statuit et per episcopos 
confirmari curat, 596. Ejus visto, orpat 
sancti Marce:li sepulcrum, 447, n. Ci- 
borio miro, e!c., 1596. Interest ejus 
festo, 120. Ubi nex ei parata, 421. 
Mauriennensem Ecclesiam — fundat, 
1542, 1515. Favet monasterio Pic!a- 
vensi, 475. Chrodieldem monialem re- 
cipit, 468, 469. Sacerdotia noa venun- 
dabat, 515. Preces publicas indicat, 
416. Febricitantem sanat, etc., 4T. 
Ejus bonitas in episcopos , 515. Ftre- 
verentla, 335. Pratextatum episcopum 
recipit, 543. De ejus nece inquiri mau- 

t, 404. Hanc causam vult examinari 
in synodo, 445. Religio in servando 
asili ecclesiarum jure, 552. À Sagitta- 
rio episcopo injurias patitur, 255. Gun- 
dovaldi thesauros Paper dat, 567. 
Graviter segrotat, 595. Obit, 601, 1155. 
Coiitur ut sanctus, 601, n. 

Guntramnos dux, 293, 577. Gundo- 
valdum in Gallias invitavit, 299. Avi- 
nionem obsidet, 509. 

Guntramnus Sigiber!i dux, 195. 

Guntramuus dux , 305. In ecclesiam 
sancti Martini confugit , 214. A Pytho- 
nissa fallitur, 216. Impetitur de Theo- 
deberti morte, 217, 218 , 239. Fugit 
cum Meroveo, 219. 

Guatrampus Boso dux , 214, 310, 
518, 1048. A sancto Martiuo liberatur 
e naufragio, 1049. Legatus Constaati- 
nopoli, 5341. Childeberto jungi:ur, 253. 
Eius Alis, iid., 356. Meroveo jusitia- 

ry . Áccusatus fugit , . 
Cundovaldum invitarat, 358, 563, 565. 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


us thesauros diripit, 565, 565. Beu- 
nichildi exosus, 425. Morte damnatur, 
439. Qai, 150, 448, 508. Ejus vi- 


3 . . 
Gurthonense monasterium, 970. 
Guto Langobardus , 625. n. 
Gyges rex Lydorum, 17. 

Gyso comes, 600. 


H 


H squivalet ch. 50, n. 
Habendense monasterium, 636, n. 
Habens, 1435, n., id est, dives. 
Habilissime, facillime, 1st. 
Habundaniius, 616, n. 
qudsemorrüoissse evangelicse statua, 
Hzreseos detestatio, 811. Primum 
in Ecclesia oct, 21. Ecclesiam vexant, 
$1. Marcionitana et Valentiniana , 22. 
Eutychians, 640. Ariana, 45, etc. Pe- 
lagiana, 179. Sabelliana, 89. Saducso- 
rum, 497. Priscillanistarum, 528. ᾿ 
Heresis est. episcopis non obedire, 


Hzreticorum infelicitas, 105. Gladio 
non puniendi , 528. Servant Ecclesia- 
rum immunitatem, 215. Miraculis non 
coruscant, 905. Eorum Ecclesi: in ca- 
tholicas mutat:e, 766. Reliquis igne 
probands, 1567. 

Hamingus dux Francorum, 1417, n. 

Hariardus dux , 649, n. 

Haribertus, 629, n. 

Haribertus dux, 6:9, n. 

Haribertus rex. Vide Charibertus. 

Harmastis urbs, 640, o. 

Harmonia ars liberal.s, 558. 

Haste traditione reynum iuitur , 


Hastul: e sanctorum tumulis , 081 
etc. 
Heber filing S.le, 10. 

Hebracharius dux , 600. 
voasbrel , 15. A diabolo concitati, 


Hebron Babyloniz conditor, 10 n. 

Hecate dea, 769, n. 

Hecdicius. Vide Eedicius, 

Helanus mons, 894. 

Helcana vir Anne, 1165. 

Heleu Constantini mater , 27. Cru- 
rom Domini invenit , "725. hk clavos, 


Helene raptus, 103. 

Helias, Helissus. Vide Elias. 

Helii episcopi Lugdun. sepulcrum, 
etc., 941. 

Hellesponticum fretum, 1262. 

Helmigisus adulter, 182, n. 

l elosensis episcopus. Vide Elusani. 

Helviorum Alha urbs, 516. 

Hemeterius martyr, 25. 

Heracleum marmor, 983. 

Heraclius episcopus Ecolismensis , 
345. Comitem ab ecclesia arcet ob cri- 


men, 246. 
Heraclius e patricio imperator, 657. 
Persas debellat, ete., 659. Kuty- 


3 
chianus, etc., 640. Obit, 641. 
Heraclius in episcopum Santonen- 
cem petitur, 165. 
Heraclius Jovinianorom tribunus, 
58. Romanorum dur, 519. 
Heraclii in Ecclesia, 796 
Herbaria, id est, malefica , 569, n. 
Herbatilicus pagus, 821, o. 
Herbule altario sancti Martini im- 
site, 559. Sepulero sancti Nicetii, 
189. Reliquis, 1177. 
Hercolei regio, 639, n. 
Hercules. 769. 
Heribannum quid, 656, n. 
Hermegíselus Warnorum rex, 167, 


u Herinenaldus, 701. 
Hermenefridus rex Thoringorum, 


1-36 


106. Fratris mortem procurat, 107. 
Perjurii reus, 110. Vincitur a Theolo- 
rico, etc. 111. Occiditur, 112. Fjus 
uxor, 1592. 

. Hermenegildus, 294. Ejus conver- 
sio, 580. Mors, 984. Ejus uxor, 
rex fuit, 179 , 248. Johannes dicitur, 
in porem bellum, etc., 248, 219, 508, 
$19. Capitur, 520. Incarceratur, 516, 
$20. Ovcciditur, 219, n., 597, 455. 

Herodes rex, 17, 131. Ki Chilperi- 
cus comparatus, 924. Auvstrichiidis, 
214. Pejor Cautinns, 152. Ascalonitze 
crudelitas, 2&4, n. Ejus mors Agrippae 
tributa, 20, et n. 

Herodes occidit 
staw, 755. 

Herodian: intrmitates, 1057. 

Herodias fratris Herodis uxor, 755. 

Herpinus comes, 617, seu Herpo, 
623. Oecciditur, 634. 

Herpo comes, 624 

Herpo comestabulus, 632. Herpo le- 
gatus, 630. 

Herus, Herio, insula, 260, n. 

Herveus Thesaurarius sancti Mar- 
tini, 456, n. 

, esycius episcopus Gratianopolis, 

8 Vs e. -. 

Hibernia insula , 616. 
Hiconius episcopus Mauriennze, 604, 


n. 

Hiericho. Vide Jericho. 

Hieroboam rex, 15. 

Hieronymus punitur ob lectos pro- 
fanos, 715. Ejus Chronicon, 8, 27, 29, 
40,9585. Locus de Francis, 5485, n. 

Hierosolyma urbs. Fide Jerosolyma. 

Hilarius episcopus Pictavensis, 357, 
1067. Confessor, 555. Sanctissimz Tri- 
nitstis defersor, 105, Exsilium, libri, 
mors, 28, et n. Orationes , etc., 1593. 
Miracula, 28, 1539. Vit» liber, etc., 
894. Scripsit Evangelii libram, 1518. 
Defensor monasterii sancte egun- 
dis, 4174. Chlodovei protector, 95. Ejus 
sepulcrum, 725. Basilica, 235, 367, 
905, 508, 578, 895, 1287. Chlodovei in 
eam reverentia, 95. Ab eo ditatur, 5632, 
À Sarracenis ibcenss, 675. Ibi monia- 
les rebelles, 498, 489. Sacerdotes caesi, 
919. Injuria illata, 469, 471. Ejus atrium, 
937. Abbates, Pascentius, 159. Porca- 
rius, 476. Oratorium Attanense, 1504, 
1315, 1514. Ejus natale, 550. Turoni- 
bos, 551. Ejus discipuli, sanctus Marti- 
nus, 1275, n., 1276, 1271. Lupkanus, 
957. Cousasguinei, 949. An a Grego- 
rio cum Hilario Gabalitano confusus, 


895, n. 
Hilarii sepolerum Divione, 949, 
1402 


Hildebrandus. Vide Childebrandus. 

Hildericus. Vide Childericus. 

Hilgriuus sancti Martini patrmus, 
1271, 1272, 1915, 1471. 

Hillidius. Vide Iilidius. 

Hilperici tumulus detectus, 535, n., 
1579. Vide Chilpericus. 


Hilpingus dux sub Th rege, 
Hiltrudis Caroli Martelli filia, 682, 


n. 

Hippolytus martyr, 25. 

Hisacius pawicius, 643. 

Hisando oppidum, 698. 

Hispalis urbs, 248, n., 319. 

Hispania, 51, 94, 168, 495, 558, 125, 
435, 4&7, 451, 455, 571, :80, 582, 5*1. 
Urbes, G erunda, 824. Calagut- is, 825; 
Limes, 555, 651; Gems, $935. Hnius . 
nomen Septimanise datum, 117 , 45. 
Ibi moritur. Pompeius consul. 706. ἃ 
Waudalis et Suevis vastata, δὶ. Sub 
Wandalie, Alanis, Suevis, 712. Terra 
motu conouti:ur, 242. A locustis vexa- 
tur, 508. Turbatur ob Leuvigildi diss 
dium cum filio, 3501. A Germanis exce- 


Johannem Bapti- 


1945 
peta, 707. À Sarrscenis, 679. Kam ag- 
greditur imperator, 249. Partem reeu- 
erat , 147. — Hispaniarum Ecclesia, 
216. A Priscillianistis agitata , 598. 
Fontes baptismales miraculosi, 231 
516, 746 et seqq. Monasterium sa 
Martini, 905. Arianis infecta, 814. 
Ibi persecutio, 247, 248, 580, 712,815. 
Religionis status sub Leuvigildo, 291. 
Hispania ἃ Francis vastatur, 566. In 
eam Childeberti I expeditio, 115, 988. 
Childeberti et Chlotsrii, 150, 131. 
Gunitramni, 591, 599, 597. Iafelix, 600. 
Childeberti 11, 519. Spolia inde relata, 
114. Huc molti abire coacti cum Ri- 
üthe, 521, 522. Inde legatio, 291, 
$09, 408, 409. Ad Chilpericum, 1085. 
Ad Guntrampum, 415, 419. Ad Childe- 
bertum [!, 490. Legatus Hispanis O 
pila, 315, 318. Legati a Fredegunde 
missi, 415. — Hispanis reges Athana- 
gildus, Leuva, Leuieldus, 179, etc.; 
Ámalaricus, 105, etw. ; Liuba, 419, n. 
Herrmenegildus, 248, etc.; Richaredus, 
402, etc.; Theoda seu 'Theudo, Theu- 
degisilus, Agila, 151, etc.; Bettericus, 
; Sisebodus, Sintela , 645; Sintela, 
Sisenandus, Tul 


9 Chintasindus, 655 ; 
Richysindus, 654. — Hispanis reginss 
Cblotildis, 115; Guntisuenta, 179; 
Gaisvintha, 2347; Gadsuinda, 572; 
Goaesinda, 580; Inguudis, 249 ; Baddo, 
an Cblodosvinda? 449, n. 

Hispanos Julianus, 1092. Cujusdam 
mira liberatio, 852. Hispanus martyr 
sanctus Vincentius, 822. Hispani a 
die ac Galli Pascha celebraet, 231. 

Historia ecclesiastica simplici ser- 
mone texenda 
difficile est, 155. 

Historia Renati Frigeridi, 56. Sulpi- 
cii Alexandri, 57. 

Historiz in ecclesiis depicte, 70 

Histria, 1518. 

Hlotharius. Vide Clotharius. 

Hludovichus. Vide Chlodoveus. 

Holaindus scripsit librum Evange- 
liorum, 1518, n. 

Holocrystallina patena, 1121, n. 

Holofernes, 451. 

Holoserica palla, 506, 802. Pailula, 
738. Vestimentum, 925. Mafors, 50T. 

Homacum terra , 1510, n. 

Hominis creatio, 8. [nnocens, cadit, 
216. Bellum in se exerceat, 201. Homo 

roceri status, 567. Masculus et femina 

icitur homo, 595. 

Honoratus episcopus Ambianensis, 


253, n. 

Honoratus sancti Quintiani propio- 
quos, 1462». — Honorati titulus, 188, 

15, 986. 

Honoricus. Vide Hunericnus. 

Honorificiana persecutio, 788. 
. Honorius imperator, $54, $6, 528. 
Ejus duces Arvernis, 550. 

Honorius papa restaurat ecclesiam 
Sancti Paacrati, etc., 13517. 

Horarum cauonicarum recitatio, 255, 
n. Vide cursus. 

Horrea Josephi in , 13. 

Horteusius Árvern comes, 1163. 
Fjus stirps ab episcopata arcetur, 

G. 


Hospicius reclusus, 581. Nices, 978. 
Pouitentia, etc., 277 e seqq. Obitus, 
280. Festum , reliqui, etc., 251, n. 
Monasterium, 278, 280, 231, n. 

Hospitalitas laudatur, 517. In mona- 
seris, δ. em 

ostilis apparatus, exercitus . 
Plebs, id est milites, 65.  ' 
Hostis exercitus, 87, n., 89, etc. 

Hradulfus Chariberti il avunculus, 


655, n. 
Hrodolaicus rex Deuorum, 106, n. 
Humabitas, id est, statura, 958. 
Wumilist! capilli, 1ncisi, 1043. 


1050. Eam scribere 7 


INDEX GENERALIS. 


Humilites, 1277, 1986. Ejus vi$, 339 


1169. Laus, $89. Miraculis preeferenda 
114, 175. 

Haaoericus rex Wandalorum Mauri- 
taniam occupat , eetbolicos persequi- 
xe el seqq., 112, 788. Ejus mors, 


Hunibertus episcopos Colonis, 636, 
B. Vide Chunibertus. 

Huoni, 551, $71, 572. Ex Pannonia 
digressi, 53. In Gallias irrumpunt, 5t, 
165, 169, 547, 518, 707, 955. Vallant 
Yasstes, 756. Fugantur, 705, 709. A 
Langoberdis, 5;5. Magia Francos fu- 
gant, 169. Pacem cum Sigiberto in- 
eunt, 572. A quo fugantur, 569. Con- 
stentinopolim obsident , 1551. 

Hunnorum reges BleJa, 60, n.; At- 
tila, 55, 107, 708 ; Gaucherichus, 756, 
791; Gaganus, 627, 8 quo omnes Ga- 
n dicuntur, 169; Florus, ÀAmnarus, 

71. Vide Chuni. 

Hunoldus Aquitanis dux, 682. 

Hunus seu Chucus, 625, n. 

Hymoos condit Chilpericus, Sob bi 

ue mulieris punitio terribi- 
is B " 


Hyssopus puimonenm purgat, 1112. 


Ibba Theodoria "em dux, 127, n. 
Ieiacensis do«us, 797, 1598. 
Iciodorensis vicus, 918. Monaste- 
riam, 797, n., 919, n. 
Iciodori Turouum ecclesia, 539. Vi- 
cus, 790. Pagus, 289. 
| Iconlear scu sauctorum imago, 744, 


Ida ii Chronicum, 548, 585. 
Idololatris inventor, 9. A sancto Re- 
migio oxetirpata, 1535. A Childeberto 
" [dolum signo crucis eversum, 958. 
Idolorum condemnatio , 65. Vanitas, 


64, 65, 80. 
ig doneum, idonesre quid, 255, 241, 
[dams filii Esau, t1. 
Igoatius episcopus Án mar- 
ur 34. 
ne 


tur r 8 duhise 
1366, Exit ex reliquiis, 909. 910, 1599. 567 


Sub ea specie sanctus Martinus appa- 


n. 

Igois fluvius, 685, 685 
Igaomeris, Vide Ingomeris 
IEnorsntia in Christo non fuit, 8. 


Illidius episcopus Arvernen is, 50, 357 


δῖ, et n. Vita, 1151. Filiam imperato- 
ris Treverici liberat, 1155, 1404. Bri- 
vatenses a Burguudionibus , 854. 855. 
Ejus basilica, 023, 924, 1151. Vetera 
lbi monumenta , 1400, (401. Ejus se- 
pulcrum, reliquis, 1155. Apud Turo- 
nes, 999. Fjus monasterii abbas, 1156. 
Illustris, titulus, 1503, etc. 

Iipidius, 850, n. 

Imago beate Maris in ecclesia, 155. 
Sanctorum, 1212, pr., 59. Sancti Mar- 
tini in ltalia, 1018. Christi 4 Judmo 
icta sanguinem fondit, sanctorum Pe- 
wi et 
jubetur, 145. 

Imaacbarius e regis, 155. 

Imperator Ttal recuperat , 148. 
Id petit Childebertos |I, 445. Hispa- 
nip partem, 147. Hermeneyildo jua- 

tur, 248. Ad eum Cbildeberti lega- 
po, Mi x00. d Sa Equi f^ terim, . 

; . Equi freno insertus 
casus Christi, 727 


Imperator "Treverieus . Maximus, 
853, n., 1155. 1101. 
. Bmperatrices Helens, 735; Sophis, 


P d 


ete. 

» 

Itoperialis ordo, 505. 

imperi ,Uitium, IR pon sobie- 
ctum Ga regnum, 298. lupe 

id est Grecia, 558. Senatus onelló 
datuin, 653. Vastatur a Sarracenis, 039) 
640, 611, 652, 655. A Persis, 658. ἃ 
Langobardis in 1talia, 615. Quibus sol- 
vit tributum, 645. Ipsum Franci vindi- 
cant, 600. Ejus urbes in Hispania, 610. 
Exercitus inde pulsus, 567. 

Impetratus presbyter, 1171. 

[mpii an resurgent, 499. 

Incantationum inutilitas, 11355. 

Incarnationis mysterium, 257. Pro- 
pugnatum, 275. 

ücendium in mari, $95. 

Iucerare ens quid, 769. 

Ionceru filii, 492, 

[nculisma. Vide Ecolisma. 

Indiz, 15. Ibisanetus Bartholomaeus, 
T58 ; Sanctus Thouias, insigne mona- 
sterium, 756. 

[ndiculus quiJ, 155, n., 620, 621, n. 
Ejus formula, $54. Indicalus Chilper:ci 
de fide, 250. 

Ipdimaclis Britannus, 456, n. 

[ndomagnus vir illustris, 1554. 

Infantes participant corpori et san- 
m Domini, 752. Processio Roms, 

Infantulus loquitur, 45, 1588. 

Inferendales vaccae, 647. 

Inferni ponz, 499. 

Jnüidelis quomodo jam judicstus, 


Ingenis, artificium, 168, etc. 

Jogenuus eremita, 980. 

Inyenuus Pastor, 860. 

Ingenuus qui propriam terram colit, 
1093. Sartor, 1075. ingenui, noo 5688. 
torii, 1251. 

.Ingetrudis , 254, 565. Monasterium 
condit, etc., 456, 457, 458. Neptem 
suam facit abbatissam, obit, 496, 

Ingoberga  Chariberti uxor, 165, 
910. Pie obit, 450. 

Ing: bodus graffio, 622. 

Ingolbertus, 663. 

Ingomeris Chlodovei filius, 81. 

Ingratius, 1290. 

loguiparia ines. Vide Lues. 
Ingundis uxor Chlotarii, 142, 143, 


Ingundis Hermenegildi uxor, 179, 
$96, n., 449. Eum convertit, etc., 580. 
Fugit, 582. Pro fide patitor, 2418. Con- 
stautinopolitana esse creditur, 590. Ia 
Africa, $95, obit et sepelitur, 597, 599. 
Ejus mortem ulcisci vult Guntramnus, 


4S9, 445. 
Inimicitias armis persequendi mos, 


Inimicora:n amor, 507, 1052, 1218. 
Injuriosus episcopus Turonensis , 
135, 554, 555. Chlotario resistit, 141, 
567. Obit, 145. 

Injuriosus ex duobus Amantibus, δὲ, 


53, n. 
[njuriosus ex viesrio, 518, 549. 
]unocentes septem Arvernis, 1 
Innocentis vitse prsemia, 1360. 
Innocentium czedes, 17. 
Innocentius. comes Gabalitanus, S1. 

Fit episcopus Rutenensis, 515, 492. 
[nnoceptius episcopus Cenomanea» 


auli, 744. Crucitisi nudi, tegi sis, 285. 


Ínnocentius e septem Dormientibus, 
1311.— Innocentii martyri« ex legione 
Thebeza invehtio, 15I8, n. 

lynocentius Arverais, 1401. 

Iunovalaus cones, 651, n. 

I[n-criptio de Diana Arduinna, 13535. 
De s:0cto Pancratio, 1517. De urbe 
Vellava , 1595. De filia imperatoris 
Treverici, 1104. De regno Theodori 
regis Gothi, 13589. Leuvi;ildi, 1503, 
Cilideberu HI, 1591. De oxárchabe 
Baveanss; 1397. Arvernice, 1400, 


22] 


Institutiones Patrnm, 072, 12714. 

[nstrumentim aulz, 6t. 

iusula prope Constantiam, 225. Prope 
Venetos, 206. Prope Ambacium. 91, 
1301. Saxonum ad Ligerin, 11. D.vi- 
nitus incensa, 5932. 

!'u.uls$ monasterium, 950, n., 1107. 

lusul:: Barbare monasterium, 912, 
1400, 

Interdictnm Ecclesie, 211,213, 401, 
$05, 951, 1179, n. 

[ierempti defuncti non lavantur, 
195, n. 

Interpres, 278 

lovocautibus so Deus miseretur, 


Ira Dei , 9. Poenitentia placanda , 
t 


Ireneus episcopus Lugduni, 22. Mar- 321 


tyr, 780. 
Irregularitas defectu lenitatis, 805. 
* [saac, 11, 44, 25, 847, 1185. 
|sacius patricius , 6435, n. 


! [sara fluvius , 605, 665, n., 68u, 
682. 


Isayas resarrectionem probat, 197. 
Iscariothiicze maledictiones, 228. 
[sera fluvius, 187. 

Isidori Chronicse, 585. 

Ieidorus martyr in Cbio, 854. 

Isiodorensis Turonum pagus, 289. 

Ismaelit», 19. Sarraceni, 617. 

Isra fluvius, 666. 

Israel, Israelitze, 11, 12, 715. Eorum 
transitus maris, eic., 15, 16, 570, 8555. 
Puniti, 65. Reges, Saul, David, 14; 
salomon, 15. Divisi ἃ Juda rex Hiero- 
boam, 15. 

Israeli coi paratus sanctus Martinus, 
1095. 

Issa fluvius, C65, n. 

[ssachar fllius Jacob, 11. 

Issando castrum, 693, 1511. 

I[sychius Vienus episcopus, 1545. 

[t3chus, 715. 

Italia, 529. 550, 114, 716, 782, 1259. 
major et minor, 155. solitudines, 742. 
Altrix sancti Martini , 1159. Ibi cele- 
bris, 1016, 1017, 1018. Martyr sanctus 
Cassianus, 771. ibi obit sanctus Colum- 
banns, 616 Eam Attila devastat , 56. 
Saxones inhabitant, 185, 184, 575. Inde 
egrediuntur, $74. Huc veniunt Ala- 
manui, 707. An Alani, 71. Et forte 
Gallia.pro Italia, ibid., n. Ibi persecu- 
tioa Theodorico rege , 706. — Italise 
regnum, 1521. Reges Gotthi Theouo- 
ricus, Theodatus, Totilà , 566, εἰς. 
Atlianagildus, 151, n. Vitiges, 125, n. 
Hegni finis, 5606. 

[talia Francis exitiosa, 133. Ab iis 
capta, 154. Vastata, 690, 691. Theode- 
berto subjecta, 566, 561. A Sigiberto 
possessa, 445. Pars Sigiberto paret, 
ilum Childeberto, 4837. Hdjtalica Childe- 
berti expeditio, 449. Infelix, 450. Ir- 
ruptio, 485, 486, 487. Huc dirigit exer- 
citum, 590. Et subjugat, 519. Ei sub- 
jecta, 583, 531. De his epistolz, 1546. 
Amittitur, 148. Aer iis nocivus, 487. 

[taliam imperator recuperat, 148. 
Dux, Narses, 230. Praefectus, 568. Pa- 
iricius, 1597. Hísacius, 645. Lango- 
bardi invadunt, 182, 187, 601. Sub ÀI- 
boino, 219, 575. Italis rex Ago, 609. 
Vide Langobardi. — Italie urbes Do- 
nonis, 772. Mediolanum, 527 ; Papia, 
641; Castellum Tertium, 1017 ; Ca- 
strum Driona, 77 

Iter 2gentes reliquias deferunt, 816. 

[vodiam oppiduin, 586. 


J 


Jacintus diaconus, 814. 
Jecob, 847. Fides, 253. Coram Pba- 
rsone, 1150. Denedictiones Trinitatem 


Jacob pater Simonis, 600. 

Jacob pater sancti Joseph , 16. 

Jacob (ilius Macliavi, 220,577. 

Jacobi apostoli sepu crum, 1379. 

Jacobus frater Domini, 749, 1279. 
Sancti Josephi filius, 19, et n. Ejus 
martyrium, 91. 

Jacobus episcopus Nisibenus, 27. 

Jactantia vitanda, 1291. 

Jafa urbs Palzstins, 599, n. 

Jafeth tilius Noe, 9. 

Jauua civitas, 557, 691. 

Januba urbs, 1150. Vide Geneva 

Januarius episcopus Beneventi mar- 
tyr, 990, 1405. 
Januarius x1 mensis, 822. Ross naue, 


Janus, 118 

Jared tilius Malaleel, 9. 

Jechoniss seu Joachim, 16, et n. 

Jejunii conditiones, 90, et n. Effica- 
cia, 47. lequisitum ad. celebrandum, 
819. A Guniramno iudictum, 446. A 
Perpetuo, 550. 

Jemini pater Chusi, 1258. 

Jenuba. Vide Geneva. 

Jeremias sanctus »b utero, 1185. 

Jericho, 673, 741, 820. 

Jerosolyma, 11, 38, 96, 600, 721, 
128, 729, 158. Calamitas sub Ezechia, 
40 RHestaurata, dicitur /Elia, 21. A Sar- 
racenis capta, 652. Ibi Christi trium-- 
phas, 1060. Joannes Baptista occisus, 

53. Crux Domini inventa, 725. Sancte 
Mari» reliquis , 742. Mona-terium, 
195. 154. Peregrinatlo, 251. 

Jerosolymitanus episcopus Simeon, 
21; lhomas, 600, 1596; Atnos , 599, 
n.; Neamus, 600, n. 

Jerusalem ccelestis, 1260, 

Jesse filius Obeth, 15. 

Jesu Nave, 9, 14, 711. 

Je«us. Víde Christus. 

Jezabel secunda Brunichilis , 612. 

Joschiin seu Achim, 16, et n. 

Joachim, seu Jech^nias duplex, 16, 


n. 

Joannes Baptista, 741. Nativitas prze- 
dicta, 1185. Ejus sanguis Vasatibus, 
135, 1397. Sepulcrum, 758. Ecclesia 
et reliquie apud Turones, 739, 745. 
Alingavii, 740. Maurieno:, 4345. Mi- 
raeula, 885. Invitat sanctum Nicetium 
ad c | los, 1240. Ejus passionis festum, 
551. Natale, 550, 885, 1074. [n eo bap- 
tismus collatus, $82. — Sancti Jo»nuis 
ecclesia Divione, 157, n., 158, n., 208, 
1180. Lugduni, 780. 1n majori mona- 
sterio, 552. Ecclesia et monssterium 
prepe Niczam, 981, n. Reliquis, 557. 
— Joannes evangelista, 4T. Supra pe- 
ctus Domini rimatur divina, 498. Εἰ 
Maria commendata, 475. Àn mortuus, 
etc., 21. Manna ex ejus sepulcro, 753. 
Discipulus Polycarpus, 22.—Joannis et 
Pauli ecclesia Roms», 482. Reliquiz, 
815, 816, 

Joatham rex Juda, !6. 

Job, seu Jobab, stas, etc., 11. Re- 
surrectio futura, 497. 

Jobíi villa super Mosam, 671. 

Jocundiacensis domus, 217. 
itia andes sancti Aredil pater, 1281, 

Jocondus episcopus legat :s Copstan- 
tinopolitanus, 1518. 

, ;oonannes abbas Sancti Flodoaldi , 


Johannes Reomsensis abbas, 151, 
n., 970. Ejus parentes, 929, n. Mona- 
sterii abbates Mummolus, Silvester, 
209, a.; Leupardinus, 210. — Johannis 
Pare martyrium, 766, 767. 

obannes Psps JI, 252. 

Joliannes Jejuuator episcopus Con- 

stantinopolitsnus. $98, o., 599, 600. 


. Judicium extremum, 


OPERUM S. GREGORIL, EPISCOPI TURONENSIS, 13:8 
signant, 103. Filii, etc., 11, 14. Mors, 
12. (9 


Johannes reclusus Cainone, $14. 
Johannes e septem Dormientibu« 


Ephe.i, 826. 


Johannes Nemausi archidiaconus , 
tum episcopus, 809. 
(iohannes presbyter negotiatur, 


Johannes diaconus, 821 
S hannes rex. Vide Hermenegildus, 
8 


Joliannes tyrannus, 56. 

Johannes Campan.ae dux, 515, n. 

Johannes Justin ani legatus, 1556. 

Johannes leprosus, 712. 

Johannes Eulalii tilius, 492, 

Johannes Turonicus, 3570. 

Jonas propheta, 10. 

Jophila villa, €72, n. 

Joppe urbs Pslesiinz, 599, n. 

Jor fons, 741. 

Joram rex Juda , 16. 

Jordanis fluvius, 141. Origo, 741, 
1A3. Divisio, 276. xu lapides, 1003. 
Leprosi ibi mundantur, 741, 713. Fre- 
quentatur ia Epipbania, 820. 

Josapliat rex Juda, 16. 

(3 96pb, 11, 817. Christi typus, etc., 


Joseph vir Marizv, 16. An pater saa- 
cti Jacobi, 19, et n. 
ig 09h qui Christum sepelivit Acta, 


Josias rex Juda. 18. 

Josue Jordanem tran-it, 1005. 

Joianus, seu. Jovinianns, Romano- 
rum dux a Francis victus , 549. Impe- 
rium sssumit, 550. — Joviani, seu Jo- 
viniani, milites, 53, 55, n. 

Jovinus rector Provineiz , 185. Epi- 
scopus Ucecensis eligitur, 981. Exp z- 
fectus, 2:6, 

Jovinus tyrannus , 61, 549. 

Jovius ab uxore necatus, 462. 

Joyacum vicus, 878, n. 

Judacail rex Britaunorum, 650. 

Judz urbs Betiil-em, 715. Ab Israel 
separati reges ltoboam, 15; Ezechiss, 
40; Abia, et alii ad Josiam, 16; He:o- 
des, 731. 

. Judzi in. Christum invidi, 735. Sant 
ejus oves, 215. Sanctum Jacobum oc- 
cidunt, 749. Ca'amitas sub Vespasiano, 
11. Pro eis orator in die parasceves, 
212. Baptizantor Arvernis, invitus Mas- 
sili: , 215. Dicuntur heretici , 570. 
Cum eis non celebrandum Pascha, 516. 
Recens baptizato insultant, 2912. Lau- 
des Guntramno acclamant , 575. San- 
cti" Gallum. defnnetum. plangupt 
1176. Conversi in Oriente, 753. Ad 
baptismum Chilpericus cumpellit, 293, 
291. In Francia et in imperio , 629. 
Unus a Gregorio confutaius , 275. Al- 
terius pervicacia, 1105. Facinus in 
fi'ium qui Fucharisiiam receperst, 753. 
Alius imaginem Christi confodit, 745. 
Fides in martyrem, 852. 

Judas filius Jacob, t1, 14. 

Judas Hebrzus Quiriacus, 27. 

Judas proditor, 1028, 1208. Ab Ab- 
ril figuratus, 1258. Ejus maledictio, 


Judex comes, 982, 1195, 1194. 
Judicael Britanni rex, 619, n. 
Judices loci, 207, 570. 

Judicio comes adest cum clericis el 
laicis, 261. Judicii formula, 1552. ln 
Chrodieldem, etc. Exemplar, 506 

Judicium aquse, 799, 

Judicium civium, 570. 

Judicium Dei, 541, 606, 629. 

I1. Univei sale, 
499. Diem Christus vovit, T. 
οἱ δῖοι Francorum , 617, 62), 


Judicigm Salomonis, 15. 
Judith, 451. 
Julia reartyr Lugduni , 779. 


4249 


Juli. Constisnua urbs, 320. 
qa Perpetua sancti Perpetuisoror, 


Jul a Tradueia urbs, 1588. 

Juliacuiu, 1311. 

Juliana, 851. Justinianum imperato- 
rem fallit, 855. 

Juliani conjux, 1251. 

Julianus apostata , 1375, 1275. 

Julianus defensor presbyter, 1173. 

Julianus Hispanus sauatur, 1092. — 
Juliani martyris Antiocheni basilica, 


Julianus martyr, 525, 706, 818. E'us 
miraculorum liber laudatur, 797, 848. 
Meliquise et ma:tyrium, 849, 850. Ejus 
alumnus Gregorius, 850, Sepulcrum, 
855, 856. Basilica A: vernis , 71, 175, 
555, n. Atauensis , 12I5. Brivatepsis, 
G5, 122, 115, 152, 153 , 521, 551, 555, 
880, 1174. Reveretur Theodoricus rex, 
859. Diripitur, 115. Apud Lemoices 
879. Ab Aredio structa, 1505. Apud 
Noniacum, 1289. Parisiis, 295, 424. In 
territorio Turonico, 885. Whemis, 873. 
]n Oricnte, 814. Turonibus, 874, 909. 
Monasterium, 815, 877. Gaudiaci, 878. 
Reliquis, 1238. Et fons, 851. Passio- 
nis historia, 861. Ex Gregorio , 1265. 
Miracula, 525, 847, ad 856. Liber lau- 


datur, 115, 122. Natalitius dies, 871. - 


Festivitas, 401. Ad ejus tumulum ἂν 
ramenta, $61. Basilicze sacerdos et cle- 
rici, 850. Presbyter, 861. Archipresby- 
ter, 866. Martyrarius Proserius, /Edi- 
tuus Urbanus, 883, 
Julianus martyr Lugduni, 779, n. — 
Juliani presbyteri mors 175. 
uius Csesar imperator Romanus, 


Julius martyr Lugduni, 779. — Julii 
Africani historia, pr , 140, 142. — Julii 
Hilàricnis liber, pr., 140. 

Jul.anus reclusus Lemovix, 982. 

Juniores Eccle ie, 257. 

Junonis ira, 715. Soles, 169. 
cas piter, 80, 1259. Stupra, 713. Mons, 


juramentum super altare, 118. Ad 
tria altaria, 265. Per nomen Christi, 

1 Ad sepu!cra sanctorum, 781, 789. 
Sancti l'ionysii, 241. Saucti Martini, 
261.Sapcti Maximini, 975. Iu ecc esiis, 
632, 745, 804, 834, 864. Sancti Juliani, 
878. ji, 089. Ejus formulz, 189, 
1532. 
bus astricti, 455. Reges populis yrivi- 
legia firmant, 455, 451. Bona mona- 
sterii Pictaviensis, $73. l'restandi apud 


Saxones modus, 647. Falsi punitiones,' 


589, 390, 411, 412. 

Jurensis eremi, 1115. Situs, 1146. 

Jus civile e! pratorium, 1509. 

Jus με}, 695. 

Juscelluin regium, 225. 

Justia m»rtyr Lugduni, 779. 

Justina praeposita monasterii Pic!a- 
viensis, 502. Gregrii ueptis, 1595. 

Justinianus imperator, 755, 854. Ju- 
sini nepos, 239, 240, 579. Bellum 
contra. Gottlios, 152, ". Ne Francicum 
se dicat, obstat Theod. bertus, 129, n. 
Querele iu Francos, 135, n. Ad eui 
litter regum Francorum, 1356. Recu- 
port, o jisponis partem, 117, n. Obit, 


Jus(inianus episccpus Turoneuis, 
45, 529. 
Justinus imperalur, 575, 738. Pac. m 


facit cum Sigiberte, 572. Ejus opem 


J'ersae Armeni implorant, 480. Aneus, 
2n, 5:8. Obit, 239, 379. Vitia, 119, 
Justinus comes, 1051. 
Justinus martyr, 22. 
Justiuus presbyter. sanctus, 931. 
Justiuus. vir sororis Gregorii , 1040. 
Justisiinus sanctus, 951, ἢ. 


eligio, 535, 556. Populi regi-' 


INDEX GENETtALIS. 


Justitie  dilectores Deus. exaudit , 
847. Ejus via et effecius, 818. 

Justitium celebratum, 301. 

Justus archidiaconus Arvernensis, 
$1. 1157. 

Justus episcopus Arverneusis, 31 , 


n., 1401. — Justi. episcopi Lugdunen- 


sis, 1188. Festum, 1325. 
Juvencus presbyter poeta, 21. 


K 


Kalendirii refcrmatio, 516, n. 
Karlus. Vide Carolus. 
Kirkeim vill» regia, 462, n. 


L 


Laban episcopus Helosensis , 594. 

la manuum , 1287. Necessitas, 
1184. Monachis, 1202, 1207, 1211. 

Lapsus ad pisces continendos, 1258. 

Latedemonum rex Festus seu Si- 
stus, 17. 

Latus e septem Dormientibus, 1271 


el seqq. 

Laleus 1212. Laici vigiliis intersunt 
die Dominica, 850, n. Eucharistiam in 
maou recipiebant, ad altare, 491. Epi- 
$:0pos non poterant accusare, 265, n. 
Processio Roma , 482. Laicalibus vin- 
culis absoluta Radegundis, 473. Ex 
laico Meroveus tit presbyter, 577. 

Lamberti bosilica, 671. 

L«mbros vicus, 195. 

Lamec fllius Matusalam, 9. 

Lampadius diaconus, 206, ad 209. 

: Lana ex arboribus producta , 41, 
43. 
,Lancea qua Christus perfurotus, 


Landericus amasius Fredegundis , 

, ἢ. 

Lan'ericus major domus Neustrasiz, 
605. Fugatur, 606. 

Laudis unde Pippinus Lauginensis, 


90, D. 
Landrarius episcopus Bituricensis, 


' 691, u. 


Landulfus dzemoniacus, 1049. 

Laugesium vicus Turonum, 528, n. 

Langobardi 799. Uude orti, et sic 
dicti, 572. Eorum Deus Wodanus, 573. 


Italiam invadunt, 182, 575, 445 et seqq. 


Irruunt in Gallias, fugantur, 185, 186, 
187, 515, 574. Satistaciunt, 025. Fran- 
cos proterunt, 450, 486. Cum Mymmolo 
dimicant , 2952. Adversus eos movet 
Childebertus, 485. De iis litterz,1545, 
eic. Eum placant, 453. Ei subjecii, 519, 
985, 584. Francorum tribut»rii, 145, 
n., 487 , 625, 698, Se redimunt, 626. 
lis juncti in Sclavos, 642. Imperato- 
ris protectionem, tum Francorum quz- 
runt, 625. lis tributa solvit imperator, 
645. Ecclesiam sancti Petri incendunt, 
691. Romanos affligunt, 689. A Francis 
fugati, 690, 691. Eos fugit Epiphanius 
episcopus, 298. 

Langobardi sine rege, 625. Korum 
duces, Amo seu Chamo, Zaban, Rhoda- 
nus, 186, etc.; Taloardus, Nuccio, 574. 
Sacrilegus punitur , 818. Reges Flavii 
dicti, 170, n.,519, n.;Wacco, 127, etc.; 
Alboinus, 115, etc.; Clep, Autharius, 
679, eic.; Ago, Ádaloaldus, 0627, etc.; 
Aptacharius, 487; Paulus, Ago scu 
Agilulfus, 488, etc.; Cha:oaldus, Ada- 
loallus, Rodoaldus, Arioal'us, 638, 
etc.; Chrotarius seu Rotharis, 645, etc. ; 
Aistulfus, Desiderius, 692, etc. Reg nx 
Clilotsitilis, Rosemunda, 1*2. etc.: Theo- 
delinda , 610, etc; Gundeberga, (28. 

Lang:.bardia, G88, (8. 

J.angobardus Wilfilaicus, 386. 

Lanthecbi'dis Ch!odovei soror, 83. 

Ianuba urbs, 1159. n. 

Laocoon, 7185. 


4450 


J.apideus campus, 186, 
Lapis Neronianus, 850. 
Lapurdum civitas, 410. 
Larva, demonium, 1251. Energia, 


4. 
Lascura urbs, 425, n. 
Latere missi regis, 250. 
Laticiua vina. 553. 
Latine laudes Guntiomno ἀεί, 


Latiniacetuse monasterium, 654, n. 

Latinoruin rex Silvius, 17. 

Latiuorum antiquus canon, 221, n. 

Latium, 125, 

Latofao, (03. 

Latoua urbs, 634, 655, 663 

Latronis ponitentia in eruce, 452. 

Latta monasterium , 191. 

Lauc.onía silva, 665. 

Lauconeuse monasterium, 1147. 

Laudiacus mous, 531. Vicus Turo« 
num, 4f. 

Laudovsldus Gregorii puer , 1140. 

I.audunum ui bs, 274, u., 667, n. 

Laumellum vicus lusubric, 629, n. 

Launebodus dux, 452, n. 

Lauracensis ager, 401, n. 

Laurentius mariyr, 25, 2«0. 110]}- 
quie, 815, 816. lesa, T1710, 779. 


rvernis, εἴ, p ee audiaco, $51. 
Parisiis, 299, 500,11584. Monasterium, 
284. Nunc parochia, 285, n. 
Laurentius illustris vir, 13523. 


Laurentius patriarcha Mediolaui , 


Laus perennis, Agauni, 108, n. Apud 
sanctum Dionysium , 1584. — Laud-s, 
id est, acclamationes , 145, 259, 287, 
TE $01, 575, 595.— Laudum otlicium, 

D. 
Lan suscita:jo, 2354, 2:5, 199, 

49. 


Lazarus episcopus, 42, n. 

Lazarus | auper Evang lii, 499 

Lazorum rex Zatus, 95, n. 

Lesnd-r episcopus , 349, n., 519, u 

Lecan aeneis vicus, 1, n. 

Lech fluvius, 685. 

Lectio commendatur, 1287. Tenta- 
uonem superat, 1254. [n regulis mo- 
nachorum pr:escripta, 025. 

Lectionum series, ab antiquo cá&- 
nope, 1254. A canone sacerdotali in- 
vecue, 818. Lectiones in missa, 1254. 
Unde, 1006. 1n vigiliis nocturnis, 1524. 
Populis fac!z in festis, 884. 

ector, 1670. In ecclesia, 1006. Οἵα 
fium, [46. Deservit uni 'eccfesiz , 


Lector ia ecclesia Brivatensi, 861. 

Lectulus sancii Martini Turonensis, 
1031. Condati, 1051. Quid, 1095. San- 
cti Nicetii. Lugdunensis yro reliquiis 
et et tegitur palla, cereis accen- 
Sis, 1191. 

Leysti Francorum occisi, 484, 488. 
Contumelis in legatos, 542. Eorum 
insignia apud Fraucos et Grzcos, 257. 
Virgze cousecraue, 557. E latere dire- 
cti, 195, n. 

Lega:io Chilperici Tiberio, 581. 1n 
Hispaniam, 582. Ex Hispania, 309, 

, 409, 415, 419, 420, 455. Gun- 
trauini. Constantinopolitani, 597. Clil- 
deberto, 386. liperatoris ad eunidem, 
$9. Dagoberti 3d Heruclium , 657. 
Sarracenorum ad Pippinum, 7 3. 
,;rgationes abbatibus commhste , 

21 


Legio he31a, martyres , ἤδη, Felix, 
R01. Sacra Thebseerum , 792. 

Legonus episcopus Arvei nensis, 30. 

Lcmane Arveru ἃ pars, 1135, 817. 

L: maunus lacus, 855. 

Lemovicum urbs, 77, n., 559, 510, 
442, 525, 693, 761, 982, 985, 1115, 
4352, 1254, 1290, 1511, A Martiale 
erudita, 910, 917. 0b violatam Domijai- 


31 


t»m punita, 526. — Lemovicinum, 211, 
858, 111, 901, 1065, 1084, 10853,1201, 
1256. lbi Chramnus residet , 156. Va- 
statur, 191.—Lemovicini, 579. Austra- 
siis subditi, 1509, n. — Lemovicensis 
sancti Juliani basilica, 879.— Lemovi- 
cinus abbas Aridius, 870. — Lemovi- 
cina puella sanatur, 1201. 

Lemovicum comites , Nonnichius , 
$96. Terentiolus, 599. 


stolus Martialis, 
tialis, 35; Ferreolus, $38. 
Lemovicum populi, 1299, 1500. Se- 
ditio, 238. Punitur, 239. Pagus, 161, 
100. Regio, 1509. Terminus, 387, 855, 
Vacus Evauuensis, 964. 
Lendaidus servus, 1126, n. 
Lendonaldus, 1125, n. 
Lendulfus, 1131, n. 
1 ioenitas sancti Romani Deo accepta, 


Lemovicum episcopus, 1301. Apo- 598 
526. E, 


á copi Mar- 


Leo imperstor, 553, n. Roma, 945. 
Consulatus, 1520. 

Leo ex abbate episcopus Turonen- 
sis faber lignarius, 125, 554. 

Leo episcopus Ágatheusis, 810. 

Leo episcopus [Senonensis] impedit 
episcopatum Meloduni, 504, n. 1525. 

Leo presbyter, 899. 

Leo presbyter Turonensis, 1128. 

Leo diaconus Turonensis, 100. 

Leo Alarici consiliarius, 835. 

Leo, 195. Contra sanctos loquens a 
Deo punitur, 156. 

Leo Gregorii Lingonensis episcopi 
coquus, 119. Attalum a servitute libe- 


Γαι, 1 
"- in Testamentum sancti Áredii, 


Lecbardi vita, 1240, 1251. Orato- 
rium, 1404. 
Leobovera abbatissa Pictavi, 514. 
. Leocadia sancti Galli mater, 1169. 
:Leocadius Galliarum senator , 31. 
Ejus sepulcrum, 974, n. 
Leocadius Leudastis pater, 260. 
Leodastes comes Turonum, 1075. 
Leodegarius episcopus, 668. Occidi- 
tur, 95, n., 666. 
Leodemuadus cxcus curatur, 1128. 
Leodium urbs, 52, n., 672, n. 
Teodovaldus episcopus Abripncensis, 


Leodovaldus Francus  oeciditur, 


Leodulfus Biturix, 1158, 

Leodulfus sanatur, 1154. 

Leodulfus claudus curatur, 1068. 

Leogontius Arvernensis, 50, n. 

Leomeria esca sanatur , 1035. 

Leomeris contractus sanatur, 1022. 

Leonacter furiosus, 1292. 

Leonardus domesticus, 542. 

Leonastes archidiaconus BitGricen- 
sis, 210. 

Leonisius episcopus Magancensis , 


Leontius episcopus Arelatensis, 166, 


n. 

Leontius episcopus Burdigale , 106, 
2,, 165, 166, 562, n. 

.Lepra Constaptini mundata, 83, n., 
B4. Apud Arianos frequens, cessat 
suscepta fide, 1015. 

Leprosi mundati, 894, 1149. In Jor- 
dane, 742. Ex publico nutriti, 711. Xe- 
podochium, 970, 

Leriacum vicus, 3568, 1595. 

Lesio episcopus, 618, n. 

Lesuensis puella, 1072, n. 
igi eialdus episcopus Silvanectensis, 

jj, ἢ. 

.euba socrus Bladastis duci:, 397. 

Leubastes inartyrarius et abbas, 


Leubella, 1199. 
Leubovera abbatissa Pictavi, 465. 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


468 et seq., 412, 514. Pene occisa,etc., 
502, ad 510. 
Leuboveus paralyticus, 1043. 
Leucadius senator, 973. 
Leudardus curatur, 1126. 
Leudastes comes Turonum, 215. 
Gregorio infensus, mores, etc., 259, 
ad 967, 506, 507, 308, 1075. 
Leudebertus dux , 649. 
Leudeíridus Alamannorum dux, 


Leudegiselus comes stabuli, 591. 
Leudegisilus obsidet Conveuas, 565, 
pe Et capit, 566. Dux, 367, 995, 


ga Leudemundus episcopus Seduni, 
Leudes, 607. Qui , 98, n., 654. n. 


Leudesius major domus, 665, 666. 
Leudisclus patricius Provinciz, 997. 


Leudomirus diaconus, 251, n., Epi- 1217 


scopus Catalauni, 1394. 
Leudoval:us episcopus MBajocensis, 


404, 453, 275. Aut Abrincensis, ibid., 979 


n. 

J.eudovaldus puerulus, 1125. 

Leufredus dux Francus, 1550 

Leutbarius dux Alamannorum, 658. 
Bucceliui frater, 147, n. 

Leuva rex Hispanis, 170, 448, 572. 

Leuvigildus rex Hispanis, 247, 409, 
418, 572, 580. Ejus filii, 218, 509. No- 
men sincerum ete ha, 1595. Occi- 
sores regum exterminat, 179. Legatio 
ad Chilpericum, 255. Cujus flliam in 
uxorem petit filio sno, 309. Rixz: enm 
filio, 249, 501, 508, 516. Eutn insequi- 
tur, 2941. Expeditio, 905, 582. Dulus, 
530. Occidit, 397, 584. Suevos sibi 
subjicit , 520 , 589. Conqueritur qol 
Miracula sb Árianis non flerent, 993. 
Ejus poenitentia et mors, 416, 598. An 
estholicus obiit, 41, n. 

Levi filius Jacob, 11. 

Levida civitas, 741, 745. 

Lex, Vetus Testamentum, 14, 255. 

Lex Romans, 1331, etc. Theodo- 
siana, 188. Novella, 1509. Burgundio- 
num, 88, et n. Francorum, - 
norum et Bajoariorum, 1534. 

Lexoviensls puella czeca, 1072. 

Libera custodia . 

Liberiacensis silva, 665, n. 

Liberius patricius dux Justiniani in 
Hispania, 147, n. 

Libertis parentibus procreati, 1101. 

Licaniacensis vicus, 71. 

Licerius episcopus Arelatensis, 411, 


Licerius episcopus Consoranensis , 


Liciniacensis vicus, 71, n. 

Licinius episcopus Toronensis, 100, 
105. Loca sacra invisit, 99. Monaste- 
rium condit, 553. 

Licus fluvios, 681. 

Lidorius episcopus Turonensis, 36. 
Ejus basilica , 527, 528, 551. 

Liger fluvius, 50, 65, 190, 204, 205, 
316, 252, 301, 562, 577, 605, 605, 631, 
655, 666, 674, 675, 682, 684, 695, 694, 
697, ad 701, 708, 711, 791, 1012, 1045, 
1047, 1048, 1108, 1125. Insula, 91, 158. 
Saxonum, 7]. 

Ligerinus fluvius, 1528, 

Ligni vox in psalmo xcv, 276. 

Liguria Italia minor, ἰδέ, n. 

Liguria locus amoenus Narbone, 


Lilia a regibus Francorum adhibita, 
1373 et seq. 
Liliola abbatissa Arelstensis , 168, 


n. 

Limania Arvornica, 817, n. Unde, 
211. Litnznicus pauper, 919. 

Limana ecclesiarum o«culandi mos 
1194, ἢ. Sancil Petri, 547. Et. sancii 
l'auti, 548, 681, 684. Sancti Juliani, 


12:3 


866. Sancti Mar.ini , 509, et pass.m. 
Liminius martyr Arvernensis, 
So. n. Sepultura et passionis liber, 


cis indegasius episcopus Moguntiz, 
? n. 

Lingones, 209, 618. 1181. Urbs, 65i 
902, 1180. Parochia, 970. Territorium 


Lingonum episcopi sepulti Divionc, 

402. Gregorius, 196, etc.; Apruncv- 
lus, 76 ; Tetricus , 157, etc.; Silvester 
electus, 2907 ; Mommolns Bonas, 909. 

Lingua Saxonica, 257, n, Romani, 
Theudisca, Francica, Rustica, Grecs, 
Proviacialis, 1567 el seqq. Latina Frau- 
cis ignota, (313 , 

Linguarum confusio, 10. 

J.inguinos Arvernensis , 50, n. 
,Lipdiacensis pagus et vicus, 1215, 


Lippia fluvius, 677. 
Liripum monasterinm, 978. Ins2ls, 


Lisbius proconsul, 1285. 
* Lismus urbs, 15. 
jsciania septiformis Gregorii Magni, 


Litaniv, 482. Vide Rogationes. 

Litigius monitor, 116. 

Litomeris, 885, 911. 

Litoveus cecus curatur, 1138. 

Litterarum suidia in Galliis tepescnnt, 
1. Littere sensus in Psalmis , 1258. 
Nov2 ἃ Cbilperico excogitaue, 255. 

Liturgia. Vide Missa. 

Liuba Hispaniz rex, 419, n. 

Livias urbs, 743, n. 

Livoria Narbone, 825, 1398. 

Loa fluvius, 606 

Loca saneta visitat sanctus Martinus 
Damiensis, 217. Licinius episcopus Tu- 
Fonensis, 555. 

nse monasterium, 19241. Apud 

Turones dietum Angeris, 1212, n. 

Locis oppidum, 529, n. 

Locociacum monasterium, 54, 1151. 

Locofso vicus, 667. 

Locoficus villa, 667, n. 

Locuste Carpitaniam vexant , 508, 
930. In aliam provinciam vadunt, 521. 
Locnstarum acies et prselium, 161. 

Logius Aaronis, 255. 
qi onginus episcopus Afer, 47, 49, 


Longobardi. Vide Langobardi. 

Loth, 57, 518. 

Lovolsutrum castrum, 115, 1162. 

J.ücacense castrum, D. 

Lucanus miles Gundobaldi, 1521. 

Lucea castrum, 685. Ecclesia, 529. 
E ucerius presbyter mooacho, pr., 


Luclacum, 1510. 
Luciliscus vicus Turonum. 555. 
Lucius senator Trevirim prodit, 


Luctus dies pro defuncto, 1252. 

εἰς degastns episcopus Moguntinos, 
n. 

Lues, 70, 245, 219, 291, 9555, 991, 536, 
519, 580. In Hispasia, 508. ln Pro- 
vincia, 411, 516. Arvernis, 172. Turo- 
πο ον S55, 6, AT, 182, 930, ΠῚ; 
n. , , D 
1957. Arvernis, Bet. Irreriros Yesat, 
1251. Roms litania sedatur, 479, 482, 
485. Lues pecorum sancti Martini oleo 
sedata, 1091. 

Lufso, Lucofso, La » 661, n. 

Lugdunum , 65, 108, 207, 208, 211, 
850, 971, 991. Gallis, 675, 677, 6x9. 
Urbs nobilissima, 17. À tributo immu. 
nis, 9415, 916. [bi ex gente &enatoria, 
947. Basilica sancie Marix, $47. Lue 
vexata, 1T5. Ibi concilium n, 2523. 1, 
$271. Collatío contra Ariauos , 97, n., 
1335. — Lugdunensis comes Arweuts- 


1355 


rius, 186, — Logduni episcopi Pothi- 
uns, lIrenzus, 22, etc.; Sauctos Pa- 
tiens, 77; Justus, Eocherius, 1188; 
Sacerdos, Nicetius, Priscus, 177, etc.; 
Helius, 944 ; /Etherius, 521, etc.; Se- 
cundinus, 604. Arigius seu Aridius, 
605, etc.; Stepbanus, 15235. — Lugdu- 
neusis episcopus dicitur patriarcha , 
232. Saucio Quintiano subvenit, 91. — 
Lugdunensis abbas, 178. Archidiaco- 
nus liberat flliam Leonis imperatoris, 
945. Marl yres innumeri, ex iis Vettius- 
Epagatus, 22, 1169, x1viu, ibid., 779. 
Eorum ecclesia, dicti Athanacenses, 
180. Epipodius martyr, 947. — Lugdu- 
pense monasterium virginum, 492. In- 
sula Barbara, 912. Ejus pagus in Bur- 
guudia, 097. Provincia Lugdunensis, 
101. Dicta Germania, 77, n. Vicus, 
Octavum, 446. 

Lugdunum Clavatum, 274, 667, 668. 

Lugdunum Con:euarum, 559, n. 
Vide Convenas. 

Lumina ad sanctorum sepulcra, 945. 

Luna urbs [talie, 615. ᾿ 

Lunz signa, 118, 681. 

Lunaticus dzemoniacus, 10419. 

Lupentius abbas sancti Privati, 514. 

Lupia fluvius, 677, n. 

Lupiani miraculo, 937. 

Lupeini mofiarchia in monasteria, 
1147. Ejus et Romani vita, 1145. 

Lupicini vita, 1214 et . 

Lupus civis Turonicus, 290. 

Lupus dux Campanis, 183, 975, 474, 
&30, 431, 435, 514, 581. 

Lopus episcopus Senonum, 4357, n. 
— Lupi episcopi Trecensis miraculs, 
949, 1559. Monasterium, etc., 1405. 

(Lepus Burdegalensis presbyter, 
b. 


Lupos energumenus, 1201. 
Lupus occi-iitur, 531. 
Lusitania, 746. Dux Claudius, 455, 


n. 
Kkusor in albis obit, sanctus, 975. 
Lussovium monasterium , 611, 614, 
624,605, 666. — 
; Luxoviensis episcopus /Ktherius , 


1t. 
Lydorum rex Gyges, 17. 


M 


Mabuinus aurifex, 1518. 
Maesrius martyr Logduni 119. 
"as comes, 470, 504. Pictavensis, 


Macco, 507. 
Macedones nulli subjecti, 706. Origo, 
reges, Philippas, Alexander, 705. Ár- 
eus 


4, 17. 
Macedonia, 705, 1363, 1365. à Fran- 
eorum parentibus possessa . 
Mach orilla, 186. ᾿ 
Macliavus comes Britannis, 145, 


357. Fit e us Venetensis, tum 
apostata , 144, . 
Magdslena Ephesi quiescit, 755. 


Magdalum, 14. , 
oMsgdunum castrum, 505, n. Triplex, 
, ἢ. 
Magdunum Biturigum , 515, n. 
Magi Christum adorant, 17, 721. 


Magica ars, 9. 

Magister militum , 1550. Imperii , 
Sisinnios, 187. lu Galliis Nanniaus, 
Quiptiuus, 549. /Egidius, 65. 

Marin eri itum, 86 

um equ . 

Mag!liavus comes Britannis, 577. 

Msgnscharius, 255. Guntrsmni a0- 
cer, 569, 570. Filia, Marcatrudis, 164. 
ΤῊΝ occiduntur, 2:0, 511. l , 

agnatrudis u ur Badegesili episco 
Cenomauneu:is, 409, n.. so. 
Magnericus Treviroruui episcopus, 


409, 429. Charitas iu episcopum vexa- 1 


INDEX GENER ALIS, 


tum, 381. 
S sgnificentia titulus regi datus, 


Magnilici viri, 155, 456, 402, 1505, 
1350 


Magnitudo, titulus, 1531. 
Magnovaldus dux, 428. Occiditur, 


Magnolfus Tolose episcopus, 550 , 

958. À Gundovaldo pulsus, 551. 
Maius an mensis quintus, 876 
Major domus regim,,285, 522, o. 

Prima hujus mentio apud Gregorium, 

285. Breviarium et catalogus, 13552. 

Electio proceribus permisss, 653, 658, 

665, 670 


664 . 

Major domus Warado, 668. Gislema- 
rus, 669. Palatii, Theudoaldus, 671. 
Raganfridus, 673. Berchsrius , 669. 
Grimosldus, 610. Ebruinus, 661. Leu- 
desius, 665. Austrasis, 570. Gogo, 570, 
571. Warnacharius, 620, etc. Pippinus, 
630. Grimoaldus, 638, Childeberti If, 
Florentianus. 453. Burgundis, l'lao- 
catus, 658. Warnacharius, 603. Ber- 
thoaldus, 6"5. Protadius, 607. Clau- 
dius, 608. Seu Docudius, 607, n. Rado, 
623. Neustrasis , 'Laudericus , 605. 
Chiciovei 11, Erchinoaldus, 651. Ri- 
gunthis, 525. Waddo , 551, etc. 

Majores , ex i servitio, 161. 
Chikleberti regis, Fiorentianus, 


Majores natu, 241, 322, n., 400. 117 


Langobardorum, 690. 
Majorianus imperator , 64 , n., 552, 


n. 
Majus monasterium, 555, 528, 553, 


1001 41104, 1251, 1255, 1969, 1971. 855 


Ibi loca 4.0 sanctus Martinus coluit, 
1065, 1404. Abbates, Gualbertus, 
129; Aicardus, 1230. An Eustadius ? 
y 0. 

Malafors holosericus, 507. 

Malahora , 525. 

Malaleel tilius Cainan, 9. 

Maichus e septem Dormientibus 


phesi, 826, 

Maledictiones in pactionibus, 356. 
Iscariotice, 238. 

Maleficse Parisiis puniuntur, 310. 

Mateticia deteguntur, 421. 

Malfsngus Freneus, 1165, D. 

Malleii presbyter depositus, 1519. 

Maliiacum castrum Turonum, 1599. 
Monasterium, 911, 1400. 

Mallosus martyr, 795 

Malulfus civis Turonicus, 1105. 

Malulfus efiscopus Silvanecti, $26. 

Malium , 654. Y 20 

amertus episcopus Vienne, 90, 
890, 851. Rogationes instituit, 89. 

Mamilia martyr Lugduni, 779. 

Manasses rex Joda, 16. 

Manatense monasterium. Vide Me- 
Datense. 

Manaulfus Burgundio, 660, 661. 

Maucio comes, 696. 

Mancipia apud Francos, 258. 

Mandaii formula , 1550, 13351. 

Manichzus Pilstos fuit, 30. 

Manicis teneri ἫΝ 20}. ἀβ6. 

anlulfus paralyticus, . 

Manaa Israelitarum, 14. K& tumolo 
sancti Jobannis evangeliste, 753. San- 
eti Andres, 754. 

Manvinus presbyter, 885, n. 

Mannonis codex Fredegarii, 686. 

Mantolomaos vicus, 553. 

Mantua, 1548, 1550. 

Msnucum castrum, 669, n. 

. Manus ante cibum ablute, 377. Kle- 
vatio in juramentis, 590. Episcopi oscu- 
landi mos, 42, et ἢ. 

Manus publica imperiom, 610, 656, 


rapiat Rhemorum episc. pi epistola, 


1954 


 Maracbarius e comite e Εεο- 
Ime, 245. Piscopus 
Maratis rex Slcyoniorum, 17. 
Marcstrudis Guntramni uxor , 164, 
220, n., 569. Repudiatur, 570. 
Marcellinus episcopus Ebreduni, 


Marcellini et Petri ecclesia, 488. 

Marcellus episcopus Deeps:s, 951. 
Monasterium, tbid., o.— Marcelli epi 
scopi Parisiensis Vita, etc , 979. 

arcellus episcopus Ucetiensi«, 951. 
— Marcelli festum Cabilone, 420. Ba- 
silica, 451, 495. Sepulcrum a Gunua- 
mno ornatum, 447, n. C. borium insi- 
gne, 1396. Monasteriam , 999, 89, 
601, 781, n. Ejus abbas, 781. Presby- 
ter Epirechius, 785. 

Marcba Winidorum, 645. 

Marciscensis domus, 731, 1097. 

Marcianus imperator, 65, 552, n. 

Marcianus Capella, 557 

Marcionitana haresis , 23. 

Marcomagus, 695, n. 

Marcomer Francorum dux , 57, 519, 
550, 551, n. Regalis, 59. An rex, 59. 
Subregulus, 59, 60, n. 

Marcovefa religiosa, 165. A Chari- 
berto in uxorem ascita , excommuuie 
eata obit, 166. Regina, 260. 

Marcoveus, 166, n. 

Marcus Evaugelista martyr, 21. 
Marcus episcopus Aurelianensis , 


e 
si 


Marcus contractos sanatur, 1251. 
5 Marcus referendarius, 228, 2414, 501, 


Marcus Valerios consul Romanus, 


Marcus mons, 1510. 

Mare e termino egreditur , 225. 
Sanctificatam , 727. Rubrum, 14, 276, 
538. Situs, 135. 

M.ria virgo, 16, 17, 7231, 732, 725. 
Virgo perpetua , 7, 750, 751. 876. Dei 
geuitr x, 1465, 1214. Joanni cummen- 

»ta, 415. Ad ejus mortem apostoli 
congregautur, Christus corpore in pa- 
radiso locat, ete., 724, 750. Sauctum 
Martinum morieutem suscipit, 1007. 
Eus gestantis Jesum imago in eccle- 
sia, 155. Fe-ivitas mense Januario, 
751. Reliquis, 751, 7412. Basilica a 
Coustantino, 150. De portu Arv-rnis, 
490, n. [uter Sanctos, 1400, 1401. 
Lugduni, 947. Pictavi , 420 , 415. Ro- 
mae, 485. Toloss, 558, 1504. Trecis, 
919, n. Turoni, 412, 551, 745. Dives, 
1596. De Furno calido Biturigum, 7332, 
D. Moussteriui Jerosolymis, 755, 754. 
De Scriniolo Turooum, 456 , n. £jus 
judicium incurrere, 474. 

Maria falsa prophetissa, 519, 520. - 
paria Magdalens Kphesi quiescit, 


Marisnus, f 64, 965. 

Marii Vits, 9523, n. 

Marilegium villa, 462, 510, 631 
Marileifus archiater, 216, $50. 
Marius Chrocüm punit, 714. 
Marmor Parium, 1^0. Ét Heracleum, 


Marcjalensis ecclesia, 539, 1895. Vil- 


305. 986 
rejiet, 467. Tum soscipit, 458. Cal - 

t .AUm 4 45 icem 
frangit ut se et populom liberet , 3:90. 
Committitur in negotio [ngeltrudis , 


Mons, 655 
Martha resurrectionem credit , 498, 
Martialis episcopus Letnovicensis , 

25, 525, 526, n. A Romanis e is 

missus , 916. Ex Oriente venit ". 

Contemptor divinitus papiter, 15o. Tuv 


Ὁ 


1255 


mulus, 1290, 1506. Ecclesia et matri 
cula, 1511. Monasterium, 918. 
Martii vita, 1214, Monasterium, 


Martii Kalendis Francorum conven- 
tus, 556. 

Martiniacensis villa, 900. 
gdartniauus e septem Dormientibus, 
5. 
Marinus episcopus Turonensis, 95, 
530, 1225. Nativitas, 27. l'atria, 463. 
Sabaria , 1: 05. Pannonicus , 871. Ge- 
uealosia , 1271. Florus diclus, 1273. 
Gesta priciara , 1274 et seqq. 1n Gal- 
lias venit, 525. Fit episcopus, 527. Cze- 
diuir ob coutessionem sanctissima Tri- 
uitatis , 525. Monachus et abbas, 354. 
Miracula in monasterio, 1151. Mona- 
chui resuscitat, 1078. Pradicatio, mi- 
racula, etc., 23. Fides de sauctissima 
Trinitate, 255. Honorilice excipi in 
urbem refugit, 898. Detegit filsum 
martyrem, 1024. Cum saucto Gatiano 
loquitur eti cum sancta ViLaliua, 8/7. 
Ex ejus capite fl.mma, 920. Recipit re- 
liquias sanctorum Gervasii et ProtMi, 
529, 716. Iter ageus asello utitur, 895, 
1132. lter ad Maximum, 29. A quo pa- 
teuam recipit , 1121. Communicat ho- 
uiicid:e, 224. Mors, 100, 196, 958, 965, 
576. L1 interest sanctus. Severinus, 
1005. Sanctus Anibrosius, 1006. /Etas, 
1003. Et Sepultura, 54. Mortis aunus, 
1023, 1037, 1386 , vr., 123. Fuit apo. 
stolis non i;ferior, 999. Confessor, 533. 
Martyribus zqualis, 1076. Ejus cou- 
te uptor 3 Deo punitur, 156, 516. San- 
cto. Paulino cognitus, 989, 990. Qui 
ejus laudes cauit, 989. Juliano Maguo 

unctus, 815. Saucti Albi.i coutribulis, 
T8. Briccius ei succedit, 4t. Ejus de- 
ostio, 530, 1224. Translatio , 550, 
007, 1591. Natale duplex, $51. Fe- 
stum, 360, 5:5, 525, 606. [n sstate, 
$061. Varia, 68. Conviviis celebratur, 
231, n. Elogium, 464. Vitze liber, 910, 
993, 11023. Vita a Severo scripta, 1059. 
Lecta ía Ecclesia, 1058. Prefatio in 
missa, 1561. Prosa, 1139. De eo plu- 
res scripsere, * everus Sulpicius, 999. 
Pauliuus, 1000. Ejus imago in [talia, 
ubi est cele'ris, 1018. Eulogie, 517. 
Vous et cella in M.i monasterio, 1063, 
110i. Cella et lectum Condati, 1005, 
1068. Quid fuerit, comparatur Israel , 
1095. Ejus absida, ciborium, ete., 
1385. Tumulus, 885. Sep.lcrum, 993, 
1317. Corona ornatum, 10023. Auit 
Chlouldis, 199, 130. Inde pulvis, 
oleum, palle fimbria, tactus, cancelli, 
eic, 1140. Aqua collecta, 234. lbi 
oleum jugiter ardeos, 1518. Juramen- 
ta, 261, ?62, 265. Cappa, 1403. Reli- 
quie, $39, 585, 580, 759, 901, 909. 

briucatum translate, 1062, In Galla- 
cism, 247, 1114. Suessiones, 1101. In- 
Lercessio, 885. Invocatio, 1184. Incen- 
flium extinguit, 1140. Virtus, 201, 555, 
518, 1292, etc. Bellum cessat et para- 
Jytici curantur, 195. Innocenti opem 
fert, 264. Vinum pauperi procurat , 
1048. Mirscula, 209, $68, 408, 525, 
905, ad 1112, 1219 eL segq., 1539. In- 
nuiuiera, 899, 1034. De his libri tres, 
50.. Miracula Treviris , 389. [n nigris 
vestib .s apparet, 1061, beato Trojano, 
91l, exs. quiis sapcUe Pelagie, 983. 
Sub iguis specie, 
reverentur, ΤῸ Et Turoues a tributis 
eximunt, 453 , 451. Ei epistolam »eri- 
bit Chilperi^us, 218. Opem Pippinus 
implorat, 702. Defeusor mooasterii 
l'ectaviensis, 474. Ejus legatus Grego- 
rius, 330. Domus , 675. J.inina , 535, 
$05 , 632. luvisit Chlotarius, 569. Ba- 
tizatus Chlodoveus, 1549. Atrium, 
90. Ibi oratorium , 7.9. Ejus ecclesia 
Turonum, 1536, 205, et passim. Basili- 


1103. Eum reges". 


OPERUM 5. 6HEGORIL, EPISCOPT1 TURONENSIS, 


ca simpliciter dicta, 1054. A sancto 
Briccio constructa, 52). Nove a:di'ica- 
tio, 48. A saucto Perpetuo, 550, 1008. 
A Chlodoveo ]| ditata, 562. Ejus in 
eam revercntia, 92, 95. Ellracta, 285. 
Conibusta per 
A Chlotariocooperitur stauno, 161, 556, 
568. Qui eam invisit , 162. Vigilis in 
ea , 530 , S51. Sepultura plerorumque 
episcoporum Turonensium , 529, ad 
$36. Coufugtum, δ᾽ 8. Violatur, 354, 
959. Judex violator punitur, 159. Ab- 
las, 354, 1122; Eustachius, 355. u.; 
Wilardus, 697. Priapositus, 1509, 1314. 
Primicerius, 92. Basilica Caviiloue, 
1t11. Condatensis, 441. Prope Epo- 
siunn, 433. In Gallzcis, 1015, 1119, 
1401. In Hispaniis 1085. Lecaniaceu- 
Sis, 71, n. In villa Mancianensi , 1097. 
]n vico Nereensi, 1199. Parisiis, 300. 
406, 1584. Sancii Martini ἃ Campis, 
285. Rothomagi, 303. Apud Santones , 
1106, 1120. Apud Tertium io Italia, 
1017. Iu pago Vabreu:i, 151. Torno- 
dori, 902. Monasterium Ambiani, 1019. 
Apud Birivas, 902. Prope Eiosium, 386, 
989, 990. In Hispania, 905. De Latta, 
191. Apud Lemovices, 387. Postea 
saucti Aredii dictum, ibid., n. Mona- 
sterium Mettense, 658, n. Parisiis, 
406, n. Ravenucv, 1018, n. Treviris, 
534, n., 409, n. Turouum, 702, 1031. 
Discipuli, sauctus Martinus Drivae, 555; 
Santouicus abbas, 959; sanctus Maxi- 
Ἢν», 912. — Martini .Sautonense nio- 
nasterium, 959. 
Martinus Martini Magni discipulus , 
$98. — Martini Hrivensis basilica, 538. 
Martinus epi opns Dumiensis , tuin 
Bracarensis, 247, 1014, 1015, n. 
Martiuus Flori frater, 1271. Episco- 
yus Hunnorum, 1275, n., 1377. 
Martinus dux fugatur, 667. Occidi- 
tur, 668. 
jaartinus presbyter Lugdunensis , 


Mariyrarius, 149, 1314. Sancti Ju- 
liani, Proserius, 882. 


Martyres xzviit. Armepoi, 828. Eorum. 71 


reliquie, 850. Complures Árvern is, 67, 
n. Lugduui , 17. lnnumeri, 32. Eccle- 
sie ΧΕΙ, 119. Eorum ecclesia , dicti 
Athanacenses, 780. Innunieri sub De- 
cio, 93. ]u Africa, 90. Sub Wandalis 
M el seqq. lu Galiia, 22. Sub Gottbhis , 


Martyres Christi gratia roborati, 
1201. Eorum gloria sdilicatio Eccle- 
sim, 754. Adorsntur, $25. Sepulcra, 
291. Houorantur, 1145. Salvise foliis, 
801. Inde pulvis eollecius , 882, eic. 
Virius, 785. Patrocinia, 833. Encomia, 
812. In festis baptismus collatus, 381, 
D. Passio lecta in ecclesia, 818, etc. 
1o2llartyrem falsum detegit Martinus, 

i 


Martyriales exsequi, 825. 
Marziacum partheuon, 751, n. 
Massava vicus, 695, n. 

Massilia urbs, 186, 18:, 206, 287, 
$01, 559, ΟἹ, 701, 709, 815, 978, 
119), 1272. Lue vexatur, 4140, 447, 
602. Ibi Judzei tidem suscipere coacti, 
213. Guudovaldus suseipitur, 563. A 
Childeberto recepta, 308. Mestituta, 
98S, ὅδ, Ibi dux Ratharius. ibid. 


Massiliensis episcopus Tlhieodorus , . 


230, eic. Martyr sanctus Victor, 507. 
Cataplus, 1835. 

Massilieusis Provincia, 85. Lue 
vexaur,3ls. Sub Sigiberto, 415, n. 
Rector Nicetius, 413. 

Massolacum viila, 624, 651. 

Massua vicus, 693. 

Masticze arbores, 851. 

. Materna martyr Lugduni, 110. 

M.thau, 16. 

Matisco urbe, 419. Ibi consilium, 


W liacharium, 160, 536. 


126 
883, 592, 5.3. 

Mairicula quid sit, 354, n. Paupe- 
um, 877. Condatensis, fusa. Sauacl 
Martini, 1027. 

Matricularii, 554. 

Matrinionia, pr., 57. In iis Germa- 
norum consuetudo, 1594. Vituterantes 
damnantur, 450. Servorum, 205, zUi, 

Matrona fluvius, 951, 293, 582. 

aMattheus predicat — Mirmidonz, 


Maturus martyr Lugdupi, 779. 
Matusalam tilius Enoch, 9. 
Matutius , 75, 754, 1075, 1187. 
1514. Vigilie, 172. Earum siguum, 
1?1, 1030, 104J. lis adest omnis | opu- 
lus, 301. 
Matutini hymni, 55 
Maur:e virginis inventio, 907, 908. 
Alia est à Maura Bellovacensi, 1399. 
Mauranus Captaber, 113. 
Maureilus servus, 1137. 
Mauriaceusis canipaaia, 768. 
Mauriacu » campus, 54. Vicus, 54, n. 
Mauricius imperator, 219, n., 501, 
485, 552, 555, 582, 635, 628, 505. 501, 
Primus ex Grac.ru:n genere, 203, u. 
Favet electioui Gregorii Magni, 481. 
Ejus tempore Persz liuut Christiaui, 
99, 600. Fraucis aurum dat coutra 
Langobardos, 519 , 584. Carthagine 
ses qui legatos occiderant Clildeberio 
wanswittit , 485. Ei Childebertus scri- 
bit, 1245. Et ipse Childeberto, 1543, 
Occiditur, 601. A Foca, 6357 
Mauricius, etc., Martyr, 556, n., 


Maurie.na urbs, 688, 689, 691, 758. 
E diccesi olim Taurinensi, 739. Epi« 
scopatus erectio, 1512. Episcopi, .Eco- 
nius μὴν Fema-ius, 181ὅ. Y 

aurilii episcopus Au:legavensie YVi- 
ta, 1282. i d "e^ 
Maurilio Cadurci episcopus, 255. 
Mauriopes vicus, 458. 
Mauripensis pagus, 438, n. 
Mauritania a Wandalis occupata, 45, 


Mauroptus Sarracebis jungitur, 6:8, 


Maurus 
temptum, 
Maurusa Chiragrica curatur, 1040. 

Maxentis (S.) oppidum, 666. 

Maxentius abbas, 95 Vita, etc., 91. 

Maximianás e Dormientibus Ephesi, 
826. — Maximiani persecutio, 13723. 
Ejus expeditio in Hunnos, abdicat, oc- 
cisus, 1272. 

Maxiwilla uxor Eges, 1265, 1261. 
uu Maximinus abbas lnsule Barbare, 

ι 


Maximipus abbas Miciaci ; 109, n., 
528 


Dunitus ob san ti Lupi con- 


Maximinus episcopus Trevirensis, 
28, 1257. Monasterium et ecclesia, 
$81, 975, 1257, 1240. Oratorium At- 
nense, 13513. 

Maximus abbas Insule Barbarz, 
1400. Vite liber, 919. Miracula, mona- 
sterium, etc., 913. 

Maximus episcopus Nolse , 856, 857. 

Maximus episcopus Regiensis, 967. 

Maximus tyrannus, 29. Imperator, 
$28, 852, n., 1276. Dat patenam san- 
cto Marti'io, 1121. Morte punitus, 231 
Ejus fllius, 57, 59. 

Maximus tyrantius in H.spania, 61 

Maxonidius czecus sanatur, 1201. 

Meclodunense castrum, 304, u., 


5, D. 

Medardus episcopus Noviomi obit , 
160, 251. De eo Gregorii antiphona, 
1285. Ejus sepulcrum, 160, 976. Rer 
quie , 1247. Daculus, 977. Mi-aeula, 
1540. De iis liber, 976. Hasil.ca Sues 
siope sancti Medardi, 911, 261, 123, 


1257: 


$58. Ibi sepelitur Chlotarius, 165. Si- 
gibertus, 195, 576. Monasterium, 15, 
n., 160, 162, 977. Cella Exidolii, 1510. 

Medardus tribunus, 319. 

Medias vir, 1265. 

Mediconum vicus, 552. 

Mediocantus, 1099. 

Mediolanum urbs , 485, T74, 1272. 
Ibi cori-ora sanctorum Gervasii et Pro- 
tasit , 775. Monasterium s saucto Mar- 
tiuo ins'itutum, 55, 537. Episcopus 
sanctus Ambrosius , 1006. — Mediola- 
nense oppidum, 1281. — Meliolanense 
castrum, 505, 515. Biturigum, 9505, ἢ. 

Meditstione:, 1182. 

Meduana torrens, 494. 

Megara, seu Mersra urbs, 1265. 

Melanie vidus Romans, 38. Lau- 


' des, n. 
Melanii episcopi Rhedonensis sepul- 


951 


crum et miracula, 958. Monasterium, n. 
Melantius Prztextato Rothomageusi 
Suprogatus, 498, et n., 412. Dejicitur, 
ι. 
Melciacum villa publica 691. 
Meldz urbs, 801. 410, 460. Moratur 
CLilebertus 1I, 554. Comites, Gundo- 
Des Usy Guerpinss, 391. Territorium, 


Meliores loci, 21. Franci, 522. Me- 
liores nato, 322, 544. 

Meliteuse monasterium, 211, 1207. 

Melliacum villa, 694, n. 

MeloJünutn castrum, 515, n. Episco- 
patus erectio impeditur, 1525. 

Memacuin monasterium, 1810, n. 

Membrauz δὲ scribendum, 12955. 

Memmatensis m. ns, 26. 

Memmii episcopi Catalaupi sepul- 
crum, etc., 948. 

Memnon, 705. 

Menatense monasterium, 215, 1215. 

Mens?» benedictio , 277 , et n. Quis 
nobilior locus, 812, et n. Inter pran- 
dendum psalmos cantari jubet. Gun- 
trampas, 378. — Mensa canonica, 
1198, Canonicorum Turonibus, 555. 

Mensis undecimus, 751. Menses nu- 
merandi ordo, 822, n., 825. 

Mentius fluvius, 550. 

Meratiua virgo, 1176. 

Mercori seu Mercurii mons, 655, n. 

Mercurius, 80, 1239. Simulacrum , 
855. Templum Arvernis, 1557. 

Mereensis vicus, 1099, n. 

Merobaudus caxcus sanatur, 101T. 

Mer^fledis Chariberti uxor, 165, 570. 

Meroli .cense castrum, 110, 1594. 

Merovechus rex Francorum, 65,61, 
n. Ortus, 551. Occiditur, 578. Hiuc 
Merovei reges, 551. Criniti, 1553. Et 
Merungorum regnum, 1354. 

Meroveus Chilperici filius. 169, 901, 
9023, 922, 225, $11. Filius spiritualis 
Praiextati, 931. Ei Guntrampus Boso 
iuisidi 44 parat, 217. Leudastem spoliat, 
261, 362. Fit presbyter, 214, 577. 
Coufagit ad sanctum Martinum, 215, 
216. Aud sanctum Germanum Auü- 
siodori, 219. Ad Brunichildem vadit , 
219. Quam uxorem ducit, 576. Deum 
per sacram Scripturam consulit , 215. 
Capitur, 219. Fugit, 228. Occiditur, 
223. Eum luget Guntramnus , 582. Se- 
peliri carat ia ecclesia saneti Vincen- 
tii, 385. 
cod ero rens filius Chlotaril II, 605, 


, 625. 

Meroveus filins Theodorici If , 608 , 
620. Salvatur, 623. 

Meroveus íilius Theudebert II. Oc- 
ciditur, 619, 625. 
Mesopotamia, 27, n. 

Metz, acervus frugum, 189, n. 

Motanocr]«talrina patena, 1121. 

Mewim ÁAqueusis tiracula, Vitas, 


Metropelitani jresentia io ordina- 
ParRoL. LX XI. 


INDEX GENERALIS. 


tione, 165. 

Metse orbe, 146, 485, Μ1, 518. 516, 
620,647, 655, 671, 701, 702. A Cliroco 
capta, 711. Ab Hunnis incensa, 52. Ibi 
μ atium, 909. Basilica et monachi, 

91. Pons , 1150. Mortis dictus , 1150, 
n. Dy-enteria vexatur, 452. Sedes re- 
ia, 563. Regnil, 569. Austra-iz , 601. 

n Sigiberti ? 165 , n. [bl consecratur 
Avitus episcopus Arverpensis, 176. 

Metteuse concilium, 512, 514. 

Mettense territorium, 618. 

Mettensis episeopus Arnu.fus, 631, 
6355. Diaconus, 793. 

Metulum vicus, 159, n. 

Meveniii monasterium, 649, n. 

Miclisel suscipit animam beatse Ma- 
ris, 724. D:sciolae monialis, 501. San- 
ctum Martinum, 1007. 

Miciaci t0gasterium — Chlodoveus 
fundat, 95, u., 1523. Abbas sanctus 
Avitus, 109. 
τον δ πη 6080 cas'rum , 504. Pagus, 


Miliodunense castrum, 515, n. 

Militia, 514. Ei addicti monachi ἃ 
Valente, 28, 29, n. 

Mihtie Magistri Nannenus, Quiuti- 
nus, 57. Carietto, Syrus, 59. 

Mimates urbs, 515. Episcopatus, 181, 
n. Ex urbe Anderito translatus , 26, n. 
Patronus Privatus, $25. 

Mimus regis Gallicis, 1119. 

Minse, quid, 668, n. 

Minz aiversus sanctum ad aliquid 
obtinendum, 1056. e 

Mincius fluuen, 62, 519, n. 

Minerva, 169, 19259. 

Minister Chiotarii tum abbas Sabau- 
dus, 1203. 

Ministerisle: regii, 221, n. 

Ministerium Ecclesise, 115, 286, 855, 
1513. Ecclesiasticum, 78, et n. Saero- 
sanctum, 854. Quotidianum , 912. Do- 
minici corporis, 819, n. Miuisteria sa- 
cra, 961. 

Minor: populus in exercitu, 361. 

Minores nato , 523, n. la Francia a 

&terno reguo exclusus primus Chari- 
rius II, C914, Dn. '. 

Minotorus ex quo Meroveus, 551. 

Miraculis catbo!ici coruscant, noa 
Ariani, 48 , A35, 454, 003, 904, 1339, 
1310. lis asserta fides catliolica, 1015. 
Quod offerunt Catholici, 1525. Miracu!i 
haereticorum falsitas detecta, 901. Mi- 
raculis Catholici a cseteris distincti, pr., 
66. Mirac:la humilitsti. postponenda, 
414, 175. Delusus a dzenione miraeula 

strat, 12)5. Miraculorum libri, 535. 
Eorum Darfatio Gregorii auctoritateun 
non elevst, pr., 64 et seqq. 

Minrinidona urbs, 1261. 

Miro seu Mirus rex Gallice, seu 
Suevorum , , 255, 319, 320, 580. 
Suscipit legationem ex Francis, 1119. 

Miscere, potum, parare, 1051, n. 

Misericordia a domino jejunio et 
eleemosyna obtiaetur, 47. 

Misilinus presbyter sanctus , 954 


Missa quid, pr., 45, 1559, 1560. Mis- Sancti 


sarum solemnitates, 8/5, 876. Soleim- 
nia, 819. Misss dictse, 750, 822. Hora 
tertia, 1196. Absque libro, 75. In iis 
Sacra verbs, a jejunis celebranda, 819. 
In ea tres lectiones, 157, 158 , u. Ca- 
non., 1562. Ante comununionen fnit , 
1069 , 490, n. Nos oues comuiunica- 
baut, 917. Miss: tres »d sacramentum 
canonibus contrarium , 265. [a nocte 
vigilia Paschae, 90. In honorem marty- 
rum, 776. Sancti Sigismupdi, pro re- 
quie sanctorom, 805. AJ tumulum Se- 
Doch nuper defuncti, 227. Tempore 
luis, 1735. Pro liberata urbe , 757. Pro 
offerentibus, pr., 50. Iu exsequ is, 
1217. Pro de(uuctis, 183, 917. lDuss ab 
u.o presbytero una die, 935. Rustico 


1258 


dicta, 10593. Missarum solemnia tenere, 
$16. Spectare, 390, 438, 491, 169;. 
Ktam cecus, 1046. Hevocare, 785, 
1015, 1016, n., 1512. Missa revocaia, 
1314. Laici celebrant, 805. Mulier, 
947. Missas in silentio auscultari indi- 
cit diaconus , 537. Condit Chilpericus, 
$24. De iis ϑιύοιν l ber, 75. Misste Gal» 
licanze specimen, 1557. 

Misselini sepulcrum, 1403, 

Missi rej prima meutio , 259. Do» 
minici, 239, n. 

Missioues Ga:licane, ?2, 95 , 901, 


., 61. 

Missolinus sanctus, 8355, n. 

Missorium , pelvis, 709, u. Ab .£tio 
Gotthis datum, 646. Α Chilperieco fabri- 
cuam, 713. Aureum v hilperici, S354. 

i s Justiniani legatus, 1556. 
Mosbitides, 64. un 
Modestus faber lignarius, 961. 
Munus fluvius, 62, n. Vicus, 1398, 

Mogontia, 58, 017. A Chroco excisa, 
711. Magancenses reyi infideles, €57. 
Moguntini episcopusLeonisius , seu 
Lesio, 618. An Sigimundus seu Sigi- 
bertus? Wilibertus, Sidonius, $52, u. 
Sanctus Bonifacius martyr, 96, n. 
Molendini constructio, 1243. 
Momociacen:sis quae urbs, (51. Ejus 
sacerdos, Sigib«rtus sive Sigismundus, 
ist n., 452. Episcopus Thaumastus, 


» Monachse l'icavienses, 506, 507, 


Monachorum erga episcopos reve- 
rentia, pr., 50. Decet liumihtas, 1150. 
Quam miraculis praf.ruut, 174, 175. 
Bona terrena non appetant, 1050. Opus 
insuuum, 1207, 1241. In agro, 1118. À 
Valeute iuilitare coacti, 28, 99, n. Ap- 

ellantur clerici, 563, 870, 875, 16, 
170, n. Choro deputati, 805. Sunt 
clerici, pr., 55. Cononice reguntur, 
1213. Monachus catecliutuenus, 1075, 
n. Eo:um d^fectus, 1397. Garrula con- 
(regato. 7355. Avsritia. punita, 171. 

onachi ad succurrendum, 361, n. 

Monachulus, 1255, 

Monasterium dicitur. cellula, 1503. 
Ibi clerici erudiebantur, 211. Epis opi 
ad [enitn iam retrusi, 253. Presbyter 
malus, 267. lude ar.eudi ssculares, 
012, 611. In ecclesiam mulieres. in- 
gred. non poteraut, 115]. An olia 
exempta ab episcopis, pr., 56. Mona- 
sterium Regi subjectum, 467, 468. 
Puellarum , 905. Monasteria diruta, 
191. Monaster.a vii ἃ Gregorio insti- 
tuta; 450. /Edilicata a discipulis sancti 
Romani, 11419. Ad rip:m Nili ἐμ 
Agypo, 1$. — Monasteria, Agau- 
neuse, 564 , etc. Sancti Agvrici ὕες 
duui, 147, ἃ. Sancti. Albini Andegavi, 
977, n. Sancti Amautii Rutcnense, 
11.0. Ambiacini, 1307. And-yaven e 
8 Liciuio conditum, 555. Agathense 
Sancti Audres, 81u, n. Sancti Andres 
Arverns, 172, u. Sancti Audrese Romae, 
419. Augeris seu Loccense, 1:42, n. 

Apri, 651, n. -ancti. redii ÁL- 
tanense, 321, eic. Arelatense virgi- 
num, 461 , 168, n. Beatus Maris 
gentolii, 730, n. sancti Arnulfi Meuis, 
6356, n. Athapacense Lugduni, 180, D. 
Augustoduneuse ; 468. Sancii Audoeni 
Rothomagi, 626, n., etc. Balmense, 
triplex, 1150, a. Belli Montis, Turo 
num &56, n. Sancti Benigni Divione, 
782, n. Besuz , 655, n. Hobii in [talia 
616. Apud Brivas seu Briss, 902. 
Cainonense, 915 Ca'm, 250, n. Cam- 
bidobrense, 1165. Cauiilogense, 1598. 
Cantobennense, δῇ, n., ete. Saneu 
CarileB Aninsuls, 21i. Sancti. Chlo- 
doaldi, 1592. Chrononeuse, 183. Co- 
diacense, 671, a. Culutubarieuse, 1300. 
Comodoliaceuse, 962, n. Monasterium 


AQ 


1:259 ΄ 


Condatiscone , 1147. Corbeieose, 681. 
Credoneuse, 978, n. Sane Crispini 
Suessione, 241, n. Cromonense, 1169. 
S .uctie Crucis Pictavi, 112, etc. Sancti 
Cyrici Arvernis, 72. Saucti Diopy-ii Pa- 
risiorum, 651,etc. Dolense, 70, u. Dona- 
tiacum, 655, τι. Dumiense,217, n. Sauc- 
tà Eparclij, 283. Ev:uneuse, 961, n. 
Cella sincti Eusitii , 963, n. f'avernia- 
cum, 008, n. San. t Ferreoli,282, n. Fal- 
dense,96,0. Sancli Genesii Tigernense, 
198, n. Genoliacum, 982, n. Sanctae Ge- 
novefa Parisiorum, 99, n. Sancti Ger- 
mani Autisiodori,219,u. Sancti Germani 
a Praus, 410, n., etc. Sancize Glodesfn- 
dis Mettis, 590, n. Gurtlione,se, 970. 
Habendense , seu Romaricl Monuis, 
6-6, n. Sancti. Hospitii, 278. Iciodo- 
rense, 797, n. Monasterium praeclarum 
in India , 756. Insula Trecis, 1403. In- 
sula Barbara, 912. Sancti Joaunis de 
Gaelo, seu Sancti Mevepnii, 649, n. 
Sancti Joannis prope Niceam, 281. 
Sancti Joannis Reomaus , 970. Sancti 
Juliani Turonensis, 875. Latiniscense, 
651, n. Lauconneuse, 1117. Lirinen.e, 
9183. l.occense, 1241, Locociacum, 31. 


Lugduuense virginum, 492. Lus.o- 9 


viumn, 611, οἷς. Monasterium Majus, 
538, ew, Malliacense, 911. Manateuse, 
1917. Saueti Marcelli Cabilone, $J6, 
etc. Sancti. Marcelli Deensis, 951, n. 
Sancte Marke, D-auratz, $58, u. Je- 
rosolymis, 735. De scriniolo, 456, n. 
Sancil Martialis, 713, n. Sancti Marii- 
hi, Ambiani, 1019. Prope Eposium, 
$86. [n Hispania, 903. De Latta, 191. 
Metis, 658, n. A Campis Parisiis, 406, 
n. Raveane, 1018, n. Santonens s, 
9359. An Saligineuse? n. Trevireusis, 
$83, n. Turouensis 702, etc. Sancii 
Martíni Arverus, 1221. Marziacuin in 
Arvernis, 731, n. Mauriacum, 15923. 
Sancti Maxeutii, 95. Sancti Maximiui 
Miciaci, 109, n. Sancti Maximini Tre- 
virensis, 934. Sancti Medardi, 977. Me- 
diolanense, 35. Sanc i Melanii Rh: do- 
wense, 938, n. Melitense, 211. Sanct 
Memmtii Catilauni, 918, n. Memacum, 
1310. Mensatense, 215. Miciacense, 
95, n. Moutis Sancti, 636, n. Nereeuse 
virginum, 1199. Sancti Nicasii ltie- 
mis, 775, n. xu ad Nili ripam sita, 12. 
Nivigellie, 655, n. Novienti, seu Saucti 
Clodoaldi, 125. Onie Bituricensis, 
1241. Orbacense, 668, n. Sancti Orien- 
Ui Auxitanum, 988. l'auliacense, 773. 
Sancti Petri, Catalauni, 252, n. lari- 
siis, 142, n., etc. Vivi apud Senouas, 
461, n. Puellaris Turooum, 1217, n. 
Pontiniaci Bituricensis, 1211. Sancti 
Poniii, 981, n. Sancti. Portiani, 1163. 
De Prato Cenoiuani, 1402. Priucizcum, 
965, n. Adurense mausi Sancius Qui- 
terie, 988. Randanense, 173. Saneti 
Remigii. Hhemensis, 515. Romanum 
jn Alamannia, 1117. Sancti Rormaui 
Blavii, 952. Bomarici Montis, 636, n. 
Rosiacum, 1511, 8. Saucti Savini in 
Levitonia, 13597. Senapsria, 1211. 
Sancti Senoch. Turonum, 211. Seges- 
trense Sancti. Sequani, 871, ἢ. Sancti 
Severini Burdigala, 932, n. Saucti 
Severi de Rustagno, U34, n. Sancti 
&tepbani Divioue, 1180, n. Solenmia- 
cense, 766, n. Sancti Symphoriani Bi- 
turicensis, 962. Tausiriaci Dituricen- 
Bis, 1241. Trenorchieuse, 731, n. Tre- 
selliacense, 1217, n. Turononse ἃ 
Sancta Hadegunde 468, n. In atrio 
&32uctl Martini, 450, 496. Vasatense, 
$292. Sancti Vedasti Attrebati, 670, n. 
Saneti Venantii Turonum , 535. Sancti 
Victoris Massi!ize, 258, n. Sancti Vic- 
toris Mediolani, 774, n. San:ti Vincen- 
εἰ Cenomani, 1394. Sancti Vítcentii 
Parisiorum, 1351, n. Vindiacense in 
Arveruis, 1215. Sancti Yolusiani, 552. 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


Vosidense, 1311. 

Monaulfus Perssrum imperator ,598, 
n. 
. Monegundis viue liber, ete., 915. 
Vita, 121 ei seqq. 

Monetarius urbis Parig nz, 981. Tu- 
ronicus, 19:2. 

Monuialibus claustri egressus iater- 
dictus, 466. Proprium, 473. Cum c e- 
sarie, 501. Processio Homo», 483. 

Monitoris officium, 110. Regis, 656, 
n. 

Monnicbius episcopus Namnetensis, 


, ui. 
Monotbelitis addictus  Hera.lius, 


* D. 

Mons hiatu ruit, 171. 

Mons Cisisius, 691. Belenatensis, 
898. Helanus, 891. Jovis, 688. Laudia- 
cus, 45, n., 551, 1107. Martis seu Mar- 
tyrum seu Mercori seu. Mercurii, (55. 
Niger δι΄ ἃ Lemovices, 156. Oliveti, 
149. Phanius, 741. Sanctus, mon«ste- 
riun, 656, n. Syua, 13. 

Moutalomageusis vi: us, 3.0. 
Moutena urbs, 1349. 
s onuHus episcopus Trajectensis, 


Monumentum beate Marie, 721. 
Christi Domini, 729. 

Morbi insoliti descriptio, 245. 

Morbus regius 1051. 

Moryanegiba, 412. 

Moribuudus peenitens tondetur, 501. 
B. 
Morinorum rex Chararicus, 97, n. 
Moriones, id est fatui, 469, u. 
Mors sanctorum prieclara, 1301. 
uisprtiicatio Christianis necessaria, 


Moriuorun resurrectio miraculo 
probatur, 828. Moriui. Vide Defuucti. 
Mo: tuum mare, 741. 
Mosa fluvius, 120, n., 671, 672. 
Mosella fluvius, 132}, 638, 1151, 
1236; et Ith.ni conflueutes, 581. 
Mosolus arbor, 955. 
Mosotnagensis ecc'esa, 93, n. 
Mo!harius civis Turoneusis, 1127. 
Moyses, 12, 15, 14, 255, 318, 847, 
855, Mitissunus, 1172. Trinitatem si- 


gnat, 105. Qui ejus svo reges, 17. 
/&£tas, 670. Prudentia, 1197. Visio im 
rubo, 92 


Mucurupa Chilo! ildis soror, 80, 8. 
Mulier homo dici potest, 595. Com- 
municatura accedit ad altare, 1047. A 
reguo Francorum excluss, 222, n. Ab 
episcopali domo, 177. Α basilica Si- 
meonis Bim 916. À monasieriorum 
ecclesiis, 
picinus non. sanctus Rowanus, 1118. 
Mumio aulicus Childeberti, 11935. 
Mummola conjux 'Iribuni, 1044. 
Mummolenus, 525. Suessionicus, δέ. 
Mummolus Bonus episcopus Liugo- 
hensis, 2U9. Ex abbate Reomaensi, 


209, n. 

Mummolus Eunius, 183. Patrem 
supplantat, comes Autisiodori, 183. 
Ejus gesta, 187, 188. Saxones fugat 


et Langobardos, 185, 181, 253, 573, ' 


9/4. Chilperici ducem, 1214. Patricius, 
$35, 365, 971, 581. Regem fugit, 271. 
Guntramnum ducem ἴα}: ἰ, 500. Sus- 
cipit Gundovaldum, 582. tui jungitor, 
2)8, 299, 339, 552, 359, 305, 596. 
Sancti Sergii reliquias frangit. 356, 
$1. Convenis, 361. Gundovakdlum de- 
serit, 565. Ejus uxor et Thesauri, 
56], AW Villa, 186. Occiditur, 306, 


967 . 
- Mummolus legatus Constantinopoli - 
tanus, 793. 
Mummolus prefectus, 5.5. Frede- 
ὟΝ invisus, ὅ0). Torquetur, etc., 
10. Obit, 511, 5835. 
MK undsua poteutis, vana, 1212, 


151. Eas fugit sanctus Lu-. 


1260 


Munderieus episcopus Tornaodori 
206. Tum Arisitensis, 2UT. . 

Mondericus rebellat, 117. 

Mundi creatio, 8. /Etates, 190, 676, 
538. Ejus finis Christo notus, non an- 
gelis, 7. 

Mundi vanitas, 531. 1211, 1255. Con. 
temptus. 1254. Nequitia, 1209. 

Mune'a sa rs» bened:cia more catlo- 
li-o, 1229. P'ailio altaris contecta, 547. 

Municipalia gesta, 1550, 1531. 

Municipium Autisiodorum, 182. 

" Muscaruun examen priaesüig.osum, 
91i". . 

Musiacas vicus, 929. 

Musivum opus, 25, 793. Quid, 258, a. 
Mussule 

Mustias Calm s, 185. 

Mutina civitas, 1550. 

Myseria, de iis non di:putandum, 
$9. 


N 


Naason filius Aminadab, 13. 

Nabuchodonosor rex, 1:5, 17. 

Nafz quid, 909. 

Naiogialum villa Sautonum, 1153. 

Namatius episcopus — Arvernens:s, 
69, 773. Ejus uxor, 70. Mors, ΤΙ. 

Namatius episcopus Aurelian., 45, 


Namnetes urbs, 210, 391, 415, 157, 
493, 616, 1136. Pictavis viciua, 957. 
Obsid: tur, 791. 

Namnetenses episcopi Similinus, 
190, 791 ; l'elix, 145, etc. Nounichius, 
292, etc. 

Nanineticze urbis insula Vindunitta, 
1303, 1205. Vicus, 791. Termuus, 
436. Territorium, 419. 

Namnetici 504. Fame vexati, 518. 
Lue, 536. Vinez, 457. Martyres Do- 
natianus et Hogatianss, 790. 

Namugo (Namurcu:n) castrum, 669. 

Nanceii ecclesia primatialis, 655, n. 

Naunenusseu Nannius, militize ma- 
gister, 97, 58, 519 

Nanuinus JEesbster, 881. 

Nantechildis regina, 618, 651, 651, 
655, 1385. Dagoberti uxor, 635. Non 
e monasterio a$sumpta, 637, 659. 

Nantinus comes Kcolisms, 215. Ex- 
communicalus uisere perit, 240. 

Nantulfus puer cscus, 915. 

Narbonensis urbs, 291, 410, 675, 
609; 145. Lue desolatur, 3508. Basili a, 

Narbonensis episcopus Pau!us, 25. 

Narbonensis . prosiucia, 434. Li 
Athalocus episcopus Ariánus ipisere 
perit, 453. 

Narbonensis Gallia, 679. 

Narses, 582, Patricius, 568. Tiali 
praefectus, 397, 562. Belisario sulnii- 
tutus, 155. A Fraucis victus, 131. Buc- 
celinum interlicit, 148, 567. Dux 1u- 
lis, 250. Ejus thesauri, 351. An ab 
Augusta male habitus ἢ 250, n. Lanzo- 
bardos in Italiam advocat , 573. Tue- 
sauri inventi, 5.8. 

Nasium castrum, 618. 

Nata'e Domini, 579, 530, 600, 700, 
1090, 1324. Nox solemnis, 1051. Vi- 
"is devote celebrands, 819, 830. 

juica missa, 1195, u. 

Natale episcopatus, 550, 1008. 

Natalitii episcopi festum, 251. 

Natham propheta, 13. 

Nathanael, 115. 

Naio regi filio geudia publica, 397. 

Nauvalaus comes, 657, n. 

Navicellis vic:s Turonum, 1036. 

Nazarii et Celsi Ebreduni martyrem 
Historía passionís, 1776. kcclesia, 777. 

Nagaril reliquie apud Namucles, 


N-amus episeopus Jere;olgmitanes, 


ι0 


1361 


600, n. 
Necromantici ingenii error, 422, 
Nectariola energumena, 13. 
um eearius, 942, 105. Uxor Dumno'a, 
ΝᾺ 
Nectarius vir maguifiens, 1505. Su- 
hlimis, 1506. Leno:ix, 13500. Testa- 
mento sancti Aredii. subscribit, 1515. 
]tem Nectariu:, 13516. 
Neyiacum, 151). 
Negotium, merces venalis, 757, n. 
Nrgotiariouem exercet presbyter, 


Nemausum  vrhs, 399, 100, 402, 
809. Famosi: ma, 630. l'arochlz ar- 
cbipresby:er, 808. — Neumusen- es 
episcopi Joannes , Sedatus, et Pela- 

ius, 809. 

e Nembroth gigas filius Chus, 10. 
Nemptoderi baptiz. Chilotarius, 522. 
Neophitus episcopus, 592, 394. 
Nepotianus episcopus Arvernensis, 

$1. Sepulcrum, 935. 

Nep!alim tilius Jacob, t1. 

Neptria, Neptricum. Fide Neustria. 

Neptnui bestig, 551. Injuria, 713. 
Focas dat ei munera, 657. 

Nereensis vi-us, Partlienon, 1199. 
Archipresbyter, 1201. 

Neronís vitia, persecutio, etc., 90. 
Mors, 21. Εἰ Chi'pericus comparatus, 
521. Pejor Cautinus episcopus, 1352. 
Ne:oniaDa bella; 750. Nerouizsnus la- 
pis, 856. 

Nestoril bazresis, 90. 

Neuster, Neustria, Neustrasia, Ne 
tricum, 515, 622, 626, 655, 630, 611, 
648, €81. Reges Chilpericus, 597. Chlo- 
tarius 1I, 597, etc. Chlodoveus 11,618. 
Major domns Landerieus, (Ὁ. Ercbi- 
noaldus, 658. Seu Erchauwaldus, 665. 
Proceres, 6352. 

Neustrasii, 875, n., 637, 660. Da- 
Roberto subjiciuntur, 635. l'rimatcs, 


Nibelungus comes Historiam scribi 
curat, 096, 687. 

Nic:e coucilium, 7. Canon laudatur, 
455. Episcopus Ca:lestis, 1262. 

Nicasius episcopus Inculisms, 350, 
n., 518, 577, n., 469, 470.—Sancti Ni- 
casii Rhemensis monasterium, 775, n. 

Nicez episcopus, 250. Austadius, 
281. Archínbaldus, n. 

Nicensis urbs, 181, 581, legio, 978. 

Nicetius comes Aquensis, 557. Ex 
laico episcopus Aqueusis, 392. ' 

Nicelius ex comite dux Arverno- 
rom, 991, 4.0, 402. Rector Provincias, 


Nicetius diaconus saccti Martini, 
1515. 


Nicetius episcopus Lugduni, 907, 
251, 580, 849, BH5. Patriarcha, 253. 
Avunculus matris Gregorii, 208. Ejus 
virtutes, etc., 177, 118, 179. Miracula, 
Di3. Ecclesia Lugduni, 1187. Ecclesia 
T:ecis, 1192, n. Vitz liber, 1196. Vita, 
1182. Altera vita laudatur, 1185. 

Nicetius ἐρίϑοορυδ Trevirensis, 533, 
978, 1171, 1285. Epistola ad Chilotsin- 
dam, 115, n., 1358. Mapinii Rhemeusis 
6viscopi ad eum, 1651. Vita Isudatur, 
886. Vit8, 1251. Sepulcrum, reliquis, 
opera, ete., 1259, n. Miracula, 976. 

Nicetius yairicius, 4V7. 

Nicetius vir neptis Gregorii, 215. 

Nicodemi Evangelium. 15, a. 

Nicolaus medicus, 245, n. — Nicolai 
alii duo, 1263. 

Ni-omedia, 1263, 1372. 

Nieta. Vide Nisib3. 

Niger mons apud Lemovices, 156 

Niliculie /gyptii, 12. 

Niti ad rini momsteria, 12. 

Nimve urbs, 10. Ninivitarum joju 
nun, 150. f'uevitentia, 489. 

Ninus rex, 10. Assyrioruin, 1T. 


INDEX GENERALIS. 


Nisibze episcopus Jacobus, 27 

Nivardus, 1289. 
εὐ ναι δυ5 hyuropicus σνῃδίυνρ, 1221, 

Niva dus prefectus, 1290. 

Nivernum urbs, 575, 791, 698. —Ni- 
verneisis episcopus Daluatius, 258, 
D. Agricola, 470. 

Nivigellz mouasterium, 655, n. 

Nivisium castellum, 58. 

Nobiles viri, 669. Ab ingenuis distin- 
cti, 1197. Nobili stirpe nata Victoriina, 
885. Nobiles Franci, 665, 667. 

. Nobiliacen-is pagus Turonum, 900. 
Yicus, $55, n. 

Nobilitas Homanpa Arvernis, 898. 

Nobilitatis mundanz vitia, 1168. 

Nocetum vlla, 951, u. 

Noe, t, 10, 817. Typus Christi, 9. 
Arca, 823. 

Nol: ecclesia dives, 989. Episcopi, 
Maximus, 856: Quintus, 858; Pauii- 
nus, 661, n., etc. Martyr Felis, 836. 

Nomina in baptismo mutata, 27. 

Noniacum, 1310. Colonica, 1289. 

Nonnichius comes Leinovicuu, 296. 
Obt, 297. 

Nounichius episcopus Namnetensis, 
292, 4115, 411, 1!29. 

ordoulfus patricius, 1518. 
Sae rsavorum gens Francis subjecta, 


Notariorum primicerius, 63. Notarii 
primitivi, 62. 
iso tarius ad testamentum faciendum, 


Notarius Gregorii, 1121. 

fNotus ventus, 8.1. 

Novat'anus havreticus, 25. 

Novempupulania, 7T. 

Novesium oppidum, 58, n. 

Novientum monasterium sancti Clo- 
doaidi, 125, n. 

Novigeptum villa, 272, 274. 

Noviliacus, 534. Mulupiex hu;us no- 
m ἢ. vicus, 935, n. 

No iomum urbe, 614. Au Momocia- 
cum? 451. n. Ibi Carolus Magnus con- 
Secratur, 704. Episcopus sauctus Mc- 
d rdus, 160, 976. 

Novoburgensis lacos, 602, n. 

Novolautrum, 115, u. 

Novus vicus, 622. Ecclesia Turo- 
nou, 755. 

Nueciu dux Lapgobaedorum, 514. 

Nucetum villa, 95]. 

Nuucio du, 574, n. 

Nuncupatus presbyter, 1635. 

e undinie liberae in sanctorum festis, 
151. 

Nunninus tribunus, 928. 

Nunnio aulicus Childeberii I, 1198. 

Nutia oppidum, 153, n. Mouasste- 
rin. Vide Miciacense. 

Nutritores, putritij 6liorum regis, 
134, 125. Ex regali servitio, 461. legis 
Gogo, 959. Childeberti Wandelinus, 
211, n., 593. Chiotarii 11, 381. 


0 


Obeth filius Booz, 15. 

Oblatae in sacrificio, 214, n. Super 
altare, 1055. 

Oblationes ecclesiis facte, 862. 

Obsides fracta flde οὐ ἰδὲ, 565, n. 

Occiduus oriiis, 851. 

Occylla buccella-ius, $7. 

Oceanuui mare, 563, 572, 605, 605, 
70:,711. Liuura iucol«.ut Francorum 
proavi, 519. 

Octava 1n psslmorum titul's, 1957. 

Ociavianus imperaior ltomanus, 17. 

Uctavionus martyr, 30. 

Octavuui vicus Lugduni, 416. 

October inartyr Lugdunensis, 779. 

Octodurensis episcopus Rusticus, aul 
Patricius, 601, n. 


13262 

Od:lo dux Bagoariz, 683. Rebellaus 
vincitur, 

Odoalus filius Agonis regis; 611. 

Odouacer tcx Saxonoruimn, 551. Su- 
pei atur a Childerico, 555. 

Odonacrius. Vide Audoacrius, 

OEuus fluvius, 685, n., 684, u. 

Officia civilia, 60. 

Otficium Dei, 456. Dominicum, 1179. 
Divinutu, 1195, 1255. Partes, pr., 38. 
Recitandi obligatio, yr., 40. lu ecele- 
*ia celebratuin, 955. Noctarnum, in eo 
solvendo observantia, 72. Scdulitas, 
235. Noctu persolutum, 388. Hecilat 
solus sanctus Senocb, 1230. San: tus 
Gallus in extremo vitz articulo, 1175. 
Serotinum iu ecclesia, 700. Nondum 
recitato potum recusat sauctus Por- 
cianus, 1160. Siga pulsat abbas, 734. 
Officium ecclesi perditum, :4l. 

Ole:e, quid, 959. 

Olei unctioue ager sauatur, 51, 279, 
280, etc. 

Oleum pro reliqniis, 177. In am^ut- 
la, 588, 901. E sepulcro sancii Martini, 
1002, et passim. À sancta Moneguude 
benedictum, 1250. 

Olfiganius dux Francus, 1350. 

Otiveil mons, 7 19. 

Olixus, id est, Ulysses, 105. 

Ollo Biturigum con.es, $65, $66, 
$68, 591, u. 

Olo dux in ftalia, 4835. 

Olympias prima, 707. 

Ommatiorum familie nobilitas, 534 


D. 

Ommatios «episcopus Turonensis, 
125, 535. Obit, 5*4. 

Onest' udis fluvius, 11. 

Onia monasterium, 1211. 

Onomastica, adorare, venerari. 
Agnitio, agwalio, 1511. Anax, urceus, 
859. Barbari, Franci. Blasphemia, ti- 
luperium, Calumiia, lis. Campus, cer- 
(απο singulare. Caput, auctor seu 
dux. Cicindelus, cereus. Componere, 
satisfacere, 456, et passim. Crediti, 
fidi. Cum, apud. Decanure, r«ccitare, 
1175. Desuperius, tnfra. Dictare, acrí- 
bere, 296. Dirigo, tado. Dolus, dolor. 
E ;uites, equi. Exsensus, ameus, facilis, 
fut«us, levis, aut. vanus, 5956. Faciles 
res, fuliles. Familiaris, done:sticus. 
Fanaticus , paganus. Frigus, febris, 
840. Fuit, ivit. Hostis, exercitus. Ho- 
stilis. plebs, mililes. Iconica, ima 
Inantea, ulterius. Ingenium, arliji- 
cium. lutentio, contentio. Judicare, 
movere. Lapsus, rete. Laudes, accía- 
mationes. Ne;:otium, Yes renalis. Pa- 
reus, €onsanguineus. Per, propter, 
563, 1180. Populus, exercitus, 399. 
P zsidium, pecunia reservata. lro- 
voco, promoveo. Sanguinis sauciatio, 
sanguinis iclus, epoplexis. Satelles, 
conjur, s:cius. So'auum , auxilium. 
S- nipes, equus. Sors, rcgni pars. Spe- 
cies res. Suggillare, Strangul.re. 
Uxtera suis locis. 


Operum b norum necessitas, 7.7 
periectio n Psalmis, 1257. 

Oyilio pastor ovium, 105. 

Opitergium urbs, 645, n. 

Oppidum, pro urbs, 957, passim. 
Etiam metropolis, 295. 

Uppila HIIspaniz legatus, 315. 


Urariom, id est fascia, 108, et n., 
162. Pracinctus Juizus, 295. Marty- 
ris, 823 

Oratio importuna Deo placet, 483. 
In secessu facienda, 1219. [In d-lin- 
quentes ab episenpis, 471. Refectiuui- 
bus prswittenda, 277. Oranti. lumeu 
diviuum apporet, 941. Fjus causa e 
scopi seceduut in Quadragesima, 4114, 
Kt alii viri píi, 413, n. 

Oratiuues ὁ Protextoto δρίβου 9 


D 


1263 OPERUM 
facts 1n concilio Matiseoncusi lectis, 
895 


Orationis Dominiem efficacia, 1208. 

O'ba vicus, 622, n. 

Orbacense monasterium, 668, n. 

Orbania-um, Orbigniscum, 556, 825. 

Orbite viaruin, 111, 1392. 

Orbonw presbyter. depositus, 1519. 

Orca vasa, 185. 

Ordea sinnis, 295, n. 

Ordinatio absque  metropolit:no , 
185. Extra provinciam, 116. 

Ordinatores Ecclesie, 115. Mona- 
ster.i, 470. 

Ordina'us Ecclesiam bon mutet, 
Ordo clericorum, 1198. Interstitia, 
116. Gra us varii, pr., 21. 

Orestes episcopus, 393. Vasatensis, 


Organa in Gallia, 695, n. 
Orgia amnis, 295, n. 


Oriens, 752, 808. Inde magl, 17, ὅ 


721. Sanctus Martislis, 917. Severinus 
episcopus Burdeg:leujsis, 951. Reli- 
guias recipit saucte Rodegundis, 467, 

25. Ibi loca sancta, 217. Íniisit Lici- 
nius episcopus '"l'uronensis, 96, 533, 
n basilica et reliquis sancti Julíaui, 


Orientis rex, S35. Quasl. pexefectus 
Futen abba, 738. 

Ürientius episcopus Auxitanus, 987. 
Ejus monasterium, 988. 

Origiial - p-ccatum, 218, 955, 1557. 

Orosius, 200, 8:5. Historia, 8, 10, 
40, 63. Libri, 29, 65), 855. 
Ürphanula neptis Leubov-rse, 507. 
Orteusis episcopus Cassianus, 956, 


9. 
Oscara fluvius, 85, 126. N 
Osculstum ssucti Mart ni sepulcrum, 
5529, 1070. Pale sepulcri, 1327. Ma- 
Bus episcopi, 42, et n. 
^. Osen fontes mi. aculosi, 746. 
Oso dux, 597, n. 
Osser, 519. Fontes miraculos, 716, 


n. 
Osso vir gloriosus, 15165. 
Ostergoa insula, 676, n. 
Ostiarii Ecclesie, 172, 287. tegis, 
$85, 427. 
strogotilis uxor Sigismundi regis, 
107, n. Álarici, 1292. 
Ostrogotthi in Italia deleti, 220, n. 
Teegos. Vide Itali» reges. 
tii faga, 1287. Et otiosorum verbo- 
vum, 1355. 
Utto bajulus Sigiberti, 656, 658. 
Otto. referendarius Childeberti IT,. 


Oves in montibus sestivant, 863. 
Oxion Corinthiorum rex, 17. 
O0sias, rex, 16. unitur, 883. 


P 


Y'acificl besti, 571. 

Paunionis inter Guntramnum et Chi- 
debertam exemplar, 459. — actiones 
tmmeledictionibus firmat e, 356. 

Pagani, 1259. Vasa. ec*um sanctifi- 
cautur, 1366. Ritus superstitiosi, 894. 


. Prolibenurr a Childeber.o, 4529. 


Pagenses, 520, 1191. 

Palatina puella, 1046. 

Palatini amici, . 

l'alutii regalis comes, Romulfus, 455 
1119. Temulfus mendose, n. Vide Co- 
mes Palatil. Major donus. | 

Palatii Sigiberti dux, Adalgiselus, 


C18, n. 
Palatii cura, dignitas. 56. 
Palatii villa Carisiacum, 632. 
V'alatfi episcopus Petrus, 1597. 
Palatiuun, 679. Gotthorum, Atha- 
paulti, /Emiliani, etc. 1397. 
Palenopes epitaphiam, &585. 


^ 


S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS , 


Palladius exsulst, 6592. 
Palladius comes Gab.litanus, 180. 
agitur ob injuriatum episcopum, 181, 


Palladius dives, 919. 

Palladius episcopus Santonensis, 
$31, 571, 530, 381, 392, 595, 413, 414, 
910, 912, 1120. Tranfert reliquias son- 
eti Eutropii, 787. 

Pall aiaris, 318, 503, 507, 885. 
Fidejussor, 218. Corpori et sanguini 
Domini superposita, 1055. Palla super 
sanctorum sepulcra, 917. Saucti Dio- 
uvsii, 803. Sancti Martini, 1044, 1075, 
1077. Fimbri:zx sanaut agros, 1158. Fi- 
dejussor sacrameuti, 362. Sancti Re- 
mij;ii servat a lue, 961. Lectuli sancti 
Niceti , 1191. Palla linea sancti Mela- 
nii, 958. Holoseríica, 405, 728. 

Pall:e co: porales, 1515. 

Palli-l3 ad parietes ecclesie, 805. 

Pallio serico sacra muüuera te;untur, 


Pallola lioloserica, 728. Parieti. ec- 
clesi2 appeusa, 1070. 
Palin3 um | plausus, 97, n. 
Paucratius marit Rom:e, 765. Reli- 
quiz, 815, 816. Basilica, 766, 1517. 
Panis benedictus, 1127. 
Pannichius presbyter, 815. 
Paunonia, 27, 615, 108. Sancti Mar- 
tini patria, 537, 871, 1159. Et Martini 
Dumieasis, 217. Inde Hunt, 53. Grze- 
cis occupata, 707. Partem Laugobardi 
iuvadunt, 573. 

l'annus sepulcro sancti Martini jm- 
posi;us plus ponderat, 1015. 

Papa Romanus, ἐδ. Paps, id est 
ontifex Romanus, 479, 48U. Papa ur- 
x8, $3). Ád ipsum appellatio, $53, 

1329. Rriccium absolvit, 529. 
Papa nomen episcopo datum, 79. 


Omnibus sed potissiinum et 5:86 ad-. 


juncto Rouanis datum, 166, n. Papa 
Cons!antiuopolitanus, 239. 
l'apia cognomine Tivinum, 644. 
Papiauilla Sidonii episcopi uxor, 73 , 
n. Aviti imperatoris lilia, 106, n. 
Payianilla Parthenii uxor, 136. 
Pappolenus, 293. 
T solus episcopus Carnotensis, 5 14, 
3519 Juuensem episcopstum impedit, 


C ppolus episcopus Lingonensis, 
Pappula inter monachos ignota, 


Papyrus vice ellgchnli, 1191. Ad ce- 
reos formandos, 1103. Papyrus /Egy- 
ptiaca, 271, n. 

ariraclitus ἃ Chriso  prouissus , 


Paradiso pulsi homines, 8. 

Paranymp,.us Riguuthis, 525. 

Paresceve passionis Domini , 173. 

Orstur pro Judseis, 2123. 

Parentibusobediendum,t252. Amor, 
etc., impedit perfectionem, 1267. Pa- 
ren:, consanguineus, 157, etc. 

Pares comitum, 696, 697. Francie, 


, B. 

Parisii nrbs, 159, 228, 252, 234, 335, 
432, 455, 452, 155, £96, 501, 530, 575, 
$85, 581, 650, 655, 656, 651, 675, 971, 
1185. Patrouus sanctus Dionysius, 5:3. 


Incendium , 405, 400. Planctos ma- 347 


gnus, 321, 532. Non hic iucendia, ser- 
pentes aut glires, 407. [bi mulieres 
malelicse, 510. Mulier adultera, 210, 
241. Nauíragia in Sequana, 299. Dy- 
seateria, 1295, 1297. Senior ecclesia, 
984. Ubi sita, 354, n. In eam fugit 


 Fredegundis, 551, 542. Ecclesia sancti 


Dionysii, 241, etc. Sancti Petri, υυ, 
285. Seu sanctse Genuvefie, 97. Saucti 
Laureutii monasterium, 284. Cathedra 
regalis, 5232. Divisa inter reges, 410. 
Sedes Chlodovei, 95, 96, 502. lbi. se- 


195, 


^liter, 100. Resilet Chlotildis, 125, 
565. Chlodome:íis tilii occiduntur, 134. 
Ibi cex Childebertus, 565, 1198. Obit, 
160, $68. Charibertus, 908. Guntra- 
mnus venire parat, 375. Venit, 597, 
et Childebertus [1I, 555. Qui "οὐ reri- 
pitur, $55. Chilpericus, 162, 201. 271, 
271, 973. Coutra pactum, 501. Pulsux 
909. Redit, 305, 507. Egreditur et rc. 
g'editur, 509. Kesidet, 304. Circum- 
siruit, 2332. Venit Sizibertus, 1953. kt 
Brunichildis, 194, 301. Gundovaldu« 
Ííre parat, 351. Theodoricus [1 vic:or 
ingreditur, 606. l'lacituin, 531. — Pa- 
Fisiense concilium τι, 17^: 17, 190. 
causa l'rtextati, 913, 
Pappoli, 544. Ejus litterz: de episco- 
patu Dupensi, 1511.— PPsrisiacus, 58]. 
Arclid.aconi, /Etius, 235; Bertehra- 
mnus, 410. Virgo Crescenua, 984. Ge- 
novefa, 915, Urbis monetarius, 981. 
Sartor, 1075. Seductor detegitur, 425, 
421. — Parisiacum, 659. Suburbsnum, 
633. Terwinus, 291. Villa Calensis, 
$13. Vici, coneremantur, 193. — Pari- 
Sieuses ep.scopi Di-nysius, 25, etc. ; 
sanctus Marcellus, /72; Saffaracus, 77; 
Sanctus Germanus, 212, etc. ; Ragne- 
inodus, 214, elc. ; Eusebius, 520; Fa- 
ramodus, 519, n. ; Agilbertus, 668. 

Parium marmor, 929. 9;3, 683. 

Parma urbs, 13548, 1351. 

Parmarum plausus, 97. 

l'arochia diuxesis, vicus, 1341, etc. 

Pars publica, imperium, ΘΕ. 
igo ntbenius, 136. Iuterficitur, 157, 
igi τι βθηΐας episcopus Gabalitanus, 

Pascentius ex abbate episcopus Pi- 
ctaviensis, 159. 

Paschae festom, 291, 501, 510, 500, 
581, 1070, 1098, Sauctum, 795, 195. 
Paschalis solemnitas, 1235. Festivitzs 
magnifica et desiderabil.s, 1005. Missa 
in ipsa uoctis vigilia, 9). Rogationes, 
4115. Vestimenta, 1188. In eo Cbloda- 
veus baptizatur, 560. Neon eodem die 
ac Judaei celebran ium, 516. Primo die 
conus Domini distribuitur, 1046. Aliud 
a Dominica r surrectione, 531. Dies 
Sota, et sabbatum in. ipso Paschate, 
265 — Pascha, de lioc Victorius scri- 
psit, 8. Oro perturbatus, 681. Dubie- 
tas, 221, 516. — i'ascha cl.usum, 476. 

Paschasia martvr, 782, 950, 1402. 
iui aschasius episcopus Arelatensis, 

, ἢ. 
Pascuaria fisco debita, 869. 

Passio Do:nini in psalmis, 1257. Γ- 

rasceve, 173. 


Passionis bistoria sancti "Fhomz, 
756. Sancti Baitholomai, 757, Sancti 
Clementis, 761. Sancti Cbrysanti, 761. 
Sanctorum Gervasii et Protssii, Celsi 
et Nazarii, 776. Saneti. Benigni, 782. 
Sanctorum Ferrevli et. Ferrutionis, 


atia 


801. Sancti Genesii. Beorritani, 804. 


Saucti Felicis, 836. Sancti Vincenti 
Ayginnensis, 810. Sancti Amarandi, 757. 
Saucti Eugeuii et »ociorum, 788. S.a- 
cli Patroch, 794, 795. Sep em Dor- 
mientium, 829. Sancti Juliani legitur 
in ecelesia, 861. Sancii Polycarpi, 818, 
yialis θὲ Agricolz ignota Gregorio, 


Passivus presbyter, 1250. 

Pastor Aus'riní episcopi pater, 157. 

Pastor ingenuus, 860. 

Patenz, (14, 855. Argentea, 777. 
Sancti Martini colore sapphyrino, 3!- 
tera metallo crystaliina, 1121. Violatio 
puuitur, 818. Benedictio, 1565. 


Pater sine Fil o esse non potuit, 7. 
Filio wajor, 251.— Patrum auctoritas, 
497.— V'atram vitse et instituta, 19551. 
Viue, 1145.— Patris convitiator argui- 


4105 


tur, 916. Etsi heereticus honori hsben- 
dus, 519 

l'aternacensis parochis, 1199. 

l'aternianus Rri: annus, 1159. 

Paternus legatus ad Alaricum, 462, 
109, 710. 

Pa! ernus legatus ad Heraclium, 657. 

P'atulimos ins»ila, :1. 

Patieus oriscopus Lugduni, 77. 

Patientia, 1172. 

Patras 781, 755, 1265, 1261. 

Patriarcha. episcopus* Lugdonensis, 
$5?. Const3ntipopolitsnus l'aulus, 12735, 
1275. Metropolitze, pr., 106 

Patricius pus, 604. * 

Patricius Remanus. Syagrius , 553. 
AEijusg, 645, etc. Italizte Narses, 565. 
Coustantinopolitanus Syagrius, 59T. 
Ab imperatore facti, 1506. Persarum, 
658, 659. — Patricii dignitas, quz, et 
unde apud Burgundioues et Francos, 
165, n. Chlodovseo datur, 96. In Italia, 
1597.—Pairicii Burgundienses, Aste- 
rius, 63; Agraxcula, Celsus, 163, etc.; 
Amatus, Muinmolus, 575, etc ; Quole- 
nus seu Colenus, 602; /Eyila, G3; 
l'rotsdius, 605; WI us, 608; Rigo- 
meris, 608; Aletheus, 622; Williba- 
dus, 655, etc. 

Patrini f.eciendt modus, 709. et n. 

i troclus reclusus, ?11. Vita, 212, 


1 Patroclus martyr Tricassinus, 704, 
" 
Patronus, qui liberat, 1075, 1101. 
Paulellus yreshyter llhemensis, 121. 
Pauliacense monasterium, 778. 
Paulinus, 995. Nolx episcopi lau- 
des, etc., 988. Liber de eus mort», 
990. Versus de sancto Felice, 856. De 
altari, 1598. Epistola, 60. Alis, 529, 
716. ltecipit a Perpetuo indiculum mi- 
raculorum sancti Martini, 1001. Et de 
his scribit, 988, 1000, 1004, 1076. Sed 
Petrocordium. eum. Nolano coufundit 
Gregorius, 938, n.. 1000, n. 

Pauliuus presbyter Arvernenmsis, 


Paulus Aposto!us, 280. Reverendus, 

. In eo Christus loquebatur, 500. 

]n Gr:ecia- priedicat, 1000. Kpbesi 
Disne idolum des'ruit, 795. Alexan- 
dri mala ,rx»dcit, 11 1. Prudentia, 
316. Victoria in Simonem magum, 
150. Roms moritur, 20. Lac etfudit, 
75i. Dsemones fugit, 752. Invitat sau- 
ctum Nicetium ad clos, 1940. Fjus 
et letrí nstile, 551. Limina, 548, €81 
054. Ejus imagines, 7 14. Reliquis a d 
C-nomasnos, 1125.—Pau'i martyris Re- 
liquie, 815, 816. — Pauli et Josmbis 
ecclesia Rom:e, 484. Heliquie, 815, 

Paulns episcopus Constantinopolita- 
nus, 1273. 

l'aulus. episcopus Narbonensis, 25. 

Paulus clericus, 1056, n. 

Paulus com:s Bomanorum, 70. 
Fraucis junctus in Gotthos pugnat. 
οὐ εἰν a Franc s, 555. — Pauli Dia- 
coni locus emendatus, 219, n. 

Paulus energuimenus, 1055, 1010. 

Paulus l.angobardorum rex, 488. 

Paulus puerulus, 1250. 

Paulus Orosius. Vide Orosius. 

Pauperes medici non spernendi, 990. 
Exaudit Deus, 1004. Eis thessuros 
Guu!rainuus largitur, 557, 578. Per- 

(nus heredes suos. scribit, 1319. 
.0* pascere Christus sibi tribuit, 76. 
Cira, 1221, 1226 Misericordia, 1163, 
1161. Lis servit vir pius statis diebus, 
1052. Amor, 1224. Amor quam profti- 
5.1.8, $17. Amator Tiberius ditatur, 
950. Matricularii dicuntur, 554. Ben-- 
dicti, 1027, 1052. Relicieudi ex oblatis 
᾿ P" 192. Ex rebus ecdesism nutriti, 


INDEX GENERALIS 


lastpertatis smor, 1219. T.20$, 1287. 
C januam reserat, 1206. Monsstica, 


sob non negligenda, 330. Bondm, 


Pax Ecclesie reddita, 27. 
Pax in misss, 516. Osculo, 1561. 
Pecestoris conversionem vult Deus, 


Pecestum primi hominis, 8. Origi- 
nale, 248, 355. Peccats fidel profes- 
sion« diluuntur, 9. 

lecora in ecclesiis oblata, 872. Mor- 
talitss, 506. 

Pecunia in avawe tumulon proje- 
eta in exsecrationem, 512. 

Pedibulum, 121. 
c1. egosius episcopus Petrocorensis, 


Pelagia sancii Aredii mater, 525, 
534, 985, 1254, 1514. Fit sauctiioula- 
lis, 1286. Eius e sequiis adest s»nctus 
Martinus, 1403. Testamentum, 1509. 

Pelagianus Justinus imperator, 179. 

Pelagius pape, 815. Obit, 479. 

Pelagius custos jumentorum fisci, 


Pensilarii, 575. 

P'ensilis domus, 592, n. | 

Pentecostes vizilia noctis, 215. .Fe- 
stum, 5179, 507, 581. 

Peonius comes Autisiodori, 182. 

Percurrere, accurate legere, 471. 

Peregrinstto Romana, Jerosolymi- 
tans, ad sanctum Jacobum, 1279. AJ 
sanctum Sergium, 356, n. Poniten- 
tium ad loca sacra, 971. 

Peretrum. caput purgat, 1112. 

Peristerium, 1519. 

Perjuria punita, 804. 851, 878, 1028, 
$89, 590. In ecclesiis facta, 745, 759, 
165, 784, 189, 8014, 950, 1193. Ad san- 
ctorum tumulos, 915, 976. Unus ut bi- 
dens mugit, 918. Sepulcrum detegiiur 
et frangitur, 413. 

Perons sancti l'ursei ecclesia, 654,n. 
isi erpetua sancti Perpetui sofur, 

Perpetuus episeopus Tcronensis, 
68, 531. Transfert corpus sancti Mar- 
tini, 1007. Ejus ecclesiam construit, 
930, 1008. Alias, Vigiliss, etc., insti- 
tuit, 551. Obit, 71. Testomentum, 
1517. Epitaphium et sepu'cram, 1520. 

Perss pagani, 1157, n. Eorum Deus, 
10. Quare ignis, n. Innumeri fiunt 
Christiani, 559. Imperium vexan!, 638. 
Fugsntur, 659. A Tiberio, 240, 5:9. 
A Focs, 601. Armeniam vastan!, 516. 
Calcedonem accedunt, 19551. Àntio- 
chiam, etc., invsdunt, 180, — Persarum 
reges Arsacid:e, 169, n. Darius, 676. 
Sapor, 27, n., seu imperatores Cho- 
sroes duo, 355, etc.; Anaulfus, 598. 
Hegi: s, Syra, 598, n.; Coesara, 579. 

erse Armeni ad Justinum confu- 
giunt, eorum episcopus, 180. 

Persecutionum in Christianos origo, 
20. Romse sub Nerone, 20. Suh Domi- 
tiano, sub Trajano, 21. Iu Galliis Lug- 
duni, 23. Sub Valeriano οἱ Gallieno, 
25. Sub Diocletiano, 20. Valentis, 28. 
in Africa, 50. Trasamundi, Hunerici, 
712. Wandalorum iu Africa, 45 ei . 
In Hi-pesnia, 44, 45. 5ub Gotthis, 51, 
247, 580, 814. Ab Evarice, 71, "δ. 

Persis, 516. Fit Christiana, 600. He- 
raclio subjecta, 639. 

Personarum dietinctio in Deo, 7. 
Persone vocem ἃ Trinit.te excludit 
Chilperiens, 256. 

Pertensis pagus Carnutam, 950. 

Pessile domus, 391. 594, n. 

Petragorici, 494. Sub. Guntramno, 
$ 


l'elreus Pons, 93], 
'Peuocorii urbs, 77, n , 282, ΜΒ, 
980, 1138, 1291. Áquitauise, 028, GU9. 


1266 


Ibi Guudovaldus: suscipitur, 550. Pa- 
gus, G51, 701. Territorium, 981. Chi!- 
perico subjicitur, 289. 

Pewocorenses episcopi T egosius, 
ph Charterios, 296, $50; Salfarius, 


Petrosa vicus, 552, n. 

Petrus apostolus, 280. Ab apottol!s 
ordinatus Bonise passus ent, caput tou- 
deri instituit, Sin.on. m Mayum vicit, 
crucifixus, sepnltus est in Vaticano, 
kjus ecclesie descri,tio, et reliquiz, 
allis, etc., 750, 751. Roms» wor.tur, 

Ὁ. Salvatur ἃ naufragio, 1004. Tes i- 
monium de (hri-ti resurrectione, 725. 
Àn coronam clericalem instituit, 1397. 
Reverendus, 689. A Franci« invocatus, 

Ejus nomine St phanus papa 
srripsit, 691, n. Sedes Roma, vincula, 
claves, 6 0. Imagines, 744. Limina, 
5471. Et Pauli, 681, 934. Heliquire 
apud Cenomsnos, 1125. Natale, 551. 
jjus episcopatus natale, 550. Basilica 
Roms, 55, 945. I i consecratus Gre- 
gorius Magnus. 485. A Langobardis 
incensa, 691. Basilica Arvern s, 173. 
Burdigale, 760. Parisiis, 195, 265, 
$65, 567, 1543, 141. Ibi sanctze Geno- 
γι» monssterium, 148, Et concilium, 
4322 ad 996. 'l'urouibus, 68, 531, 1154, 
1519. Ibid. Parthenon, 1347. In Ma- 
jori monasterio, 598. Catslauni, 252, 
n. Sanc i leiri Vivi, 167, n.—l'etri et 
Marcellini ecclesia, 463. 

Petrus episcopus de Palatio, 1397. 

Petrus presbyter Vasateusis, 757. 

Petrus Diaconus (rater Gregorii 
Turonensis, 206 , 207, 868. Occiditur, 


Petrus archiater Theodorgi, 607. 
l'etrus abbas sancii Germani , 1281. 
l'hala, turris liguea, 460, u. 
Phalarica telum, 452, n. 
Phalec filius Heher, 10. 
Phanías urbs, 741, 745. 
Phanius mous, 741. 
ssi naramundus rex Francorum, 606, 
9 n. 
Pharao rex /Egwpti, 12, 13, 1150. 
Diaboli mibister, 1208. Nomen regum 
rip, 169, n. 
hares lilius Jud», 11. 
Pbhareter homo 4329, n. 
Phari in ecclesia, 796. 
Phstir Jud:zeus conversus, 225. 
Phiabiroth regio, 14. 
Philipporum urbs, 1262, 1963. 
Philippus episcopus Viennm, 1312. 
Philippus rex Macedouwm, 705. 
Philominus martyr lugduui, 779. 
Philosophorum argutia Deo displi« 
cet, 1039. 
Phinees sacerdos, 64. 
Phinces sacrilegus, 59. 
Phocas. Vide Focas. 
Phoni ἰδ pellis, 091. 
Photinus. Vide Fotinus. 
qp proninius episcopus Ágathensis , 
Pictavum urbe, 9523, 597, 435, 465, 
411, (16, 505, 506, 582, 573, 015, T11, 
985, 1195. 1150, 11531, 1152. Aquita- 
nie, 693. Ibi io sancti Martini , 
1087. Sedes Alarici, 93. DegR Ghram- 
nus, 156. 
l'ictavum , 256; 535, 319, 571, 458. 
457, 467, 468, 417, 508, 5106, 515, STI. 
16, 10. Invadit Chilpericus, 190, 255, 
187. Sigibertus recuperat, 188. — Pi- 
ctavi, 205, 504, 559, 310, ὅδ᾽, 438, 
440, 578. Contenduot pro corpore san- 
cti Martini, 54. Vastantur, 201. Census 
solvunt, 455. AdversusBritauuos ducti, 
351 --- Pictasiensi« ecclesia saneti Hip 
lari, 267. Monssterium , 509, 725. 
Sancte Hadegundis, 112. Variis turlsis 
alflictum , 465 , 467. Kjus regula , 466, 
412. Sancüumoniales, 1150. cc, δὰ. 


4267 


Campus Vogladensis , 91. Insola Cra- 
cina, 260, et n. ομίο illzesa ἃ Chilodo- 
γιοΐ, 93. Terminus, 594, 459, 822 
937. Sub Clilperico, 252. Territorium, 
1101. Pagus, 1017. Theiphalia, 159, 
1335, 1221. Vicus Yultaconnum, 1067. 
Cives, Franci io episcopus Turonensis, 
534. Éustochius, 1027. Mulier sanatur, 
4015 Puer, 1225.— Pictaviensis comes 
Ennodius, 2355. Macco, $19. Amanugus, 
697. Duees, Enacdius, Berulfus, 596 , 
etc, — Pictavienses episcopi Hilarius, 
25, ete. ; Maroveus, 539, etc. ; Plato, 
11353. An Placidus? a. Pientius, Pa- 
scentius, Austrapius apud Sellus, 159. 
e, rure in ecclesia, 70, δὲ], 796, 
Pientius episcopus Aquensis, 288. 
l'ientius episcopus Pictaviensis, 150. 
Pietas ad omnis utiis, 471. 

Pilati gesta ad Tiberium , 18, 19. 


ors, 20. 

Pilitrudis, 674, n. 

Phnenia vidua, 1545. 

l'iolus clericus Condati, 1055. 

Pio!us presbyter Lingonensis, 157 , n. 

Pippinus I, Austrasius, 620. Major 
domus, 6355, 656, 1352. Austrasis, 050. 
Ejus elogium, C637. Secundm stirpis 
regis radix, 650 n. Doux, 1555. Obit, 
655. Landis sepelitur, etc., n. 

Pippinus 1I, major domus, 1555. ΒΜ 
lius Awsegisel, ab Ebruimo fugstur, 
667. Dux in Auster, 668, 669. Ejus 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


Podium urbs Vellavensis, 512, n. 

Poaitentes catena viucti, 971,1307. 
Moribundi, 301, n. 

Penitenüa vestis mutatione, 457. 
In veste religios3 , ibid. Coujugatis 
vetita, 458. Petita ad incolen lam ere- 
mum, 1905. Epi iudicta, 3593. Per 
circulos ferreos, 911. Satisfarvtio, 471. 
Fructus , 482. Es preveuienda est Del 
ira, 481. Claues avertendze, 278. 

Ponitentiam moribunjus a preshy- 
tero effi;gitat, 1195. Reus morte damn- 
DaLus, 2:6. Dita moribundo, 301. — 
Penitentie ecclesia Autiochiz, 916. 

Poleptici libri, $79. 

Polioetus martyr, 559. Contra per- 
juros celebris, n. Eus basil. ca Con- 
stantinopoli.Camera deaurata, 854,835. 

Polluta sauguine ecclesia, 452. 

Polycar,us m «tyr, 22. Festo, 818. 
Discipulus, sanctus Itensus, 23. 

6 ,Lompegius Langobardorum legatus, 


Pempeiacum prope Agianum, 361, n. 
Puupeise duse msriyres Lugduni, 


Pompeius con«ul, 106. 

Pondus panui tumulo sancti. Petri 
impositi augescit , 761. Tumulo saneti 
Martini, 1013. 

Pous ex navibus, 1048. 

Pons Icaun v, 163, n. 

Pons Euxinus Francis datus, 62, n. 

Pons sancus Maxentis oppiduiD , 


(ilii, 670. Frisones fugat, 671. Et Theo- 665, n. 


dueicum III, 6:0. Moritur, rexit popu- 
lum Francorum, 672. Ejus tilius Caro- 
lus. 671. Leudes, 672. 

Pippinus III, Caroli Martelli filius , 
681. Princeps , 682, 685. Seconsu  fra- 
Lris in reguo roboratur, Theudebaldam 
fugat, Wascones comprimit, 684. Ha- 
bét regnum ante Chiblerici depositio- 
nem, 685. Fit rex, 686. Ejus unctio, 
etc., 99], n. Saxones reprimit , 687. 
Suscipit Stephanum papam , 688. Rx- 

editio in ulfum , 689. Romano: a 

angoharuis liberat, 690, 691, 693. 
Exarchatum papse donat, 1597. Burbo- 
nem espit , tum Biturieas, 095. Rixze 
eum Waifario, 696. Kkjus avunculum 
recipit, 697. Expeditiones in Aquita- 
niam, 695, ad 702. Wascones fugat 
(698, 699. Aquitaniam subjugat , £03, 
ad 702. Sarracenorum legationem su- 
scipit, 702. Vivens dividit regaum in- 
ter filios, obit, 705. Sepelitgr apud 
sanctum Dionysium, 704. 

Pir sanstur, 279, n. 

Pitto Gundebergs reginse vindex, 


Placentis , 1548, 1551. Episcopus - 


Avitus imperator, 65, 551. 

Placidina Apollinaris uxor, £05, 106, 
n., 195. Arcadii ma'ee, 115. 

Placidina Leontii episcopi uxor, 


. n. 

Placidus Gusdoballi miles, 1521. 

Placidus procurator Ravenns, 1018. 
yis ridus an episcopus Piclaviensis ? 

, D. 

Placitum, 570. Quid, 509, a. Coram 
episcopis, $08. Sole Occidente lini- 
tum, $19, n., 1532. Cabillonense, 558, 
659. Clippiaei, 652. Colerense, 61. 
Trechs, 8. Saloisem, t. 

28 . 

PES gre, , 

Plesto arebidiaconus Turonensis, 362, 
265. Episcopus Pictavieusis , n.. 1155. 

Plechtrudis uxor Pippiui, 670, 673, 
675. 1553. 
uini liber de arte grammatica , 


Plumarium opus, 851. 

Pluto, 715. ᾿ 

Ῥιυνίδθ lnmensse, 211, 595, 456. 
Pocula'in spousalibus, 1238. 


Pons Petreus, 221. 

Poas Ugonis villa, 688. 

Pons l'rhiensis, $4. Ejus psgus de- 
vastatur, 295. 

l'outiciace nses silvze, 1211. 

Pontico villa, 165. Domus, 1157. 

Ponticus martyr Lugduni, 515, 779. 

Pontificium, facultas, 616. 

l'ontii monasterium, 281, n. 

l'ontioiacum monasteri.m, 1241. 

Pootium, Pontivus pagus, 660. 

Popo dux Frisonum, 676. 

. Populus ad vigilias convenit die 
esto, 1195. Dominico, 856. 

Populus minor, 508. 

Popusitus esecus, 122. 

Porcarius abbas Pictaviensis, 1706. 

Ports caspiz, 610. 

l'ertenta. Vide Prodigia. 

Portiauus abbas potum recus-.t quod 
nondum regi occurtisset, nec divinum 
persolvisset officium, 1166. Vita, 1164 
et seqq. Reliquis iu Normannia, 1401. 

Portus prope Romam, 483. 
Po*sthumiana martyr Lugduni, T19. 
l'osthumianus Severi socius, 999. 
Potbinus. Vide Fotinus. 
Priceptiones regum, 525, 451. ro 
ordinatione, 1*4, et n. Formula, 1354. 
[uperstorum in electione pa,e, 481. 

Prieceptor pueros erudit, 512. 

Pracipuus Petrocor us, 1151, n. 

Preedss qui dividunt tr'rauci, 556. 

Predestinatio, 1253, 1298. 

Praedestinatorum , 1119. 

Preefulci Vinidi, 6217, n. 

Preelii jus, 695. 

Prseposita monasterii Plctaviengs , 


P'repositus monasterii, 1241. 
Presi.lium, quid sit, 441, etc. 
Prsesul eustos, 871. Abos, 1508. 
Pretextatus episcopus Rothomagi, 
464. A Chilperice acensatur, 223, 225, 
236. A Gregorio defenditur, 
ducitur, pater spirita'is Merovei, 237. 
In exsilium trudi'ur, 928.!Exsulat, 577. 
Orationes edidit, 595. Restituitur, 545. 
Fredegundem arguit, 403. Occiditur, 
405. Jussu Fredegundis, 417. Mortem 
ulcisci vult Gontramous, 415. 
Prietoriani, 56. Germani erant, 770, 
B. Christiani faetum egregium, 769. 


935. Se- 465 


1268 


Preetoriom jus, 1509. 
ἐδ τοίοπεθ monasterium Ccnomani, 


Preces refectioni prsemissse , 972. 
Publicze, 485. A Guntramno imperat, 
416. Roms tempore cladis, 45. 

Presbyteri episcopis obedire debent, 
74. Presbyterum Gregorius episcopus 
compresbyterum. nuncupat, 1041. Or- 
dinatur Nicetius xxx anso, 1184. Cru- 
deliter a eomite occisus , 216. Iniquus 
in monasterium detrusus, 267. Depo- 
siti, 1519. Α Chilperico torti, 239. Tres 

ici Julieuses sancti , 936. Duo sancti 
in pago Burdegalensi, 933. — Presby- 
ter tasilicem, 1188. Curio, 570. 

Presiaium, 1519. 

Priamus rez Troje, ex quo Franci, 

Priamus rex Fraacis, 65, n., 551, n. 

Prilidanus puer martyr, 23. 

Primates rege infante regunt, 405, n. 

Priwicerii dignitas et munia , 92, u. 
cat rimieerius notariorum, Agroecius, 


Primitivi notarii, 63. 

Primus martyr Lugduni, 779. 
joris e septem Dormieutilus, 
Princeps, id est, rex, 778. 
Princiacum monasterium, 965, n. 
Principatus Caroli sedes, 677. So- 
lium, 680. 

Principes Francise, 667. 

Principius civis petro-oricus , 1138. 

Priores, seu primores et primates, 
639. Regui, 355. Exercitus, seu duces, 
401. Egolismse, 550. 

Priseillianisusm b:xretici, 527, n. 

Priseiniaceneis vicus, dum 477 93 

608 episco ugduni, 177, 5 
1188. Patriarcha, 352, n. Punitur, [78.Ψ 

Priscus Judzus, 293, 271, 277. 

Privatus Gaba:itanus, 871. Episcopos 
Martyr, 46 Minatepsis patronus , 525. 
Ejus ecclesise abbas, Lupentius, 514. 

wy, n. 

Probatio fidei aqua calida , 904. Re- 
liquisrum dubiarum igne, 1566 

Probatus archidiacouus Turonensis, 


15. 
φρο ἤθε episcopus Bituricensis, 


Probus fmperator, 63, n. 

Processionex publieze , 961. Solem- 
nis, 824, 909. Die Epiphante, 905. As- 
cemioni« 219. 1b abigendam pluviam, 
1289. Romse s saneto Gregorio mau- 
datse, 482. Solemuis in funere, 67. 

Procpine Francis parum quus, 
154, n. Pareu« in iis laudandis, 121, v. 
Dis-lpulatio, 566, n. 

Proculus, 1291. 

Proeulus episcopus Turonensis, 105, 
n., 125, 555. 

Proculus presbyter Massilise, 257. 

P:oculus ex srario ;.resbyter, 1161. 
Sancii Quintisni emulus ad altare oc- 
c-ditur, 118, 1162. 

l'roeurator Raveuns placidus, 1018 

Prodigia , 171, 173, 928, 235, 943, 
252, 290, 29*, 295, 504, 359, 381, 590, 
$95, 396, 415, 421, 476, 516, 567, 5:0, 
518, 579, 580, 531, 582. 598, 601, 602, 
605. 194, 521. 

Prodit. res pontendi, 99. 

Produlfus. Vide Bro.lul us. 

Pr fanorum suctorum lectio, 713. 
Professio religiosa Deo teste fit, 


Profeturus Renatus Frigeridus, 60. 

Proilii ecelesia, 1518. 

Promotus episcopus Dunensis rejt- 
eitar, 513, 94, 1310. 

Prophete fal-j imposturze, 518, 519. 

P'rophetia in missa legitur, 581. 

Proprietaril punitio ἃ sancto Grege- 
rio, 811, n. Proprium e monasteriis 


1369 


peltendum, 172. 
Proprium episcopi, 155. 
[ roserius martyrarius saucti Juliam, 


l'roserpina, 769. Raptus, 715. 
Protadius Patrícius, major domus 
Bursundiz, 605, ad 608. 
Pro'asii-eorpus Mediolani, 775. Ba- 
silica , reliquie , 776. Eeclesia Rom», 
482. Turonum , 1506. Beliquiz Turo- 
nibus, 534, 1590. A sancto Martino re- 
ceptus, 529. Passionis historia, 776. 
rotssius Seduni episeopus, 1518, B. 
Protasius reciusus, 1167. 
Proxincis , 479, 501 , 651, 677, 680, 
681. Esm Francis Gotthi dimittunt, 
155, n. Lue affligi ur, 411, 602. Reeto- 
res , Dyaomius, Jovinus, Marcellus, 
931. Sub Sigiberto, Jovinus, Albinus, 
185. Patricius Leudisclgs, 597. Cedit 
Carlo:sanpo , 705. In duas parles divi- 
$3, 415, u. Arelatensis , 144, 186, 402, 
518, 1114. A Gotibis va-tata, 435. Sub 
Guniramno , 415, n. Massiliensis , 83. 


Lue vexatur, 518. Sub Sigiberto I. 98 


Rector Nieeuus, 415. 

Provincia metropolitani, 1341. 
qr rorineialos episcopi, 445, 504, 803, 

Ὁ. 

. Prudentia cca sanatur, 120]. 

Prulenui loeus laudatur, 815. Liber 

Coronarum , 825. Contra 12deos, 161. 
ruuum, pomi genus, 121. 

Psallendi ritus, 21. 

Pssilentium, 54, 615, n. Quotidia- 
nun &gauni, 805. Continuum, 108. In 
ba-ilica sancti Dionysii, 651. Juge tuit, 
652, o., 1584. 

Psalmi in tres quinquagenss divisi , 
1258. Titulos exponit Gregorius, 1257. 
Seusus spiritualis , 1255. Psalmi cvut 
maledictiones, 1314. 

Psalmus responsorius, 378, 1187. 

Psalterium memori: commendatum, 
1213. 1 illud scripsit Gregorius, 537. 
Vetustissimus Codez, 1581. 

Pseudochristus, 519, 540. 

Pseudoprophete, 425. 

Publianus, 50, n. 

Publianus archipresbyter firivaten- 
si*, 866. 

l'uella curat lychnos ecclesi: , 159. 
Defuncue mira iuveutio, 222, 925. 

Pueri in i;ne illzsi, 847. 

Pugna Aurelianensis, 19. 

lulpi.otn sditicii c::imen, 412, 1129. 
Pulpita in ecclesia, 760. 


Pu' vis e sonctorut sepulcris erasus,. 


941, 586, οἱ passim. Secum delert 
Gregorius, 1153. 
l'urgatorium, 810, 897. 
Pusuls et pustula , 212, et possin. 
Puteus sapcti Sigisumudi, vicus, 109. 
Puteus prope Betlile-m  miraculo- 
sus, 7121, 723. Iu basilica sancti [sidori, 
854. Sancti Martiui, 1001. 
Pylse Iberise, 639, n. 
,Eyrsmndes A&gypti, h: rrea Josephi, 


12. 
Pyrensi montes, 62, 212, 550, 562, 
t 8.1), 654, 649, 711. 
Pythonis fallacize, 216. 
l'ytho..issa, 563. Exorcizatur, 369. 
eruveüs non credit, 218 


0 


Quadragesima, 145, 1523, 277, 560, 
$07,581, 673, (060, 1174. Sauncia, 1225. 
Abstinentia, 205. Summa, ex laurum 
auctorítate, 1295. Eo temyore episco- 
pus se recludit, 72. Esm alius trausigit 
" insula, 4185, 414. Alii in inonasterio, 


ki 


si Quadraginta θεῖο martyrum basilica, 


Quarta wartyr Lugduni, 779. 
Quartarium, vas ueusurz, 720. 


INDEX GENERALIS, 


Qu truvium villa, 565. 
Quillachiarius. Vide Willacharius. 
Quiuigdius episcopus Vasioueuis , 


n. 
Quiuqusgesima quid, 550, n. 
Quisquagesiml, Pentecostes festum, 


Quintianus episcopes Ruthenorum, 
91. Jubente Theodorico rege, 106. 
Fit episcopus Árvernorum, 105, 141, 
1170, 1171, 115. Injuriam ei illatam 
Deus punit, 116. Ptophetia impleta, 
F6. Ejus vita, 1159 el δ. gq. 
Quintinus mar.yr, eic., 803. 
Quintinus militie maxisier, 5T, 549. 
Quintrio, 601. Vide Wiutrio. 
Quintus episcopus Nl», . “- 
Ουΐιμὶ Julii Hilarionis liber, pr., 158. 
Quiriacus Hebrzus, 27. 
,Uuirlacus e seprem Dormientibus , 
12:1. 
Quirinus episcopus Siscie M , 36,27. 
Quirinus proconsul, 1265. 
Quiteria virgo, mon»sterium, elc., 
S 


Quitta, 929, n. Sepulcrum, 1104. 
Quolenus 6t Patricius, 602. 


R 


Rachansrius. Vide Ragnaecharios. 

R :chel uxor Jacob, 11, 12. 

Rada cubicularius legatus Constan- 
Uünopolitauus, 1346. 

Radegundis regina, 161, n., 505, $09, 
469, t05, 507, 720. Ejus patria, 465. 
Pater, 100. Frater injuste occisus, Chio- 
tarii uxor, 112, 507, n. Monasterium 
Turonibus instituit, 163, n. Samte 


Crucis Píctavi, 112, 501, $06. Epistula 40 


de illo, 4:2. Dicitur Pictava, 365. Ab- 
batss;m) institnit, cui ipsa obedit, 
412. [n Orientem mittit, inde obtinet 
de sancta Cruce, 725. EA reliquias, 


-461. Obit, 430, 168. Inter virgines, 


ejus exsequias, 985. Curat Gregorius, 
980. Ejus exerciiia , 937. Huwilitas, 
469. Jejunia et orationes, episcoporum 
ad eau! epistola exemplar, 461. Bons 
meiuori», 470. Sepulcrum cede vio- 
latur, 503, 509. Ejus ecciesia Turoul- 
l.us, 1401. 

Hadigee Warnorum rex, 167, n., 


. D. 
Radina insula, 260, n. 
Rado major domus Au-trssis, 623, 
Radulfus dux Thuringie rebellat , 
618, 656. Sigibertum 11 profligat, 657. 
Quasi rex tumeseit, 658. 
Ragamundus, 615, n. 
c Ragan[ridus imajor domus, 672, 675, 


Haga filius Phleg, 10, n. 

Raginfredus major domus, 1553. 

Ragoacliarius rex Francus, 78. Áliss 
R:gheoarius , Ragharius, Racanarius, 
78, a. Kex Canaraeci, 98, Chlodoveo 
junctus, 555. Ab eo interfectus, 562. 

Ragnemodus diaconus , 1015. Pres- 
ber, tum episcopus Parisiensis, 972, 
δ}, 221, 211, 901, 354, 545, 425, 501, 

. 

Ragnetrudis Dagoberti. couculiina , 


Ragnoberta Flaocati uxor, 653. 

Ragnovaldàs dux, 289, 531. Legatus 
ex Hispanis redit, ejus uxor, 553. 

Hague! fl ius Esau, 11. 

Ragumundus, 616. 

Rainarius claudus, 285. 

Ramnelenus dux, 619, n., 6*5, n. 


Randanense moassterium,175. Abbas 3205 


Sunuiulfus, 114. 
Raunichildis Sizivali filia, 12135. 
Raulenus dux, 619, o. 
Rantgarius Grluisltvm oeciit, 671. 
(; SaMbodus dux Frisouumu, 611, 613, 
10. 


1270 
Ratharius dux oU vexstum epixco- 
pum divinitus punitur, $85, ὅδ. 
Ratiateusis victus l'ict viengis, 938. 
Rat onale pontilicis, 255. 
Rauchiingus dus, 596, 398. Sevitis, 
205. se filium Chlotarii 1 jaetat. Ejug 
usor, 427. Thesauri, 438. Conjurstio 
in Childebertum IL, 138, 511. Deiegi- 
tur, et ipse occiditur, 427, 58. 
Raudingus dux Francus, 1550. 
Ravenna , 573, 645, 707, 815, 1347 
1318. Proenrator Placidus, 1018. Ibl 
obit Joannes papa, 767. Exarchatus 
Pape datur, 1397. 
ebecea, 1153. Uxor Issae, 11. 
Rebellare quid -it, 676, n. 
Reccaredus rex, 247, n., $09, n, 
Patri succedit, 416, 5398. Cum Goisviu- 
tia foedus ini?, ad Francos legatiouem 
niittit, 419, ils Convocat episcopos; 
433. Veritatem agnoscit, et chrisma- 
tur, 454, 598, Insidias evadit, 436, n. 
Chlodosindam in sponsam petit, 436, 
δ 4. Expeditio in Gallias, 402, 409. 
Victoria, 455, n. Ei de3ponsatur Ri- 
gonuris, 179, n., 521. Uxor, 4149, n, 
i Brunichildis mitiit munera, 453. 
Receswipthus rex , 653, n. 
Reclusa Pi: taviensis , 5605, £69. 
Reclusi energumewi, 407, 408. 
Relectorium in inonasterio, 011. 
Referendarii, DaJo , 650; Marcus, 
238, $19. Chlotarii I, Baudinus, 535; 
Charigisilus, 1024. Guntramui, 254, 
4&1. Sigib r.i I, Siggo, 201, 10; 
Theutbarius, 458. Child-berti 1, Gal- 
lomagoaus, 462. Charimeris, 977, 418. 
Otto, $12. Regine Ultrogottliz Ursi- 
cius, 255. Fredegundis DBoboleuus, 


Ri les Francorum an reges fuere? 
59 CU. n. ger 


hegales puerí, officiales regis, 261, 
266. Servi, 521, eor vilio regali qui 
deputati, 461. 

Regalia episcopus Venetensis, 495, 


Regense territorium, 185. 

Beges lsra. lite a Deo. petunt, 14 
Ápud Arianos de alio calice communi- 
cabant, 153. Sese mutuo fratres "ἢ 
pellant, 90, 710. Populorum metu 
dem non dissimulent, 83, 89. Copet 
sunt populi, 89. Korum proditores pu- 
niendi, 99. Oc.isores iu Hispauia erz- 
terminati, 179, 651. — Regum Frag- 
corum familia ei divitise, 221. Insti- 
tuendi modus, 97, 321 , δ, Insugu- 
randi, 194. Unctio , 991, n. Sepulcra, 
statues, vestes, lilia, etc., 1571 ei segq. 
Jus in electionibus episcoporum, 1&5, 
116, 1554, μ , 30. Liventia pro 
appellatíone ad papam , 253. Canons 
el leges debeut sequi , 225, 1319. 
Custodire, et scandala secare, 1529. 
Ad eos recurrendum contra invasores 
ecclesi, 474. Preces pro eis in misua, 
931. Episcopos sd meusam iuvitant, 
$16, 518. Episcoporum manus oscula- 
bantur, 42, n. Benedictionem petunt, 
$16. Male agentibus r. sistan! episcopi, 
225. Argui possunt , sed non coudem- 
nari, Dei judicio reservati, 221, 225. 
Iniqui 4 Deo punit, 225, 224. Firmaut 
sacramento bona monasterii l'icuse 
viensis, 47S. Privilezia populorum, sic 
et i:s po: ull astricti, 155, 451. Reis 
officium docet sanctus Keolgius Chlo- 
doreum, 13526, 15277. Guutramui re- 
ceptio Aureliani , 575. — Regurn (ilii 
reges appellati, 135, etc. Filiss regina, 

, eic. 
Regestnuiun, 458. 

Regia, palatium regis, 1321. 

Regia, porta, 1200. /E.iis sacrze, 1555. 

Regis stirpis nota. emsaries, 382. 

legieuses episcopi, Urbicus, 4710 " 
Maxiusus, 967. 

0 


4271 


Regii min'steriales, 521. n. 

Re ina rel familiaris curam habe- 
fet, 523, 521, n. Regni reg ns, 652, 
0603. 

Regins dicuntnr fille reris, 965, 
5.8, $51, 552, 50i. Etiam πιοιιία! ἐδ, 


Regintruda regina, 656, n. 
Regionarii diaconi Romae, 480, n. 
Regiones vn Roma et presb, 483. 
Regnifredus msjor domus, 1553. 
Reguomeris rex interfectus, 99. 
Regoo:aldus, Meginovaldus dux, 


285, n. 

Regnum Dei querendum, 1297. 
Terreni metus a co-lesti excludit, 59. 
— Regna subvertuntur ob neglectam 
Dei legem, 1523. 

Regulhe monasteriorum , 925, 962. 
Cassiani, et alior..m abbstum in mo- 
nasterio sancti Aredii, 521. S.ncti Cie- 
sari] Arelatensis , 468, 467, 472. San- 
eti Columbani, 915. Sancti Ferreoli, 


, D. 
Regulus episcopus Rheinensis, 668, 
Res poniten'ia negata, 256. 

Reji in Provincia, 415, n. 
Religio, 256. Catholica, 294, 
Religio, societas unius professionis, 
᾿ 905, 901, 435, 154, 811, 813. Toleran- 
tian admittunt Ariani, 256. 
οἵ βίο ecclesisstica, uiutata veste, 


Religio , monastica profesaio , 472. 
Esm prefitentes vestem mutant, 42. 

Religio, pietas, 50, 811. 

Religiosa, 782, 985, 984, 1058 Pia, 
805. Sanctimonalis, Í986. Veste. mn- 
ta:a, 950. Virgo, 921. Vestis, 165, 157, 
920. Vita, 1351. 

Relipiosl! viri, 166, 776, 777, 860, 
eod 1151. Id est pii, 6), 518, 738, 785, 


Reliquis sacrosancie, 878. Earum 


- - virtus, 816. Cavenduin ne ad indiguos 


veniant, 15 9. Pretio comparata, 825. 
Velo tectze, 825. Manu linteo. operia 
Fecepte, 1189. In theca delaise ab 
S iecano, 1518. Ad co'lum suspense, 
. Ànte r: gem delata, 501. Àb iter 
agentibus, 816. Ex Oriente a katze, 467. 
Roma, 1180. Inde Gregorius recirit, 
419, (85. E sanct: Petrí sepukro, 751. 
Eis obviam itur cum cereis accensis, 
874. Et crucibus, 775. Ad altaria con- 
secranda, 414, n., 879. In basilicae de- 
dicatione, 883. Ubi olim locate, 751, 
.n. Servate , pr., 52. Super altare 
deposits, $25, 875. Ibi miraculis iilu- 
strate, 926. In altari locat:e, 755, 759, 
TUS, 785, 1062. Sub altari, 825. Ibi iu 
erypta, 780. In loculo altaris inclu- 
818 1225, [n altum locatie, $56. 
Reliqui panni sepulcris sanctornm 
impositi, 1015. Pallse, 961, etc. Vestes, 
895, n. Pulvis, 874, et passim. Oleum, 
$88. Lauri folia, funes lecti, 969. Ce- 
reoli, 1040. Herbuls, 1177. Hostulz 
ex sepulcro seu ex ostio basil:ez, 977. 
Fimbriz, 1189. Cera, funis, etc., 1025. 
Folium salvi: in ecclesia, 801. Aqua 
ex sancti fonte, etc., 879. Sabulum, 
1388, etc. Vide pr., 10. 
Reliquix dub:ze igne probat», 1568. 
Remedius. Vide Remigius. 
Rernigia matrona, 1052. 
s nemigius Büuricensis episcopus , 


R« migius Rhemorum episcopus, 78, 
n., 82. Pays. 79. Pontifex, 556. Chlo- 
doveuin ihstruit, 853. Sancto Si vestro 
comparatus, eum baptizat et Francos, 
etc., 81. Idola ubique destruit, mira- 
culis claret, 84, 959, 1325, 1540. Scri- 
d e jVistolae, 85, n., 92, n., 95, n. 

$26. Vita, «4. Vicarius sed's aposto- 
licae, 1522. Suli coinporatur, 1560. l'e- 


OPERUM S. GRECORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


stum mense oetobrei, 594. Statua anti- 
qua, 1571. Basilie:e celebritas et pre- 
rogativse, archimonasterium, ete., 514, 
654, 435, 960. Palla, 961. Abbas Epi- 
phanius, 513. 

Kemistanus avanculos Waifarii, 697, 
100. Suspendio punftur, 761. 

Rensti Frigeridi Historia, 56. 60 

Renosinius Artdii frater , 1061. 

Reomaus monasterium, 209, n., 


0. 

Reontiensis villa, 935. 

Reovalis archiater, 505. 

Repromissionis terra, 14. 

Repuriii libelli usus, 655, n. 

Rescriptum in moniales Pictavien- 
ses, 470 

Respendial rex Alemannorum sen 
Alanorum, 61. 

Responsorios psalmus. Wide Psal- 
mus 


. Responsum, seu «ponsio quid, 155. 

Respubliea, Imper;um, So 689, 3 
Dux et patricius Focas, 604. 

Ressontum longum vicus, 442, n. 

Resurrectio mortuorum, 935, 1517, 
Probatur a Gregorio, 497. Miraculo 
firmatur, 825. 

Resurrectionis Domini epocha, 558. 
Contigit prima die hebdoinadsm , 19. 
Festum , 221, 446, 551. Resurrect.o- 
ud dies Douniuica quzlibet, 402, 


Ketributio sanctorum ἰὴ Pselmis, 


Rea filius Pbalec, 10. 

Reulus epi«e»pus Rhemensis , 068. 

Reulus Francus, 669. 

Revoca:e missas. Vide Missa. 

Revocatus episcopus apostata, 5. 

Rhedouica urbs 495. Regio, 239, 940. 
Rhedonici, 413, 415. Episcorit sanctus 
Melanius, 258$ Victorius, 405. 

Rh»gium urbs, 1518, 1551. 

lbeni urbs, 121, 158, 506, 452, 635, 
051, 959, 1090. Invadit (hilpericus, 
165, 569. Devsstat, 195. Palla sancti 


Remigii a lue liber tur, 961. Scdes re- 446 


gia Sigibertl, 165. Et aliorum, regni 
capu: Theodorici, et Germantcorum 
populorum, n. Ibi passi Timotheus et 
Apollinaris , 785. Sanctus Martinus 
vinctos liberat, 1129. Cloioveus bapti- 
7atur, 560. Gregorius Turonensi con- 
Secratur, 076, n. Dasilica et rel quis 
santi Juliani, 875. DagoLertus rex sa- 
lutator, 1596. — Rhemorum eyiscopi, 
sanctus Remedius, 555, seu Remigius, 
82, etc.; Egidius, 275, etc.; Romulfus, 
914. Reulus, 668. — Rüemensis am- 
p'lia, 85, n. Diptyeha , 1360. -- Rlie- 
mensis Campania, 158, 225, 568, 511, 
875. Pagus, 11:9, 

Rhemiciana Ecclesia, 556. 

Rhenus fluvius, 96. 193 , 619, 690, 
617, 656, 675, 614, 671, 682, 685,687, 
705, 705, 707, 711. Ejus littora Fran: i 
incolunt , 62, 519. Transeunt, 57. Et 
Castinus, 550. Ejus et Mosell:? con- 
fluentes, 584. 

Rhetorica, 538 


Rhodanus Langobardorum dux, 185, 40 


187, 571. 

Rhodanus fluvius, 65. 85, 170, 181, 
307, 242, 293, 599, 581,571, 119, 671, 
678, 799, 805, 550. Monts casu fluere 
non p.test, (71. 

Aliotoialensis villa, 944. 

Riaco villa, 459, n. 

Richaridus. Vide Recearedus. 

Richarius, 98. Rex , 99. Α Chlodo- 
veo interfectus, 562. 

Richimer Francorum regis pater, 
62, 65, n., 550. 

Richisyndus rex'Gotthorum, 654. 

Ri-omagum , 818, 819. Vicus, 898, 
921, 1505. 

Ricovera mulier , 1292. 


1273 


Riculfas clericus, sübdisconus Turo- 
nensis, 314, 263, 265, 261  Misere 
torquetur , 206. 

Ri ulfus resbyter Turonensis, 962, 
2d 266. In mouasterium. deuruditur, 


Rigelaiensis villa, 455. 

Rigomeris patricius, 608. 

Rijnertusis pagus, 094. 

Rigunthis Chiperici flia, 247, 8, 
Regina, 365. Reccaredo promisss, 59, 
Dn. Desponsata, 179, n. Nupiize, 523. in 
Hispaniam dirigitur, 525. Telosa: de- 


E 938. Mortuo patre male hisbetur, 
, 942. Thesauri direjti, 353, 360. 
Revertitur huradlisto, 567. Cum matre 
rizatur, 458. Fere necatur, 459. Ejus 
major domus Waddo, 351, 553, 568. 

R.ogilum, Rioilo villa, 597. 

Rionava vicus, 623. 

Riontium castrum, 951, n. 

Ripuarensis psgus, 695, n. 

Riticius episcupus luz, 955. Mor- 
Hk uxorem virginem alloquitur, 


Robertus abbas Cantinobensis , 30, 


n. 
Roboam rex Juda, 15, 16. 
Rocco Irgatus. 608. Dux, 622, 577. 
Roccoienus , 201. Gregorium vexat, 
904, 205, 1056, 1057. Obit, 206. Dus, 


511. 
Rodieldis, 1340. Vide Chlotildis. 
Rudinus, 572. Vide Chrodiuus. 
Redoa!dus Agilollingus, 629, n. 


- Redoaldus rex Langobardorum, 628, 


B. 

Rodone martyr Lugduni, 779. 

Rofiacum fundus, 1311. 

Rogata martyr Lugduui, 779, n. 

Rogatisnus martyr Namnetensis, 
130. Ejus basilica, 791. 

Rogationum institutio, 80, 90. R:tus, 
etc., n. In. Quadragesina , 145, 152, 
1171. Ante Ascensionem , 435, 1165. 
Ubijue 1a Paschste, 1175. Tempore 
luis, 526. Fieri mandat Guntramnus, 


Rogo, 608, n. 

Roma, 681, 634, 688, 689, 691, 712, 
164, 714, 928, 1250. À Gotthis capta 
60. Casus ex bello civili, 199. Ibi Leo 
imperator, 915. Priefectus G: rmanus, 
isl. Obit Victorius dux, 71. Captivus 
san-ti Martini avus, 1271. Eam ser- 
pentes vexant, 479. Clades inguinaria, 
419, 481. Quse Litania et precibus se- 
datur, 482. Ibi sanctus Peirus praedi- 
cat, e:c., 20. Septem solumme 10 dia- 
coni, 450, n. Ejus patroni, 290. Mar- 
tyr Paner;tius, 765. Sanctus Joannes 

pa, 766. Celebris sanctus Quinidius, 

65, n. Sanctus Martinus, 10354. Gre- 
gorius inde reliquias recepit, 1189. 
Monasterium a Gregorio Magno iasti- 
tutum, 480. 

Roma sedes sancti Petri, 680. Ca- 
thedra. 750. Potíssimum sedes aposto- 
lica, 45, 106, 689. In esm Fraucorua 
reverentia , pr., 19. Ab iis ex Lan- 
gobardis vindicata , 600, 692. 
Romacharius episcopas Constsatis, 
j 


Romsna peregrinatio, 971. Ad se- 
polcra apostolorum, 279. Arvatii, SIT. 

regorii Turonensis Vite, n., 21. 

Romana religio, 248, n. Romani Ca- 
tholici, 748, 810, 812. 2 

Romana lex, [55t. In testamentis, 
1180. Romana pro:incia, 652. Mulier 
Theotheria, 565. 

Romani , 557, 578. Qui sic dicti, 70, 
607, n. Obsides fracta fide occident, 
565, n. Et Richemevem Francum, 550 
Urbes in Hispania amittunt , 610. ἃ 
Fraucis prostrati, 58, 65. In Franria, 
685. A Chlodione , 551. Burgundiones 
invitant ut sedes accipiant, 707. Ὁ» 


net foeni. 3955. Ex L.an- 
a Francis liberati, 189 et 
maus didoni Germania sub- 


B. 
it in. Gallia, 65, 88, 119, n. 
005, 607, 608. Inde duces, 
ilitas Arvernis, 898. — Roma- 
yx Servius Tuilius, 17. Impe- 
m, Julies Cesar ef seqq. Impp. 
|, etc. Vide eos suis locis. T y- 
ianues, 56; Maximus, 57, Vi- 
Eugenius , 60 ; Constantinus, 
ejus fihus, Jovinus, 61. In 
x. Syagrius, 78. Patricil, Hi- 
5; Syagrius, 555. Duces, Be- 
0, n. ; /Etius, 51; Romanus, 
x militari preefecti. Franci, 
ivilibus officiis , 550. Consula- 
lo Martelle oblatus, 681. Ro- 
eratores GraecissubJecti, 1546 


i Pontifices, Clemens,21, etc.; 
» 25; Sixtus martyr, 22 ; Ho- 
$17; Damasus, 765; Sancts 
766; Pelagius, 479, ctc; 


iregorius, ete.; Joannes 
saephanus iti, 688 ; Grego- 


j| Pontifices in Gallas mittunt 
fartialem, U16. Sanctos Stre- 
Gatianum, etc., 918. Episcopi 
os confugientes restituti, 19, 


| et Lupicini Vita, 1145. 

ia proviucia , 653, n. 

iacus campus , 161. 

1m monasterium, 1117, 1148. 
as imperii dux, 4*6, 1547. 
1s presbyter Blavii, 952. 

δὲ montis monasterium , 656, 


iis 3 Stephanus III, 685. 
cuni, 630, n. 635. ᾿ 
28 δρίδεοιυ3 Rhemensis, 


18 Palatii comes, 453, 1119. 
ize hieme, 883, 

inda Alboini uxor, 182, n. 
m monssteriuin, 1511, n. 
en«e, 443. 

pplicium, 239. 

» Vide Ctrotaruus. 

sgum, 201, 194, 426, 576. 
. Ecclesie irterdictse, 404. 
$44. Comes, 305. — Rotho- 
episcopi, Prietextatus, 239, 
M us, 405, etc.; Sanctus Au- 


} . 
agus vicus Turonens's, 529. 
im, 4351, n., 522. 
dius Jacob, 11. 
mare, 18. Vide Mare. 
nergumenus, 1201. 
nus. Vide ltoccoleous. 
s. Vide Brudulfus. 
'u Eusebii Historis , 455. 
episcopus Convenarum., 360 
jiscopus Taurinensis, 159. 
| villa, 454, n. 
orbonis vicus, 551, n. 
um familia nobilis, 551, n. 
episcopi Árvernensis mi a 
. Mois, 69. 
s epis-oj.us, 604. 
| episcopus Caturcensis , 


| episcopus Narbonensis, 


; Vici Julii episcopus, 557. 
| Magnus Parisiensis, 1985, 


. Decimius, 62. 

ν 11, n, 95, 117. Terminus, 
"cclesiae parochiae restituun- 
Rutheneusis, etc. Dux, Ni- 


rum ep'scopi , Quintianus, 
C.; Sanctus Amantius, 1160; 


INDEX GENERALIS. 


Dalmatius , Th^odosius, 259, ete.; In- 
Becentius, 515, etc. 


S 


Sabaris fluvius Hongaris, 77, n. 

Sabaria arbe Psannouiz, 27. l'atria 
sancti Martini, 5317, 1005. 

Sabaudus abbas ex Chlotharil mini- 
stro, 1905. 
,qeabaudus episeopus Arelatensis , 


Sabbati v re ab opere eessan- 
dum, 1097 1108. 
Sabellii h»resis, 89. Renovst Chil- 


peeacerdos ἢ | episcopus , 177 
cet ,ugduali e , 111, 
1185. — Sacerdotes nocte ad orstio- 
nem cousurguut, 919. Ex altario con- 
cionantur, 1539. Α regibus in consilia- 
ríos »dhibendi, 13527. Eis non obau- 
dire crimen, 588. Eorum inseecutor 
misere perit, 216, 217. Ab iis visitari, 
eulogias recipere, etc., utile; 919. Ve- 
stes δίς, 75. Vestes communes ali 
ἃ laicalibus, $14. Eorum bona eeclesiis 
dii tenda, 1517. pi 
ace , id est, episcopus, passim. 

Abbas, $45, 1253. Seu presbyter, 915, 
914. — Sacerdotes ethwici (roate cin- 
cti lauro, 767. Vitta, 769. 

Sacerdotales vestes, 1094. 
gia eerdotit sanctitas eL praerogativa, 
Sacra munera in altario, 517. 

Sacra verba in missa, 819. 

Secramenta, pr., 57. 

Sacramentum. Vide Jursmentum. 

Sacrarium basilice , 141. 351, 567, 
1090, 1187. Ejus velum, 172. 

Sacrificium oblatam, 1239. Deo, 516. 


Ab luitio mundi, 8. Divinum, 764. tj.s 225, 


oblatio, 818. Sacriliciis commonicare, 
$16.— Sacriticia ethnicorum Christiani 
praesentia turbata, 767 e seqq. 
Sacriva animalia, 872, n. 
Sadduceorum hzeresis, 827. Reno- 
vatur, 497. Miraculo confutatur, 898. 
Sadoc, 16. 
Seclares a monasteriis areendi , 
612, 611. Exelusi, pr., 57. 
lares vestes, sli. 
Sesculum roari comparatur, 14. 
Saedeleuba soror ChilotilJis, 557. 
Saffaracus episcopus Parisiensis de- 
positus, 71. ; P ricus 
affarius scopus Pet 
469. 470 episcopu rago , 


Sogiuarius episcopus Vapincensis , 
183. Facinora, 251, 253. Depositus, a 
pans restituitur, 252. Degradstur, 579. 
n Guntramnum inyelnt, 252. In mo- 
nasterium truditur, 955. Gundovakio 
unctus, 553, 553. Con venis, 564, 565, 

30. Occiditur, 567. 

Sagonna fluvius, 662. 

Sagunthum urbs Hispanis, 90$. 

Saisire, capere, 1271. 

ἜΝ sancta Monegundis benedicit , 
Salathiel, 16. 

Sale filios Arphaxad, 10. 

Salica lex mulieres excludit, 233, n. 

Ssliginense monasterium, 939, o. 

Salins oppidum, 605, n. 

Salmon filius Nasson, 15. 

Salodorum urbs, 604. 

Sa!oissa castrum , 617. 

Salomon , 847. /Etss, 676. Files, 
255. "icr M 16, 1015. Plures 
uxore . Qui ejus svo regnabant 
1. Vide Templum. , 

Salouss opplilum, 1272. . 

Salonius episcopus Ebredunensis, 
185. Facinore, 251. Depositus restitul- 
tur, 353. In monasterium retruditur, 
935. Degradatur, 579. 

Saltus fluvius, 165, n 


1274 


Salustius ccmes Arvernenesis, 153. 
Salustii Historia laudatur , 155, 553 
Salutatorium ecclesise, 72, 3287, 5406, 


M. 
Salvias Albigensis epiecopus, 358, 
968. Fit sbbes etc., 529, PSSS i 
storía asserta Gr io, pr., 118. Obit, 
995. Ejus ne ptis Diaciola, $01. 

Sambuca uvas it, 118. 

Samo, 617. Francus, 626. hex Wi 
nidorum, 627. Sclaviborum, 641. Fran- 
cos vincit, 613. 

Samson Chilperici filius, 255, 578. 

Samuel propheta, 11. Justus, 59. 

* Sancta, sanctum, id est, Eucbaristia, 
132, 732 

Sancta Maxentis oppidum, 666. 

Sanctimoniales, 1219, pr., 57. Mu- 
1818 veste, 903. Vestes, 1286. Pi- 
ctavienses, 725, 985, 1150. E monaste- 
rio n.n exeunt, 986. 

Sanctitate perfecti, qui, 1177. . 
Sanctitatis titulus episcopo datus, 811, 

Sanctus ter in missa cantatus, 1229, 
Post contestationem, 1047. 

Sanctus martyr Lo,duni, 779.—S on 
cti 3dbuo viven!es, niulta apud Deut 
possunt, 1157. Eorum virtutes Ec lc- 
siam sedificant, 754. Sunt stelle, 1240. 
Honorandi, 1115. Eis detrectaus dii- 
nitus Paotar, 156. Sanctorum invoca- 
tío, 811. In missa, 1561. Intercessio, 
992. Victoria, bouus finis, 1265.—Ss3u- 
ctorum vitas οἱ gesta scribere ntilissi- 
mum, 1281, 1285. Gesta replicare 
sdificat Ecclesiam , 1251. In festis 
lecta, 1285. Corpora translata sepe- 
liuutur justa attare, 963. 

Sanguine sauciatus, 960. Seu per- 
cussus, id est, apoplexia, 1022. 

Sauguinez nubes, 590. Pinvia, 991, 
εἶν: ι, 1υθ. Sanguineum staguum, 
5,1 A08uinis effusione ecclesia polluta, 


Sanguis ex imagine Christi ict9, 
745. Sancti Stepliani jn auipulla colle- 
"'Sioguis e pane fluit, 212, 580 

e pane fluit, 212, 

Sabso dux Francorum, 535, n. 

Santonum urbs, 214, 415, 56, n. 
102,885, 1106. Aquitanie, 698. Ibi 
sancti Hilani coosanguipei quiescunt, 
912. Ejus abbas Martinus, 939. Conci- 
lium, 165, 216. Comites, Waddo, 325. 
Gandegisilus Dodo, 395. 

ntonum episcopi Eutropius mar- 

tyr, 186. Pallad'us, 181, etc.; Bibianus, 

rojanus, 050; Emerius, 165. — San- 

touici, 454. Sub Guntramno, $99. Pa- 

gus, 654. Territorium visitat s»nclus 
Mart.nus, 1152. 

Saogonna fluvius, 623, 664. 

Saona urbs, 605. 

Sapaudus episcopus Arelatensis, 410. 

Sapientiam petit Salomon, 15. 
i5 raponaria villa, 15317. Ad Carom, 


Sapor rex Persarum, 27, n. 

Sapp!irss punitio, 472. 

sarbiniscum. Mir LIIS. "s 

ayus plumbeus, 7958. 

Sarmaticum eonpertorium, 1115. 

Sarraceui, 606. Vox corrupta, 677. 
Imperium vastant, 659, 610, 611, 6523. 
Extgunt tributa. 655. In Hispenlis mo- 
rantur, 679. Α Francis prostrati, 679. 
Legauo sd Pippinum, 701, 702. Ab 
Eudone in Gallias iuvitati, 676. Omnia 
devastant, vincuntur, 675. Avenionem 
capiuat, 618. Reges, Abdirama, 674, 
Athima, Amor, 679. Amormuni 10]. 

Sarsurium opus, 69, 1591. 

Saruch filius Reu, 10. 

Sstelles, id est coijox, 8. Promotor, 
513. Socius, 74, et passim. 

Saturninus episcopus Tologe, eus 
Acta, martyriur?, 23. Eta, 34, Mar- 


4375 


tyr, 872. Toloss pstronus, 5315. Ab 
apostolorum discipulis ordinatus, 777. 
jus ecclesia, 289, 778. Et reliquis 
Arvernis, 74, n., 797. In Burgundia, 
754. Apu: Turones, 155. 909. 
Saturnus, 8). Fugit, 7135. 
Saul rex Israelitarum, 14. 
Sauriciacum villa, ibi sypodus, 461. 
οἶα monasterium ἰὼ Levilania, 


Savona urbs Italia, 645, n. 
ΧΟ Childericus, 534, 515. 
S3xonpss. Vide Suessio. 
Saxones Baigassini, 579. Bajocas- 
sini, 257, 493. 
] i Sarones Eucii Francis subjecti, 


Saxones populi, 649. Paganissimi, 
677. In Romanos bellum, 70, 555. Vi- 
cti ἃ Froucis, 71. In Italia, 219. Inde 
in Franciam irruunt et superantur, 
185, 154, 573. Arvernos fallunt, 185. 
In patriam reversi a Suavis viocuntur, 
230, 511. In Franciam irrumpunt, 158. 
À Francis victi, eos viucunt, 567, 568. 
Rebelles ἃ Cblotario 1, reprimuntur, 
148. Rebellant, 155, 157. Tributarii 
" Francorum, 154. Pacem precantur, 
magna utrorumque strages, 155. [terum 
Febell:s vincuntur, 687. Tributa ut 
olim solvunt, 684. Bapti:antur, 685. 
687, n. A tributo absolvuntur; eorum 
modus sacramentum prssiandi, 647. 
À Carolo Martello fugati, 074. Ei fiuot 
tributsril , 677. A Carlomanno victi, 
baptizantur, 683. Francis juncti, 706 
CeJuniur, 707. — Saxonum reyes, 
Odouscer, 551. Chut, 1271. Servi, 569. 
Genus e quo /Egyna, 652. losuls ad 
Ligerim, 7i, n. ἃ Francis capte, 555. 
,' Saxoniam Pippinus bis vastat, 687. 

Saxonica lingua, 257, n. 

Scaldis fluvius, 96, n., 97, 562. 

Scaliger emendatur, 561. Ejus sen- 
tenta e anni iuitio apud Gregorium, 

; 0. 

Scalonum viuum, 196, n. 

Scammuin mensa. 234. 

Scandala reges debent secare, 1529. 

Scaudalizari, iJ est, vexari, 559. 

Scaptarius e primis regni, 155. 

Scara, 647. Cüneus militum, 617, n. 
Scaritze, 617, 102. 

n Scariberga sancti Arnulfi uxor, 551, 


Scarpona villa, 650, n. 
Scarponensis comitatus, 438, n. 
Horno, 650. 
Scauriniacum, 1310, 1311. 
Scena montis, quid, 1011. 
,ehandinavia, Schantansvia, 572, 
et n. 
εν "οὶ medetur sanctus Domitius, 


Schismata primum in Ecclesia, 21. 

Schola, coetus, 504. Clericorum, 
1008, 1010. Ecclesi: Parisiensis, 520. 
᾿ Scholastica altera duorum Auman- 
tuin, 35, n. 

Scipio diaconus, 13515. 

Scelavi, 636. 

Sclavi Winidi, 627. Francis servi- 
Εἶμαι debent, 641. Bellum inter ipsos, 


Sclavinorum rex Samo, 6141 

Scopilia energumena, 1301. 

Scotia, 1345. 

Scotingorum pagus, 605. 

Scramasaxi, cultri, 195. 

Scriptoria ars, 1287. In Majori mo- 
n:sterio, 1253 

Seripturz sacer studium, 1255. Do- 
«irína commendatur, 992. Usus a! fu- 
turum exploraodum, 92, eL u., 157. 

Scriptura spirituales, musica, 1050. 

Scurrilitas vitanda, 1235. 

cutingorum pagus, 605, n. 
Scythia proincia, δύ. » 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI 1URONENSIS , 


Secaliuuicl campi, 54, n. 
Secretarium ecclesiz, "2, n. Basi- 
licae sancti Petri ubi concilium, 225. 
Securidellus diaconus, 1205. Delusus 
resipiscit, 1204. Fjos ecclesia Namne- 
tibus, 1306. 
Secun inus episeopus Lugduni, 601. 
Secundinus, 134, et n. Ejus mors, 
Securitatis formula, 372. 
Securus a sancto Martino sanator, 


Sedeguedis Sigibe:u (lia, 580. ΕΔ 
est Ingundis, n. 

Sedeleuba regina, 604. Chilotiluis 
P dedueius episcepas Toloss, 651 

educius episcepus Toloss, 651, n. 

Sedulius poeta, 258. Chilpericus 
imitatur, 524. . 

Seduuom urbs, 974, n. 624. Epi- 
scopi, Rusticus, aut Patricius, 601, ἢ.» 
Leudemundus, 624 ; Protasius, 1318, n. 

Segona. farbe, d "ar? - 

egusium ur , y» U., e 
Vallis, 689, 690. 

Sellas castrum Pictaviense, 701, 
702. Ubi episcopus Austrapius, 159. 

Sem lilius Noe, 9, 10. 

Senaparia monasterium, 1341. Apud 
Turones, 1245. 

Senatores Galliarum, 73, 315. Pe- 
reg:ini, 288, n. Arverni, 535, 838. 
Eorum filij obsides servitio deputan- 
tur, 118, 505. 

Senatoria gens Lug luni, 947. 

Senatorit ingenuis superiores, 1251. 

Senatorium genus, 287, n., 529, 
550, 532, 555. Ordo apud Arveruos, 
1168 


Senatus Romani in  Chritianos 
odium, unde ? 20. Ejus consilio Cou- 
stanti imperium datur, 652. Focam ex 
imperio ejicit, et Heraclium | elevat, 


Seneca, Seniea, 578, n. 

Senes sepulio Juliano readolescuot, 
819, 552. 

Senior, nobilis , 402, 4^3, 404. Epi- 
scopus, 1011. Senior urbis, Ás4. Senior 
ecclesia, 69. Parisüs, 954. Ecclesi 
Turonum, 716. 

Sennaar campus, 10. 

Sennodius optünas leg .tus Constan- 
tinopoli, 1546. 898 

Sennonagus pagus . 

Senoch (8) obit, 2lo, 211. Miracula, 
V. ue liber, 915. Vita, 1222. Monaste- 
rium, 1225. 

Senocus poca Elosanus, 631, n. 

Senones, 633, 659. Urbs, 496. Puer, 
1016. Episcopus Anthemius, 404. 

Senuvia, 597. 

Septimauia, 490, 448. In Galliis, 
597, 599. Dicitur Hispania, 11 


ὦ, D. 
454. οἱ n., 599, n. Debellata, 409. À 155 


Guntrsmuo devastata, 425. 

Septimina nutrix, 461. 

Sepulcra sanctorum honoranda, 11435. 
Ornata, pr., 53. Vix tangere au- 
det Gregorius, 985. K terra sponte 
elevantur, 956. Palla et cereis hono- 
rata, 917. Corona, 1002. Columba, 
turri, 803. (iborio, 1596. Floribus 
adornata, 955, n. Lauri fuliis siraia, 
969. Ea fideles osculantur, 525, elc. 
lis appensa vota, 1508. Catena, elc. 
Insiguia miracu'orum, 160, 1194. Aote 
pascha abluta, 1070, 1098. [nde cera, 
pulvis, herbuke, etc. lu. presidium 
sub!ata, 1004, etc. l'snis et vinum ibi 
deposita ab itinerantibus, 1127. Ihi 
fene«tella ad. orandum, 925. Sepulcri 
sancti Petri descriptio, 751. Sepulcrum 
Dosen ornare cupit. Guntramnus, 
1596. 

Sepulerorum  Christisnorum not 
Histori:x sacrs, etc., 922, 921. Vetera, 
apud Arvernos, 1101. Regum in uo- 


12.6 


masterio sancti Germani, 518, εἰς. 

Violator divinitus punitur, 944. 
Sepulturs ubi ut, 961. lu ee- 

clesia, 473. Inde sceleratus dejicitar, 

Si oquans fl ria ^93, 292, 99 603, 

equana fluvius, , 

n., 605, 675, 1045. ᾿ 
Sequani miracula, moussteriuu, 971. 
Sequanum territor.uun, 595. 

esp ra pron e septem Doruienbus, 
Serenoti vitia, 150 
Serenstus bomo Gregorii, 1156 
Sergiopolis, 55:5, n. 

598. n., 830 


Sergius martyr, $55 
Reliquis, 556, 557, 557. 

Sermones mali vitandi, 714. | 

Serpentes ex nube deispsi, 421. ἢ 
ventre parvuli, 1110. Primum Paris 
"n 401. T 

ervatius Tungrorum episcupus, 

547, n. Tr. jeclenss, 955, n. An Arv2- 


tíus ? 51, n. 

Servatus legatus ad Heraclium, 657. 

Servius Tullus vex Ronanorum, 17. 

Servorum matrimonia, 203, 4334. 

Sessonas. Vide Suessio. 

Sester!iz auri, 743. 

Seth fiw: Adam, 9 id 
eusium Seusaua. e Segusiam. 

ieverianus dux  Curthaginueimis , 


ι Β. 
Severinos abbas, 125 nd egnlenis 
everinus episcopus . 
950, 951. An iem ac Colonieusss, n. 
d a Fortunato, 952. 
. Severinus Colonise r3 pus mori 
swwei Martini interest, 1005. 

Severus, 236. Obit, 237. 

Severus presbyter, 951. Ris missem 
die Dominica celcbrst, 955. Ejus n.o. 
nasterium, etc., 1402. n. 

Severus Sulpicius 1audatur, 995. 
Vindicatur, 1059. Liber, ctc,, de saa- 
cto Martino, 528, 999, 1001, 1001, 
1006. Taeuit e genus, 1276. θυ! 
Chronicon, 11, 40. 

Sexciacensis vicus, 954 1403. 

Sexenius an episcopus? 959, a. 

Sexsionas. Vide Suessio. 

Sexta Turoni instituta, 555. 

Sextarium, vàs mensurae, 126. 

Sexum dissimulat Papula iu moas- 
sterio, 905. 

Sisgrius ρου, 227, 955. 

Siagrius civis Pictavus, 188. 

Siagrius comes, patricius Constanti 
s rius aco Ed 908, 

Sisgrius e pus /Eduensis, 
4485, Iro, P lá 582, 1505. 

Siagrius magister militis, 70. Ro- 
msnorum ΤΟΣ, 78, 97, 554. Suessiune 
residet, occidltur, $58. 
Siagrius fllius Desiderati ej iscopi, 


Sicamhri, 84. 

Sicharius Turonicus, 570, 457. O«ci- 
ditur, 371, 572, 438. 
, Seiarius legatus Dsgoberti , 641, 

Sichilda regins, 630. 

Sichlarius Gotthus, 1919. 

Siciliam Franci occupant, 154. Thec- 
deberto subjecta, . lbi saneius 
Pao Eorius agnus monasteria coudit, 


,Pieroniorum reges Europs , Msratis, 


Sidocus episcopus /Elosani, 658. 

Sidonense territorium, Fide Se- 
dunuimn. 

Sidonia Mummoli uxor, 597. 

Sidonius episcop. Árvernemsis, Τῇ, 
76, 77, 150, 1158, 1199. Ex [e 
79, Ejus uxor, laudes, liber de misti, 
T5. Baneti. Abrahze. epitaphium, 1530. 
Epistola, 281, 851. Mors, 74. 

Siggo refereudarius, 200, 1030, 


“στὸ REM . 
. 5 -- spe 


mr gr m pu Y 


1271 


Sigharius Pic'avus chi, 188. 
ighil is regina, 653. 

Sigibertos Claudus rex Celonis, 
91 A filio intertij iter, 05, 562. Ejus 
regnum occupat Chlodoveus, 97. 

igibertus rex, 103, ad 196, 2:5, 
219, 445, 582, 951. 1028, 1256, 13 9. 
Glorivsissimus «diciur a Gregorio, 
1045, eic, 1038. Filius Chlotarii 1, 
112, 567. Ejus eias, etc., 196. Anuus 
xn, 1058. In autia, 570. Sedes Rhemis, 
165. Regnast Meitis, 569. lirugichildem 
aceipit uxorem, 157, 168, 570. Goqo- 
nem interficit, 971. l.egatos Constan- 
timopoli sitit, 180, 572. Pacem cuu 
Chunis ini, kt cum f&mnperatore Ju- 
atino, 572. Àd eum Saxones redeunt, 
184, 185. Quos patri» restituit, reci- 
pit Turoues, etc, 571. Per mayiam 
ab Huunis victus pacem facit, 169. Eog 
fugat, Chilpericum repritnit, Suessio- 
nes eapit, 165, 569. Suavis terras dat, 
219. Italis partem possedit, 445, 487. 
Gundovalduin pell.t, 297, 539. Clisii- 
berto succedit, 559, 1036. Pacem cum 
fratribus init, Sequanam transit, 1103. 
E Lope Parisios, 802. Fugatur, 191. In 
Chilpericum movet, 199. Geutes ex- 
ternas, 193, 195, Ejus regno potitur, 
195. Arelatem eapit, 189. Amittit cum 
exercitu, 170. Turonam possidet et 
amittit, 261. Pictavos ac Turones, 187. 
Becuperat, 188. Habet Provinciam Mas- 
siliepsem, 415, n. Regiones am 
recipit. Ejus fortitudo, 195. Pax cum 
fralribus, 575. Cum Guntramno, 410. 
Qui ei civitates reddit, 359. Ei favebat 
Mundericus, 307. Sancti Medardi ec- 
clesiam perücit, 160. Ei subjecium 
monasterium — Pictaviense, 467. Cul 
favet, 472. Et Turonum exe:nptioni, 
434. Dunensi episcopatui, 313. Ea de 
Τὸ epistola synodi Parisiensis, 1513. 
[n aechidiacunum severitas, 186. Cona- 
tur sanctus Germanus avertere a Chil- 
Perico prosequendo, 1544, Occiditur, 

93, 909, 575, 576, 1056. Ob violatum 
juramentum, 3355. Sepelitur Sues- 
sione, 105, 576. Ejus mortem in Gun- 
tramoum Chilpericus rejicit, 904. Glo- 
ríos? memorie, 416. Bons, 412. Ejus 
filius Cuildeberius, 260, 577. Filia In- 
&undis, 248, 449. Desponsata filio Hi- 
Spauiz regis, 179. Dicitur Sedegun- 
dis, 550. Tliesauri, 596. Comes palatii 
Gucilio, 229. Referendarii, Siggo, 204, 
1090. Theutharius, 458. 


Sigibettus 11, 690, 1351. Filius 


T headorici 11, 605. In Chlotarium mo- 
ear 621. A suis desertus, occiditur, 


Sigiber!us TII nascitor ex Dago- 
berto, 656. Baptizatur, 657. Miracu- 
lum, n. Fit rex Austrasis, 017, 618, 
659. Ila Thoriagiom expeditio, 656. 
infausta sepultura et ssuctitas, 657, 
Er n. Ejus epistola, 1352. Bojulus, 


Sigibertus sacerdos Momociaci, 453. 
Siyibertus reclusus sanc.i Dionysi:, 


οἱ 
Sigil:e Gotthi mors et vitia, 195. 
Sigilla, simulacra, 587, 761. 
Sigillorum munitio, 358, 3&3. 
Sigimundus sacerdos  Moruocisci, 


D. 
Sipgiricus Sigismundl regis filius, ᾿ 


107, 564. Convertitur, ἢ. Occiditur, 
106 


Sigismundus rex, 596. Burgundio- 
num, 563. Monasteria consiruit, $64. 
Agaunense, 107. Uxores, 1^7, 564, 
1392. Sigiricum (ilium occidit, 108. Filia 
nuliit Theodorico regi Francorum, 108. 
Ücciditur, 109, 225, 564, 805. Mona- 
chus fuit, 109, 804, n. Petit puniri in 
boc mundo, 801. Martyr, 109, n. Missa 
in ejus honorem pro frigoriticis, 805, 


INDEX GENERALIS. 


1361. 
Sigivaldus, 540 

Sigivaldus dux, 215. Primus in aula 
Theoderici, 129. 1166. Arvernis prz- 
fectus, 116, 1211. Eccl«six Bona inva- 
dens, efficitur atnegs, 122. Villam san- 
cti Juliani invadit, 859. Erat regis pa- 
rens, oceiditur, [a7. Ejus hostili:as, 
858. lila Ranichild.s, 1213. 

Siyna in processione delata, 203. In 
receptione regis, 575. 

Signum sonans matutinum , 1068. 
Horam tertiam, 978. 

Sigoaldus dux, 623, 

Sigona. Vide Sequana. 

Sigulfus, 190. Reguum affectabat, 
$51. )ux, 591, 574. 

Silentium a d.acono in mussa indi- 
c.uin, 537, 1394. 

Silluvius Pajocassinus, 1197. 

Silvanectuu urbs divisa inter reges, 
439, 410. Sub Childeberto 11, 1429. 
Territorium, 291. Episcopi Letaluus, 
165. n. ; Malulfu:, 52d. 

Silvester episcopus Cabilonensis, 


Silvester electas episcopus Liugos 
neasís moritur, 207. 
Silvestro pays saucius Rewigius 
comparat . Ejus Acta, 84, n. 
Silvia Celsi patricii mater, 104, u. 
SiWinus abbas, 1228. 
Silvius rex Latinorum, 1T. 
Silvius m.rtyr Lugduui, 779. 
Simeun filius Jacob, 11. 
o, neon episcopus Jerosolymitanus, 


Simeon stylites Antiochenus, 523, 
917. Miracula, vitm liber, ba il'ea, 
etc., 916. 

Simeonis vaticinium , 715. Sepul- 
crum, 719. 

Similinus episcopus Namn.tensis, 
190, 791. 

Sim.Mimius Bajocaseinus, 1127, n. 

Simois luvius, 170 

Sumnon episcoyus peregrínus, 516. 

Simon presbyter Turoneusis, 1011. 

Sunon tunicam Domini prodit 600. 

Simon magus, 20, T5, 265, δἰ". α 
sanctis Petro et Paulo victus, 750. 

Simuniz labes ín Galliis, 1171. 

" Qnplicitatem Deus argutiz przfert, 


Simplicius /Edus episcopus , 956, 
358. kjus cum uxore mira c-stilas , 
957. Sepulcrum, 955. " 

Simyliius episcopus Bituricensis, 

; 4, 992, D. 

Simplicius Vienns episcopus, 67. 

Sina mons, 13. 

Singibertus abbas Sancii Dionysil , 

. ἢ. 

Sinistra δὴ dextera nobilior, 812, n. 

Sinodia uxor Mummoli, 597, n. 

Siuonis fallacia, 715. . 

Siutela rex Hispanis, 615. Dejicitur 
€ so'io, 616. 

Siutela Il, rex Hispanis, 653. 

Sirivaldus iuterficitur, 135, 156. 

Sirojalense oratorium, 1019. 
gp sbertus Hermenegildutn occidit, 

, n. 

Sisciacensis ager, 1509. Orat.rium, 
1515, 1514. 

Sisci» epi copus, Quirinus, 96. 

Sisebodus seu Sisebutus rex Hispa- 
nia? Romauos pellit, 610. Óbit, 615. 

Siseguntia regina Suevorum, 530, n. 
Sisenmandus Hispanie rex, 666, 655. 
Sisinnius magister militum, 157. 
Sístus rex T.scedemoniorum, 17, n. 
Sisulfus Cenomsnicus, 1061. 

Sixtus papa wartvr, 22. 

Smaraydu« lapis Neronianus, 825, n. 
Sinaragdus veuns — praefectus, 
í 


1511. 
Socratius occiditur, 493. 


4278 


Sodoma , 276, 518, 711. 

Soyrfonteusis comes /Euovalaus, 657. 

Sol,in eo signa, 172. Solis dies, 1*u- 
minica, 119. 

Sola, seu Seula vallis, 649, n. 

Solaria, 52, 501. 

Solez, sandalis, 769. 

Solemniacense mouasterium, 766, o. 

Solemnis episcopis Carnoteni un eu- 
tio, 911. Vita, wan:latio, eic., 1599. 

Sotitudo ad orandum , eic , apta, 


1219. 
g, 1 ius , 190. Apollinaris Sidonius 


Solodurum urbs, 604, n. 

Solon, 1536. 

Solonacensis vicus, 528. 

Solssdiorum formula, 1532. 
᾿ somni oppreselo, 1258. 

Sonia, 1552. 

Sonichildis Caroli Martelli uxor, 671. 

Sonipes, equus, 786, 900. 

Sonnon Francorum dux, 510, 550. 

Sophia augusta. 305, 578, 5,9, 798. 
Justini uxor, 329, 575. Tiberio iusiJia- 
tur, recluditur, 210. 

Sorabi, seu Sorbi populi, 64$, n. 

Sors, regni pats, 192, gi 

Sortes per sacram Seripturam , 92 , 
et n., 151. Sanctorum daumiate, δι 

Sortilegia damuanda, 882. Inut:hia, 
1021. Ligaturz, 852 

Sostratus, 1262, 12605. 

Spsnia. Vide H spania. 

Spstarius regis Curistto, 582 

Spectare missas. Vide Missa, Solem . 
nis, 1075. Divlua , 404. Sulemuitatem 
101, et passim. 

Spes in Deum babenda, 4823. 

Sphsrist:», 893. 

Spiuogelus villa, 651. 

Spinsia villa publica, 613. 

Sp'ritus sanctus priucipalis aictus , 
quare? 103. /Equ. litas propngnatur, 
255. Divinitss, 46, 49, 291. Ab Arian 9 
impugn;ta , 815, 814. Processio , 6 et 
D. Fructus qui, 1159. Ejus typus in co- 
lumina fsraelitarum, 14. 

Spissia villa, 615, u. 

Spolium . 

Sponda lecti, 1171, t172 

Spaugia Christi, 729. 

Sponsalia, 506, 507. Ritus, 1253. 
Francorum, 558. 

Short iui sbyteri, 1510 

portula vivtui presbyteri, . 

Stablonis villa, 185. 

Stadil m: nsurs, 10, 1387. 

Stamys martyr | ujduni, 779. 

Stampz, 606. l'agus, 440, 652. De- 
vastatus, 5135. 

Stanno ecclesia cooperta, 556. 

Staticola, 9. 

Statio officiis divinis, 145 
1 Statura humanitas dicta, 258. Status, 

o3 


Statuuncula, statunculus, 9, 1387 

Stavera ums, 676, n. 

Stella magorum iu puteo, 721. 

Stellie,in iis signa, 681. 

Stephanus protomartyr, 21. Jero- 
solymis passus , 758. Apparet in veste 
alba, 760. Ecclesia Rows, 452. Arver- 
nis, 70, 75, o. 11614. /Eduse , 954. Cau- 
ciaci , 671. Massilie , 287. Meus , 53. 
Turoni, 753, 1597. Monasterium Di- 
vioue, [180, n. Reliquis, 748. Bitori- 
gibus, 24. 

Steplianus HI. papa. venit tn Fran- 
ciam , 688. Ifiemat apad sanctu Dio- 
aysium, 683. A l'rzncis restitutus, 691. 

Stephanus episcopus Lugduni, 1525. 

Stilico Fraucos proterit, 62. Ejus 
gesta Castino Fredegsrius tribus , 
v 


$90, n. 
Stipholo, 571, α. 
Suataburgnm urbes, 400, 514. 
Stretocles (rater Egcee, Tie. 


(279 


Stratoectisnns presbyter, 912, n. 

Streionius episcopus Arvernaensis, 
25, 99. A Romanis episcopis mis«us. 
lciodori sepultus, 918. 

Studia in Galliis tepescunt, t. 

Stuple, 515. 

Stylus ad scribendum, 771. 

Suavegottha , 167, n. Uxor Theodo- 
rici I regis Francorum, 108, n. 

Sua, 614. Vide Sues. 

Suavia posumodum dicta Alamaania, 

| 


Subdiaconatus officium, 146. 
Subdiaconus vinum cunsecrandum 
altari offereba!, 9417. 
subola vallis, 6:9. 
Subreguli Francorum qui, 60, n. 
Su tariuin, 511, Episcoj.i, 502. 
Suessio, 79, 254 , n., 291, 295, 399, 
427, 495, 460, 510, 556, 576, 581, 633. 
Capta 3» Sigiberto . 509. Sedes Syazrii 
regis, 78, 555 Chlotarii, 553. Et : hul- 
pure 569, 203. Qui circos δ δ], 
32. lbi Carlomannus consecratur, 70}. 
Saucti Medardi hasilica, 211, 653. Et 
sepulerum, 160, 162. Sepelitur Sigi- 
bertus , 195. Episcopus Doctrigisilus, 
461. Confessor sanctus Medardus, 
1247. Suessiouicus Mummeleuus, 454. 
tops $09, 1104. Territorium, £03, 


Suetensis pagus, 6t1. 

Suevi Sarzones proterunt , 230, 577. 
Terras accipiunt , 219, Sub Cliroco re- 
ge, 711. Sub Trasemundo in Hispanias 
transeunt, 712. Id est Alamanni, (al- 
li -iam occupant, δέ. Ariani 
catholici , 1015. Eoruin legati 
Wisigotthi« subjecti, 520, 580. 
Vide Gallicia. 
$20, n. 

Suevi Transalbenses, 219, n. 

Sugyestio, 475 Pro episcopatu, 985, 

SuginLenses, 6117. asus, 612. 

Suilla porcorum grex, 1118 

Suillina tergora, 516. 

Suintilla, Vide Sintela. 

Sulpicii Alexandri historia, 57. 

Sulpicii Severi, ej iscopi l'iturigum 
laudes, 1269. Sancti Felicis corpus in- 
venit , 981. Concilium Arveruis cogil, 
515. Óbit, 530. 

* Sulpicius Pius , 1355. Epis ophis Bi- 
turicensis dicitur patriarcha, 252, n. 

Sulpicius Severus. Vide Severus. 

Sumina fluvius, 65, 551. 

Sunna episcopus Arianus, 436, n. 

Suunnegisilus comes stabuli , 462, 
M Tortus, reus Chilperici mortis, 


253. 
eges. 
Regina Sisegu.tia, 


Sunniolfus ab' as Randanensis, 174. 

Sunuo dux Francorum, 57. Regalis, 
Rex, 59. Subrezulus, 60 

Superiorum facilitas arguitur, 174. 

Superventa quid, 411. 

Supplicatio cum sanctorum reliquiis, 

, elc. 

Suppliciorum seternorum metu caro 
Süperania, 1255. 

Supplicius episcopus Vienn» 67,n. 

Susanna u»or l'risci Lugdunensis 
episcopi, 177. unitur, 178. 

Susio fluvius, 536, n. 

Suspensio, pr., 58. A Communione, 
1195. Ab ordine, 592. 

Sybillas locus de Bruna, 571, 1590. 

Symboluiu üdei, 6. 

Symnulfus abbas, 174, n. 

Symphiorianus Aduus martyr, 879. 
Acts, 958. Natale , 531. Eeclesia , 69, 
400. ln Arvernia, 785, 184. Darislis, 
1570. Mouasterium Dituricense con- 
ditur, 962, 963. 

Syncelli episcoporum, 312, n. 

Syra Persarum regina, 598, n. 

Syria, 851. [Incursaut Germani, 70T. 
Urbs Apames, 180. — Syri, 756. In 
ecclesia Parisiensi schola, 520. Eorum 


1012. Fiunt 399 


OPERUM S. GREGORII, EPISCOPI TURONENSIS, 


lingua laudes dictse Guntramno, 35735. 
Syrus Eufronius, $$6. Syrus interpres 
Gregorii, 829. 

Syrus militie magister, 59. 


T 


Tabelle cerat:», 021, 771. 

Tabul: ludus, 506, 507, 607. 

Tacihildis energumena, 1201. 

Taifati populi, 159, n. 
1 leuta Domiui δὰ íonus danda, 

H5. 

'aloardus dux Langobardorum, $71. 

Talua vicus in Beerri ano, 934. 

Terabentenses, 229, 578. 

Tarasia sancti Pauliui uxor, 988. 

Taro dux, 627, n. 

Tarraco urbs, 248, n., 219, n. 

Taso dux Langobardorum, 628, 639. 

Taso dux Tuscans, 6143. 

Tassilo dux Bajoariorumn, 691. 

Tattonis Wistrimundus, 524. 

Tauredunum hiatu absorbetur, 171. 

Tauriacus vicus Turonum, 950. 

Taurini dux Charoaldus , 628. Eyi- 
Scopus Rufus, 759. 

Tausiriacum monasterium, 12414. 

Templum Salomonis a Nabuchodo- 
nosor spoliatum, 13. Desolatum , 19. 
Templi incendium. sub Romanis , 21. 
lve:edificati epocha, 576, 616. 

Temporalia fl:gella erudiuat, 1392. 

Teiporius, 258, n. 

Teiunnil'us Palatii comes, 1119, n. 
Terentiolus comes Lemovicensis , 


Tergium vox corrup'a, 045, n. 
Teromani, 578, n. 

Terra repromissionis, 11. 

Terrze motus 71, 221, 212, 205, 559, 


16, 575, 580, 1155. Arvernis, 1174. 


Terfenum mare, 711. 

Terti:e horae cursus , 978. Apud Tu- 
rones, 555. 

Tertium castellum Itali», 1017. 

Testameutum scerijtum, 2106. Sigil- 
latur, ete., 756. Publice ex ltomano- 
rum lege relegendum 1187. Sancti 
Aridii, 1308. Sancti Perpetui, 532, 

Testes qui contra episcopos, 263. 

Tetradia uxor Eulalii nujsit Deside- 
rio, 416, 490, 491. In concilio damua- 
tur, 4,9. 

Tetradias episcopus Biluricepsis , 

) 99$ . 

Tetradius Cautini eonsobrinus , 1735. 

Tetricus Cisco pns l.ingonuwi, 157, 
et n., 200, 380, 987, 1181. lappolum 
edit 209. Obit, 207. Sepulcrum, 

Teutharíius [eshyter committitur in 
causa Chrodielilis, 4176, 508. 

Textricius vicus, 670. 

Tliare filius Saruch, 10. 

"T liau inscriptio, 145. 

9 Tuaumastus episcupus Momociaei, 
31. 

Tliebzei martyres Coloniz, et eorum 
basiliea , 792. Aureorum sanctorum 
dicta, 793. 

Thebci seu Theophei rex /Egyrtio- 
rum, 17, n. 

ΤΙ :cla dicitur Melania, 98. 

Tledoaldus major domus, 1553. 

Theifali apud Pictones, 159, n. 

Tüeiplialia l'ictonum , agus, 1325. 

"T neme:lum ν 8, 1157. 

Tlieoda rez Ilispanize, 151. 

Theoda Wiliacharti filia, 1088. 

Theodatus rez , 107, n. Tuscis tum 
ltatiz, 152. Francis pecuniam solvit, 
155. 5606. 

Tüeodebaldus rex Francorum, 138, 
116, 155. larvulus, 1&5. Uxor Walde- 
trala, 567. Mores, etc., 14T. Scribit 
Justiniauo iuperatori, 1930. l'atris sui 


4280 
lionorem vindi at, 1357. Obit, 118, 561. 
ThodebskJus tilius CbtoJonieris, 110, 
561. Oceiditur, 363. 
Theoctlebaldus tilius C oredi, GB, 
Theolebertus rez, 105. 196,133 
576, 155. Àn mater seu soror Tbeole- 
chilJis? 167, n. It cum j-atre adversus 
Thoringos , 1010, 112. 1a Gotthos mis- 
sus, 127. Succedit patri, 128, Sui 
Dcutherianm et Wisiga dem uso es ba» 
bet, et dimittit, 127, (39, 25. M 
Francici nominis vindex, Constaptin3- 
polim obsklere parat, 129, n. Ejus ey4- 
stola ad Jusiiuisnum — imperatorem, 
1536. Mine in Theodatuuir regem h2- 
lie, 13535. A quo recipit pecumara, 568, 
Expeditio in Italiam, 155. Quae οἱ sub- 
jicitur, 151. Et Sicilia , διῶ. Saxones 
in italia stabili*, 575. [α Chiotarium 
movet , 129. Obsides ex Arverus «a- 
pit , 816. Danos pellit, 565. Et r 
eorum interlicit, 106. E. rmentridum oe- 
cidit, 563. Gbakdum a nece , raserest, 
125. Ejus virtutes, 129. Visit. lora 
Sacra, 975. Juvat Virduneuses, 1355. 
Vitia, 1251. Ei scribit Aurelianus epi- 
scopus, 1535. Patres Arvernicie svno- 
di, 1351." Obit, 136, 138, 507, 316. 
Hliemos rediens, 165, a. Ejus Cancel- 
larius, 1255. 
Theodebertuf tT, filius Chikteberti ll, 
A25, 141, 455, 460, 507, 1352. Nativi- 
tas, 4U.. Morbus, 453. Suessionessi- 
bus, etc. Dimittitur, 461. Suessionss 
mittitur reynsturus, 461. Austrasie 
rex, 66]. Chlotacium fugat, 605. Pacem 
cum eo init, 606. Aliis regibus janctus 
in Theodoricum movet , 609. A fratre 
imipetitur, 606. Fit pax, 607. Alsstiam 
invadit , 616. Alsaciam recipit , uxore 
Uccisa aliam ducit, 617. Iterum à fratre 
viucitur, et capitur, 619. Ejus mors 
Brunichildi imputata , 625. Uxor Bih- 
childis, 611. Filii, 695. 
l'heodebertus Chilperics lilius , 169, 
190, 569, 571. 1299. 'Turones invadd, 
201. Capitur, 165. Regioues devasiat, 
191. Sigiberto restituuntur, 1:35. Ocei- 
sus sepelitur Ew olism.s, 191, 196, 205. 
jus necis auetot. Guntrambus dus, 
217, 218. 
Theodeclilda regina, 938. 
"'heodechiliis Chiariber: uxor, 165 
510. Guntramno vubere cupit , rciiu- 
ditur, etc., 107. 
Theodechildis Theodorici uxor, sa 
fliia? 167, n. An Cllodovei filia? (Θ᾿, 
«". Nubit Hermegiscio, οἱ Kader 
Warnorum regibus, ibid. 
Theodechildis uxor Theudceberu ll, 


Thieodefredus dux , 574. Lltrajura- 
nu eod el H 151 
ieodepiselus rex Hispanise , 15 
566. Obit, 748. ponue vU 
i5 aeodegottba uxor Sigismusdi, 


Theodelinda, sen Theudeltaue, Chil- 
dceherti I[ soror, 609, 633. 

Theodelinda regina Langobardorum, 
419, n. Rjus genus, 632), n. Ayves 
uxor ex Francorum generc, 610. Fue- 
rst Childeberto 11 desponsata, 610. 
Agilulfum regni et tori socium admit- 
lit, 488. Ejus tilii, 611. 

Theodemeris Diaconus, 1050, 1051. 
gt heodemeris Francorum rex, υἱὲ, 


Theodemirus rex Gallicize, 1012, a. 
atio Turones, etc., 1014, 1405. 
li'eodemundus mutus, t009. 

Theodisclus dux Gottlius,* $51, n. 

Theodo comes Viennz, 688. 

Theodogotthia Alarici uvor, 94, &. 

''heodonis villa, 688. 

Theodoricus Magnus Italize rex, Stil, 

710. ltalicus, 808. Ejus uxor sorot 

ChloJdovei, 151, 966. Augoflada Frauca, 


I. 


N ig ud "unu, Bm ur 


1251 


1392. Filia Amalasuntha, 151. Chlodo- 
veo gratulatur ob victos Alamannos, 
421. Alamanpis dat sedes in ltalia, 
135, u. Pacew iuter Clilodoveum et 
Alaricum procurare cupit, 9l, n. Ala- 
rivi reynum regit, 9i, n. Fil a uxor 
Sigismuadi, 107. ersecutionein in Tia- 
na movet, 706. Ejus niors, 151, n., 
οἱ. 

Theodoricus, 'heodoris Wisigottho- 
rum rex, 55. u. Vide Theodorus. 

Theodoricus, Teddricus, seu. Eori- 
ehus rex Gortliorum, 71. n. 

[heodoricus frater T'hores;nodi re- 
gis, 708. 

Theodoricus filius Sipiberti regis 
Colounite, 562. 

Theodoricus rex Cllodovei filius , 
80, 105, 559, 562. Expeditio, a! pa- 
trem red.t, 98. Eius regnum, 569. δ: 
guum etsedes R 
caput, et sedet Mettis, 905. Cum Clul- 
deberto fedus init, 118. Pacem coutra 
Chl.itarium ieuut , 565. Theodeberto 
Bio Wisigardem destinat, 127. Eutn 
ju Gottbos mittit, 127. In Danos, 106, 


Ejus expeditio in Thoiingiam, 107, 350 


110. Es vincit, 11f. Regem iuterfe- 
cisse pututur, 112. Itedit, [15. Ejus 
uxor Sigismundi lia, 103, 5/4 "'heo- 
dechidis an uxor aut filia? 107, u. 
Chlodomeri in Burgundioues ire pro- 
mittit, 109. Ire renuit, 114, 56. Parat 
in Arvernos, quos devastat , 115, 504, 


81 
183, 858, 867, 1165. Urbem obsidet , 


1161. Sipgivaldum ibi prelticit, 110. 
Eum occidit , 137. Chlotarium γι! πὶ 
occidere tentat , 112. Mundericum re- 
bellem obsidet, 117. Desidera:um epi- 
ecopum Virdunenserm vexat , 155. In- 
Cusaple Sirivaldo, qui occiditur, 1356. 
Leges Christianzreligioui accommoda- 
vit, 1554. Sanctum. Nicetium | colit, 
1953, 1234. Sanctum Portianum, 1167. 
Sanceumn Quintianum — Arveruensem 
ΝΙΝ Ὁ institui. jubet, 106, 1161. 
FA 28, 565. Ejus statua sntiqua, 
. 


""ueodoricns 17, rex, filius Childe- 
berti li, 126, 411, 595, 1552. Nasci- 
tur, 421, 602. Burgundie rex, a 601 
ad 625, 649. Sauctum Gallum anat, 
8170, 1171. Veueratur sanctuin. Co- 
lumbauum, 611. Cuin eo colloquia. et 
Γιχ 611 ad 610. DesideriuiD episeo- 


|» oc idi jubet, 609. Witterici regis 


liam in ux: rem petit, 608. Quam di- 
mittit. legum it eum vana conjuratiu , 
60:3. An voucubiaas liabu-rit? 612, n. 
Chilotariu.n fugat , 605, 606. Alsatia εἰ 
attributi, 010. Quam, etc... Dimittere 
euyitur, 617. 1a Theodebertum movet. 
Fit pax, 607. Utriusque placitum, 611. 
l]usidias parat. fratri suo, 617. Juuctus 
Chlotario tratrem fugat, 618. Bis vin- 
cit, 619. Capit, Austrasiam occupat, 
619. lu Chiotarium 11 movet, moritur, 
620, 1551. Ejus tilii, 620. Ejus et tilio- 
Tuin mers iu Brunichildem rejecta, 623. 
Filii, Sigibertus, 603. Ch:ldebertus, 
60. Corbus, 605. Meroveus, 603. In 
eos coujuratio, 621, 623. Occiduntur, 
631, 025. 

Theodoricus 11[ fllius Cblodovel II , 
6065. Rex , 661, 1375. E throno dejici- 
tur, 665. Restituitur, 665. Bellum cum 
Dagoberto 1I, 067, et n. A Pippiuo fu- 
g tur, obit. Ejus ti'ii, 670. 

Tueodo:icus IV. (Cal:»] rex, 674, 
615.1355, n. Diploraa, 1351. 
goa neodoricus Chilperici filius, 301, 

. u. 
71 oeodoricus Britannis comes , 220, 


Thco-lorus, 751. 
Theodorus Gothorum rex , δὲ, 56, 
τ. ott “5. Verum nouen et stas , 


INDEX GENERALIS. 
Tüeodorus episcopus Cousoranensis, 


Theodorus episcopus Massilise, 286, 
281, 2 "i. Guudovaldum suscípit, 298, 
$65. Eum Guntwamnus inseiuitur, 
$85, 334. Item et Childeberius 11, 581. 
Ligatur, absolvitur, z88. In synodo, 
$95. Ejus luis tempore sollicitudo, £17. 
Damnou eut insequitur, laudes, 384. 

Theodorus episcopus Turcnensis, 
96, n., 105, n., 125, 555. 

Theodorus e septein Dormientibus, 


"Theodorus laícus, 1120. 

"' beodurus vir spectabilis, 1536. 

Theodosia uxor Lenvigildi, 217, n. 

Theodosiana lex, 188. 

Thedosius imperator, 29, $6, 549, 
827, 818. 

Theodosius episcopus Rutenensis , 


iemis, 163. [bi regni 259, 5114 


Theodulfus abbas electus episcopus 
Cenomanensis, 285. 
Theodulfus civis 'l'uronicus, 1118. 
Theodulftis comes Andegavi, 591. 
. Theo.dulfus diaconus Parisieusis, 


Tbeo lnlfus energumenus, 1201. 

«τ heufridus episcopus Albigeusis , 
ὅ ü. 

Theotheria Theodeberti 1 uxor , 


Theotolo episcepus Turonensis , 


7, uU. 
Thephei rex /Egypti, 17, et n. 
Thesaurarii, 611. Regii, 554. Chlo- 
dovei principiss 251. 
Thesauri mira inventio, 582. A Ti- 
berio, 250, 578. Narsetíis, 231, 
"Thesauri publici, 5232. 
Thesaurizandum iu ccelis, 1321. The- 
Saurus verus pauperum recrealio, 


Thessalonica, 1262, 1263. 

Tettalia, 211. 

'Tlüeud... Vide Theod.... 

Theudela dux Ultajuranl pagi, 
625, n. 

Theuderedus , Theudo Wisigottho- 
rum rex, 55, n., 566. . 

Theudichusa Alarici uxor, 94, n. 

'Theudic do uxor Sigisimunui, 1392. 

'Theudix rex Hispaniam, 718, n. 

'Theudoal :us major domus, 671. À 
Fraucis impugnaur, 673. 

Theudoenus comes Viennz, 688. 

Theutbarius referendarius couver- 
sus lit presbyter, 435. 

'Thisiua, 165. 

Tliowas ajostolus 1251. Passus in 
[ndia, ubi monasterium, 756. TrausMa- 
tus Edessam, Passion.s llistoria, 156. 

Thouas Jerosolymnitanus episcopus, 
600, 1590, 

'Thoresnodus Gotthorum rex , 54, 
646, 708. Ab /Etio decipitur, 709. lu- 
terlicitur, 58. 

Thoringi, 619. Eorum in ternino 
Chlodio babitat, 591. In Francos ssvi- 
tia. Dolus, ab eis vincuutur, 11]. Tho- 
ringus Brachio abbas, 215. Reyes, Bi- 
sinus, 66, 552; Dadvricus, Hermeue- 
fridus, Bertharius, 166, 565. Regius, 
Bisina, 66, 552, 959; Amalaberga, 
107, 55. 

Thoringia, 66 , 115, 620. 6R1, 709. 
Ibi Childericus rex latet, 551. A Wini- 
dis vastata, 642, 646. Α Chlotario [, 
118. A Fran is occupata, 62, δ, n., 
19, 111,115, n, 565, 1356. Fere libe- 
ra, 654. Excidium, 111, n. Dux Hadul- 
[us, 618, 656. 

Tuüornua, 5:5. 

Thoroiaci ejiscopl Grzeci Historia , 
pr. 139, 941. 

Thracia, 706, 1262. Bellis agitata, 
59. A Gotlhis, 25. À Sarrccenis illasa, 
6052, 653. 


(2:2 


Thursemodus. Vide Thore«nodus. 

Tiberis fluvii inundatio, 479. 

Tib rius imoerator Romanus, 18, 19. 

Tiberius δὲ (zesir, 170, 239. Ljus 
virtutes, 180, 350, 240. In. pauperes 
liberalitas, 250. Thesiuiros. inveuit, 
259, 251. Sub cruce, 518. Imperator, 
239, 249, u., 271, 58l. Jusiin:ani insi- 
dias evadit, 259. 'Tum Sophiz augu- 
ste, 240. Expediio in Persas, 240, 
5.9. Auxilium ei petit Hermenegil- 
dus, 519, n. Ejus duces in Hispania, 
294. Numismata ad Chilpericum imnissa, 
215. Elogia et obitus, 305, 504. 

Ticinun Italie urbs, 133, 487, 6i 
690, 691, 692, 1550. 

Tifaugia apud Pictones, 159, n. 

Tigernum, 115, n. Castrum, 783. 
Et wonasterium, 738. 

Timor Domini, 1385, 1286. 

Timor humanus Gundobadum per- 
dit, 88. 

Timotheus martyr Rhemis, 785. Ejus 
basilica, 786. 

Titus «martyr T.ugduni, 779. 

"Toarcius castrum, 690. 

Tolbiscum urbs, 94, 112. Pugna sub 
€hlodoveo, 82, n., 155, n. Sub Childe- 
berti fil:is, 619. 

Toletum urbs, 247, 52). Concilium 
m, 598, n. Arianorum, 218, n. 

Tulusa, 78, 88, 289, 512, 552, 596, 
563, 821. Patrouus. Saturninus, $25. 
Et martyr, 872. lbi sanguis pluit 
109. Ca sitolium, 35. 'Thesauri Alari 
regis, 95. Ejus sedes, 709  Chari- 
berti 11, 654. Su:cipitur Gund^val.lus, 
$50. Degit Riguntliis, 537, In basi. ca 
sancte Marie 538. Ejus pagus, 402, 
634. Terminus, 416. Fpiscopatus Sa- 
gittario promissus, 552. Neuio ex ei- 
vibus eum habet, 25, n. Exercitus, 
616. Tolosatum, 567. - 0!05ani, 599, 451, 

Tolosz: episcopus Saturninus, 235, 
11]. Exsuperius, 67. Magpulius, 550. 
Seducius, 651, u. 

Touitiua, ete. D:mon excitat, 895. 

'lonsura cleriesbs , 920. Α sancto 
Petro instituta, 750. Tonsurze votum, 
1092. Huwiliatis capillis, ad conver. 
sionem, 1059. Pa nitentis moribuudi, 


Torchiot. Vide Turcbot. 

Tornaci Clilpericus inclusus, 191, 
255. Exit, 195, Torusceusis pagus, 
265. Villa, 1122, n. Toruacenses 
Franci, 539. Episcopus Clira-uiarus, 
355, n. 

Toruodorum castrum, 206, 902. 1...» 
gus. 9:0. Episcopus Mundericus, 2:6. 

Tornomau;:ensis vicus, 523. 

Torques Gero aui gestabant 1:8, n. 

Totila rex Itali: occisus, δ' 6. 

'Iraditio.e  apostulics liJdes appro- 
bata, 491. 

Traducta inter Hispaniam et Afri» 
cau, 45. 

Traguila, 151. Occiditur, 152. 

Trajani pers cutio, 21. 

Trajecium Μ 5 e, seu inferius, 52, n. 
Urbs, 53. Eius. episcopi prima mentio, 
955, n. Arvatius, au Servatius? 51, u., 
955. Monulfus, 953. Fide Tuugri. 

'Tranquilla, 152, n. 

Tranquillus episcopus Divioue, 930, 
Abhas, u. 

Trausalicensis vicus, 1217. 

Transliguratio Christi, 518. 

Transiliensis yagus, 1014. 

Trausjuraua Durgendia, 600, n. 

Trausjuraui ab Alamanuis victi, 617. 

Trausgerin pagus — Turoueusis , 
1015. 

Trausmi,ratio Isaelitarum, 16. 

T'ausobaJus presbyter. ['uteuensis, 


iJ. 
Trapnsobadus presbyter Gablalitauus, 
315. 


4353 


Transvolutum opus, fornix, 108, etc. 
Trassmundus Wandalorum rex in 
Gallüs, Hispania, Mauritania. Catholi- 
ros persequitur, 44, 50, 713. Gesta 
Geuserici ipsi tribuuntur, 44, n. Obit, 


40. 

Trauvilla, 566, n. 

Trece urbs, 575, 694, 698. Campa- 
niz, ubi enucilium indictum, sed uon 
habitum, 585. Vide Tricaseini. 

1 irenorciium castruiu, monasterium, 
δὲ. 
'l reselliacense monasteriam, 1218, n. 

Treveri, 57, 59, 1356, 525, 565, 650, 
855, 1955. Lue esiilicti, 1257. Chroci 
furorem non seotiunt, 711. A Fraucis 
iuceusi, 63, 550. Qui ibi hiemant, 519. 
Scdes Maxiwi tyranni, 29. Qui dicitur 
Trevericus imperator, 852, 1153. 
Urbis patroni, 1257. 'l'erritoriwimn, 387. 
Terminus, 119. Ejus ecclesi? Arverii 
clerici addicti, 1170. Trevericus nego- 
Aiator, 1150. 

Trevirenses episcopi, Maximinus, 
23, etc.; Eucharius, 1257; Maguericus, 
δὲ, etc. San tus Nicetius, 525, εἰς. 
Aprunculus, 1171. 

Triaus plus argenteo valet, 1028. 

Tribunal ecclesize, 505, 850, 1315. 

Tribuoi officium, 519, n. 

Jribunitiz: potestatis vir, 515. 

TribunusJoviaianorum Heraclius, 53. 

[ribunus Auimus, 1044. 

Tributa publica, 772, 518. Exempti 
Turones, 453. Arverni «lerici, etc., 
490. Franci ingenui vi -ubjecti, 513. 

Tributaria fuuctio, 453. 

Tributarii locorum sacrorum sponte 
facii, 983. 

Tricsssinorum urbs, 791. Campanis, 
9/9. Placitumn, 652. Pagus, 695, 700. 
Territorium, 559. Trecasses, 708.— 
Tricassini. episcopi, Lupus, 919. Ca- 
welianus, 059, n. Agrecius, 404. Gai- 
lomagnus, 1191. An Victor, 251, n. 
Vide τος. 

Tricastiporum episcopus Victor, 251, 

'[rilime martyr Lugdcni, 778. 

Triuitatis tides, 6, 7, 152. Miraculo 
comprobatur, 757. Defensor saucius 
M^rünus, 527. Impugnat Chilpericus, 
256. /Equalitas, 49, 516, 454. l'ropu- 
guastur, 2-3 et seqq. Unitas essenti:e 
imirsculo comprobatur, 815, 814. Ejus 
culcores bonis abuudant. Ejus figurs, 
Δ. Invocatio daemones fugat, 12350. 
Confessio, 218. In baptismo, 81. Adju- 
t rium invocat Gregorius, 1066. Missa 
in ejus honorem, 1280. 

Triquilla, 566, n. 

Tristega quid, (12. 

Tristi.ia uimia Deo di«plicet, 1915. 

Triuva prepositus cubiculi, 566, n. 

Tro(ima, 1 

Trojam Frauci construunt, 519. Rex 
Priamus, inde Francorum reges, 54s. 
Bellum, 709. Excidium, 170. Captivi- 
tas, 707. 

Trojanus episcopus  Santoneusis, 
910, 1405 

Trojas, Trophss rex Argivorum, 17. 

Trophimus episcopus Arelateusis, 25. 

Truchio, 1161. 

Trucue ingentes in lacu Lemauno, 


Trudulfus palatii regalis comes, 451. 

'l'uitium oppidum, 158, n. 

Tulbiacum. Vide Tolbiacum. 

'l'ulcs, Tulga rex Hispanis», 655. 

Tullum civitas, 618. Campania, 618. 
Concilium indictum, 15357. 
. Tungria, et Tungri, 62, n., 65. Ejus 
sedes Trajectum translata, 055, n. Epi- 
scopi, Aravatius, $1, 547. An Serva- 
tius? 51, n., 953, n. Falco, 92, n. 

' unica Domibi invenitur, 600. Ado- 
δα ur, 750. Argentolii servatur, 729, n. 

l'urba urbs, 425, n. Bigerronum, 


OREPUM S. GREGORII. EPISCOPI! TURONENSIS, ᾿ 


ΓΒ ἃ. 

Turchot rex, ἃ quo Turci, 106. 
Francorum afines, 549. Barbari, 125, u. 
Turenses, 617. 
Turnacensis villa Cenomanensis, 

122 


Turenis, Turonics urbs, etc., 165, 
284, 235, 253, 260, 3d 267,247, 518, 554, 
408, 411, 440, £50, ad 458, 189, 510, 
A5: 4, 511, 702, 159. 145, 158, 901, 910, 
975, 1006, 1045, 1063, ad 1069, 1081, 
1085, 1090, 1092, 1099, 1107, 1125, 
1130, ad 1136, 1155, 1325, 1278, 1245. 
À censu exempta, 455, 451. A Ceno- 
mans oppressa, 1056. Cam ecclesiis 
succenditur. 161, $55. Ecclesis« deya- 
stat Leudastes, 259. Dysenteria vexa- 
tur, 1070. Hoi *ietor Chlodoveus con- 
sul et augustus dicitor, etc , 95, 555. 
lbi Chlot iius, 168. Chlodoveus fili s 
Chilperici, 214. Sauctus Germinus 
episcopus Parisensi«, 1045, Roccole- 
nus, 204. Legatus tlispanis, 516. De- 
git Chlouldis, 565. Et obit, 141. Sub 
Chariberto, Sigiberto, Chilperico, 261. 
Fam Chpericus invadit, 187, 190, 201, 
leduit, 195. Sigibertus recuperat, 188. 
lbi seductor, 432. A!ter, 425. 

Turonum primus fidei przco, 526.Pri- 
ma basilica, 527. Patronus sanctus Mar- 
tinus, 535. Ejus basiliea. VideMartinus 
Sancti Juliani. Vide Juli aus. Vide Ra- 
degundis. Seniores ecclesie, 776. (Ὁ - 
miterlum, 527. Jejunia, vigili: et fe- 
sta, 530, 331, 536. Eeclesia, 522, "δέ, 
450. A Gregorio reredificata, 556, 
1396. Ejus familia, 015." Cathedra, 11. 
Sedes, apos:olica dicta, 166, n. Cono- 
nis l'uroneusis, expositio, 1598. —'Tu- 
ronici, 304, 559, $40, 551, 428. Lue 
vexati, 526. Contenduut pro corpore 
sancti Martini, δέ. Quod possident, 
1110. ln. Britaunes moti, 257. Expe- 
tuut Catonem iu episcopam, 118, 109. 
Evufronium, 155. Bellum civile, 370, 
457. Populus, 221, 1024, 1098. Cives, 
1074, 1127. Theodulfus, 1108, Wistri- 
mundus, 524. Sanctus Litorius, 527. 
Sanctus Uriccius, 598. Injuriosus, S54. 
Homo martyrum reliquias e flammis 
eripit, 755. Mouetarius, 1393. Archi- 
diaconus Probatus, 915. Monasterium 
Saucti Brachionis, 1215. Mijus mona- 
»terium, 1251, etc. Regio, 205. Vasia- 
tur, 191, 219. Diecesis, 905. Pagus, 
289, 1137. Ibi Benignus episcopus, 
906. Nobiliacensis, 900. Parochia Pa- 
ternacensis, 1192. — Turonicum, 267, 
212, 500, 5410, 371. Devastatur, 305, 
Terri:orium, 295, 810, 885, 1020, 1005, 
1096, 1103, 1225, 1211, 1245. Ob san- 
cli Martiui reverentiam servatum, 93. 
Terminus, 289, 557. Vici, 538, ad 556. 
Alingavium, 710. Ambacium, 91. Caino, 
291. Ceraieusis, 832. Evena, 1-47. 
Gaudiaeum, 878. lcidiorensis, 790. 
Orbaniacum, 833. Prisciniacum, 1191. 
Villa Martiniscensis, 900. Turonensis 
comites, Ayi'o, 1517, ete. ; Alpinus, 
1035 ; J.eudastes, 215, etc.; Eunoniius, 
200, 262, ete. Dux Evnodius, 396, etc. 
Berulfus, ibid.— Turon. episco; i, fere 
omnes e Gregorii cognatione, 267. 
Eorum catalogus xd Gregorii, 526 
ei seqq. Vide eos suis locis. Chronolo- 

ia, 533. A Gregorio ad Landranuum, 

886. 

Tuerquotus rex, inde Turci, 706. 

Turis ex vasis sacris, 1515. lenedí- 
ctio, 1365. Ad mysterium corporís do- 
τοὶ οὶ reponeudum, ΜΙΆ. Ad Eucha 
risiam servandam, 1566, pr., 51. 
A Felice episcopo facta, 981, n., 1565, 
4566. Hol cryso tecta, 551. Supra 5Δ0- 
cti Dionysii δαμηϊογιπι, 303. 

Tuscana provincia, 628. Dux Taso, 
6 


ι5. 
Ὑνμὶν vex τυςοὀδὰνθ, N33. 


Tvgris Maurieanse ecclesiam ο08. 
st'uit, 1512, 1545. 

Typus tertianos, 1155, 1111. Quar- 
tanus, 1105. 

Tyrrhenum mare, 562, 711, a. 


U 


Ubitergium urbs, 615. 

Uceticzm urbis, etc. Dux, Nieetias 
$91. Epi-copi, Fer: eolu-, Aibmos, Jo- 
vivus, Marcellus, 281. 

. Ugernuim) prope Arelatem, 402 4 
Gottbis captum, 425. 

Ulciseeudae injurige forma, 572. 

Lda fluvius, 493. 

Uldila episcopus Ariapus, 419, « 
R-csredo insidiatur, 436, a 

UlG;ricus presbyter, 1138. 

Ulpius martyr Lugduni, 779. 

Ultrajuraua regio, 600. n. 

605, 617. 623, 625 , 660. Fr 
dericus , 688. Duces, Th 
ὅτό. Herpo, Eudel«ous, 625. 

Uitrogutiba Child--berti uxor, 164, 
568, n. Viriutes, 1015. Tumaslus, 1577. 
Refereudarius, 2535. 

Ulysses, 705. 

Uuibr.e apparitio, 1099. 

Uucileuus Alamanoorum dor, 59. 
cod acilenus, 607. Bcuni- hildi iuíenses, 


Unctio cum exore smo, 569 
Uuestrudis (luvius, 656. 
qot nibertus comcs Biturinus, 694,085, 


Uncina Clilotarii 1 uxor, 567. 
Urbs villa, 632. 
Urhaüa vicus, 622, n. 
Urbanus diaconus aedituus  sascá 
Juliani, 
νὼ episcopus  Lingonersi, 


Urbanus filius Melanise, 28, 1587. 
Urbanus martyr Antiochiz, 33. 
Urbis fluvius, 994. 

Urbicus epi-copus Arrvernensis, 8, 
Urbieus episcopus Hegieusis, 476, 


Urbieusis pons, 97}. 

Urbii ex Sclavinorum genere, Gi? 
Dux Dervanus, 613. 

Urbs, Roms, 529.—U, bis vici losze 
dissi, 1207. Árversae castrum ioage 
dissitum, 78 ;. 

Urceus dictus Anax , 855. 

Uro domesiicus, 656. 

Ursiciuus episco us Cadurci , 253, 
$15. Excommunicauis parniientiau x 
epi , 393. Subscrip:it tameu synod, 

3, Uu... 

Ursini episcopi Bituricensis zt, 
94, 961, 962. Rjus inveutio et Lraasls- 
tio, 9U3. Ecclesia, n. 

Ursio martyr , 6:4, n. 

Ursio, 275, $981. Conjuratio, 135 
511. Detegiur, 427. In Va. reis «2» 
siro se munit, 428. Obsessus, 651. 0e 
ciditur, 431, 598. 

Ursionis villa, 498. 

Ursuifus cecus a sancto Martino 9*- 
natur, 1015. 

Ursus martyr, 604. — Ursi abbets 
vita, 1240. 

Ursus civis ÀArverbas, 188. Fal- 
litur ab Audarchio, 189. £um couiburit, 
190. Ursus alius, (a9. 

Usquequo locus, 683. 

Ltuliores, 163. 

Utreise castrum, 1161, ὃ 


A iu δῦ Ὁ neta, 057. Ln ssmieea, 
Uxus, ensis, 639, 710. 


V:brens^ castrum, 425. Pagus, il. 
Vabrens.s episeopatus, 138, 8. 
σε iu e: endales, 647. 


opuli, 608. 
ex /Egypliorum, 17. 
la uxor Theodebaldi, 567, n. 
mperator, 527 Monachos ad 
git, 98. Óbit, 99.— 

urbs, 186, 187. Episcopus 


iana. hseresis, 22. 
ianus lsretieus, 25. 
ianus imperater, 23, 527, 


anus II erator, $9, 519. 
janus TU Sen Ejus 


iisnus vocalis, 1175. Cantor, 


em n concilium, 596, n. 

ius imperator Romanus, 25. 

"8 martyr Trinorcii, 781. 
episcopus Couseranensis, 


territorium, 171, n. 
orbaria, 679, Sensana, 689. 
,690, n. Subola, 619, n. 
lorig ἴαμα, 174, 936, 1205. 
1223. Sanctis cavend :, 1321. 
o punitur, 817. 

»nnium, faa. Mun li, Hass. 
ases episcopi Sagi tarius, 
iridius, seu Aregius, 228. 
is urbs, 

luberum Arvernorum, 26, n. 
| urbs, 77, n., 293. Miracu- 
ur, 736, 151. | 

sancti Joannis, 735, 1397. 
im, 293, Episcopus Orestes, 


1sis episcopus sanctus Qui- 
n D. 

Vassalli, 98, n. 

'Jobrum iu Árvernia, 25. 
ecclesie descriptio, 134). 


INDEX GENERALIS. 


Verbum, Iutela, 451. 

Verbum direcium, (3t, 15232. 

Vercell:e urbs, 43, 529. Episcoyus 
Eusebius, 257, etc. 

Veriacum villa, 575. 

YVerimbrea villa, 680. 

Vermeris villa, 680, n. 

Vermicle, Vermiole vestes, 606. 

Vernado vícns, 532. 

Verodunum urbs, 139, 451. Theode- 
bertus a paupertate eam relevat, 155, 
561. Comitatus, 428, n. Ecclesia, 430. 
Concilium, $11. — VeroJunenses epi- 
scopi Desideratus, 155, 567; Agericus, 
Vitonus, 135, eic.; Charimeris, 448. 

Verona, 487, 515, 1350. 

Veronica Chrisü imago, non mulier, 


745, n. 
sj Yerus episcopos Turonensis, 77, 


Veseroncia, Vesontia, 564. 
Vesontio urbs, 614, 801. 
Vespas fogat Friardus, 1202. 
Vespasianus iu:perator Homanus, 31. 

Vespertiua gratia, 861. 

Vestis secularis, 211. Lugubres, 
2414. Sacerdotales, 1004, pr., 49. 
Albe, 75. 

Vestis mutatio ad peeuitentiam, 457. 
In moasssterii ingressu, 292. Ad reli- 
gionis ingressum, 1044. lu roligionem 

litenti 43. In relig:;osis, 930. 

oulalibus, 112. Vestis religiosa, 4:7. 
Vestes, etc., ecclesise oblata, 895. Ve- 
ste Christi aegri sanati, 1044. Nigro 
sancti Martini in visu, 1064. 

Vettius Epsgatus. Vide Vectius. 

E Vexilla in receptione reuis, 575 
9 e. 

Viacus vicus, ubí pu 675. 

. Vianense tetritorlum, 10 i9, n. 

Viaticum coryoris et sanguiuis Chri- 


Epagatlius iartyr, Lugduni, sti, 1280 


ὃ, 1169. 
y Avo, 200, n., $54. 
Attrebati monasterium, 670, 


urbe, 519, 1295. Civis Geor- 
y, 023. Vellavi, 299. 
Territorium, 189. Episcopus 


519. 

acrarii, 172.—V elis ecclesia 
81, 85, 1861. Ad pariet s, 
ostia 938, 1513. Habentur 
is, 1017, etc. Ad sancti Mar- 
rum, 1076, 1077, 1081, 1117. 
orum cooperta, 1002. 

i ab! atis vita, 905, 1227, etc. 
uise, sepulcrum, etc., 1251, 
ἃ, 001. Monasterium, 1228. 
Licinius, 959. Guntharius, 


yda Guntramni uxor, 230, n. 
, 161, 500. 

idus uux. exercitus, 646. 
adus abbas Agsuni, 110, n. 
adus comes  Árverueusis, 


idos episcopus Árvernensis, 
us basilica, 67, n., 922, 925, 
Sepuleruin, 925. 

1465 e Iscnpi» Eunius, 257, 
avus, 114. alis, 493. “ 


Vella- 600 


9 . 

Vibriacensis domus, 831. 

Vicarii, 489. Qui fuerint, n. Judices 
vicani, 480. 

Vicecouiites, 439. 

Vicinonia fluvius 257, 495, 491, 


Victor martyr Mediolani, ete., 774. 
Monasterium, 175, n 

Vicor martyr Massilie, 807, 4T. 
Basilica, 808, Monasterium, 807 


n. 

Victor msrtyrBertuni, 795. — Victo- 
ris inventio, 601. 

Victor Tricastinus episcopus, 231, 


2. 

Victor flijus Maximi Lyrauni, 59. 

Vietoria moderate ut-udum, 1321. 
In fratrem inhouesta, 1515. 

Victoriaeum villa in Flapdria, 194, 
201, 319, 579. 

Victoriacum in Campania, 127. Aliud 
in Arvernia, n. 

Victorina matrona, 883. 

Victorinus martyr, 25. 
. Victorius dux, 71, 72, 021. Arver- 
bic», 1158, 1159. Sub Eori.o, 555, n. 
HKoma interfectus, 774. — Victorii 
Ceuomanensis episcoyí sepulcrum, et 
miracula, 939. 

Victorius episcopus Rhedouensis, 


urbs. 351, 506, 405. Veueti- 405, 461 


Italia minor, 154, ἡ. 
us reclusus, 254, 406. Vino 
male perit, 408. 
e, 210, 3516. 
ood giosus, 252. 
259. 


ia, '102. 

j sanatur, 10d. Il i 
y epi us vellicensis, 
420 51 1}. Editi male 
ses, tbid., n. 

iMivitas s»terna οἱ tempora- 
ucaruatio propugnata, 2/5. 


Victorius de Paschste scripsit, 8. 
Cycelus, 516, 676, 1597. Eum F'raaci 
seuduuatur, 221, p. 

ic'trus. episeopus Cenomanepsis, 
959, n., 1102. 

Vicus Christianorum Arvernis, 35. 

Vicos Julii, 410. Principatus, 425. 
Termin i, 936. Epheopus Rusticus, 

5 e 
Y idimaclas Britanniae comes, 156. 

Vieuna urbs, 59, 80, 561, 552, 81S, 
B19, «50, 639, 1265, a] 1205. Obwkde- 
tur, 87. Capitur, 85. Quatitur terrori- 
bus, 90. lii persecutio, 519. Martyr 


1280 


Ferreolus, 871. Metropoli Maurieuns 
subjecta, 1312. Locus, Virontia, 11u. 
Territorium, 1049. Comes Tlicodo 
seu Theudoenus, 685. 

Vienus episcopi Simplicius, 67, 
Sancius Avitus, 88; Ssuctus Mamertus, 
89, 850; Evantius, Virus, 411; Desi- 
deri.:s, Dounolus, 605. 

. Vigilantius Couvenis natus, 559, n. 

Vigilia nativitatis Domini, 1090. Pa- 
sche, missa in ipsius nocte, 90. San- 
cti Martini, 255. Sauctorum Agaunen- 
sium, 550. [n sonctorum festi: itati- 
bos, 863. A Perpetuo instituUe, 9350. 

igilie nocturnz in ecclesia, 547, 

]n festis ab omuibus, 876, 976, 1031. 
Matotinss, 173. 

Vigilius archidiaconus Massiliensis, 


, 186. . 
Viliacum, 1511, n. 
Vitiogundis pue.la, 1126. 
Villa libera prope Niciam, 281. 
Ville pendent e facietergio, 1101. 
Villariacum, 550. 
Vinastes cxcus sapatar, 10532. 
Vincella sancii Ferreoli vicus, 853, 


n. 

Yincenna flu vius, 633. 

Vinceutia martyr, 45, n. 

Vincentiis martyr Aginni, 810. Ba- 
silica violata, 361. Situs, locus marty- 


rii, etc., n. 
Vincentius martiris Hispanis reli- 
quie, 425, 155. Piciavi, 822. Tunica, 
50, 131. Besilica Parisiis, 151, p., 
160, 211, 596, 582, $83, 406, 440, 
n, 6355, 973. A Childeberto structa, 
568. Fide Sanctus Germanus. Tolosse, 
831. Turonum, , 1396. Mosaste- 
rium Cenomanense, 1596. 
Vinclensis episcopus Deutherius, 
Fronimius, 418. 
Vindemiales feris imperatorum, 240. 
Vindemialis episcopus, 47, 49. Mar- 
tyr, 50, 712. 
Vindiaceusis domus, 1215. Monaste- 
rium apud Arveruos, 1213. 
m desideriun abdicaudum, 


Vindocinum esstrum, 4:0. 
Viudunitia iusula, 1372, 1205. 
Vinez Dominice in parabela ezpo- 


sitio, 14. 
Yiíngenna fluvius, 56, 55, n., 95. 
Vinicellà vicus Arvernse, 1367. 
Yjuum devotionis causa piopinatum, 
876. Iu festis populo iu atrio eccle-i 
distributum, 1158, Cuidain sanctus 
Martinu« obtioet, 1048. Non abuteu- 
dum, 1050. Ei deditus reclusus 1.316 
": 408. Divionense geuerosum, 
26. Alis celebria, ibid., et n. Chali- 
bonium, 1592. Laticina, Gazitina, ΕΔ" 
lerna, 553. 
Virdunum fluvias,' et locus in ὕγο- 
iir za erlacopi, 309 Sancti Gregorii 
irya episcopi, 209. regot 
Liogonensis, 1173, 1182. 
irge consecreue legatorum, 557. 
Virgilii opera, 188. Fallaci», 118. 
H.storia, 518. Locus laudator, 170. 
Virgilius episcopus Arelateusi« ex 
anpste Augustodubi, 448. Aa Lirinen- 
si? n 


Virginitatis eucomium, 53. 

Virgo sacra Albofledis sorer Clilo- 
dovei, 1390. 

Viri fortes , 11, 169, 5353. Qul, 1255, 
D. Fortiores, l60.' Robustiore: exerci- 
tus, SU1. 

Viri uxorum exsequiis assislunt (&- 
cto eapite, 1116. 

Virinus proconsul , 1263. 

Vi:isiacum, ubi monasterium, 167. n. 

Viromandeuse , 600 , 83. 
Situs, 660, a. Territorium, 1064 

Viroutia locus Viena, 110. : 

γιειυλὶ geogcom uiu. Suse δὶ 


435" 


Virus episcopus Vienus, 411. 
yirus episcopus Turonensis, 73, 552, 


Virus Eulalii nepos, 491, 403. 
Visiones, 174. De regibus Franco- 
tum, 551. Terribilis, 136. De sancto 
Martino , 1074. Sanctimonialium, 50]. 
509. Gregorii Turonensis, 927. Mira 
sancti Salvii, 551. 
gae ritant dioecesim episcopi, 200, n., 


Visitatores ab episcopis missi, 1529. 
iSsorontia vicus, 110, n. 

Vita przesen« et :eterna, 14. Semji- 
.erna, pro justitia mori, 50. 

Viue sauctoru εν fugiter scrotand:;e, 
1227. Scribere utilissimum est, 1281, 
*285. Lectionis utilitas, 1443. Sancti 
Martini fecta in ecclesia, 1058, 1070. 

Vite Patrum, 1254. Vita an Vite 
dici debeat, 11135. 

Vitalina virgo a Dei visione retsr- 
data, 891. Ejus festum, etc., 898. 

Vitalis martyr Bononie, 772. Reli- 
quisx, 69. 

Vitalis martyr Lugduni, 779. 

Vitiges [11 rex, 135, n. 

Vitis a sancto Martino plantata, 902. 

Vitrarius Jud:eus, 32. 

Vitrea absids, 917. 

Vitrum lignis inclusum in fenestris, 


Vivariensis urbs , 516. 

Viventius presbyter, 1179. 

Vivianus episcopus. Vide Ribianus. 

Vocalis, id est cantor, 1173. 

Vodollacensis vicus, 955. 

Voglaveusis campania, 462. Pugna 
apnd Pietones, 91. 100, 563, 711. 

Volaci$ prope Mauricnnam, 1512. 

Volsiniensis lacus, 153, n. 

Volucla , 120, 167, 226, 865. 

Volusianus episcopus Turonensis , 
T1. Ejus mors, rcliquis, ecclesia, 552. 

Vosagensis pagus, 458. Silva, ἐδὰ, 
n., 495, 618. 626. 

Vosidenses mona hi, 1514. 

Votiva pecora 872. — 

Voto iulidelix divinitus punitur,1109. 

Vultacouuum, vicus Picta:., 1007 

Waeco rex Langobardoruin , 127, 
n., 117, n. 

Waddo , 459, 511. Major domus Ri- 
gunthis, 551, 568. Antea comes San- 
tonum, 525. Gundo:aldo jungitur, 551, 
$ 3, 559, 564. Eum deserit , 365, 366. 
Ad Brunichildeimn transit, 368, Inter(i- 
citur, 460. Ejus (iliorum scelera, Gun- 
dovaldi Thesauros habuerat, 515 

Waifarivs Aquitanícus Vr nceps. 695, 
sd 702. Fugatur, 698, 699. ippino 
resistit, 700. Vagatur incertus, 10]. 
Iuterflcitur, 702. 

Waldalenus abbas Besu:e, 6555, n. 

WalJebertus domesticus , 632. 

Walderictis dux, 649. 

Walkletrada Theodebaldi uxor, 567. 
Tum Chlotarii, 568. 

Waldetrudis Theodebaldi uxor, 147. 
A Chiotario accipitur, dimissa nubit 
Garivaldo duci, 1 

Waldinus Francus. occiditur, 521. 

Waldo Bertramnus diaoouus, 595. 


ΈΞΞΞΞΞΞΞ 


ORDO RERUM 


QU/E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


Epistola uuneupatoria. 


Preefatio Ruipartii in suam S. Gregorii Turonensis edi- 
1 


tionem. 


5 
Vita 9. Gregorii Turonensis per Odonem abbatem. 115 


ORDO RERUM 


Wallucus dux Winidorum, 615. 

Waudali sub Chroco Gallias vastant, 
711. Sub Trassmuado ín Mauritaniam 
transeunt, 44, ἐδ. In Gallias irruunt, 
5V7. À Franveis devicti, 61. Ariani Ca- 
thulicos persequuntur in Hispania, 41. 
In Africa, 45, ad 50. Forum regni Hnis, 
712. | piscopus C 
Chrocus, 711, 7123; Godegisilus, 61; 
Gundericus, 41; Trasamundus, 44, 7124 
Gensericus. 44, n., Hunericus, 45, 712; 
Guntabundus, 45, n. Childericus, Ge- 
lisimer, 50, seu Childemeris, 712. 

Wandaliuarus Camerarius , 507. 
cod andalmarus dux Ulirajurauus,600, 

Wandalmarus dux, 649. 

Waudehertus dux, 660. 

Wandelinus nutritor Childeberti II, 
2114, 595. 

Wangse, 611. 

Warado major domns, 668. À filio 
supplantatur, obit, 669. 

arinar:us Francus, 180. 

WarmachariusSigiberti legatus Con- 
staitinopoli, 573. 

Warm :cia, 620. 

Warnacliarius major domus obit, 602, 

i 


Warnacharius major domus, 624, 626. 
Austrasiz, 690. In. Brenichildem con- 
jurat, 621, 622. Fit major domus Bur- 
gundias, 625. Obit, 651, 653. 

Warnacharius alter, 651, n. 

Warni a Childeberto lI victi, 601. 
eges Hemisclus, Radiger , 167, n.; 
Radiger , 601, n. 

Warochus filius Ma.liavi , 230. Co- 
mes Britannim, 231, 450, 517, 5178, 
519, 1901, 79?. Fidem rumpit, 457. Dux 
in Galliam irrumpit, 495. Pacem cum 
Ebrachario facit, eam frangit, 494. Cor- 
ruyisse dicitur duces regis, 495. Cum 
ius Cegunde in Beppyolenum con;urat, 


Wascones, 36^, n., 425, 605, 660, 
673. Dieu Vaceti, 698. Irruptio, 435. 
lis sedes concessa, n. A Francis sub- 
jugati, 604. Rebellaut, 652, (48, 652. 
Interfecti, 695. Capti, 696. Fugati , 697. 
Dagoberto obedientiam spon lent, 649, 
650. Pippiuo subjiciuntur, 639, 701. 
Cothurnus, 681. Mos terga vertendi, 
649, 698. Eorum dux, Gen alis, 601. 

Wascon'2, 289, 581, 651, 687. Situs, 
290, n. Francis subjicitur, 649, 650. 
Dagoberto subjecta, 641. Wasconica 
expeditio, 1333. 

V erini populi, 601, n. 

Werpinus comes Meldensis, 591, 

Westergoa insula, 676, n. 

Wiaticus, 510. 

Wiliacharius presbyter Turonensis, 
1022. Filia Theoda, 1088. 

Wiliul'us Pictavus, 452, 455. 

Willibadus patricius , 655, 619, 659. 
Occiditur, 600, 601, 664. 

-Will;charius comes, 495. Aurelia- 
nensis, 310. 

Willachzrius dux Aquitanisz. Kjus 
filia Clir-mno nupsit , 198, n. In santi 
Martini ecclesiam fugit, 160. Esu: in- 
cendit, 536, 568 





la, 46, etc. Reges 621 


9 Testifn»noia de S. Gregorio Toronensi, 
Ann.les Fraucici ab anno ccLvo»d Carolum 


HISTORIE FRANCORUM LIBRI DECEM. 


1233 


Winidi , 658. Thoriugiam vsstam, - 
616, 047. Reprimuntur, 648. Ἧ μά ἰ0» 
rum marcha, 645. Dux 'Wallucus, 615. 


leg: s, 684. 

Winidi Sclavi, 627, 614. Fronces 
proteruut, 6432. 
,Wiuidorum Befülcorum rex Ssme, 


Winnocus, 254. Vide Vennoeus. | 
Wiuthrio, 445. Dux a sois pulsus re- 
Stituitur, 390. Ejus axor et tilia Gloje- 
sindis, n. Occiditur, 602. An almss 

Quintrione, 601, n. 

Wiolicus Magnacharii filius, 230, a 
Dux, 571. 

Wiotaadus Childerici regi« amicus, 
551. Egidium fallit, 552. Childerieum 
restituit, 555. 

Wisigardi regina, 154. Theodeberte 
despons^ta, 127, 129. Uxor, 147, 8, 
965. Moritur, 129. . 

Wisigotthi, 1556. Francis inimici, 
127, n. Ad fidem conversi, 348, a. Ke- 

es, Theodorus, seu 'Theolorices, 

hursimundus , seu Tborismodos, S5, 
δ᾽, n.; Theodoricus Il, 536, n. Vidt 
Gotthi, Hispania. 

Wistrachia insula Frisionum, 676 

Wistrimundus Tattonis, 531. Witri- 
mundus Atto, 1292. 

Wittericus *ex Gotthorum, 608, a. 
Vide Bettericus. 

Widotrada uxor. Theodebalii, 56], 


n. 
Wifardus abbas Sancti Martini, 607, 
Wifegundis Dagoberti. uxor, 631. 
Wifllaicus, 453. Gesta, 586. Popuke 
ad (idem convertir, 387. 
Wlfoaldus dux, 664, 665, 667 
i5sgtoledus episcodus |Rituricensis], 
















Wifus patricius occiditur, 608 
Wodanss deus Langobardorum, 577. 
Wogastisburc castrum, 643 


Xantum oppidum, 791, n. 
Xenodoclium leprosorum, 711, 9.0. 


Z 


Zahan Langobardorum dur, 186,5;1 
Fug:tur, 187. 

Zabulfus legatus Gundoraldi, Sj. 

Zatulon filius Jacob, t1. 

Zachar 8 sepul rum, 749. 

Zacharie vaticinium de clavis domi- 
nicz crucis, 727. 

Zacharias martrr Lugduni, 779. 

Zachari-s papa Pippini regt igté* 
gem electioni con-urrit, 991, n. 

Zafad civitas, 600. 

Zara pater Job, 11. 

Zati s L20rum rex, 95, n. 

Zelotypis: punitio, 156. 

Zoroasier Per-arum deus, 10. Ze 
roastrei susurri, 769. 

Zorobabel twpus Christi, 16. 

Zotanus legatus Gundovalh , 537. 

Zoticos martyr Lugduni, 779. 

Zotimus martyr Luguuni, 779. 





1289 


LIBER PRIMUR. Ibid. 
GaprvT PRIMUM. — De creatione Ade et Eve, et de Aie 
(o, ) 
xp. II. — Ut Cain occidit Abel fratrem suum. 164 
Ca. III. — Enoch justus, quomoJo à Deo trans'atus 


Ibid. 
Cap. IV. — De diluvio, de Noe, de arca, de ira D i et 
gubnut tione generationum. Ibid. 


Ca». V. — De generatione Noo et flliorum ejus, praci- 
ne de Chus fllio Cham magie et idololatriz incaptor : et 
ventore staticuli. Ibid. 
(AP VI. — De turre Babylonica et linguarum confn- 
gione 65 
Cap VII. — De ortu, nativitate et interpretatione Abra. 
he de Nino. Ibid. 
Car. VIII. — De Isaac, Esau et filiis ejus. et Job. 166 
Ca». IX. — De Jacob et filiis ejus, et Joseph in Tgynto. 


Ca». X. — De Nili natura, et maris Rubri transitu. 107 
Car. XI. — De flliis Isr: "οἱ in eremo, et de ingressn 
eo!:nm :n terram promissionis, et Josue. 168 
Ca». XII. — De regibus Judeeorum. lbid. 
Ca». XIII. — De Salomone et templi elifleatione. [109 
Cap. XIV.—Quomodo regnum Israel sit di isum propter 
duritiam ol oz, et de captivitate Dabylonica, et de nro- 
phetis i lius temporis Ibid. 
Car. XV. — De reditu Judeorum e Babylone usque ad 
Christi nativitatem. 170 
Ca». XVI. — De reliquarum gentium regibus et ΓΟ ἢ. 


lbid. 
Ca» XVII. — l'e imperatoribus Romanis. Quo tempore 
Lug ''inu8 καὶ f condita Ibid. 


Cap. XVIII. — De nativitate Salvatoris nostri. De mune- 
fibus migorum et nece infantum. 171 
Car. XIX. — De Christi predicatione, miraculis et nas- 
se Ibid. 
AP. 


Car. XXI — De Jacobl apostoli voto. 
Car. XXIL. — De die resurrec ionis Dominlese. — /bid 
Car». XXIII. — De ascensione Domini, et de interi!u Pi- 
Jati «t ITero lis, lbid. 
Cap. X XIV. — De Petro qui Romam venit, et martyrium 
Chr sto perhibult, et de Nerone; de Jac0;0, Marco, et 
Joanne evangelista. 173 
Car. XXV. — De persecutione sub Trajano principe: 


XX. — De Joseph ab Arimathia, qui eum sepenen: 
"m. 


Cap. XX VI. — De heeresum et schismatum ortu.  Jbic. 

Cae XXVII De Photino et lrerzeo martyribus. — /bid. 

Car. XXVIII. — De persecutione sub Decio, de s. ptem 
wiris in Gallias ad predicaudum missis. 179 


Cap. XXIX  — De Bituricensium conversione. 176 
Cap. XX X. — De persecutione sub Valeriano et Gallieno. 
De Chroco t de delubro Arverno. 117 
CAP. XX XI. — De aiiis martyribns. Ibid. 


Ca». XX XII. — De privato martyre et Ghroco tyranno. 


178 

-Ca». XXXIII. — De persecutione sub Diocletiano. /bid., 
Cap. XXXIV. — De Constan.iio Magi, beatu Martino, 
et Crucis Dominicie inventione. 119 
Cap. XXXV. — De Constantis imperio. Ibid. 
Car. XXXVI. — De adventu saucti Martini. De Mclan!a 
matrona. Ibid. 
Cap, XXXVII. — De interitu Valentis imperatoris. 150 
Cap. XXXVIII — De Theodosio et ejus imperio. De :n- 
teritu Maximi tyranni. Ibit. 
Car. XXXIX. — De Urhico et episcopo Arverno. 181 
CaP. XL. — De sancto Hillidio, et «jus in episcopatu suc- 
ee:ore 182 
tiAP. XLI. — De sancto Nepotiano etiam Arvernorum 
epi:c :po Ibid. 
CAP. XLII. — De Duorum Amantium castitate et sepul- 

3 


tura 
Ca. XLIII. — De beati Martini transitu. 


181 
LIBERSECUNDUS. 187 
CapuT PRIMUM — Dev piscopatu Briecii. 188 


CaP II. — De Vandalis et persecutione Christianorum 

ΒΌῸ [0813 191 
Cap. III. — De Cyrola hereticorum episcopo, et de 

gauctí. martyribus. 192 
Cap. IV. — De persecutione sub Athanarico agitata. 196 
Cap. V. — De Aravatio ep:scopo et Chunis. 197 
Ca». VI. — De basilica sancti Stephan: apud Mettensem 


arbem 
a Cap. "VII. — De uxore Aetii, De At'ila, Ibi. 
CaP. VIII, — Quid de Aetio historiographi scripserim. 


Cap. IX. — Quid de Francis iidem dicant, 
PATROL. LXX. 


QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


172 


1290 


CaP. X. — Quid de simulacris gentlum prophete Do- 
mini sc i:bant, 201 
C4P XI. — De Avito imperatore. 209 
CaP XII. — ἢ» Childerico rege et Egidio. Ibid. 
CAT. XIII. — De episcopatu Veneraudi ac Rnstici Aro 


ve 
CAP. XIV. — De episcopatu Eustochii Turonicl ane 
Pe*p V et de baa lica sancti Martini id 
Cap. XV. — De hasilica sancti Sy'rphoriani, 216 


Cap Xvi. — De Namatio epiacopo, et ecclesia Arverns. 


Car. XVII. — De conjuge ejus, et basilica sancti pur 
pha tr 

Car. XVIII. — Quod Chillericus Aurelianis, et An'!e- 
gavit veni' Adouacrius lbid. 


Cap XIX, — ΒΟ πὶ inter Saxones ac Romanos. — 216 
Car. XX. — De V cto io duce. Ibid, 
Cap. XXL. — De Enarchio ep's$^opo. id. 
Cap. XXII. — De Si:onio ep'scopo. 217 


Car. XXIHIL. — De san-titate Sidouii episcopi, et de H^ 


juri Ὁ θη 6. divina mod»ratis, 
CAP XXIV. -- De fame Burzundig, et Ecditio. 220 
CAP. XXV. — De Euvaregc persecutor. 491 
Cap XXVI. — De obitu sancti ὑαγρθῖυϊ, et episcopatu 
Vobis !?:2ac Veri 


Cap. XXVII. — Quod Clilodoverhnus regnum accepit. 22 
CaP NXVIIL. — Quod Chlodovechus Chrutliechildem 
arc enit 223 
Cap. XXIX. — De primo eorum fllio baptizato etin albis 
defun t». 2^4 


CAP. XXX  — Bellum contra Alamannos. 225 
Car, XXXI — De bap':mo Chlodovechi. 2260 
Cap. XX XII — Belum contra Gundebadum. 221 
Cap. XX XIII. — i? * interitu νἀ, 561}. 229 
CaAP. XXXIV. — Quod Gundebadus converti voluerit: 
Cap. XXXV. — Quod Chlodovechus et Alaricus se vide- 

runt. 232 
σι XXXVI. — De Quintiano episcopo. Ibid. . 
Cap XXXVII. — ltellum contra Maricum. 233 
Car. NN XVIII — D^ 'atriciatu Cli odovechi regis. 236 
Car. XXXIX. — De Licinio epis 'opo. 23T; 
CAP 


. NL. — De interitu Sigiberti senioris et fllii sins: 


. XLI. — Do interitu Chararici et fllii ejus. . 238 
. XLII. — Deinteritu Ragnacharii et fratrum e ze. 


Cap. XLIII. — De obitu Chlodovechi. 240 
LIBERTERTIUsi 24] 
CaPuT PRIMUM. — De filiis Chlodovechi. 249 


(λρ. 11. — De episcopatu Dinidi, Apollinaris, yi 
Quitiani. 


Car. III. — Quod Dani Gallias appetierunt. S 
Cap. ΙΝ. ΄. τ DeThori; τα regi ibus. 244 
Ca». V. — Quod Sigismundus filium suum interimit. 
Car. VI — De interitu Chlodomeris. 245 


Car. VII. — De bello contra Thuringos, et eorum "rene 


Car. VIII. — De interitu Hermerefridi. 219 
Car. IX. — Quod Glildebertus Arvernis abiit. δία. 
CAP. X.. — De interitu Amalarici. ibi 
Car. XI. — Quod Childebertus et Chlothacharius in Bur- 
gundias, Theudericus Arvernis abiit. 290 
Car. XII. — ὃς excidio regionis Arvernea. Ibid. 
Car. XIII. — De Lovolautro et Meroliacensi OasIrO; 


Car. XIV. — De interitu Munderici. 
Gar. XV. — De captivitate Attali. 
Car. XVI — De Sisivaldo 256 
Car. XVII De ep'scopis Turanteis. 
Car. XVIII. — De interitu flliorum Ghlodomeris. 957 
CAP. NIX. — De saucto Gregorio Lingonensi, et situ Di», 
vione sis castrí. 2 
CAP. XX. — Quod Theudebertus Wisigardem despo: b 


vit 
Cap. XXI. — Q:o0d Theudebertus in Provinciam rn 


CAP. XXII. — Quod postea Deotheriam accepit. — /bid . 
Car. XXIII. — De interitu. Sigivaldi, et fuga Give 


CAP, XXIV, — Qaod Childebertus Th-ujebertum mane. 


ravit. 
Cap. XXV. — De bonitate Theudeberti. δας 


Car. XXVI. — De interitu 1} Deotherias. 
CAP. XXVII, — Quod Theudebertus Wisigardem "e 


Cap, XX VIII, — Quod Chüdebertus cum Theudcberto 
NY 


pit. 


1291 


eontra Chlothacharium abiit. 202 
Ga». XXIX. — Quod Childebertus et Chiothacharius in 
Hispanias abierunt. 263 
AP.XXX. — De regibus Hispanorum. Ibid. 
Cap. XXXI. — D^ fiiia Toeotorici regis Italici. 261 
Cap. XX XII. — Quod Theudebertis in Italiam ablit. 265 
Car. XXXIII. — De Asterio!o et Secun lino. 266 
Ca». XXXIV. — De munere Theudeberti circa Viridu- 
menses cveà Jbid. 
Cap. XXXV. — De interitu Sirivaldi. 261 
CaP. XXX VI. — Deobitu Theudeberti, et de interit 
j Partheni. lbid. 
CAP. XXX VII. — De hieme gravi. *68 
LIBER QUARTUS 269 
CaPur PRiMUM. — De obita Chrothechildis regina. /bid. 
CaP. II. — Quod Chlothacharius rex tertiam pariem 


fructuum ecclesiis auferre voluit. bid 
Ap. III. — De uxoribus et flliis ejus. ?71 
Cap, IV. — De Britannorum comitibus. 212 
Ca». V. — De sancto Gallo epis«opo. bid. 
Cap. VI. — De Gatone presb:tero. 213 
CA». VII. — De episcopatu Cautini. 274 
Cap. VIII. — De Hispanorum regibus. Ibid. 
CAP. IX. — De obitu Theodobaldi regis. Ibid. 
Cap. X. — De rebeiiione Sazonum. 275 


Cap. XI. — Quod Catonem ex jussu regis ad episcopa- 
tum Turonici petierint. Ibid. 
Ca». X1I. — De Anastasio presbytero. 216 
Ca». XIII. — Delevitate et malitia Ghramni ; et de Can 
tino ac Firmino. 218 
Ca». XIV. — Quod Chlothacharius contra Saxones ivit 
altera vice. 219 
CAP. XV. — De episcopatu sancti Eufronil, 280 
Cap. XVI. — De Chramno et satellitibus ejus, et malis 
qua gessit; vel qualiter Divionem advenit. 281 
Cap. XVII. — Quod Chramnus ad Childebertum transiit. 


Car. XVHI. — De Austrapio duce. Ibid. 
Car XIX. — De obitu sancti Medardi episcopi, et e En 
ultura. 


p. XX. — Deobitu Childeberti, et interitu Chramni: 


CAP. XXT. — De obitu Chlothacharii regis 286 
. Car. XXII. — Divisio regni inter filios ejus. Ibid. 
| CAP, XXIII. — Quod Sigibertus contra Chunos abiit : et 


'Chilpericus civitates ejus pervasit, 981 
AP. XXIV. — De patriciatu Celsi. 288 
Cap. XXV. — De uxoribus Guutchramni. Ibid. 
Cap. XXVI. — De uxoribus Chariberti. 289 


Cap. XXVII. — Quod Sigibertus Brunichildem accepit. 


Cap. XXVIII. — De uxoribus Chilperloi. Ibid. 
Car. XXIX. — De secundo Sigiberti contra Chunos 


be!lo. 392 
Cap. XXX. — Quod Arverni ad capiendam Arelatensem 
urbem j: ieu Sigibertl regis abierunt. 293 
Cap. l. — De Taureduno castro, et aliis signis. 


CAP». XXXII |Novum *]. — De Juliano monacho. 295 
Ca». XX XIII [Novum *]. — DeSunniulfo abbate. 296 
Cap. XXXIV [Novum *]. —- De Burdigalensi monacho. 
iG. 
Cap. XXX V [Novum *]. — De episcopatu Aviti Averni 
Ca». XX XVI [Novum "]. — De sancto Nicetio Lugdu- 
mensi. 298 
Qap. XX X VII [Novum *]. — De sancto Friardo recluso 
Ca». XXX VIII [Al. xxxi]. — De regibus Hispanorum, 
i. 

Cap. XXXIX [Δ]. xxxii]. — De im 


erio Justini. — 301 
Cap. XL (M. xxxiv]. — De interitu 


alladii Arverni. 302 
Car. XLI (Al. xxxv]. — Quod Alboinus cum Langobar- 
dís italiam occupavit. 303 


Cap. XLII [Al. xxxvi]. — De Eunii cognomento Mummoll 


or 
LA XLIII (Al. xxxvii]. - De bellis Mummoli cum [a 


ardis 
Gur. X XLIV [Al. xxxvii]. — De Archidiacono Mains 
ieuat, 
m CAP. XLV [Al xxxix]. — De Langobardis et Mum- 
gr XLVI.[Al. xv]. — Quod Mummolus Turonis venit, 


Cap. XLVII [Al. xii]. — De interitu Andarchii. 5808 
Cap. XLVIII (Al. xLir]. — Quod Theodobertus civitates 


pervasit. 0 
Cap. XLIX [Al. xuujJ. — De lana monasterio, Ibid. 


ORDO RERUM. 


1222 


Cap. L [Al. xtrv]; — De Sigibert! reli gestis ; 
quod dua venit. quis sit 


Cap. LI (Al. xiv]. — Quod Chilpericus cum Gent. 
ehrauino fedus innt; etde obitu Theodoberti fili ejus. 312 

CaP. LII (A!. χυν]. — De obitu Sigiberti regis. 313 

LIBER QUINTUS. 313 

CaPUT PRIMUM. — De Childeberti junioris regno, et de 
matre ejus. 386 

re. II. — Quod Merovechus Brunichiidem accepit en 

T Cup. III. — Bellum contra Chilperíicum, et de malitia 
Rauchinel, Ibid. 


CAP. IV. — Quod Roccolenus Turonis venit. 319 
Cap. V. — De episcopis Lingonicis, et Namnetico. 320 
CAP. vi. — De Leonaste archidiacono Biturigo. 4543 
Ca». VII. De 38enoc reclauso. 3n 


. VIII. — De sancto Germano Parisiorum episcone. 


CAP. ΙΧ. — De Calnpanne reclauso. Ibid. 
Ca». X. — De Patrocio reclauso. 35 
Car. XI. — De Judeis conversis per Avitum episco 
pum. Ibid. | 
CAP. XII. — De Brachione abbate. 35 
CAP. XIII. — Quod Mummolus Lemovicas vastavit. Ibid. 


Cap. XIV. — Quod Merovechus tonsoratus ad basilicaa 
sancti Martini confugit. 3i 
Cap. XV. — Bellum inter Saxones et Suevos. 331 
CaAP. XVI. -- De interitu Macliavi. 33l 
Car. XVII. — Quod Guntchramnus rex filios Magnache 
rii interfecit, suosque perdidit; et de dubietate Pascha. 


bid, 
CaP. XVIII. — De ecclesia Cainonensi ; et quod Gunt- 
chramnus r. X cum Childeberto conjunctus est. Ibü, 
Cap. XIX. — De Pretextato episcopo ; et interitu ni^ 


Ca». XX. — De eleemosynis Tiberii. ΓΝ 
Ca». XXI. — De Salonio et Sagittari0 episcopis. Ὁ 
Cap. XXII. — De Winnoco Brittone. 341 


. XXIII. — De οριῖα δ8πι50η15 filil Chilperici. 312 
XXIV. — De prodigiis ostensis. bid. 

. XXV. — Quod Guntchramnus Boso filias sna: de 
basilica sancti Martini abstulit, et Chilpericus Pictav : 
invasi 

Car. XXVI. — De interitu Daconis et Drocoleni (C^. 

Co: b., Dac o et Dratgleni ducis). 3 
Cap. XXVII. — Quod exercitus in Britannias abiit. "5 
Cap. XXVIII. — De ejectione Salonii et Sagittarir. Ibid. 
. XXIX.— De descriptionibus a Chilperico impos, 


. XXX. —- De vastatione Britannorum. Ibid. 
. XXXI. — De imperio Tiberii. Al 





CAP. XXXII. — De insidiis Britannorum, int. 
Cap. XXXIII. — De basilica sancti Dionysii injuriata per 
mulierem. 34 


Cap. XXXIV. — De prodiglis. Ibid. 
Cap. XXXV. — De dysenterie morbo et:filiis Chilperid 
mortuis. 329 — 
. XXXVI. — De Austrechilde regina. 5» 
.XXXVII. — De Heraciio episcopo, et Nantino o [ 


. XXX VIII. — De Martino Galliciensi episcopo 35 

ir. XXXIX, — De persecutione Christianorum in Hi 

aulis. 

r CAP. XL. — De interitu Chlodovechi. 
AP. 












CaP. XL VILI. — De comitatu Euromit. 
. XLIX — De malitia Leudastis. 
CaP. L. — De insidiis quas nobis fecit, et qualiter ipse 
hunuliatus est. 
Car. LI. — Quee beatusSalviusde Chilperico predixit 3:8. 
LIBER S5XTUS. 411} 
CaPur PRIMUM. — Quod Childebertus ad Chilpericen 
transiit; et ae fuga Mummoli. 
Car. II. — De legatis Chiiperici ab Oriente reme. 


Car. III. — De legatis Chilleberti ad Chilpericum. 37 
Ca». 1V. — Qualiter Lupus a regno Ghiüdeberti JJ 
est. 
Cap. V. — Altercatio cum Judgeo. 
Car. VI. — De sancto Hospitio reclauso, et 
vel miraculis ejus. 
e transitu Ferreoli Uoeoenais episcop. 33. 


Cap. XLII. — De legatis Galliciensibus ac prodigiis. 351 
Cs». XLIII. — De Maurilione Cadurcorum episcopo. bid. 
Car. XLIV. — De altercatione cum haretico. 8318 
CAP. XLV. — De his qua Chilpericus scripsit, x 
CaP XLVI. — De obitu Agrecule episcopi. 32 
Car. XLVII. — De obitu Daimatii episcopi. mn 
Ind. ^ 





QU/R ΙΝ HOC TOMO CONTINENTUA. 


.. — De Eparchio reclauso Egolismensis urbis. 


— De Domnolo Cenomanorum episcopo. 380 
- De hasirica sancti Martini effracta. 352 

— De Theuooro episcopo. etDynamio. 4383 
.— De exercitu contra Bituricas commoto. 355 
. — De Lupo et Ambrosio Turonicis civibus 


.—-D portentis quas apnaruerunt. Ibi4. 
— De obitu Felicis episcopi. 381 
. - Q'od Paprolenus uxorem suam recepit. 58 
I. — De Judeis per Chilpericum regem eon 

IT. — De legatis Chilperici ab Hispania re 


. — De hominibus Chilperici apud Urbiam DUM 


39 

— De obitu Chrodini ducis. Ibi. 
. — De gignis ostensis. Ibid. 
[. — he Cartherio episcopo. 391 


IT. — Quod Chilperico regi fllius natus est. 392 
.V. — De insidiis Theodori episcopi, et de Bun 

iG. 
V. — De signis et prodigiis circa ea tempora 


VI. — De Guntramno duce, et Mummolo. Ibid. 
VII. — Quod Chiipericus rex est Parisios ':n- 


VIII. — De Marco referenario. Ibid. 
ΙΧ. — De puellis monasterii Pictaviensis, seu, 
is qua in monasterio domne Radegundis ru 


X. — De obitu Tiberii imperatoris. 396 
ΚΙ. — De multis malis, qui Chilpericus rex in 
fratris sui fleri jussit, vel ipse fecit. 97 
KII. — De interitu Leudastis. 399 
XIII. — De locustis, morbis, prodigiisqne. 400 
XIV. — De obitu fllii Chilperici, quem Tueo tor 

1 


KV. — De interitu Mummoli prefecti, et mu- 
'rfectis. Ibid. 
MA — De Kiherio episcopo, et de clerici ja 
dine. 

CV1I. — De nece Lupentiij abbatis Gaballitani: 


ΚΥ͂ΠΙ. — De obitu Theodosii episcopi, et inc; 
id. 


KIX. — De obit: Remigii Biturigum episco;i ; 
uio urbis, et successione Sulpicii. 406 
— De altercatione nostra cum heeretico. 1bid. 
. — Quo4 Chilpericus rex cum thesauris suis 
isem abiit. 408 
— Quod Childebertus in Italiam abiit. Ibid. 
"1 — De Galliciensibus regibus. 409 
V. — De diversis signis. 410 
7. — De nuptiis Ri thee fill Chilperici. noi, 

7I. — De Qireritu hilperici regis. 412 
EPTIMU 415 
IMUM. — p obitu sancti Salvii episcopi. Ibid. 
— De collisione Carnotenorum et Aurelianen- 
41] 


8 
— pe interitu Vedasti cognomento Àvi. 419 
rd Fredegundis in ecclesiam coufugit ; et 

8s ad Chi!debertum ductis. Ibi 
- Quod Guntchramnus rex Parisios venit. lbid. 
— Quod idem rex ea, quae de regno Chariberti 

suberit 

— Quod legati Childeberti Fredegundem re- 


420 
. — Quod rex populum petiit, ne, ut fratres 
matur. 421 
— Quod Rignathis a Desiderio thesauris ablatis 


Ibid. 
- Quod Gundovaldus in regno elevatus est ; et 
3 fliia regis Chilperici. 422 
— De sign:s 409 apparuerunt. lbid. 
— De incenuio regionis Turonicse, et virtute 
ini. lbid. 
. — De incendio εἰ redis Pictavc urbis. 423 
— De legatis Childebert! regis ad Gunt- 


regem missis. 424 
— De malitia Fredegundis. 425 
. — De regressu Preetextati episcopt. 426 
I. — De Promoto epiacopo. Ibid. 


II. — De eo quod regi dictum est, ut secautum 
e e ocolgeretur: Ibid. 
— -0x 0d regina in villam abire jussa est. 4?7 
emisit qui Brunichildem ne- 


1294 
caret. Ibid. 
CAP. XXI. — De fuga et custodia Eberalfi. Ibid. 
CAP. XXII. — De malitia ejus. 428 
CAP. XXIII. — De Judzo interfecto cum suls. A3t 
CaP. XX]V. — De preda urbis Pictava. 
Cip. XXV. — De spoliís Marileift. 431 
CaP. XXVI. —Quodüundovalduscivitates cireumit. Ibid. 
Cap. XXVII. — De injuria Magnu!fl episcopi. — Ibid. 
CAP. XXVIII. — Quod exercitus inante accessit. —432 
CaP XXIX. — De interitu Rberulfl. Ibid. 
CAP. XXX. — De legatis Gundovaldi. 435 
CAP. XXNI. — Dereliquiis sancti Sergii martyris. Ibid. 
Cap. XXXII. — De aliis Gundovaldi legatis. 431 
Cap. XXXIII. — Quod Chiidebertus ad Quntehramnüm 


patruum suum ve nit. Ibi 
CAP. XXXIV. — Quod Gundovaldus Convenas abiit. A38 
CAP. XXXV. — De basilica sancti Vincentii martyris 
Agennensis vastata. 439 
CAP. XXXVI. — De collocutione Gundovaldi cum kei 
4 


citu. 
Car. XXXVII. — De bello contra urbem. 441 
'AP. XXX VIII. — De interitu Gundovaldi. 442 
CaP. XXXIX. — De interitu Sagittarii episcopi et Moms 


molt. 


CAP. XL. — De thesauris Mummoli. 

CAP. XLI. — De gigante. Ibid. 
Cap. XLII. — De virtute sancti Martint. Ibid. 
CAP. XLIII. — De Desiderio et de Wadone. A45 
CaP. XLIV. — De muliere p rthonisea, Ibid. 
CaP. XLV. — D» fame anni presentis. Ibid. 
CAP. XLVI — De interitu Christophori. 414 


6 
CaP. XLVII. — De bello civili inter cives Turonicos. Ibid. 
LIBER OCTAVUS. 419 
CAPUT PRIMUM. — Deeo quod rex Aurelianis venit. Ibid. 
CaP. II. — Qualiter ei episcopi preesentati, et qualiter 
ipse convivium praeparavit. Ibid. 
Cap. III. — De cantoribus, et argento Mummoli. 451 
CAP. IV. — Laus Childeberli regis. lbid. 
CAP. V. — De visionibus quas rex, vel nos de Chilperico 
vidimus. 452 


CAP. VI. — De ils quos presentavimus. Ibid. 
Cap. VII. — De Palladio episcopo, qualiter Missas üixit 


Cap. VIII. — De signis ostensis Ibid. 
Cap. IX. - De sacramento pro fllio Chilperici dato. Ibid. 
Cap. X. — De corporibus Merovechi et Chlodovechi. 454 
CAP. XI. — Dc ostiariis et interitu Boanti. Ibid. 

"en XH. — De Theodoro episcopo, et plaga super M 
ari 

CAP. XIII. — De legatione Guntchramni ad Childeber- 

tum directa. 456 
Car. XIV. — De periculo in flumine. Ibid. 
Cap. XV. — De conversione Ulfllaici diacont. 451 
CAP. XVI. — Que de virtutibus sancti Martini retuiit. 

4 


CAP. XVII. — De signis quai apparuerunt. 460 

CAP. XVl1I. — Quod Childebertus in ltaliam direxit 
excrcitum, et qui duces vel comites aut instituti sunt, aut 
remoti. Ibid. 

CaP. XIX. — De interitu Dagulfi abbatis. 4G1 

CAP. XX. — Qua in synodo Matiscensi acta sunt. 462 

CAP. XXI. — De placito in Belsonuaco ; et de sepulero 
violato. 

CaP. XXII. — De obitu episcoporum, et Wandeiini. 464 


CAP. XXIII. — te diluviis. Ibid. 
Cap. XXIV. — De insulis maris. Ibid. 
Cap. XXV. — De insula in qua sanguis apparuit. 465 
Cip. XXVI. — De Eberuifo qui dux fuit. bid. 
CAP. XXVII. — Quod Desiderius a4 regem abiit. Jbid. 
2AP 


. XXVIII. — De Hermenigildo et de Iogande, vel 
de legatis HW spanorum clam ad Fredegundem missis. Ibid. 
CAP. XXIX. — Quod Fredegundis misit, qui Childeber- 
tum inierficeret. 466 
CAP. XXX. — Quod exercitus in Septimaniam abiit. 407 
. XXXI. — De interfeciione Praerextati episcop!. 469 
. XXXII. — De interitu Domnole uxoris Nectarn; 


CAP. XXXIII. — De incendio urbis Parisiacse. Ibi. 
CAP. XXXIV. — De reclausis tentatis. 413 
CAP. XXXV. — De legatis Hispanorum. 474 
CAP ΧΧΧΥΙ. — De interitu Magnovaldi., 475 
CAP. XXX VII -— Quod Childeberto fllius natus est. Jbid. ' 


. AXX VIII. — Quod Hispani in Gallias proruperenr. 


CAP. XXXIX. — De obitu episcoporum. Ibid. 
CAp. XL. — De Pelagio Turonico. 416 
CAP. XLI, « De lis qui Prietextatum episcopum inter- 
fecerunt. 477 


1298 


CAP. XLII. — Quod Bippolenus dux datus est. AT] 
CAP. XLIII. — Quod Nisetus rector Provincie ordinatur, 
et de lis que Antistius essit. A18 
CAP. XLIV. — De eo qui regem Guntehramnum inte: fi- 
eere voluit 419 
Cap. XLV. — De interitu Desiderii ducis. 
Cap. XL VI. — De obitu Leuvichilài regis. 
LIBER NONUS 481 
CaPuT PluMcM — De Richaredoet legatis ejus. — Ibi^. 
Cap. II. — De obitu beate la-de-undis. 482 
Cap. III. —- De eo qui cum cultro ad Guntchramnum re- 
gem venit. A83 
Cap. IV — Qnod Childeberto alius natus est filius. I^1d. 


CAP. V. — De prodiziis. Ibid. 
CA». VI. — De seductoribns et ariolis. lbid. 
CAP. ViI. — De remotione Enuo :ii ducis; et de Waseo- 


nibus. 486 
CaP. VIII. — De presentia Guntchramni Bosonis. A87 
. IX. — De interitu Ran hingi 

CAP. X. — De interitu Guntehramni Dosonis. 489 
. XI. — Quod se reges viderunt. 4J0 
. XII. — De interitu Ursionis ac Berthefredi. Ibid. 
P. XIII. — De Baddonc, qui in legationem abiens, 
detentus, et postmojJum [Ed. post diu] dimissus est ; et (6 

morbo dvsenterico. 
Cap. XIV. — De pace Egidii episcopi et et Lupi ducis. Ibi. 
Gap. XV. — De conversione Ivclaredi. 493 
Cap. XVI. — De legatione ipsius ad reges nostros. 491 
CAP. XVII. — De exigzuitate auni hujus, seu De ste:i- 
Jitate &nni et charitate aunong. Il. 
CAP. XVIII. — De Britannis, et obitu Namatii episconi: 
179 
CAP. XIX. — De interitu Sicharii civis Turonici. Ibid. 
CAP. XX. — De eo quod ad Gu'teh amnum regem . in 
legationem pro custo.;ienda pace directi sumus. — Exeme 
pia PAX NIS apud Audelaum. 497 


XXI. — De eleemosynis ct bonitate ipsius rec 203 


Cap, XXII, — De lue Massiliensis urbis. 0j 
CaP XXIII. — De obitu Agerici « piscopi, et de suc Ce8- 


Bore ejus. £04 
Cap. XXIV. — De episcopatu Fronimi. Ibid. 
uar. XXV. — Quod exercitus Childeberti in Itabam 
t 
CAP. XXVI. — De obitu Ingoberge regine. lbid. 
CAP. XXVII. — De obitu Amalonis. 9006 


Cap. XXVIII, — De speciebus quas Brunichildis regina 
trans misit. Ibi 4. 
CaP XXIX. — Q'od Langobardi pacem ad Childeber- 
tum m regen petierunt. 507 
X. — De descriptoribus urbis Pictav: atque 

Ns Ibid. 
CAP. XXXI. — Quod Guntchramnus rex exercitum in 
Bept.mar iam «direxit. 5(9 
CAP, XXXII. — De inimicitiis inter Childebertum et 
Guutehramnuum, Ibid, 
CAP. XXXIII. — Quod Ingeltrudis religiosa ad Chiide- 
bertum «biit, contra flliam sugges ura. ν..0 
ΑΝ τὰ XXXIV. — De inimicitiis Fredegundis cum fi ia 


512 
Car. XXXV. — De interitu Waddonis. Ibid. 
CAP. XXXVI. — Quod Childebertus rex Theodobertum 
filium 8wum Suessionas direxit. 513 
CAP. XXXVII. — De Dructig:silo episcopo. 514 
CaP. XXXVIII, — De eo quod aliqui contra Bruni-chil- 
dem resinam agere voluerunt. Ibid. 
CAP. XXXIX. — De scandalo in monasterio Pictaviensi 
orto per Chrodicldem et Dasinam. — E.istola episcoporum 
ad 8. R:degundem. 913 
CAP. XL. — De tomite primo scandali. 518 
Ca». XLI. — De ciede in basiltea sancti Hilarii. — ἧς 
Beriptum e. iscoporum. 5: 
CAP. XLII. — Exemplaria epistole quam sancta Rade- 
gunuis CDiSCOpiS direxit. 522 
Cap. XLIII. — Quod Theutarius presbyter ad boc scan- 
dalum mitixandum advenit. 525 


CAP. XLIV. — De intemperie anni 526 
LIBER DECIMUS. Ibid. 
CAPUT PRIMUM. — De Gregorio papa Romano. Oratio s. 
Grekoril ad. plebem. Ibid. 


CAP. II. — De reditu Gripponis legati ab imperat: re 
Mauricio. 
ἈΝ III. — Quod exercitus Childeberti regis in Italiam 
t. 931 
Qa». IV. — Quod Mauricius imperator legatorum inter- 
fectores in. Gallias direxit. 533 
CAP. V. — Quod Cuppa (A/. Chuppa] limitem Turonicum 
irrupit. 594 


ORDO RERUM 


1296 : 


CAP. VI. — De carcérariis Arvernis. Ibid. 
Car. VII. — Quod in ipsa urbe rex Childebertus clericis, 
nc tribu'um redderent, praestitit. 
Cap. VIII. — De Eulatio et Tetradia, que uxor ejus fu. 
933 


tanu:am abiit. 
Cap. X. - De interitu Chundonis cubicularii ejus. 518 
Cip. XI. — De inflrmitate Clilotharii junioris. 539 
CaP. XII. — De malitia B-rthezundis. Ibid. 
Car. XIlI, — Aitercatio de Γι surrectione. 58} 
CP. XIV, — De Τωεϊρτὰ Theodulphi diaconi. 5.8 
CaP XV, — Descandalo monas'eiti Pietaviensis. — 544 
Cap. XVI. — Pe juiicio contra Girodieldem et Dasinam 
lato. Exemplar jutieii. 541 
AP. XVII. — De excommunicatione earum. 53) 
Cap. XVIII. — De pereussoribus ad Childebertum re- 
gem m:ss's lbid. 
CAP. XIX. — De expulsione Egidii Rhemensis episcosl. 
55 


Cap. IX. — De exercitu Gantchramni regis, qui tn pu 


CAP. XX. — De puellis supra memoratis in hac reconei- 


liat s synodo. 583 
Cap. XXI. — D^ interitu flliorum Waddonis. Ibid, 
Can. i. — De interitu Childerici Saxonis. 934 
Cap NNIIL. — De siguis, et dubietate Paschae. lbid. 
Cir. NXIV. — De destructione urbis Antiochenze. 555 
CAP. XXV. — De interitu ejus qui se Christum dic nat. 

538 
Cm XXVI. — De obitu Ragnemodi ac Sulpicii episco 
por 53 


Cap. XXVII — De his quos Fredegundisa interfici Jussit 
Ibid, 


Car. XXVIIL. — De baptismo Chlo!h irii fllii ejus. 559 
Cap. XXIX. — De conversione ac miraculis, vel obug.— 
Arelii abbatis Lomovicini. 
C.p. XXX. — De temperie anni preseutis, et de diei Do 
minem eel pratiane, 56) 
Cap, NXN Recanitn'atio de episcopis Turonicis. Y3, 
HI STO: » FRANCORUM | EPITOMATA per Frede--— 
garum scehelasticum. 57 3-t0l, 
CHBRONICUM FREDEGATI. 605 &3| ὦ 
ΕΜ CHRONICUM CONTINUATUM. 6| - 
l'ars p. ma aucto"e anonymo. Ibid 
Pars secunda, auctore anonymo Austrasio. 668: 
Pars tertia. aucto e anüiyno Ausirasio, qui jussu Chil 
debran:iá comitis scripsit. 6n' 
Pars quartu, auclore anonymo qui jussu Nibelungi scri- 


PFREDEGARI FRAGMENTA de Historia Franceo- 


697 

US. GREGORII MIRACULORUM LIBER PRIMUS .— Dg 
GLOI1A MARTYRUM. 10$ 
CAPUT PRIMUM. — De nativitate Domini nostri Jesu Chri 
n {ΠῚ} 01}. 
ac 1P. II. — De miraculis Domini et Salvatoris nostri "s 

isti. 

Car. IIT. — De passione, resurrectione et ag-ensions 
ejus. Ibid. 
C4». IV. — De apostolis et beata Maria. 708 
Cap. V. — De cruce et mirabilibus ejus apud Pieta- 
vum. 109 

CAP. VI. — De inventione clavorum. 110 

Cap. VII. — De lancea, corona spinea, et columna. 512 

Cap. VIII. — De tunica Christi inconsuta. Ibid. 

CAP. IX. — De mirabilibus basilicze beatae virginis le 
riw, ab umnperatore CGoinstautino exstructz. i1 
lu CAP. X. — De puero Judo vulde m. morandum mirae. 

um 
CAP. XI. — De monasterio Hierosolymitano, et miraeu'is 
per virtu!em sancte. Mariae reliquiarum. 11$ 

Cip. XIT. — De sancto Joanne Baptista. i. 

Cap. XIII. — De gemma Vasatensi nata divinitus. "μά; 

CAP. XIV. — De muliere qua obtinuit poiücem im! E 
Baptiste 

Ap. XV. — De reliquiis beatl Joannis infra monase 
rium 88..0 11 Martini positis. 

CaP XVI. — De ardore manus cujusdam mulieris. exc 
stineto. IRA: 

CAP. XVII. — De fluvio Jordane. 

Cy XVILL, — De aquis Levideze urbis. "n 

CAP. XIX. — De ieproso mundato in loco ubi Domiss : 
est b. p! z.tus, et reliquiis B. Marise, T2 

CAP. XX. — De ecciesia B. Mariw, et ultione pejersa- 
tium, aru Turuones. Ibid. 

CAP. XXL. — De forma Domini apud Phaniadam. 7B. 

Cap. XXII, — De Judaeo qui iconicam Chi isti furavit, α ἃ 
tranafodit. : 

CAP. XXIII. — De orucifizo apud Narbonam. 
















QUAR IN HOC TOMO CONTINENTUR. 
CXIV.— Insigne miraculum de fontibus Hispaniz: 


CXV. — De hereticis qui non adhibuerunt ilis 


KXVI. — De illo qui propter perpetratum fortu 
t aqnam haurire. IL.id. 
CX VIL — De martyrio Jacobi apostoli fratris Do- 


TUI 
CXVIII. — De sancto Petro apostolo. 728 
(XIX. — De Paulo apostolo. 129 
(XX. — DeJoanne apostolo et evangelista. — 730 
(XXI. — De Andrea apostolo. 731 
CX XII. — De Thoma apostolo. 733 
CX XIII. — De Bartholomeo apostolo. 744 
(XXIV. — De Stephano protomartyre. Ibi. 


CXXV. — De Cl. mente episcopo et martyre. 737 
LXXVI. — De puero ad Clementis gepulcrum per 
rriculum, perinde atque unius tantum noctis spa- 
nrmiente. Ibid. 
CXXVIT. —Deaqua fontis ejus virtute reducta. 738 
(XXVIII. — De Cuürysantho martyre. 139 
XXIX. — De Pancratio martyre. 740 
KL. — De Joanne episcopo et martyre. 741 
CLI. — De virtute fldei et nominis Christiant. Ibid. 
CLIT. — De templo beati Laurentii. 143 
CLIII. — De Cassiano martyre. D 45 
KCLIV. — De Agricola et Vitali martyribus. Dit 
ΚΙ. — De sancto Victore martyre. 

KLVI. — De calice crystallino restaurato. "i 
CLVII. — De sanctis Gervasio et Protasio, Nazaio 


CLVIII. — De sancto Saturnino. 749 
KLIX. — Passio et nomina quadraginta octo m» ἢ 


1. —- De sancto Fotino, Lugdunensi episcopo. ΤΟΣ 
JI. — De Benigno, martyre glorioso. Ibid 


JI. — De sancto Symphoriano. γ34 
ANM. — De b ato Marcello Cavillonensl. Ibid. 
AIV. — De sa«ecto Valeriano. 735 


V. — De Timotheo et Apoliinari martyribus. 756 
NI. — De sancto Eutropio. lbid. 
VII. — De saucto Amaraudo. 731 
JVIII. — De sancto Kugenlo. 198 
IX. — De ultione cujusdam furis. 159 
aX. — De Rogatiano et Donatiano martyribus, et 
confessore. 760 
AI. — De reliquiig beati Nazaril. Ibit. 
XII. — De quinquaginta martyribus Thebais. 761 
JXTU. — D- sancto Mallo-0. 702 
XIV. — De Patroclo martyre. Ibid. 
4X V. — De basilica sancti Antoliani martyris 763 
QXVI. — De furto patrato in &de saucti pit 
) 
JA VII. — De sancto Genesio Arverno. Jbid. 
XVIII. — De Genesio Arelatense martyre, seu, 
luo reviviscente. 766 
X1X. — De miraculis per beatum Genesium facris. 


XX — De quadam muliere injuste a marito δ} 
usata. 
QXXI. — De Ferreolo et Ferruclone. — 768 
AX XI. — Deaancto Dionysio Parisiorum episcopo. 
M, 
QXXIII. — De sancto Quintino Viromandensi. 769 
OXXIV.— De Gecnesio Beorritano martyre. — 770 
XXV. — Desancio Sigismuneco rege. Ibi. 
XXVI — Desanctis Agaunensibus, seu, De 8. n- 
ri-10 et sociis. 7il 
JaX X VII. — De sancto Victore Massiliensi. 773 
QXXVIIEI — De Baudillio martyre glorioso. Ibid. 
AXIX. — De miraculis beati Andrec apostoli in 
Agathensi. 715 
XXX. — De approbatione fidei Ghristiane per m:- 


716 
XXXI. — De altercatione catholici diaconi cum 
'ro heretico. 111 
QAXXNII. — De clerit&o pro confessione Dominica 
Hispania. Ti8 
AAXXIII. — Dereliquiis plurium martyrum, Pali 
Laurentii, Pancratii, Chrysanthi, Darie virginis, 
et Paul! ejus fratris. 719 
XXXIV. — De reliquiis quas pater meus habuit. 


180 
XXXV. — De co qui pedes in patena lavit. 781 
AXXX VI. — De diacono cui turris inter manus 

iC 
XXXVII. — De Epachio, qui post sumptum jen- 
a.Bus est celebrare. 182 


Cap. LX XX VIII. —De Jordane fuglenfe coram muliere 
facinorosa. 783 


CAP. LXX XIX. — Won potuisse cadaver Antonini scele- 
rati in zde sancti Vincentii quiescere. Ibid. 
Cap». XC. — De Vincentio martyre glorioso. 784 
Cap. XCI — De sancta Eulalia. 185 
Car. XCII. — De basilica sancti Felicis. Ibid. 
Car. XCIII. — De Hemeterio et Ghelidonio martyribus. 
Cap». XCIV. — De beatissimo Cypriano. 781 
Car. XCV. — De septem Dormi.ntibus apud Ephesum. 
1G. 
Ca». XCVI. — De quadraginta octo martyribus i^ 
nis. 
Ca». XCVII. — De glorioso martyre Sergio. 1790 
Cap». XCVIII, — De Cosma et Damiano. 191 
CaP. XCIX. — De inclyto martyre Foca. Ibid. 
Cap. C. — De egregio martyre Domitio. lbid. 
Ca». CI. — Deinsigni et glorioso martyre Georgio. 792 
CAP. CII. — De l1sidoro sanctissimo martyre. 193 


CAP. CIII. — De sancto Poliocto martyre. 
CAP. CIV. — De Felice Nolano insigni martyre. 795 
Cap. CV. — De Viucentio Agenensi. 791 
CAP. CVI. — Stupendum miraculum In avaros. 1908 
CAP. CVII. — De Pannichio nre:sbvtero. 800 
8. GREGORII MIRACULORUM LIBER II. Ds PaAs- 
SIONE. VIRTUTIBUS ET GLOBIA δ᾽ JULIANI MARTYLNIS. 801 
CaPUr PRIMUM. — l)e pa-sione sancti Juliani martyr. Jbid. 


Ca». II — De revelatione capitis cjus. 
CaP. III. — De virtute fontis, ubi caput ejus eblutum 


est. 
CAP. IV. — De senibus et matrona, cujus vir carcere 
tenebatur. id. 
CAP. V. — De eo qui alium in basilica occidere voluit. 


Ca». VI. — De conversione incolarum. Ibid. 

Cap. VIL. — Qualiter Hiliidius populum ab hostilitate 
libe: abat. 806 

Ca». VIIT. — De interitu eorum qui ministerium basi. 
lico "x artaverunt. 807 

X. — De Fedamia paralytica. lbid. 

CAR. X. — De eo qui percussorem suum de basilica co- 
nabatur extrahere. 

CaAP XI. — De contracto, qui die Dominica boves inr 


xit. 
Cap. XII. — De Anagildo muto, surdo et exco. — Ibid. 
Cap. XIII. — De his qui Theoderici regis tempore ba- 
sihvam i:raperunt. Ibid. 


CaP. XIV. — De Sigivaldo pervasore. 809 
Cip. XV. — De Pastoris militia. 810 
CaP XVI. — De contumacia Becconis. Ibid. 
CAP. XVII. — De diacono qui oves basilices abstulit. 511 
Car. XVIII. — De eo qui cabullum in vigiuía Sancti fu 
Tatius . at, 812 


Car. XIX. — De eo qui propter triantem pejeravit. 813 


Cap. XX. — De eoqui basilicam sauctam furto epolavtt, 
CAP. XXI. — De eo qui caballum in festivitate perdidit: 
Car. XXII. — De coeco illuminato. Ibid. 
Ca». XXIII. — De pede Galli, postmodum episcopi, n 
nato. 
C4». XXIV. — De febre Petri fratris mel. Ibid. 
Cap. XXV. — De mei capitis dolore. 816 
CAP. XXVI. — De febricitaute ad fontem sanato. Ibid. 
CAP. XXVII. — D» tonitruo in baailtca facto, et coru- 
scatione 817 


Cap XXVIIL. — De eo qui pre multitudine populi ad 


sepuicrum noun valebat acce iere. id 
CAP. XXIX. — De festivitate ejus. 818 
Cap. XXX. — De energumenis. lbid. 
Cap. XXXI. — De man«suetudiae pecorum, Ibid. 
Cap. XXXII. — De reliquus ejus in Campaniam trausia- 

tis. 


819 
CaP. XXXIII. — De reliquiis ejus in Orlente exhibuis: 


Cap. XXXIV. — Qualiter Turonis in basilica ejus reli- 
quie E locata. Ibid. 
CAP. XXXV. — Quod vinum ea nocte creverit. — 821 
Car. XXXVI. — De contracto in eodem loco sanato. 822 
CAP. XXXVII. — De puella lippa. Ibid. 
Car. XXXVIII. — De aiio contracto. 823 


Car. XXXIX. — De perjuris. Ibid. 

Cap XL. - De reliquiis ejus, quas Aridius presbyter 
sustulit. 

Car. XLI. — De paralytico sanato. 8:4 

CaP. ALII. — be cweco illumisato. Ibid. 

CaP. XLILI. — De cruce altaris Jurata. Ibid. 


1209" ORDO RERUM 
Ca». XLIV. — Qualiter expetita sunt ejus. . 824 — Car. LVII. — De Martino abbate Santon! 
Ca». XLV. — De puero ad ariolos pea et lo per vir- Ca?. LVIII. — DeBibiano ejusdem urbis 


tutem Saneti sanato, 
Car. XLVI. — De rosis ad sepulcrum ejus divinitus 
ostensis. 826 
Car. XLVII. — De muliere illuminata, Ibid. 
NS XLVIII. — De reliquis quas Nanninus presbyter 
Cap XLIX. — Quod de ejusdem reliquiis multi Infirmi 
sanati suut. 11. 
Car. L. — De alio ccco illuminato, 828 

. GREGORII LIBER DE GLORIA CONFESSORUM. 
Ibid. 


CaPor pnm. — De virtutibus angelorum. 829 
Car. II. — De sancto H lario episcopo Pictaviensi. 830 
Car.lII. — De sancto Eusebio Vercellensi episcopo. 





Car.IV. — De sancto Martino Turonico episcopo, et 
Bepulc:o s»ncti Gatianl. 
ZAP. V. — De eodem, et sepulcro Vilalinz virginls. 833 
— De lapide in quo Sanctus scdit. 834 
Car. VIL — Dearbore erecta. 835 
Car. VII. — De oratorio Martiniacensis predil. I^id. 
Ca». IX. — De oleo sepnlcri ejus. Ibid. 
"ud — Deva vitis, quam Ipse plantavit, et de ΝΗ 
^». XI. — De Virtutibus ejus Ternodorensibus mE 





sis. 


837 
Ca». XIII. — De heretico qui bominem illuminare vo- 
luit, se excecavit. Ibid. 


Car. XV. — De Venantio abbate. Ibid. 
EA X M sancta Papula. " leri {τὴ 
CAP. . - De opertorio cujusdam sepulcri. 

Car. XVIIL. — De Paare virbipols torhulis Ibid. 


P imd X. — Quid sanctus Eufronius de Chariberto Dn 


Cap XX. — De de'icatione oratorii nostri. 8ι2 


Cap XXI. — De sepulcro sancti Solemni: 8u 
Cor. XXII. — De Maximo abbate. ^ 846 
Car. XXIII. — De Joanne recluso. 847 
Car. XXIV. — De ΜΝ πορυπάθ religiosa. 848 
Car. XXV. De Senoch abbate, Ibid. 
Car. XXVI. — De saucio Simeone ἃ Columna, 849 


aar XVII. — De sepulcris presbyterorum In basic 

Car. XXVIIL — De miraculis ad sepulcrum ejus factis: 
Ca», XXIX. — De eo qni loquelam a sacerdote repe 
Car. XXX. — De sancto Stremonio episcopo Arverno. 
Ca». XXXI. — De eo qui eulogias accepit serio 


Cap. XXXII. De Duobus Amantibus. 
Cap XXXIII De Amabili presbytero. 
Cie. XXXIV. — De Georgia religiosa. 
Car. XXXV. — De sepulcio effracto in basilica sai 
Veneran 1. 











d 
NS VI. — De aliis sepulcris sanctorum in eadem. 
islrica. 

Cap. XXX VIL. -- De sanctorum Venerandi Nepotianique 
'episcoporü ^ s. puleris. 851 
Car. XXXVIIL — De monacho, quem orantem abbas 
spectab bud. 
Car. XXXIX. — De igne qui a reliquiis sanctorum sape 
prorupit. 85 

Car. XL. — De visionibus pro patris mei infirmitate ha- 
bitis. Ibid. 
Ca» XLI. — De sancto Germano Autisiodorensi. 





859 





Car. XLIL. — DeH rio Divionensi senatore. 860 
Cap XLIIL — De sancta Forióa et Paschasía — 861 
Car. XLIV. — De sanctoT anquillo episcopo. — 802 
Ca». XLV. — De Seve ino Buraegslensi episcopo. Ibid, 
Car. XLVI.— δ Romano cjusdernurbis presbytero. 803 


Ca» XLVII. — Deduobus presbyteris psallentibus. 864 
Car. XLVIII. — De Eccl: sia Reoutieusi. Ibid. 
Car. XLIX. — De Justino et Misilino [AI., Similino] 

presb; teris. Ibid. 


Car. L. — De sancto Severo presbytero. δ 
Car. LI. — De lilio sepuleri ejus. 66 
Car. 11. — Desepucris q!:e elevantur Ibid. 
Ca. LIII. — De s pulcro Thaumasti episcopi. — 867 
Car. LIV. — De Lupiano confessore. 868 
Car. LV. — De Melanio Rhedonensiepiscopo. bid. 


Ca». LVl. — De Victorio Cenomanorum episcopo. 869 


Ca». LIX. — De Trojano ipsius civitatis episcopo. 
Car. LX. — De sepulcro divinitus amoto in eadem : 


Ca». LXI. — De sancto Nicetio Lugdunens! epis. 
Ca». LXII. — De sepulcro Helii ejusdem urbis epis 
Ca». LXIII. — De filia Leonis imperatoris. 

Cap. LXIV. — De muliere que Kpipodii martyri 


ceam-n'um collegit. 
Cap LXV. — De alia muliere, cui vir pro oblatioa 






aruit. 

P CP De Memmio Cataisunensi episcop 
Car. De Lupo Tricassinorum episcopo, 
Cap. — D- Aventino ministro ejus. 
Cap. De Marcellino episcopo. 

Cap. . — De Marcello episcopo Deensi. 
Cap. LXXI. — De Metria Aquensium confessore. 





LX XII. — De sancto Arvatio Trajectensi épis 
. LX XIII. — De cemeterio Angustodunensit 


. LXXIV. — De sepulcro Cassiant episcopL. 

. LXX V. — De hiticio episcopo. 

. LXXVI. — De Simplicio C pincopo. 

Cap. LXXVII. — De simulacro Berecynthiz. 

. LXXVIIL — De episcopo super cujus pectust 

apparuit. 

Ἢ zAP. LXXIX. — De fiemigio Rhemensium episcop 
Car. LXXX. — De sancto Ursino Biturigum epis 








Car. LXXXI. — De Mariano recluso. 
Cap. LXXXII. — De Eusitio reclüso 
Car. XXXIII. — De Maximo Regiensi episcopt 





Car. LXXXIV. — De Valerio episcopo. 
Cap LXXXV. — De Silvestro Cabillonensi epis 


e LXXXVI. — De Desiderato ejusdem territa 
eluso. 
Car. LXXX VII. — De Joanne abbate. 
Cap. LXXXVIII. — De Sequano abbate. 
Ca». LXXXIX. — De Marce;lo Par.svorum epíséüg 
Ca». XC. — De Germano ejusdem urbis episcopi 
Cap XCL — De Genovefa virzine sanctissima. 
Car. XCli, — De sepulcro beat. Lusoris. 
Car XUIII. — De Maximino Trevirorum episcapi 
Cap. XUI V. De Nicetio ipsius urbis episcopo. 
Car. XCV. De Medardo Noviomeusi [A/., Sur 
] ne 'opo. . 
P. XCVI. — De Albino Andegavorum episcop. 
Car. XCVIL. - De Hospitio confessore. 
Cap. XCVLHI. — De eremita, cui caldaria lignes 


Cap. XCIX. — De Avito confessore Aurelianens 

















CaP C, De Cgpriano Petragorico abbate. 
zAP ΟἹ -- De kparcho Equolesinensi recluso. 
DAP. Gli, — De Felice liiturigum episcopo 


Cur De  uiano Lemovico um recluso, 
IV. — De Pelagalrmoviina. | | 

|V. — De sepulcro Grescentis Parisiorum. 
CVI. — De beata Radegunde Pictaviensi, 
VI De Tet ico episcopo. 

Cap. CVILL — De sancto Orientio episcopo. 
Cap. GIX. — De Quileria rgine. — 

Cap CX [A.., cvii]. — De saucto Paulino episcop 


Po. CXI [AL., ον]. — De negotiatore qui eleer 
3 tecit. 
DP CXIL[AL, cm]. — De alio qui vinum ada 


"pistola sancli Gregorii in libros de virtutibus 
Martini episcopi. 
8. GREGORII EPISC. TURON. DE MIRAC 
8. MARTINI LIBER PRIMUS. ᾿ 
CAPUT PRIMUM. — Quod Severus sancti Martin δὲ 
sit. 
P Cap. IL. — Quod eamdem vitam beatus Paulinus 
composuit. . 
Cap. IIl. — De ordinatione et transitu beati αὶ 


Cap. IV. — Qualiter bid Severino episcopo p 
di jug transitu revelatum est. 
Mr 175 Qualiter beato Ambrosio Idern transl 
98teusus. 
Cap. VI. — De translatione beat! corporis sant 
tini. 











vil 







. Cap. VII. — De Theodemundo muto. 921 
CAP. VIII. — DeChainemunda muliere e:ca. — Ibid. 
) CAP. IX. — De b. ato Baudino episcopo. 922 


Cap. X. — De eo qui Sancti reliquias Camaracum yir 


"Cap. XI. — De rege Galliciete populoque conversis, sive, 
Suevia. Ibid. 

CaP. XIT. — De Ultrogotha regina. 

i Cap. XIII. — De eo qui à pustula in extremis positus 

rabat. 926 

CAP. XIV. — De castello Italie, Tertio nomine. 927 


Cap. X V. — Deoleo clcendilis super pictura Beatl. Ibid. 
CaP XVI. — De Placido procuratore. 9?8 

».. GAP. XVII. — De his qui Ambianis gesta sunt. Ibid. 
Δ CAP XVIIL. — De Siroialense oratorio. 929 
CAP. XIX. — De Bella ceca. Ibid. 
CAP. XX. — De Ammonio precipitato. Ibid. 

* -CaP. XXI. — De alio appenso. 930 
&4CAP. XXII. — De Leomere contracto. lbi. 
CAP. XXIII. — De Wiliachario soluto a catenis. 931 
(CAP. XXIV. — De Alpino comite debili, 9.2 
t; Cap. XXV. — De Charigisilo contracto. Ibid. 
n 'Cap. XXVI. — De Aquilino amente. Ibid. 
I.Cap. XXVII. — De Charivaldo debill. 933 
Y:CAp. XXVIII. — De fune abscisso. Ibid. 


y^:CAP. XXIX. — De Chariberto rege, qui res ecclesiasti- 

"9s pervasit. Ibid. 

dá CAP. XXX. — De Eustochio Pictaviensi, 934 

: CAP. XXXI. — De eo qui in sancta porticu perjuravit. 
à 


t:: Cap. XXXII. — Qualiterme virtus ejus ab inflrmitate 
dfüstsuravit incolumem. 930 
μι . CAP. XXXIII. — De clerico nostro amente. 936 
CO Cap. XXXIV, — Quod virtus ejus ab agro nostro tem- 
latem pr. Βαϊ. 9037 

. XAXV. — De ligno beati cancelli ad nos delato. 


δι Car. XXXVI. — Quod virtus ejus nobis inimicos phr 
1 


SO ICAP. XXXVII. — De dysentericis. 938 - 


Cap. XXX VIII. — De energumenis et frigoriticis. Ibid. 
(ICA. XXXIX. — De Leomeria ceca. 939 
"CAP XL. — De Securo contracto. Ibid. 
"DE MIRACULIS 8. MARTINI LIBER II. Ibid. 
CAPUT PRIMUM. — Qualiter a febre et dysenteria ero us 










lum (Gregorws loquitur). id. 
E Cap. II. — Deinfirinitate Justini, 941 
. lI. — De Maurusa chiragrica. 942 
. IV. — De servo Simonis presbyteri. Ibid. 
. V. — De paralytico Autistodorensi. 943 
. VI. — De paralytico Aurelianensi. Ibid. 
. VII. — De paralytco Biturigo. 944 
. VIII. — Decseco illuminato. Ibid. 
. IX. — Dé alia ceca. Ibid. 
. X. — De muliere a profluvio sanguinis liberata. 
iG. 
. XI. — De muliere clauda. 915 
. XII. — De dysenterico sanato. Ibid. 
. XIII. — De σοῦ illummato. 946 
. XIV. — De paclla paralytica. 1bid. 
,XV. — De casco illuminato. 941 
€ Cap. XVI. — De his qua nauta retulit. lbid. 
lC AP. XVII. — De Gunthbramuo duce. 948 
Ca». XVIII. — De Landulfo lunatico. lbid. 
CAP. XIX. — De Theudomere diacono caeco. 949 
. . AX. — De Desiderio energumeno. 950 
. AXI. — De homine manum contractam habente: 

l 
. XXII. — De Remigia matrona. Ibid, 

, AXIII. — De Vinas:e czeco. Ibi 
. XX1V. - Dehomineomnibus membriscontracio. 951 
. XXV. — De paralytico sanato. 952 
. XXVI. — De i10lo muto. 953 
. AX VII. — De m..liere paralytica. Ibid. 
. XX VIII. — De muttere cca. 954 
.AXIX. — De duobus caecis. Ibid. 
. AXX. — De mulrere muta. luid 
.XXXI. — De slia muliere debili. 955 
. AX XII. — Deoleo ad sepulcrum Sancti crescon te. 
: id. 
kEapP XXXIII. — De Allomere contracto. 9356 
FÜAP. XXXIV. — De clerico caeco. 957 
DAP. XXXV. — De carcerariis dimissis. Ibid. 


€ . AXXVI. — De pignoribus quae Leodovaldus epi - 

) detulit. Ibid. 
EL». XXXVII. — De energumeno sanato. 958 
. AXXVIII. — De puella muta. Ibid. 
», XXX,.X. — De id quod Aredius presbyter pro be- 


)o1 QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1302 
nedictione portavit. Ibid. 
CAP. XL. — De Sisulfo manco. 959 
CaP. XLI. — De ceco illnminato. 060 
CaP. XLII. — D manu hominis contracta. Ibid. 
CaP XLIII. — De puerulo «uscitito. Ibid. 
CaP. XLIV. — De alio cieco illuminato. 961 
CAP. XLV. — De duobus puerulis sanatis. Ibid. 
Cap. XLVI. — De claudo directo. 9602 
CaP. XLVII. — De coutracto, quem bos trahebat. Ibid. 
Car. XLVIII. — De eo qui manus ac pedes contractos 
habebat. 
Cip. XLIX. — De co qui contractum brachium detnhit; 
Cap. L. — De csco illuminato. Ibid. 
CAP. LI. — De dy:entericisg. Ibid. 
Cip. LII. — Dealio ab humore gravi sanato. 964 
CaP. LIII. — De exsense redintegrato. Ibid. 
CaP. LIV. — De puella Lixoviensi ceca. 965 
CaP. LV. — De puerulo manum contractam habente. 


. LVI. — De muliere quee contractis in palma digitis 


. LVII. — De ea que dum in festivitate sancti Joan- 
Ibid. 


nis operabatur debilitata egt. 
CaP. LVIII. — De caeco et contracto. 


est vendita. 


961 
CaP. LIX. — De alia muliere qua post Ingenuitajem 
lbid. 


CAP. LX. — De oculorum et capitis mei dolore. — Jbid. 
DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER III. 969 
CAPUT PRIMUM. — De dolore faucium mearum. Ibid. 


CAP. 
CAP. 


CAP. 


CAP. 


CAP. XLVII. — De eo qui pro debito tenebatur, 
Cap, XL VIII. — De cseca illuminata. 


. VI. — De debill sanato. Ibid. 
. VII. — De eo qui clavem die Dominico faciebat. 


. XIV. — De homine inclinato, 


. XXXI. — De dextera mulieris arida. 
. XXXII. — be muliere cujus manus in se adbisse. 


. XXXIII. — De morbo caballorum. 
. AXXIV. — De luequa cum vesicis fuit. 


II. — be puella debili sanata. 


IIl. — De homine in cujus manu fustis ades 
. IV. — De contracto sanato. Ibid. 
. V. — De ceco illuminato. Ibid. 


972 
. VIII. — De mortuo suscitato. Ibid. 
. IX. .- De eo qui pedem debilem habuit. 973 
. X. — De tib'a matris mes. Ibid. 
. XI. — be mulieris manu sanata. 914 
. XII. — De puero a val tudine sanato. Ibid. 
. XIII. — De Theodane pede sanato. Ibid. 


. XV. — De Gundulfo debili. Ibid. 
. XVI. — De czco illuminato. 975 
. AVII. — De S:ggonis referendarii aure. Ibid. 
. XVIII. — De infirmitate pecorum. 976 
. XIX, — De czco illuminato. Ibid. 
. XX. — De alio caeco illumiuato. Ibid. 
. XXI. — De Juliano contracto. 971 


. XXII. — De muliere ad sancti lectulum illuminata. 
. XXIII. — Demuto cul fratres abstulerant ἐμ 


. XXIV. — De oleo crescente. 978 
.XXV. — De digitis cujusdam mulieris directis, 


. XXVI. — De muliere contracta. 979 
. XXVII. — De puero contracto. Jbid. 
XXVIII. — De ceco illuminato. Ibid. 


. XXIX. — De homine cui fustis in manu adheatt. 
.XXX. — De puero cul stomachus Infirmabatur. 


Ibid. 
Ibid. 


. XXXV. — Deduobus paralyticis, et uno ceeco Len 
8 
. XXXVI. — De Augusto contracto. Ibid. 
. XXXVII. — De puella muta Ibid. 
. XAXVIII. — De diacono Catalaunensi. 982 
. XXXIX. — De muliere costractaet ceca. — Ibid. 
. XL. — De paralytico 8anato. 983 


. XLI. — De cateuis guper puellam confraciis. Ibid. 
. XLII. — De libro Vite ejus nier flammas καἰ γαίο. 


. XLILI. — De duobus pueris sanatis. 9084 
. XLIV. — De Malulfo contracto. Ibid. 
XLV. — De alterius manibus directis. Ibid. 


XLVI. — De muliere cujus brachium contraxerat, 
Ibid. 
Ibid. 


1303 
CAP. XLIX. — De paraiytico omni corpore debile 985 
CaP. L. — De presbytero a frigoribus sanato. 986 
Cap. LI. — De infantulo Cardegisili fllio sanato. Ibid. 
CAP. LIT. — De clerico dysenterico. 987 
CaP. LIIT. — De appenso absoluto. Item de alio. Ibid. 
CAP. LIV. — De ninto sanato. Ibi 


CAP. LV. — De muliere cujus manus contraxerat. Ibid. 
CAP ΠΥ]. — De muliere contracta et czieca. 988 
C.P. LVII. — De czco illuminato. Ibid. 
Cap. LVIIT. — De paralytico et duobus caecis sanatis. et 
duobus energumenis emundatis, 989 


Cap. LIX. — De puero febricitante. Ibid. 
CAP. LX. — De his quae in meo itinere gesta sunt. 990 
DE MIRACULIS S. MARTINI LIBER IV. 991 
CAPUT PRIMUM. — De dolore ventris mei. Ibid. 
Cap. II. — De lingua etlabiis meis. Ibid. 
Cap. ΠῚ. — De puero a febre sanato. 992 


Cap. IV — De contracto, et ceca, et tribus energume- 
9€3 


᾿ nis. 
CAP. V. — Deservo Theodulfl. Ihid. 
CAP. VI. — De multis infirmitatibus sanatis, Ibid. 
CAP. VII. — De uva apud Galliciam. bid 


Ibid. 

Cap. VIII. — De basi!ica Saucti apud urbem Santoni- 
" cam. 994 
CAP. IX. — De duobus dysentericis. 995 
CaP. X. — De patenís quas Sancius exhibuit. Ibid. 
Cap. XI. — De Bliderico, cui fllii non erant dati. lbid. 
Car. XII. — De ceca apud Turnacensem villam. 990 
Car. XIIT. — De manu arí.ia restituta. Ibi. 
CAP. XIV. — De Baudegisilo debili 997 
CAP. X V. — De homine qui ceram transmisit. — bid. 
CAP. XVI. — De absolutione vincti. Ibid. 


Ca». XVII. — De puero ceco. 998 
CaP XVILI. — De puella caeca. lbid. 
CAP. XIX. — De contracto et caeco. 999 
CAP. XX. — Item de alia czeco. Ibid. 


CaP. XXI. — be eulogiis quas Motharius civis Turoricus 


sustulit. bid. 
Cap. XXII. -- De contracto directo. Ibid. 
CAP. XXIII. — De caeca ac debili sanatis. 1000 


Ca4P. XXIV. — De plurimis csgecis energumenisque s»na- 


tig. Ibid. 
CAP. XXV. — De puella a febre sanata. Ibid 
Cip. XXVI. — De carcerariis absolutis. Ibid 


sapato. 
CAP. XXVIII. — De Claudii regalis cancellarii pre. 
14. 
CaP. XXIX. — De eo quod Agnes Pictaviensis abhaussa 
de naut« quodam retulit. Ibid. 


CAP. XXX. — De virtutibus Locodiacensis monasteri; 
100 

CAP. XXXI. — De fonte quem oratione Sanctus ut ori- 
retur obtinuit. 1003 
CAP. XXXII. — De incendio urbis Pictave. Ibid 
CAP. XXXIII. — De puero a febre sauato. 1004 
CAP. XXXIV. — De Leodulfo amente et debili. — /bid. 


CAP. XXXV. — De homine innocente per calumniam ac- 


ORDO RERUM QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


Cap, XXXVI. — De muliere obmutescente sanat 
CAP. XXXVII. — De frigoriticis sanatis. 
Cap. XXXVIII. — De ceecis, energumenis et par 


CAP. XXXIX. — De carceratis laxatis. 

CaP. XL. — De Maurano muto 

CAP. XLI. [A4L., x1]. — De contracto et vincula 
ratis. 

Car. XLII [.1/ . xcr]. — De alio contracto. 
. Cap. XLILL (AL, xLir]. — De pueris febricitantib: 


118. 
CAP. XLIV [4|., xri]. — De Principio amente. 
CAP. XLV [4/., xiiv]. — De Leodulfo caeco 


Cap. XLVI |4L, χα]. — De duobus aliis con 


Cap. XLVII [A4L, xrvijJ. — De incendio ope e 
Stincto. 

Prosa de sancto Martino. 

S. GREGORII VITE PATRUM. 

CAPUT PRIMUM. — De Lup:cino atque Romano ab! 


CaP. II. — De sancto lliidio episcopo. 

CAP. III. — Desancto Abraham abbate. 

Car. IV. — De san-to Quintiano episcopo. 

CaP. V. — De sancto Portiano abbate. 

;'AP. VI — De sancto Galto episcopo. 

Cap. VII. — De ssneto Gregorio episcopo Ling 


Cap. VIIL.—Desancto Nicetio Lugdunensi episco 
CaAP. IX. — De sancto Patrocio abbate. 

Cap. X. — De sancto Friardo reclauso. 

CAP. XI — De sancto Caluppane reclauso. 

CAv. XII. — Dc sancto E:uiliano eremita, et Br. 


abbate. 
CAP. XIIT. — De sancto Lupicino. 
Car. XIV. — De sancto Martio abbate. 
Cdp. XV. — De sancto Senoch abbate, 
Car. XVI — De sancto Venantio abbate. 


.XVII. — De sancto Nicetio Treverorum er 


. XVIII. — De Urso et Leobatio abbatibus. 
. XIX. — De Monegunde religiosa. 

CAP. XX. — De sancto Leobardo reclauso in Maj 
nasterio prope Turonum. 

S. GREGORIL. FRAGMENTA COMMENTA] 
PSALMOS. 

OPERA 8. GREGORIO ATTRIBUTA. 
De miraculis sancti Audrez. . 
Liber de passione, virtutibus et gloria sancti 


Historla septem Dormientium. — —— 

Vitae sanctorum Maurilii et Albini (hic tantum 
rate). 

Antiphona de sanctís Medardo et Gildardo. 

Vi'a sancii Aridii abbatis. 

APPENDIX ad opera sancti Gregorii complecte 
qua monumenta qu& ab eo luuiantur, aut ejus op 


cusato, et liberato. Jbid. strant. 








EDITI AD QUOS RECENSITA SUNT OPERA SANCTI GRE 
TURONENSIS, ET NOT/E QUIBUS DESIGNANTUR. 


IN HigTontA adornanda usi fuimus: Codd. Jolianis duobus, uno olim Corbeiensi (Corb.), altero S. Petri Bello: 
Bell.) ; uno Regiz Bibliothecz (Aeg.) ; Colbertinz Bibliothecze duobus, uno e monasterio Mettensi (Coib. a), i 
Ichaelis (Colb. m.); uno Becceusis monasterii (/ec.) ; uno Regiimontis (/legmi. ; uno Vindocinensis abbatige 
: uno Casinensis monasterii (Casin.) ; duobus Vaticanis (Vat. Alez.,; uno cardinalis Ottoboni (f£. ; Palatino aj 
herum (Pal.); fragmeutis e codd. Reg. Colbertinis, S. Germani a Pratis (Germ.), Collegii Claromontani (Clar; 
centii Cenomanensis (Vinc.); Majorismonasterii (Majm.), etc. ; editis Badii. (Bad.). Morelii (Mor.) et var 
lectionibus (Mor. s.), Mathie lilyrici (Ill r0 HisTORLE ÜHRISTIANJE VET. PAT. (Dar.), Marq. Freheri (F reh.). Bi 
PP. Bignii (Pig.), Coloniensis (Col.), Bochelli (Boch ), variis ejus lectionibus (Doch. s.), Cuenii (Chesn.). — Fm 
EPITOMEN recensuimmus ad codd. Sirmondianum (Clar.) et unum illustr. Boherii:Boh.); ud editos Freheri et Ch 
CHRONICUM vero, ad mss. eosdem, et Colbertinum unum Vaticanum e bibliotheca Palatiua (Vaf.); ad editos ut s 
Gregori: Historiam, et ad duos codices Canisianos. — Libros octo MIRACULORUM ad mss. : Laudunensem unum. 
Bellovacensem unum, Colbertinum unum (Colb. a.) ; Pitheei (Pith.), Sanbevii (5 B.), Regios, Colbertinuin Tuteli 
tum (Colb. Tut.), Colbertinum alium (Colb. c.), item altum, Claromontenos duos (Clar. a, Clur. b), Regius 
nuuc card. Ottoboni (Rom ), Vindocinensem unum 8. Martini Turonensis (Marl.), Majorismonasteri duos (M 
Majm. b), ὃ. Germani a l/ratis quinque, Gemeticensem unum (Gem.), S. Victoris Paris. (Vicl.), Vaticana bibl 
(Vat.), 8. Cornelii Compendiensis (Comp ), S. Vincenti Cenomanensis, Floria :ensem, S. Gitiani Turon. (Gai 
Censem, et alios plures qui -nis locis notantur. Editos vero adhibuimus, prieter recensios, Chlictoved » Chliet.), 
Cholinii (Chol.), Balesdens. (Bal.), Bollandi (Bol.), Surii (Sur.) G noni (Gon.), etc. — HisTORIAM SEPTEM DORXI 
recensuimmsad us. Victorinuum unum et Claroinontanuin unuin,cum editis. — TESTAMENTUM 3. An1DII nuuc priü 
tur integrum ex duobus exemplaribus mss. S. Martini Turonensis et schedis D. Mosnerii. Pro appendice inti 
codd. habuimus unum Corbeiensem Gregorii nostri evo conscriptum. — ViTAM S. ünEGORII Fecensuimus ad cod 

B. Germani a Pratis unum, 8, Pauli Cormaricensis unum, et S. Sergii Andegavensis unum. 


FINIS TOMI SEPTUAGESIMI PRIMI. 


CODICES MSS. ET 


Clu v. c 








LU LUE 


044 054 758 7 


-* THIS VOLUME 
DOES NOT CIRCULATE 
OUTSIDE THE LIBRARY